Povežite se sa nama

DRUŠTVO

I šta sad?

Objavljeno prije

na

Vladajuća koalicija u Crnoj Gori tražila je – i dobila – jak politički mandat da primeni neophodne reforme kako bi se načinio sledeći korak ka evropskim integracijama I da spreči, u meri u kojoj je to moguće, negativne posledice globalne finansijske (ili pre ekonomske) krize. Situacija ne može biti teža. Prvo, proširenje nije na vrhu prioriteta za Evropsku uniju. Njeni političari u Briselu i u 26 drugih glavnih gradova preokupirani su unutrašnjim izazovima izbegavanja stalne paralize, opterećeni su teškoćama prilagođavanja institucionalnih okvira i procesa donošenja odluka i neprijatno im je zbog neočekivanih problema sa ratifikacijom. Proces usvajanja ustava kao zakona već je propao, sledilo je odbijanje glasača u Francuskoj i Holandiji da private ustav sredinom 2005. Sada je dovedeno u pitanje usvajanje Lisabonske deklaracije. Irci je nisu glatko prihvatili na referendumu sredinom 2008. Samo pre desetak dana, obim dvojakog političko-ekonomskog izazova jasno se pokazao (ako je dokaz uopšte bio potreban) kroz pad vlade Mireka Topolaneka u Pragu – a imajući u vidu da baš ta zemlja predsedava Evropskom unijom. Unutrašnji politički događaji u Češkoj dodaju se brizi oko buduće sudbine Lisabonskog sporazuma, sa kojim EU želi da poveća svoju efikasnos i demokratski legitimitet dok popravlja koherentnost svojih akcija. Zbog razloga koji su potpuno van kontrole Crne Gore, ovi događaji utiču na vreme koje će biti potrebno da Vlada Crne Gore dobije odgovor na zahtev za članstvo. U međuvremenu, i nezavisno od političkih zbivanja u Briselu, process stabilizacije i asocijacije obezbeđujezemljama jugoistočne Evrope sveobuhvatan okvir za reforme, potrebne na putu ka dobijanju statusa kandidata I početku pregovora o punopravnom članstvu. Jasno je da će onaj ko sledi ove reforme i u nesigurnim vremenima od toga imati koristi, jer će povećati njegovu kredibilnost kad se postavi pitanje candidature i kad se o članstvu bude konačno pregovaralo.

Drugo, i mnogo hitnije, nova vlada formirana je u vreme jake bure, pod tamnim oblacima ekonomskog uragana koji udara po privredi širom sveta, uključujući i crnogorsku. Dubina I dužina krize nikome još nije jasna. Najhitniji izazovi za Crnu Goru – bez obzira da li je reč o aluminijumu ili bankarskom sektoru, bilo da su u pitanju socijalne, fiskalne ili ekonomske posledice – jasni su i zahtevaju mudrost, hrabrost i upornost koje vlada može da postigne. Treći talas krize udariće Crnu Goru punom snagom.

Po celom svetu, ekonomske vesti su sve lošije iz dana u dan. MMF i Svetska banka prognoziraju negativne stope rasta za ceo svet – prvi put posle 60 godina – pri čemu zemlje u evrozoni i Rusija (glavni trgovački partner Crne Gore) mogu da zabeleže pad između tri i pet odsto u 2009. godini. Poslednjih nedelja vlade u Islandu, Latviji, Mađarskoj i (kao što sam već spomenuo) Češkoj bile su primorane da podnesu ostavku. U Evropi je značajan broj zemalja – Jermenija, Belorusija, Gruzija, Mađarska, Island, Latvija, Srbija i Ukrajina – već zatražio pomoć MMF-a a i druge zemlje ih slede. Trgovina se smanjuje, velikim i prestižnim firmama po celom svetu preti zatvaranje. Strah od rastuće nezaposlenosti i socijalnih nemira, već viđenih u Francuskoj, širi se kontinentom.

Imajući u vidu veliku ekonomsku krizu, SAD i najrazvijenije zemlje usvojile su veoma velike pakete za podsticanje privrede, finansirane budžetskim deficitom. Uz pretpostavku da će stvari dobro krenuti I onako kako je planiran, uz povratak poverenja u bankarski sektor, trebalo bi da vidimo nešto malo živahnosti bar u glavnim privredama do sredine ove godine, podrazumevajući promenu raspoloženja. Ukoliko to zaista i bude slučaj, poverenje se može mnogo brže popraviti nego što se sada misli. Tada će kriza dobiti oblik slova U, odraziće se na likvidnost i povratiti privredne aktivnosti, uključujući i one u ovom regionu, izvlačeći ih iz sadašnjih teškoća.

Međutim, ako glavne privrede ostanu beživotne do leta, sadašnje mere će se pokazati nekorisnim a neće biti fiskalne niti monetarne municije za drugi pokušaj. U tom slučaju kriza će imati oblik slova L – odnosno dubokog i dugog pada. Ogromne poteškoće u prognoziranju oblika krize odražavaju odvojenost ekonomskih osnova od poslovnog raspoloženja, gotovo potpun kolaps poverenja između i unutar finansijskih institucija, što vodi ka iscrpljivanju likvidnosti u Crnoj Gori baš kao i bilo gde drugde. Jednom izgubljeno poverenje je, svakako, elemenat koji je najteže povratiti.

Šta sve to znači? Kratak odgovor je otrežnjujući koliko i samo privredno okruženje. Crnoj Gori će biti potreban novi model rasta – model koji nije (u celosti) oslonjen na direktnestrane investicije i strane kredite kao motore rasta. Bez obzira da li kriza bude u obliku slova U ili L, privredni rast narednih godina moraće da dođe iznutra, zasnovan na inovacijama I produktivnosti. To ukazuje na ključnu ulogu domaćih firmi, malih i velikih, lokalnih i stranih, povezanih ili ne, kako bi se došlo do poslovne klime koja obezbeđuje profitabilnost. Dalja poboljšanja u opštoj klimi poslovanja, efikasna birokratija, javno I uniformno sprovođenje pravila i zakona, efikasna javna administracija i pojačana kontrola centralne banke nad finansijskim tržištem moraće da podupru veću produktivnost, inovacije i proizvodnju novih tehnologija. U tim oblastima, pažljivo oblikovana politika vlade – uz najmanji budžetski trošak – može imati veliki uticaj na moguću stopu privrednog rasta. Nema jedne vesti za naslovne strane koja to može postići, već je reč o nizu reformi koje poboljšavaju opštu klimu u kojoj deluje privatni sektor.

U krizi i u vreme fiskalnih pritisaka, dve budžetske stavke su po pravilu najviše pogođene – javne investicije i socijalni izdaci. To su, naravno, izdaci sa najvećim socijalno-ekonomskim efektima. Zbog toga reforme u svim drugim budžetskim oblastima moraju da se sprovedu kako bi se uvećala vrednost svakog potrošenog evra, dozvoljavajući vladi da stavi naglasak i na socijalna pitanja. Osim razloga koji su bitni sami po sebi, usredsređivanje na ove oblasti proizlazi iz iskustva da socijalne tenzije i velike nejednakosti u dohocima rezultiraju i nižim stopama mogućeg rasta, slabe političku koheziju, doprinose uništavanju životne sredine i značajno podižu društvene troškove zbog izgubljenih prilika. Zato je u državnom interesu da se socijalnim posledicama krize valjano upravlja. Isto tako značajno je da prosperitetna budućnost zahteva sistem obrazovanja koji svima pruža iste šanse, bez obzira na poreklo, dajući ljudima alatke u ruke pošto diplomiraju da daju veći doprinos opštem blagostanju, u privatnom ili javnom sektoru.

Strane investicije pomogle bi vladi da ostvari ove ciljeve – u doba globalne krize likvidnosti – ali one se ne mogu uzeti zdravo za gotovo. Zato kreatori ekonomske politike neće imati drugog izbora do da se skoncentrišu na ono što podiže ukupnu produktivnost, i kapitala i radne snage. Vlada ima nekoliko moćnih instrumenata – javne institucije, zakone, propise, kao I njihovo dosledno sprovođenje. Danas, više nego ikad ranije, od ogromne je važnosti da se pažnja usmeri ka kvalitetu javnih rashoda, pažljivoj definiciji njenih ciljeva i prioriteta, primeni najvećih standarda u njihovom izvršenju i naknadnoj oceni da li su, ili u kojoj meri su prethodno postavljeni ciljevi ostvareni kroz primenjene mere. A za to u jednačinu valja uvesti dobre podatke, koji su putokaz za one koji odlučuju o merama koje treba preduzeti.

Znam da ništa od ovoga ne deluje uzbuđujuće niti novo. Reč je o teškom radu od koga su koristi indirektne i često dolaze sa značajnom zadrškom. Međutim, posao vlade je olakšan zbog obaveza proisteklih iz procesa evropske integracije, jer su one potpuno u skladu sa – zapravo većinom definišu – razvoj ovog novog modela rasta. Tako, nezavisno od razvoja situacije unutar EU, ili od vremena potrebnog da se reši trenutni ćorsokak, nastavak reformi usredsređenih na jačanje javnih institucija, povećanje kvaliteta javnih dobara koja se obezbeđuju i transparentna i jedinstvena primena pravila i propisa verifikovanih od sudova obećavaju značajne koristi – svakako ekonomske.

Ovim bih želeo da čestitam novoj vladi na poverenju koje joj je dalo biračko telo i želim joj snagu i odlučnost da iskoristi mogućnost koju ova kriza pruža i da izgradi pravu evropsku Crnu Goru, još uspešniju nego što je danas I bolje opremljenu da reši izazove koji pred njom stoje, bez obzira da li je more mirno ili uzburkano.

Jan PETER OLTERS
(Autor je šef Kancelarije Svjetske banke u Crnoj Gori)

 

Komentari

DRUŠTVO

HOTELI SVETI STEFAN I MILOČER I DALJE ZATVORENI: Statis optužuje premijera za prijetnje sudijama

Objavljeno prije

na

Objavio:

Javni poziv kompanije Adriatic properties na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih optužbi i kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića, kojeg potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva

 

Prepiska između predstavnika Vlade i zakupca hotelskog kompleksa Sveti Stefan i Miločer, kompanije Adriatic properties povodom zatvaranja/otvaranja hotela za ovu turističku sezonu, dostigla je krajem jula kulminaciju. Više se ne  biraju riječi i uvrede koje jedna strana upućuje drugoj.

U posljednjem u nizu javnih saopštenja kompanije Adriatic properties i Aman resorts pozvale su predstavnike Vlade na saradnju u rješavanju nezavidne trenutne situacije. Najpoznatije ljetovalište na Crnogorskom primorju i dalje je zatvoreno, uprkos poodmakloj turističkoj sezoni.

Ponovljen je zahtjev  u kojem tvrde da jedino  traže uvjerenje da mogu nastaviti da upravljaju luksuznim risortom u skladu sa međunarodnim standardima. ,,Bez upada, uznemiravanja, zastrašivanja ili oštećenja rizorta”.

Međutim, ovaj javni poziv  na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića. Njega  potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva.

,,U lokalnim medijima čitamo šokantne izvještaje da premijer prijeti lokalnom sudiji da će, ukoliko odluči u našu korist, zahtijevati da se protiv njega podnese krivična prijava tvrdeći da je institucija radila protiv interesa države”, navodi se u saopštenju koje su objavile Vijesti.

Da bi se zabrinuto upitali kakva se poruka ovakvim aktivnostima premijera šalje aktuelnim i potencijalnim investitorima u smislu demokratije i političke stabilnosti u Crnoj Gori.

Petros Statis nije potpisan ispod teksta saopštenja za javnost. Ali  prepoznatljiva je retorika predsjednika Odbora direktora kompanije Adriatic properties, čiji je osnivač of-šor kompanija Aidway investments Ltd, registrovana na Britanskim Djevičanskim Ostrvima.

I pored detaljne pretrage nije bilo moguće naći niti jedan tekst u medijima na temu u kojoj se pominju prijetnje premijera Krivokapića nekom od sudija. Ko je, gdje i kada objavio  takvu informaciju, Statis nije podijelio sa čitaocima. Teško je povjerovati da bi informacija o direktnom miješanju premijera Crne Gore u nadležnost pravosuđa ostala na marginama medijske scene u Crnoj Gori. Naprotiv, takva skandalozna vijest, našla bi se na naslovnicima vodećih medija i bila važna  vijest na svim TV stanicama i portalima. Ne bi bila ekskluziva tamo nekog lokalnog medija, ili onih medija koje Statis kontroliše.

Problematičan je i drugi dio neutemeljenog javnog opanjkavanja premijera, po kojem je u pitanju prijetnja lokalnom sudiji nekog lokalnog suda.

Od nižih sudova u Budvi radi samo Sud za prekršaje, dok se sporovi građana i privrednih subjekata sa teritorije opštine Budva uglavnom vode pred Osnovnim sudovima u Kotoru ili na Cetinju. U slučaju spora o kome govore u Adriatic propertiesu, navedeni sudovi nisu nadležni, pa ne može biti riječi o lokalnom sudu ni o lokalnom sudiji.

Podsjećamo, početkom jula kompanija Adriatic properties preko svojih advokata predala je Privrednom sudu u Podgorici predlog za određivanje privremene mjere kojom se državi Crnoj Gori zabranjuje da preduzima mjere i radnje koje mogu  nanijeti štetu ovoj kompaniji kao i zabranu da se vrše promjene na imovini koja je predmet Ugovora o zakupu hotela Sveti Stefan i Miločer kao i ugovora o zakupu hotela Kraljičina plaža.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

,,Dodatan broj smrtnih slučajeva može biti indirektno vezan za koronavirus ili može biti posljedica oslabljenog pristupa zdravstvenoj zaštiti tokom kovid krize”, izjavio je za Vijesti direktor Instituta za javno zdravlje Igor Galić.

U prvim mjesecima pandemije sami pacijenti su izbjegavali odlaziti u bolnice zbog rizika od COVID19, a tokom prošle godine  imali smo zatvaranje ambulanti na sekundarnom i tercijarnom nivou, podsjeća za Monitor epidemiološkinja iz Instituta za javno zdravlje Milena Popović Samardžić: ,,Kad se tome pridruže dugoročne posljedice COVID-19 infekcije može se postaviti sumnja da konačan broj umrlih od COVIDa nije definitivan i da može biti značajno veći”.

Ona kaže da porast broja smrtnih slučajeva daje potpuniju sliku uticaja pandemije na mortalitet, što se samo iz prijavljenih smrtnih slučajeva od COVID 19 ne može zaključiti. ,,Da bismo izmjerili stvarni uticaj pandemije na moratalit pored registrovanih umrlih od COVID 19 potrebno je analizirati i excess deaths, tj. promjenu u broju umrlih u poređenju sa prosjekom za isti period prethodne godine”, kaže.

Podaci govore da je tokom 2020. umrlo 430 muškaraca i 268 žena više u poređenju sa 2019. Najveći porast u broju smrtnih slučajeva u odnosu na 2019. godinu zabilježen je starosnoj strukturi iznad 65 godina. ,,Trend rasta mortaliteta tokom 2021 nastavio je da raste. Tokom januara broj preminulih je veći za preko 200 u odnosu na isti period prethodne godine. Taj trend rasta mortaliteta se nastavio i u narednim mjesecima što samo govori o ozbiljnosti ove pandemije. Kada se uz to uzmu u obzir i dugoročne posljedice COVIDa ili nešto što je već u literaturi poznato kao long COVID a što je čest uzrok vraćanja pacijenata u bolnicu u periodu od tri do šest mjeseci nakon inicijalne pojave simptoma, ponovno zauzimanje hospitalnih kapaciteta, pa i povećan rizik od smrti u prvih šest mjeseci od inicijalne infekcije, jasno je da će konačna slika ove pandemije što se tiče broja žrtava biti mnogo ozbiljnija”, zaključuje Popović-Samardžić.

Usljed kovid krize, tokom prošle godine, jedna od preporuka Nacionalnog koordinacionog tijela za borbu protiv zaraznih bolesti bila je da parovi odgode planove za proširenje porodice.

Kovid je dodatno ogolio negativne trendove koji odavno traju, a koje država do sada nije preduprjeđivala. Nakon što su početkom ovog mjeseca  objavljeni alarmanti podaci o padu nataliteta, reagovala je jedino Socijalistička narodna partija koja je poručila da nova vlast rješavanju problema negativne stope prirodnog priraštaja mora pristupiti krajnje ozbiljno, jer se radi o trendovima koji bi upalili „crveni alarm“ i kod država sa neuporedivo većim brojem stanovnika. U većini ostalih partija alarm se pali samo na priče iz davnina.

Sredinom aprila je objavljeno da će se pitanjima koja se tiču nataliteta baviti skupštinski odbor za Rodnu ravnopravnost.

Dugoročne prognoze, koje su još 2017. godine objavile Ujedinjene nacije govore da će u 2100. Broj stanovnika u Crnoj Gori biti za 200.000 manji nego danas i iznositi 437.000 ljudi. Polovinu stanovništva će činiti stariji od 60 godina.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

,,Podsjetiću da je u Jugoslaviji tokom 1972. za mjesec dana vakcinisano 18 miliona ljudi od variole vere. U epidemiji najvažniji je brz odgovor. Vakcinacija je dobrovoljna i umnogome zavisimo od solidarnosti. Mladi ljudi koji upravljaju pandemijom vakcinisani su u veoma malom procentu. U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. To je  bolje nego prije mjesec dana ali i dalje nedovoljno. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće nam poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru”, zaključuje Popović-Samardžić.

P.NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo