Povežite se sa nama

SVIJET

IZBORI ZA EVROPSKI PARLAMENT: POPULISTIČKI NAPAD NIJE USPIO: Bez jasne ravnoteže moći

Objavljeno prije

na

Novi sastav parlamenta i Evropske komisije zakomplikovaće ionako složeni proces odlučivanja u EU, ali se ne očekuju dramatične promjene u evropskoj politici

 

Konačni preliminarni rezultati za Evropski parlament pokazali su da su prva mjesta s više od dvije trećine mandata u ovoj instituciji zadržale tradicionalne partije desnog i lijevog centra koje podržavaju Evropsku uniju, ali da su doživjele ozbiljan gubitak u broju stolica u parlamentu. Liberali su ostvarili znatan rast, a populistička desnica je ojačala naročito u Francuskoj, Italiji, Madarskoj i Poljskoj, mada su euroskeptici osvojili manje nego što se očekivalo.

Rezultati izbora, novi sastav parlamenta i Evropske komisije, zakomplikovaće ionako složeni proces odlučivanja u EU, ali se ne očekuju dramatične promjne u evropskoj politici. Institucije EU u narednom mandatu vodiće kao i u protekle četiri decenije Klub poslanika Evropske narodne stranke (hrišcanski demokrati, EPP) i S&D – Klub poslanika Progresivnog saveza socijalista i demokrata (S&D), ali će morati da uključe i liberale, koji su ostvarili veliki rast u broju poslaničkih mjesta na izborima koji su završeni u nedelju.

U novom sazivu EPP je dobio 182 poslanička mjesta, a imao je 216, S&D sada ima 147, a prije je imao 185, Evropski konzervativci i reformisti (ECR) – pali su na 59, sa 77, ALDE – Klub poslanika Saveza liberala i demokrata za Evropu porastao je na 109 poslanika, sa 69. Konfederalni klub poslanika Ujedinjene evropske ljevice i Nordijske zelene ljevice (GUE/NGL) pao je na 38 poslanika, sa 52, Klub poslanika Zelenih/Evropskog slobodnog saveza (Zeleni/ESS) sada ima 69, a prije je imao 52, Klub poslanika Evrope slobode i demokratije (EFDD)  porastao je za 54 poslanička mjesta. Klub poslanika Evrope nacija i sloboda (ENF) takođe sada ima 58 poslanika, dok je prije imao 36, a  Nezavisni poslanici (NI) sada imaju tek šest mjesta, a prije 20.

Izlaznost širom EU premašila je 50 odsto, prvi put u posljednje dvije decenije. To nekim analitičarima ukazuje na obnovljenju relevantnost EU. Jedan od većih događaja na izborima je podizanje “zelenog talasa” širom Evrope, sa značajnim dobicima stranaka orijentisanih na zaštitu prirodne sredine.  Zeleni bi mogli imati odlučujući glas u EP.

Ostvarili su dvocifrene rezultate u najvećim evropskim zemljama. Ekološka partija je na putu da sa 20 odsto u Njemačkoj udvostruči rezultat iz 2014. i zbacila je  socijaldemokrate s drugog mjesta. U Francuskoj  su Zeleni na trećem mjestu sa 12 odsto, a i u Austriji, Irskoj i Holandiji su došli do dvocifrenih rezultata. Takve rekordne dobitke ostvarili su s mladim glasačima koji su u nedjeljama uoči izbora širom Evrope organizovali proteste zbog klimatskih promjena, čak s masovnim učešćem đaka koji su propuštali nastavu kako bi digli svoj glas, kao i s vodećim pozivom za akciju da bude zaustavljeno globalno zagrijevanje.

. Margaret Vesthager, predstavnica Liberala i kandidatkinja za najvišu poziciju u EU institucijama, naglasila je da su rezultati ovih izbora signalizirali neophodnost promjena. “Ovo nije više Parlament koji ima dvije većinske partije. Monopol moći je uništen”, poručila je Vestager.

Grupe središnjice će, takođe, imati problema s euroskepticima u svojim redovima. EPP s desnog centra će morati da odluči da li da se dalje smanji izbacivanjem  mađarskog autoritarnog premijera Viktora Orbana. Lijevi centar S&D ima isti problem s rumunskim vladajućim socijaldemokratama koji su vodili snažnu anti-EU kampanju. Centristički liberali će morati da razmotre da li da nastave savez s europskeptičnom partijom češkog premijera Andreja Babiša.

Vladajuća poljska Stranka zakona i pravde (PiS) ostvarila je ubjedljivu pobjedu, potvrda podrške nacionalistickoj i evroskepticnoj platformi uoči nacionalnih izbora kasnije ove godine. PiS je ostvarila najbolji rezultat ikada na ovim izborima – 45,6 odsto glasova. Ova stranka je na evropskim izborima prije pet godina dobila 31,8 odsto glasova, a na parlamentarnim 2015. godine imala je 37,6 odsto glasova. Odziv glasača u Poljskoj bio je 45,6 odsto, rekord za evropske izbore u ovoj zemlji.

Od prvih evropskih izbora 1979. EP su kontrolisali lijevi i desni centar, odražavajući činjenicu da je velika većina građana EU živela u zemljama kojima su vladale te stranke. Ocjena je da sa stalnim slabljenjem centrističkih partija – u više članica vladaju stranke koji nisu ni u EPP ni u S&D – ima smisla što su dvije glavne grupe izgubile mjesta i što prvi put zajedno nemaju većinu.

Uopšte, niz antiestablišmentskih, evroskeptičnih i populističkih partija će, prema preliminarnim zvaničnim rezultatima, imati 29 odsto mjesta u EP, nešto manje nego u dosadašnjem sazivu. No, tabor “manje EU”, koji okuplja nacionaliste, suvereniste i euroskeptike, odražava fragmentaciju s dubokim razlikama – poljska PiS i ekstremno desne Švedske demokrate odbacile su Salvinijevu alijansu zbog njegovog pozitivnog stava o ruskom predsjedniku Vladimiru Putinu; ekonomski, neke od njih su za ultraliberalno slobodno tržište, dok je Le Pen protiv “nekontrolisane globalizacije” i za veću javnu potrošnju; Salvini želi obavezan sistem raspodjele imigranata, dok liberalne demokratije na istoku EU odbacuju takav sstav.

Novi moćni čelnik EU, francuski predsednik Emanuel Makron doživio je neuspjeh, ali ne i katastrofu na izborima. Tanka pobjeda Nacionalnog saveza ekstremne desničarke Marin le Pen vjerovatno neće usporiti Makronov reformski program kod kuće ili omesti njegove evropske ambicije.

Poraz jeste nezgodan za Makrona, ali politički analitičari ukazuju da je mala razlika između Nacionalnog saveza (NR) i Makronove Republike u pokretu. Stranka Le Pen je čak dobila nešto manje glasova nego na prethodnim evropskim izborima 2014. kada je nad drugom strankom, tadašnjim desnim centrom UMP imala četiri odsto prednosti. No, Le Pen je pozvala na osnivanje “moćne” krajnje desne grupe u EP.

Analitičari ocjenjuju da su francuski zeleni, koji su proevropski orijentisani i koji mogu da sarađuju s liberalima i ljevičarima u EP – prošli mnogo bolje nego što se očekivalo. Izbori su, međutim, potvrdili da su Makronova stranka i NR dvije glavne političke partije u Francuskoj, dok su tradicionalne desne i lijeve partije, koje su vladale više od 50 godina, sada osvojile manje od 10 odsto.

Populistički napad na EU nije uspio uprkos njihovim dobicima u Francuskoj i Italiji. Euroskeptične stranke nisu prošle kako se prije izbora strahovalo među strankama središnjice.

Dok je u Francuskoj NR Le Penove zabilježio tanku pobjedu, u Italiji je nacionalistička Liga Matea Salvinija ubjedljivo prva sa preko 30 odsto, znatno više nego 17 odsto na prošlogodišnjim izborima u toj zemlji. Opoziciona stranka lijevog centra Demokratska partija je na drugom mjestu, prestigavši anarho-populistički Pokret Pet zvijezda, koalicionog partnera Lige.

Ljevica je u padu. Grcka lijeva stranka Siriza dobila je 22,89 odsto glasova, a liberalno-konzervativna Nova demokratija 33,29 odsto glasova. Cipras je  nazvao ove izbore glasanjem o povjerenju njegovoj vladi i poslije poraza pozvao je na prijevremene izbore. No, socijalisti su pobijedili u Španiji, dobivši 32,82 odsto glasova za razliku od Narodne stranke desnog centra kojoj je pripalo 20,21 odsto glasova.

Rezultati  ukazuju da će EU vjerovatno nastaviti dosadašnju politiku – distanciranje od protekcionističke trgovinske strategije predsjednika SAD Donalda Trampa, postepenu integraciju zone eura, traženje načina da se podijeli teret imigranata i čvrst stav prema pokušaju Velike Britanije da ponovo otvori pregovore o Bregzitu.

Sve zajedno, pro-EU partije imaju značajnu većinu ali bez jasne ravnoteže moći. Iako EPP ima najviše mjesta, druge proevropske grupe – socijalisti, liberali i zeleni – zajedno kontrolišu 317 mesta i tražiće da se ukine monopol konzervativaca u vodećim institucijama EU.

Haotični rezultati teško da će donijeti jasnu situaciju u predstojećim pregovorima za najviša mjesta u EU. Među njima su šef EK, predsjednik Evropskog savjeta, predsjedavajući parlementa, kao i visoki predstavnik za spoljnu politiku…

Ima mišljenja da je EU možda dobila ono što joj je bilo potrebno. Komplikovana većina bi mogla evropskoj skupštini donijeti prikladnu političku ulogu umjesto dosadašnje tehničke, uz veću međustranačku saradnju, ali i potencijalno veće interesovanje javnosti, što ukupno može podstaći zdrav razvoj Unije.

Rad u parlamentu, koji je posljednjih godina dobio dodatna ovlašćenja i sada ima glavnu ulogu u zakonodavnom procesu u EU, nesumnjivo će biti komplikovaniji, ali ne samo zahvaljujući napredovanju populista. Nedavni izbori u članicama EU  otrkili su sve usitnjeniji politički pejsaž – velike partije postaju manje, manje postaju veće, a sada je ta fragmentacija pogodila i EP. Situacija jeste komplikovana, ali i dalje prilično komotna proevropska većina manje uzbudljiv narativ od populističkog talasa koji nalijeće na temelje EU.

 

Kritike Crnoj Gori i Srbiji

 

Bosna i Hercegovina nije dobila preporuku Evropske komisije da zaslužuje status kandidata za EU, upućene su kritike Srbiji i Crnoj Gori za nedostatke u oblasti vladavine prava i slobode medija, dok su Sjeverna Makedonija i Albanije dobile zeleno svijetlo za kandidatski status za EU, saopšteno je u Briselu. Konačan pečat mogućem otvaranju pregovora o proširenju daju šefovi država i vlada zemalja EU na redovnom samitu krajem godine.

Tri dana poslije izbora za EP odlazeći komesar nadležan za pitanja proširenja Johanes Han naglasio je da je mišljenje koje je objavila EK “sveobuhvatna mapa puta za reforme koje vode demokratiji, vladavini prava, osnovnim pravima i javnoj reformi”.  EK objavljuje godišnji paket o proširenju, koji utvrđuje napredak koji su učinile zemlje u procesu evropskih integracija. Radi se o najvažnijem dokumentu za zemlje Zapadnog Balkana i Turske gdje se objektivno utvrđuje činjenično stanje u svakoj zemlji te se ocjenjuje napredak, ali i nedostaci u ispunjavanju kriterijuma u integracijskom procesu.

Objavljivanje ovogodišnjeg dokumenta, koji se inače objelodanjuje u aprilu, ovoga puta protiče u krajnje neuobičajenoj atmosferi. Prvobitno je odloženo od aprila za maj zbog evropskih izbora, a onda je do ponedjeljka vladala neizvjesnosti da li ponovo odložiti objavljivanje paketa jer se o tome ozbiljno razmišljalo protekle nedjelje.

Preovlađuje mišljenje analitičara u Briselu da novi sastav EP neće donijeti značajnu promjenu po pitanju proširenja na Zapadni Balkan. Tome se i dalje protivi nekoliko članica na čelu s Francuskom i Holandijom.

 

MIlan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

POSLIJE ODLASKA VELIKE BRITANIJE IZ EU: Novi početak, ali čega 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz  u britanskom društvu, moći da bude prevladan jer samo tako društvo može da se usredsredi na budućnost. No,  rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“

 

Kada je u u petak 31. januara u Londonu otkucalo 23 časa, u kontinentalnom djelu Evrope bila je ponoć. Nastupio je istorijski trenutak za Evropu, možda i svijet. Velika Britanija je postala prva država koja je napustila Evropsku uniju (EU).

Britanski premijer Boris Džonson je događaj proslavio na poseban način: na zatamnjene zidove njegove rezidencije u Dauning stritu 10. je projektovan sat koji je odbrojavao sekunde preostale do izlaska. Junion Džek, zastava Ujedinjenog Kraljevstva se zavijorila na stubovima oko zgrade parlamenta Velike Britanije, a ispred na trgu su hiljade Britanaca, pristalice Bregzita slavile.

Desilo se ono u šta mnogi do samog kraja nisu vjerovali. Velika Britanija je poslije 47 godina članstva napustila EU, najveći svjetski trgovinski blok i drugu ekonomsku sila svijeta.  Osjećaj je pobijedio razum, smatraju mnogi. I  EU koja je bila protiv izlaska Velike Britanije, gubi 15 posto svoje ekonomije, najvećeg vojnog potrošača i jedan od vodećih svjetskih finansijskih centara, London.

Izlazak je došao tri i po godine pošto je na referendumu Bregzit izglasan tijesnom većinom sa 52 prema 48 posto. Engleska i Vels podržali su Bregzit, Sjeverna Irska i Škotska ostanak.

„Ovo nije kraj, nego početak”, poručio je kontroverzni premijer Džonson.  On, koji se u posljednji čas prelomio u korist Bregzita, smatra da će napuštanje Unije dovesti do nacionalne obnove posle čega će Velika Britanija ponovo postati velika evropska sila i globalni igrač.

Bivši lider Stranke britanske nezavisnosti (UKIP), jedan od glavnih vođa kampanje za izlazak Velike Britanije iz EU i osnivač stranke Bregzit Najdžel Faraž je okupljenima na trgu ispred Parlamenta poručio: „Više nećemo morati da slušamo Junkera (doskorašnji predsednik Evropske komisije), više našim premijerima neće nalagati birokrati iz Brisela.”

Ispred Parlamenta su pristalica Bregzita iznosile slavljeničke argumente.  „Suverenitet ima prioritet”, „Mogućnost da zemlja sama donosi pravila igre, da ponovo bude uvedena kontrola nad migracijama”. Dalje: „Za EU više neće biti  izdvajan novac”.

Za protivnike Bregzita 31. januar je bio tužan dan. „Naši političari su nas oko Bregzita prevarili i lagali”, ponavljali su. Po njima, mnogi od onih koji su bili zaslijepljeni sebičnošću političkih lidera, od arhitekte Bregzita Dejvida Kamerona, do Borisa Džonsona, zagovornici su Velike Britanije zaglavljene u prošlosti.  Ubjeđenje prema kojem bi nacija koja je nekada bila imperija trebalo da se oslobodi okova EU je suludo, jer ni jedna druga članica Unije nije uživala tolika izuzeća i popuste.

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz u britanskom društvu, biti prevladan, jer samo tako društvo može da se usredsrijedi na budućnost. Rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena.

Ispred parlamenta Škotske u Edinburgu stotine ljudi su se bdijenjem uz svijeće oprostile od Unije. Zbog Bregzita se protestovalo i na granici Republike Irske i Sjeverne Irske. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“.

Škotska premijerka Nikola Sturdžen insistira na održavanju novog referenduma o škotskoj nezavisnosti. Premijer Džonson odbija da to odobri, a glasanje ne može biti održano bez pristanka britanske vlade. Škoti su se 2014. godine sa 55 posto glasova odlučili za ostanak u Velikoj Britaniji. Dvije godine kasnije, na svebritanskom referendumu o članstvu u EU, sa 62 posto su glasali za ostanak u EU.

Zastupnici u škotskom Parlamentu su  29. januara glasali i za novi referendum, tvrdeći kako je izlazak Velike Britanije iz EU promijenio okolnosti. Na prošlogodišnjim izborima je pobijedila Škotska nacionalna stranka (SNP) Sturdženove, koja smatra da je Škotska izvučena iz EU protiv želje ogromne većine njenih građana.

Istraživanje objavljeno dan uoči Bregzita je pokazalo kako 51 posto ispitanih građana Škotske podržava nezavisnost, objavila je britanska agencija YouGov. Ovo je prvi put da je u ispitivanju javnog mnjenja od 2015. pobijedio odgovor „da”.

I u Sjevernoj Irskoj je moguće da sljedeće godine, ili malo kasnije, bude održan referendum o granici sa Republikom Irskom čiji bi rezultat mogao da bude Ujedinjena Irska. U pregovorima Brisela i Londona o Bregzitu najveći kamen spoticanja bio je kako izbjeći tvrdu granicu između Sjeverne Irske i Republike Irske, članice Unije. Izlazak Velike Britanije iz Unije je tri puta odlagan, pošto je postignuti sporazum bivše premijerke Velike Britanije Tereze Mej sa Briselom o „mekoj granici” između Velike Britanije i Irske odbijan u parlamentu u Londonu.

Sada će prema sporazumu o Bregzitu, Sjeverna Irska slijediti pravila EU o poljoprivrednim i industrijskim proizvodima, a ostatak Velike Britanije neće. Ujedinjeno Kraljevstvo će napustiti carinsku uniju EU, dok ce Sjeverna Irska nastaviti da primjenjuje evropske carinske propise u svojim lukama. To znači uvođenje novih kontrolnih punktova i postupaka za trgovinu robom između Sjeverne Irske i ostatka Velike Britanije.

Upućeni smatraju da postoji jak razlog za održavanje referenduma u Sjevernoj Irskoj poslije 20 godina relativnog mira zaključenog na Veliki petak 1998. Pošto su dvije zajednice u Sjevernoj Irskoj približno jednake veličine odluka o pridruživanju Irskoj biće i odluka o pridruživanju EU.

Velika Britanija će ubuduće za EU biti jedna od tzv. „trećih zemalja“ za koje ne važe pravila kao za one koji su „unutra“. Ipak, promjene neće nastupiti odmah, jer slijedi prelazni period do kraja decembra 2020. kako bi se stanovnici i kompanije prilagodili promjeni. Tokom tranzicije, Britanija će nastaviti da primjenjuje zakone EU, ali neće biti zastupljena u institucijama u Briselu, Strazburu i Luksemburgu. Britanija i EU u tom periodu treba da usaglase novi odnos u trgovini i bezbjednosnim pitanjima.

Prava državljana EU u Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i britanskih građana u Uniji, ostaće ista tokom prelaznog perioda. Procjenjuje se da će London platiti evropskim partnerima na ime izlaska oko 35 milijardi eura,

Zbog izlaska Velike Britanije iz EU, finansijske kompanije koje su ranije poslovale u Londonu moraju uspostaviti centrale u kontinentalnoj Evropi kako bi mogle da  pružaju usluge na jedinstvenom tržištu EU.

Kritičari Bregzita navode kako vodeći proizvođači automobila zatvaraju pogone u Velikoj Britaniji i prelaze na kontinent. Ključni finansijski igrači se sele u Pariz ili Amsterdam. Još je veći odliv mozgova i talenata koji su radili za britanski obrazovni i naučni sektor.

Frankfurtski Bankenplac, finansijski centar Nemačke, jedan je od dobitnika izlaska Velike Britanije iz Unije. Prema istraživanju njemačke Landesbank Hessen-Thuringen (Helaba), više od 30 stranih banaka donijelo je odluku u korist njemačkog finansijskog centra. Mada paralelno sa selidbom finansijskih firmi iz Londona britanska prestonica bilježi otvaranje nekih novih kompanijskih predstavništava, grad na Temzi će vjerovatno izgubiti više poslova nego što ce dobiti novih, smatraju analitičari.

Zajedničko evropsko tržište će ostati bez direktnog nadzora nad nekoliko dominantnih proizvodno-trgovinskih konglomerata kao što su Britiš Petroleum (BP), jedan najvećih svjetskih proizvodača i distributera naftnih derivata i gasa; TESCO – multinacionalna trgovina prehrambenih proizvoda sa oko 3.500 prodavnica širom Evrope; Unilever – multinacionalna britansko-holandska kompanija za široku potrošnju; Vodafon, treći globalni mobilni operater po broju stalnih korisnika; ili Rols-Rojs, proizvođač luksuznih automobila i avio-motora.

Predsjednica EK Ursula von der Lejen poručila je na dan izlaska Velike Britanije kako će „EU početi novo poglavlje poslije izlaska Britanije, kao jedinstvena snaga u globalnim pitanjima, od klimatskih promjena do tehnološkog preobražaja, te neće imati manje mogućnosti zbog Bregzita“.

Predsjednik Evropskog veća Čarls Mišel je rekao da, što se više Britanija udalji od pravila i propisa EU posle Bregzita, to će imati manji pristup jedinstvenom tržištu.

Bregzit predstavlja „duboki rez” za Njemačku i za cijelu Evropu, ocijenila je njemačka kancelarka Angela Merkel. Istovremeno je naglasila da će Evropa braniti svoje interese, posebno integritet evropskog jedinstvenog tržišta u teškim pregovorima koji će uslijediti ove godine u definisanju budućeg trgovinskog odnosa između bloka preostalih 27 zemalja i Londona.

Francuski predsjednik Emanuel Makron je britansko napuštanje Unije nazvao „šokom”. „To je istorijski znak upozorenja koji ostatak Evrope mora čuti”, naveo je Makron i nazvao Bregzit žrtvenim jarcem neuspješne refome EU. Po njemu, potrebno je „više Evrope” da bi se odgovorilo na izazove moći, poput kineske i američke.

Uopšte, mišljenja su da će Bregzit na spoljnopolitičkom planu ostaviti veliku prazninu u Uniji. Pored Francuske i Njemačke, Britanija je bila presudna u kreiranju spoljne politike EU kojoj je davala posebnu težinu. „Britanci su iskusne diplomate. Oni imaju stalno mjesto u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija. Velika Britanija se, kada su vojni kapaciteti u pitanju, od svih zemalja EU do sada stavljala najviše na raspolaganje“, naveo je upućeni diplomta u Briselu. London bi i u budućnosti trebalo da učestvuje u zajedničkim vojnim projektima i misijama.

Iz Vašingtona je poručeno da ce „posebni odnosi” sa Ujedinjenim Kraljevstvom biti još jači, zahvaljujuci Bregzitu. Ambasador SAD u Velikoj Britaniji Vudi Džonson je izjavio je da predsednik Donald Tramp dijeli britanski „optimizam i uzbuđenje” zbog novog poglavlja u uzajamnoj istoriji. Naveo je kako će britanski izlazak iz EU omogućiti da transatlantski trgovinski sporazum proizvede veći napredak i više radnih mjesta.

SAD su snažno podsticale proces Bregzita. Dva dana prije zvaničnog razlaza s EU, u posjetu britanskom premijeru je došao i državni sekretar Majk Pompeo kako bi Ujedinjenom Kraljevstvu Velike Britanije, Škotske i Sjeverne Irske ponudio „posebne odnose” poslije Bregzita.

   Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

KORONA VIRUS: Kako zaustaviti širenje infekcije  i straha 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Država je reagovala brzo i bez mnogo rasprava: Vuhan, metropola od 11 miliona stanovnika, fizički je izolovan. Nema letova, vozova, trajekata, zatvoren je i autoput. Okolni gradovi su zapečaćeni na sličan način. Više od 56 miliona osoba u skoro 20 kineskih gradova, uključujući Vuhan, ne mogu putovati

 

U Kini početak Lunarne nove godine, godine pacova  obilježava nesigurnost i strah zbog širenja misterioznog oboljenja pluća.

Od posljedica novog korona virusa u Kini su, prema izvješajima od srijede, preminule najmanje 132 osobe, a oboljelo je približno 6.000 ljudi. To je više nego u vrijeme epidemije virusa SARS 2001. i 2002. godine. Stručnjaci procjenjuju da bi širenje virusa vrhunac moglo imati za desetak dana, a da će epidemija trajati nekoliko mjeseci.

Najviše žrtava i pacijenata je iz Vuhana, glavnog grada provincije Hubei, u kojoj je prvi slučaj oboljenja do sada nepoznatim virusom zabilježen 8. decembra prošle godine.  Virus se u meduvremenu pojavio u gotovo svim djelovima ove ogromne zemlje. I u Pekingu je zabilježen jedan smrtni slučaj a oboljelo je više od 120 ljudi. Lako je zamisliti kakvo plodno tlo bi korona virus imao u metropoli koja broji 21 milion stanovnika.

Država je reagovala brzo i bez mnogo rasprava. Vuhan, metropola od 11 miliona stanovnika, fizički je izolovan. Nema letova, vozova, trajekata, zatvoren je i autoput. Okolni gradovi su zapečaćeni na sličan način. Više od 56 miliona osoba u skoro 20 kineskih gradova, ukljucujuci Vuhan, ne mogu putovati. Mnoge novogodišnje svečanosti su ukinute, a neradni dani produženi. Odložen je početak novog polugodišta i semestra za škole i fakultete bez najavljenog datuma nastavka. Željeznice  su  privremeno ukinule stotine linija u zemlji. Sve ulice se čiste sredstvima za dezinfekciju, policija je na stanicama i u bolnicama. Diznilend u Šangaju ne radi do daljeg, turističke agencije ne smiju da nude grupna putovanja.

Hiljade ljekara i medicinskih radnika poslato je u Vuhan. U gradu niču dvije bolnice sa preko 2.600 kreveta koje bi trebalo da budu sagrađene do 3. odnosno 5. februara kako bi u njih bili smješteni pacijenti oboljeli od korona virusa. Novinarima se ne dozvoljava da ulaze u bolnice.

Peking je obećao hitnu pomoć od oko 140 miliona eura kako bi se ograničilo širenje virusa. Za potrebe medicinskog sektora do sada je odvojeno preko 1,6 milijardi dolara.

U najmanje 15 zemalja u svijetu je do sada potvrđeno više od 70 slučajeva oboljelih od korona virusa. Do sada, nije zabilježen nijedan slučaj sa smrtnim ishodom van Kine.

SAD i Japan su počeli sa evakuacijom stotina osoba iz Vuhana. SAD i Južna Koreja su upozorile svoje gradane da ne putuju u Kinu, dok je Velika Britanija protiv svih takvih  putovanja osim nužnih.

To su poručile i pojedine multinacionalne kompanije svojim zaposlenicima. Neke aviokompanije otkazuju letove za Kinu jer je potražnja naglo opala. Druge, među njima je i Lufthansa, su to učinile iz predostrožnosti.

Predsjednik Kine, generalni sekretar Komunističke partije Kine (KPK) i predsjedavajući Centralne vojne komisije Si Ðinping je u srijedu naložio Naodnooslobodilačkoj armiji „da doprinese pobjedi u ovoj bitki.” Istakao je: „Život i zdravlje ljudi su prvi prioriteti, a najvažniji zadaci su prevencija i kontrola virusa. Lično sam naredio ulaganje napora, vjerujem da ćemo prevazići bolest jačajući naše samopuzdanje, pomažući jedni drugima, kontrolišući i vodeći računa o prevenciji i pridržavajući se pravila“.

Generalni direktor Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) Tedros Adanom Gebrejesus kazao je u Pekingu poslije susreta sa predsjednikom Sijem da Kina  objavljuje informacije, blagovremeno identifikuje patogene i proaktivno dijeli relevantne sekvence gena virusa sa SZO. „Vjerujem da će mjere koje Kina preduzima držati bolest pod kontrolom, a vremenom se i riješiti bolesti“, kazao je.

Kineske vlasti pokazuju da ne žele da ponove greške iz prošlosti. Tokom epidemije virusa SARS u Hongkongu  prikrivane su razmjere opasnosti. Zato vlasti ovog puta  čine sve kako bi izbjegle optužbe. Ministarstvo spoljnih poslova tvrdi da je najbrže moguće informisalo javnost i SZO. U udarnim večernjim vijestima se izvještava o krizi, a nove informacije objavljuju se svakodnevno.

Komisija za politiku i pravo dominantne KPK, preko najrasprostranjenije nacionalne društvene mreže Veibo, je zahtijevala od svojih preko 90 miliona članova što je moguće više transparentnosti. Onaj ko bude prikrivao infekciju ili bude stavljao ugled političara iznad narodnih interesa, „u istoriju će ući kao grešnik“. Samo konsekventnim objavljivanjem informacija može da se smanji opasnost od širenja zaraze, konstatuje se u saopštenju iz KPK. Prema zapadnim medijima, ovo  saopštenje je izbrisano sa društvene mreže samo nekoliko sati kasnije.

Ljudi uvijek traže orijentire. Neizvjesnost rađa strah. Zato zvanični mediji šire umirujuće vijesti sa porukom da vlast drži sve pod kontrolom. Mnogi korisnici usijanih društvenih mreža  su zabrinuti. Vlada nesigurnost. Da li su zapravo dovoljno informisani o epidemiji virusa? „Nadam se da su vladine informacije aktuelne i istinite“, napisao je jedan korisnik mreže Veibo. Kuljaju glasine, ređaju se tvrdnje i demantiji. No, internet-zajednica je jedinstvena u pitanju: kako smo došli dovde?

Prvi poznati slučaj bolesti prijavljen je još 8. decembra u Vuhanu. No, gradski Zavod za zdravlje informisao je javnost o tada nepoznatoj zarazi tek 30. decembra. To su 22 izgubljena dana tokom kojih je virus možda mogao biti uništen na izvoru. Gradonačelnik Vuhana je rekao da je oko pet miliona ljudi napustilo grad prije praznika i uvođenja karantina.

Zdravstvene vlasti u Vuhanu znale su da prvi slučajevi dolaze sa pijace na kojoj se prodaju riba, plodovi mora i divljač, da virus vjerovatno potiče iz mesa. Ogromna pijaca površine sedam fudbalskih terena, sa hiljadu trgovaca, zatvorena je tek 1. januara.

Pijaca se nalazi na oko 200 metara od glavne željezničke stanice koja je prošle godine oko praznika za samo šest sedmica zabilježila 5,5 miliona putnika. Bilo je jasno da će virus otići na razne strane.

Postoji sumnja da su lokalni funkcioneri pokušali da zataškaju broj inficiranih kako ne bi uznemirili pretpostavljene i naštetili svojim političkim karijerama. To narušava povjerenje u vlast koja tvrdi da uvođenjem sistema takozvanog „socijalnog kredita” uspostavlja principe iskrenosti i morala u socijalizmu.

Jedno od objašnjenja zašto se takvi virusi najviše šire iz Kine jeste da veliki broj ljudi žive relativno blizu životinja. Korona virus je vjerovatno životinjskog porijekla, a sumnja se da bi to mogle da budu zmije. SARS –  virus koji je potekao iz Kine – došao je od slijepih miševa i cibetke, sisara koji fizički liči na mačke.

Džung Nanšan, poznati kineski stručnjak za respiratorne bolesti naveo je da do sada nije razvijen nijedan lijek koji bi specifično ciljao virus. „Ali naučnici i medicinski radnici istražuju više načina. Pošto je veliko poboljšanje postignuto i u sistemu životne podrške, očekujemo da će stopa smrtnosti nastaviti da pada“, rekao je dr Džung.

Doktor Džung je poručio: „Da bismo se izborili sa epidemijom, moramo iskoristiti dijve ključne tačke – rano otkrivanje i pravovremeni karantin. To su najprimitivnije i najefikasnije metode.”

 

Nije opasnije od gripa

Korona virus izaziva tešku akutnu respiratornu infekciju i ne postoji poseban lijek ili vakcina. No, naučnici u svijetu smatraju da nema razloga za paniku.

„Zdravstveni radnici treba da budu u pripravnosti. Vlade treba da im osiguraju sredstva. Pravovremeno i tačno informisanje javnosti je ključ. A svi ostali – slobodno dišite”, poručio je epidemolog Brandon Braun sa Univerziteta Kalifornije u SAD, koji je proučavao mnoge smrtonosne epidemije.

Od pojave epidemije naučnici su o virusu saznali važne pojedinosti. Radi se o korona virusu, rođaku patogena koji izaziva SARS i bliskoistočni respiratorni sindrom (MERS), bolesti koje su izazvale stotine smrti u svijetu. Ostali korona virusi ne uzrokuju ništa teže od prehlade.

Osim ljudi, korona virusima mogu biti zaražene krave, svinje, mačke, kokoške, kamile, šišmiši i druge životinje. Većina prvih žrtava nove epidemije, posjetioci velike „žive pijace” u Vuhanu, sugerišu da je virus sa neke druge vrste „skočio” na čovjeka.

Kada su stručnjaci ispitali organizmov genetski kod, pronašli su sekvencu do tada nauci potpuno nepoznatu. To znači da ljudi nisu mogli razviti  imunitet prema korona virusu koji je nazvan n-CoV2019.

Zdravstveni radnici očekuju da će se širenje sa čovjeka na čovjeka u kratkoročnom razdoblju nastaviti. To znači da će se pojavljivati novi slučajevi širom Azije, u SAD, moguće i u Evropi.

Većinu smrtnih slučajeva čine ljudi stariji od 50 godina, prethodno bolesni, sa već postojećim repsiratornim problemima ili oslabljenog imunološkog sistema. Čini se da mladim i zdravim ljudima uzrokuje samo blage simptome. „Za sada nemamo dokaza da je ovo opasnije od gripa” kazao je Majkl Mina, epidemolog sa Harvarda.

 

Ekonomske posljedice

Korona virus ima i svoje ekonomske posljedice. Širenje opasnog virusa iz jugoistočne Kine uplašilo je globalna tržišta i ugrozilo izglede za ekonomski rast. Kineske berze bilježe najveći pad u posljednjih pola godine. Gubitke su imale i druge berze u svijetu.

Radživ Bizvas, ekonomski strucnjak sa Instituta za istraživanje tržišta IHS Markit, smatra da je potencijalni rizik korona virusa mnogo veći nego 2002. zato što je kinesko stanovništvo postalo mobilnije. To se primjećuje i u porastu turističkih posjeta inostranstvu. Ekspert ukazuje i na ovogodišnje Ljetnje olimpijske igre u Tokiju, za koje bi izbijanje virusa moglo da se razvije u ozbiljnu prijetnju.

O ekonomskim posljedicama određeni uvid mogu dati prethodne pandemije. Od španske groznice 1918. Bilo je zaraženo 500 miliona ljudi u svijetu, a 50 miliona je umrlo. Svjetska banka je 2006. godine procijenila da bi u slučaju ozbiljne pandemije od koje bi umrlo 71 miliona ljudi, svjetski ukupan domaći proizvod (BDP) bio smanjen za oko pet odsto.

U epidemiji SARS širom svijeta je, prema nekim procjenama, zaraženo 8.100 ljudi, dok su 774 osobe umrle, što je stopa smrtnosti od 9,4 odsto. Procjenjuje se da je SARS smanjio BDP Kine za 1,1 odsto, a Hong Konga za 2,6 odsto, dok su ekonomske posljedice u svijetu bile male.

Ekonomske posljedice korona virusa iz Vuhana bi, ocjenjuju stručnjaci, trebalo da budu manje s obzirom na dosadašnju stopu smrtnosti od oko tri odsto, ali i na agresivne mjere Kine na suzbijanju širenja virusa. Van Kine, zemlje s malim brojem zaraženih bi trebalo da osjete male posljedice po ekonomiju.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

PUTIN I  MOĆ: Ustav po svojoj mjeri

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vladimiru Putinu 2024 , ističe drugi  predsjednički mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. U srijedu 15. januara,  Putin je predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, riješio „problem 2024“, a zadržao moć

 

 

Pre dve decenije Rusi su imali neobičan doček Nove godine – predsednik Boris Jeljcin je objavio da se povlači i iznenadio javnost izborom aslednika. Na funkciju dolazi u inostranstvu malo poznati Vladimir Putin, bivši šef tajne službe FSB i do tada premijer tek četiri meseca.

„U novogodišnjoj noći se ostvaruju snovi”, rekao je Putin u prvom govoru. Zamenio je Jeljcina čije je zdravlja bilo narušeno, najpre samo do izbora u martu 2000. Uslijedila su dva četvorogodišnja mandata, pa premijerovanje između 2008. I 2012. Potom još dva šestogodišnja predsednička mandata.

Zato u Rusiji kažu da imaju „problem 2024“ – tada Vladimiru Putinu ističe drugi mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. Otuda je u sredu 15. januara Putin predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, rešio „problem 2024“, a zadržao moć.

Prema Putinovom planu, ubuduće bi Državna Duma, donji dom parlamenta, trebalo da ima više moći te da bira, takođe, osnaženog premijera i vladu. Sada je izbor vlade još u rukama predsednika. Cinici primećuju kako očito Putin veruje da će Duma uvek odlučivati kako on želi. Pa ipak, Rusija ne bi trebalo da postane parlamentarna republika, eksplicitno je kazao predsednik.  On je  izjavio da je za Rusiju, sa njenom ogromnom teritorijom, ultikonfesionalnošću, velikim brojem  naroda potrebna snažna predsednička vlast.

Putin je pred oba doma parlamenta govorio o mogućnosti ukidanja pravila koje ne dozvoljava da se u predsedničkoj fotelji sedi „više od dva mandata zaredom“. Predložio je da ubuduće predsednički kandidati moraju iza sebe imati najmanje 25 godina života u Rusiji i ne smeju imati državljanstvo nijedne druge zemlje. „Čovek treba da shvati da vezuje život sa Rusijom, sa našim narodom — bez ikakvih nijansi i pretpostavki“, rekao je Putin. To bi trebalo da eliminiše opozicione političare iz egzila poput milionera Mihaila Hodorkovskog koji je proveo više od decenije u zatvoru osuđen za utaju poreza, proneveru i pranje novca.

I ljudi na drugim funkcijama “strateški važnim za suverenitet zemlje“ (predsednik i članovi Vlade, poslanici, senatori, sudije, šefovi regiona) po Putinu ne bi trebalo da imaju strano državljanstvo ili dozvolu za boravak u drugoj državi. Prema Putinovom viđenju, Zapad ne bi mogao da ih ucenjuje. To, kao i Putinova namera da novim Ustavom postavi ruske zakone iznad međunarodnog prava, po nekim analitičarima, ukazuje na nastavak konfrontacija sa Zapadom.

„Rusija može biti i ostati Rusija samo kao suverena država… Suverenitet našeg naroda trebalo bi da bude bezuslovan,” istakao je on. A to treba da garantuju najavljene izmjene  Ustava Rusije.

Dmitrij Medvedev je posle Putinovog govora odmah podneo ostavku vlade koju je predvodio. Putin ga je podjednako brzo imenovao za svog  zamenika u Savetu bezbednosti, savetodavnom telu predsednika Rusije. Medvedev ostaje na čelu vladajuće stranke Jedinstvena Rusija koja dominira Dumom.

Za novog premijera je brzopotezno izabran Mihail Mišustin koji je poslednjih 10 godina bio na čelu Federalne poreske službe, mesto na koje ga je imenovao tadašnji predsednik Medvedev. Mišustin je mašinski inženjer, doktor ekonomije i dugogodišnji vladin zvaničnik, a takođe se bavio i biznisom.

Van granica Rusije o Mišustinu malo zna, ali mediji navode da je Putinov čovek iz senke, osoba „čvrste ruke“. Zapadni mediji su pisali da je Mišustin, zahvaljujući poznavanju najsavremenijih tehnoloških dostignuća, uveo najnovije sisteme i znatno unapredio naplatu poreza u zemlji.

Mišustin je obećao kardinalne izmene u Vladi Rusije. U vladi ostaju ministri resora koji su u nadležnosti predsednika, odbrane Sergei Šojgu i spoljnih poslova Sergej Lavrov. Značajnim se smatra što je u vladi i dalje Anton Siluanov, ministar finansija od 2011, zagovornik privatizacije državnih preduzeća.

Eksperti kažu da  Mišustin nema političke ambicije, ali ima konkretne  zadatke  na čijoj će realizaciji raditi. Među zadacima koji su Mišustinu i novoj Vladi povereni,  stručnjaci izdvajaju razmatranje i usvajanje izmena na Ustav Rusije, koje je Putin predložio.  Ove izmene Ustava ukazuju na „privremeni“ karakter nove vlade.

Putin je predložio ustavne promene, ubrzo pošto se navršilo 20 godina od njegove vladavine. Još kao premijer je  1999. napisao: „Prerano je da sahranite Rusiju kao veliku silu.” Obećao je da će vratiti zemlju na veliku scenu. Zapadni mediji su povodom jubileja ocenili da je na neki način cilj ostvaren jer je Rusija tu uprkos zapadnim sankcijama i izbacivanju iz Grupe 8. Sirija, Ukrajina, iranski atomski program – bez Moskve se o takvim pitanjima više ne može razgovarati.

Nema dileme, Rusija je danas „jača” nego 2000. Ruska vojska, za razliku od ondašnje, predstavlja modernu oružanu silu.  Reforma vojske trajala je godinama i, prema procenama, koštala 315 milijardi dolara. Država deluje stabilnije nego u doba dva čečenska rata (1994-1996. i 1999-2009). Tada su se mnogi, uključujući i Putina, plašili raspada države.

No, Putinova vladavina je značila gubitak demokratije. Ne postoji smena vlasti ni na lokalnom ni na federalnom nivou niti institucije koje bi kontrolisale vlast. Stručnjaci ocenjuju da su sve iole značajne političke i društvene institucije izgubile subjektivitet i postale alatke u rukama izvršne vlasti. Nikakve nezavisne grane vlasti u Rusiji više ne postoje, uključujući i sudsku, dok je ustav izgubio  značaj.

Možda je najnepovoljnija situacija po Putinova dostignuća u  privredi. Kad je preuzeo kormilo,  bilo je sveže sećanje na državni bankrot iz avgusta 1998.  U autorskom tekstu, Putin je pre dolaska na vlast obećao „podizanje životnog standarda stanovništva” i „dinamičan privredni rast”.

Računao je da zemlja može dostići tadašnji BDP po glavi Portugalije, ukoliko 15 godina ekonomija raste po stopi od osam odsto godišnje. Mogu, rekao je tada Putin, biti sustignute, takođe,  Velika Britanija ili Francuska, ukoliko stalni rast bude 10 odsto.

Upućeni misle da među mitove spada priča kako se ruska privreda urušila tek posle aneksije Krima i zavođenja zapadnih sankcija. Činjenica je da je rast ugušen još 2013 godine , a stručnjaci razloge vide u modelu ekonomije. Putin je mnogo puta obećao da će se Rusija, od zemlje koja samo izvozi sirovine, razviti u državu koja pravi i visokotehnološke proizvode. Danas Rusija i dalje zavisi od energenata, čak i više nego 2000. Čitav budžet zavisi od stabilnosti cena na svetskom tržištu energenata.

Procenjuje da će desetomilionska Portugalija imati u 2020. nominalan ukupan domaći proizvod (BDP) 201.036 milijarde dolara, a prosečan dohodak po stanovniku od 19.324 dolara. Noiminalni BDP Rusije sa nepunih 140 miliona stanovnika je za ovu godinu procenjen 1,66 biliona i tek 11.305 dolara, šezdeseti  na svetu.

Putina, kad je došao na vlast dočekalo je I veoma teško demografsko stanje – stanovništvo se smanjivalo za skoro milion ljudi godišnje. Putin je to označio „opasnošću za samo postojanje Rusije”. Dugo se ti negativni brojevi nisu mogli preokrenuti. No sa rastom standarda počeo je da raste i broj novorođenčadi. Znatno je porastao i očekivani životni vek: sa 65,5 godina na 73,6 godina, prema podacima ruskog Ministarstva zdravlja.

No od 2016. se broj stanovnika ponovo smanjuje i to sve brže. U prvih devet meseci 2019. godine je broj umrlih bio za četvrt miliona veći od broja rođenih. To je, prema statističkom zavodu Rusije, najlošija vrednost u poslednjih 11 godina.

Prema podacima iz Državne dume amandmani na Ustav uključuju pored ostalog, garanciju da minimalna zarada ne sme da bude niža od granice siromaštva, kao i redovno indeksiranje penzija. Posebnu pažnju je Putin je u obraćanju Federalnoj skupštini 15. posvetio demografiji.

Putin bi posle 2024, mogao da postane premijer, kao što je već učinio između 2008. i 2012. Ili da postane šef Državnog saveta kojem će Ustavom dati više ovlašćenja. To telo je sada više simboličnog karaktera, a okuplja predsednika, guvernere i niz drugih funkcionera.

Putinu ne pada na pamet da moć preda nekom drugom, rasprostranjeno je mišljenje u Rusiji a naročito među analitičarima na Zapadu. Iako 2024. godina deluje daleko, Putin nema mnogo vremena. Sledeće godine su u Rusiji parlamentarni izbori i Putin do tada želi da ima gotovu reformu. Još  je čvrsto u sedlu i ima dobre izglede da još mnogo godina kormilari sudbinom Rusije.

U vremenu nakon Putina, Rusiju pre svega očekuje borba za vlast. Na koji način će oko stotinu porodica – koje su u krugu moći oko Putina – pronaći rešenje i izabrati ličnost koja će ga zameniti, to ne znamo. Biće teško zamisliti ličnost koja će Putinu pružiti potpunu zaštitu i imunitet. Vlast bi mogla da postane nesigurnija, a regionalizmi znatno snažnije izraženi, što bi moglo da dovede u pitanje teritorijalnu celovitost Ruske Federacije, poretpostavljaju neki zapadni analitičari.

 

Ukrajina sve dalja

 

Nemački istoričar Martin Aust smatra da Rusija od 1991. godine nije imperija. “Izgubila je mnoge teritorije koje su ranije bile deo carske Rusije i Sovjetskog Saveza. Zato sealazi u postimperijalnoj situaciji. Rusija ima imperijalno nasleđe, ali ona nije imperija”.

Aust smatra da se Putin 2014. godine preračunao kada nije računao sa  oštrom i odlučnom reakcijom Zapada na aneksiju Krima i ekspanziju u istočnoj Ukrajini.  “Ukrajina se sada od Rusije ograđuje jače nego ikada. Putin je zapravo doveo do situacije od koje se u ruskim vladajućim krugovima uvek strahovalo.  On je definitvno izgubio Ukrajinu.”

Dalje kritičko pitanje za Putina u pogledu Krima se, po Austu, tiče državnog budžeta: koliko je koštala izgradnja infrastrukture koja je bila potrebna kako bi se Krim vezao za Rusiju, koliko koštaju socijalni izdaci za ljude na Krimu i koliko su visoki troškovi angažmana koji Rusija ne priznaje, a koji se može prepoznati u tajnom ratu na istoku Ukrajine.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo