Povežite se sa nama

SVIJET

SJEDINJENE AMERIČKE DRŽAVE – IRAN: TENZIJE RASTU: Nejasni širi ciljevi Vašingtona

Objavljeno prije

na

Dok Donald Tramp vjerovatno ne želi novi rat na Bliskom istoku, koji bi SAD koštao milijarde dolara i na hiljade života američkih vojnika, lako je zamisliti kako njegovi desničarski saveznici u zemlji i regionu – iste one snage koje su tražile da izađe iz iranskog sporazuma – povećavaju pritisak za vojnu akciju. Tramp  nije okružen ljudima hladne glave već onima  koji se zalažu za rat s Iranom

 

Ionako uzavreli odnosi između Sjedinjenih Američkih Država i Irana pogoršani su do nivoa prijetnje vojnim sukobom. Tenzije između vodećeg svjetskog moćnika i regionalne sile u usponu prijete da bukvalno zapale Bliski istok, te ugroze globalnu sigurnost i ekonomiju.

Tenzije izmedu SAD i Irana postoje od iranske Islamske revolucije 1979. godine, u kojoj je sa vlasti zbačen prozapadni šah i uspostavljen radikalni antiamerički režim. Donald Tramp ima posebno težak odnos s Iranom od kada je preuzeo dužnost 2017. godine.

Tenzije ne prestaju da rastu od kada je početkom maja završen šestomjesečni period izuzeća od sankcija za zemlje koje i dalje trguju naftom s Iranom. Iran je  2017. bio treći najveći na svijetu proizvođač nafte, a ta energetska sirovina  uzdanica je privrede ove zemlje sa 82 miliona stanovnika.

Tramp je prošle godine ponovo uveo sankcije Iranu kako bi tamošnjim vlastima prihode od nafte sveo na minimum i pogoršao ionako nezavidnu privrednu situaciju. On je 8. maja 2018. jednostrano napustio međunarodni nuklearni sporazum iz 2015. s Iranom. Sporazumom koji su osim SASD potpisali,  Kina, Rusija, Velika Britanija, Francuska i Nemačka, a svjedočila Evropska unija, zamrznut je iranski nuklearni program u zamjenu za ukidanje sankcija. Sporazum je ugrađen i u rezoluciju Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija.

Poslije godinu dana predsednik Irana Hasan Rohani rekao je da odustaje od nekih obaveza iz medunarodnog nuklearnog sporazuma i da će uvećati proizvodnju obogaćenog urana i teške vode ukoliko evropske zemlje tokom 60 dana ne zaštite iransku naftnu i bankarsku industriju od američkih sankcija. Prema najnovijim informacijama, Iran je učetvorostručio količinu obogaćenog uranijuma koja je sporazumom bila dozvoljena.

Vrhovni vođa Islamske Republike ajatolah Ali Hamenei poručio je kako toj državi nije problem da umnogostruči i procenat obogaćenog uranijuma sa sadašnjih 33,67 odsto granice koja je postavljena nuklearnim sporazumom. No, za proizvodnju atomske bombe potrebno je obogatiti uranijum na najmanje 90 odsto, kažu naučnici.

Iran po zvaničnom Teheranu ima nuklearni program u civilne svrhe, radi dobijanja električne energije. Pored toga, postoji vjersko-pravna decizija vrhovnog vođe Islamske Republike, Hameneija iz 2013. godine u kojoj se navodi da je izrada atomske bombe u suprotnosti s normama islama i da je Iran ni na koji način neće proizvesti, navode naučnici.

Svih 14 inspekcija koje je provela IAEA dokazale su da Iran nema nuklearno oružje. I  satelitski snimci su potvrdili da ne postoje nikakve aktivnosti na tom polju.

Ocjena je upućenih kako se Iran najnovijim potezima trudi da postigne ravnotežu. Nastoji da izvrši pritisak, ali ne toliko da bi se potpuno povukao iz sporazuma, koliko da ostale države potpisnice ispune svoje finansijske i naftne obaveze shodno dokumentu.

No,  SAD su zbog „zabrinjavajućih indikacija“ koje su stigle iz Teherana objavile da šalju pojačane vojne snage u region. U Persijski zaliv su upućeni nosač aviona Abraham Linkoln i bombarderi B-52, jasna i nepogrešiva poruka iranskom režimu da će na bilo koji napad na američke interese i interese njihovih saveznika biti odgovoreno nemilosrdnom silom, poručio je savjetnik američkog predsjednika za nacionalnu bezbjednost Džon Bolton. Bolton, koga bije glas da ,,nema rata koji ne voli,” dodao je kako SAD ne traže oružani sukob „s iranskim režimom, ali smo potpuno spremni da odgovorimo na svaki napad iranske Revolucionarne garde, regularne vojske ili njihovih saveznika“.

Njujork tajms  je u međuvremenu  objavio da američka administracija namjerava da u region Bliskog istoka pošalje 120.000 vojnika.  Tramp kaže da je to lažna vijest, ali i da će ih poslati još i mnogo više ukoliko bude trebalo. Njuzvik, pozivajući se na zvaničnike Pentagona, precizira da bi ovih 120.000 vojnika, nedovoljnih za ozbiljnu invaziju zemlje koja se prostire na blizu 1,7 miliona kvadratnih kilometara, bili samo logistička podrška za kopneni napad na Iran.

Zapadni izvori tvrde da je Iran odgovoran za sabotažu četiri tankera nadomak obala Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE) koji se dogodio ovih dana. Satelitski snimci ne pokazuju veću štetu na brodovima, dva pod zastavom UAE, a po jednim saudijskim i norveškim.

Iran je demantovao da stoji iza incidenata. „Ekstremisticke figure u američkoj administraciji pokušavaju da lažno okrive Iran za incidente u Zalivu“, prokomentarisao je iranski ministar spoljnih poslova Džavad Zarif.

Prema nepotvrđenim izvještajima, koji se pozivaju na američke bezbjednosne zvaničnike, Iran je pripremio rakete, a iračke paravojne jedinice koje podržava Iran, već su se pozicionirale pored američkih trupa u Iraku. Vlasti Iraka tvrde da se zemlja kojoj su saveznici kako Iran tako i SAD, nalazi između čekića i nakovnja i spremaju se za hitnu diplomatsku posredničku akciju u Vašingtonu i Teheranu.

Kampanja “maksimalnog pritiska” SAD već je stvorila znatne ekonomske probleme privredi i velikoj većini Iranaca, pa je utisak da Iran gura na ivicu. No, pitanje je na ivicu čega, jer su nedovoljno jasni širi ciljevi Vašingtona i kako će okončati tenzije koje su podstakle strahove od mogućeg rata između SAD i antiiranski orijentisanih zemalja iz regiona protiv Irana i njegovih saveznika.

Većina analitičara van Irana smatra da Tramp nije zainteresovan za još jedan rat na Bliskom istoku koji bi SAD koštao milijarde dolara i na hiljade života američkih vojnika. On je  u mnogim prilikama godinama kritikovao predsjednika Džorža V. Buša Mlađeg zbog katastrofalne invazije na Irak. Uostalom, SAD su već dvije decenije zaglavljene u ratu u Avganistanu i Iraku, a nešto kraće i u Siriji.

Tramp je poručio iranskim zvaničnicima da ga ,,pozovu”. No, iz Teherana je odgovoreno da se ne razgovara s onim ko napušta međunarodne sporazume.

Američki državni sekretar Majk Pompeo tvrdi da je cilj ekonomskih sanikcija protiv Irana, da režim u Teheranu nagnaju na nove pregovore radi okončanja, kako se ocjenjuje, destabilizirajućih politika Irana kod kuće i u regionu. To se poklapa s Trampovim ubjeđenjem  da od Irana može iznuditi  bolji sporazum nego što su to  umjeli tokom decenija njegovi demokatski i republikanski prethodnici.

Pompeo je 2018. iznio 12 zahtjeva kao uslove za početak pregovora s Teheranom. Među ostalima je zatražio da Iran smanji ono što se u Vašingtonu i nekim zemljama na Bliskom istoku doživljava kao političko i vojno uplitanje Irana u region; podršku režimu Bašara el Asada u Siriji i šijitskim milicijama u susjednim zemljama; te obustavi programa raketnog naoružanja. Rijetko ko misli da vlasti Irana mogu na to da pristanu.

Neki analitičari u Vašingtonu smatraju da zvaničnici SAD, na osnovu ranijih iskustava s Teheranom, računaju kako ,,Iran ne popušta pod malim pritiskom,” ali suočen sa žestokim prijetnjama možda pristane na pregovore i ustupke. ,,Postoji metod u ludilu,” ocijenila je  Suzan Meloni, s vašingtonskog insituta Brukings, koja dobro poznaje prlike na Bliskom istoku .

No, i Meloni sumnja da će se Iran povući iz regiona. ,,Ukoliko to učine, američka administracija će smatrati da takav pristup djeluje, pa će udvostručit pritisak”. .

Iako  Tramp vjerovatno ne želi novi rat SAD na Bliskom istoku, lako je zamisliti kako njegovi desničarski saveznici u zemlji i regionu – iste one snage koje su tražile da izađe iz iranskog sporazuma – povećavaju politički pritisak za vojnu akciju. Tramp više nije okružen ljudima hladne glave poput savjetnika za nacionalnu bezbjednost Herberta Rejmonda Mekmastera ili bivšeg ministra odbrane Džejmsa Matisa, obojice generala, već su tu sada ljudi poput Boltona i državnog sekretara Majka Pompea koji se dugo zalažu za rat s Iranom.

Te  moćne snage u administraciji  se zalažu za promjenu režima u Iranu kao jedino rješenje. Tome  su uticajne države u regionu, poput Saudijske Arabije i Izraela spremne da daju podršku.

Ratoborna struja smatra da Vašington već kasni u ostvarenju promjene režima. Prije dvije godine Bolton je obećao na skupu pripadnika krajnje ljevičarsko-islamske organizacije Mudžahedin e Halk (Narodni borci, MEK) da će u Teheranu slaviti obaranje Islamske Republike ,,prije 2019.”  Bolton, jedan od zagovornika invazije na Irak 2003, za koju i dalje smatra da je bila ispravna, odbacuje pretpostavku da je Islamska Republika u stranju da se mijenja, čak i pod ,,maksimalnim pritiskom”.

Opšta je saglasnost upućenih da bi eventualni rat SAD s Iranom ne bi bio  ponavljanje rata u Iraku 2003. godine.  Situacija bi bila zasigurno  mnogo gora.  Kako je i ukazano u analizi koju je objavio Vašington post, i Iran je znatno drugačija zemlja nego Irak 2003, stoga bi se i način ratovanja uveliko razlikovao.

 

Zabrunjavajuća pozadina

 

Spor izmedu administracije SAD na čelu s Trumpom i  Irana, mnoge analitičare je podsjetio na razdoblje prije invazije na Irak 2003. Tadašnja odluka predsjednika Buša Mlađeg je kasnije naišla na masovne osude jer je bila pogubna  za sve strane.

U sadašnjem ,,rimejku” se pojavljuju i isti likovi, poput Boltona, Trampovog savjetnika za nacionalu bezbjednost. Bolton, tada podsekretar za kontrolu naoružanja i međunarodna sigurnosna pitanja.  On je navodno odigrao ključnu ulogu u podsticanju predsjednika Buša za invaziju na Irak. To mu je donijelo reputaciju nepromišljenog političara.

Zabrinjavajuća je i pozadina u Vašingtonu: Kongres SAD jeste oduzeo moć šefu države kada su u pitanju ratna dejstva protiv regularnih vojnih snaga Irana, ali ne i kada je u pitanju borba protiv terorista. Tako je proteklog mjeseca američka administracija proglasila Korpus Iranske Revolucinarne Garde (IRGC) – elitnu jedinicu oružanih snaga Islamske Republike – stranom terorističkom organizacijom.

Bilo je to prvi put da SAD regularnu vojnu snagu jedne zemlje stavi na listu terorističkih organizacija, na kojoj se nalaze, na primjer, Al Kaida i ISIL.  Po nekim ocjenama IRGC je važnija vojna sila nego klasična armija.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

DRŽAVNI UDAR U BOLIVIJI: Diktatura poslije brzog prebrojavanja glasova

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pošto je predsjednik Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska poslata na ulice

 

Protekle dvije sedmice  svedok su tragičnih posljedica državnog udara vojske, policije i desničarskih ekstremista protiv izabranog predsjednika Bolivije Eva Moralesa i njegove vlade. Pošto je Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska je poslata na ulice. Pucano je na demonstrante koji brane demokratiju i  za mjesecu protesta i nemira pognuo je 24 ljudi.

Pristalice Moralesove partije Pokret za socijalizam (MAS) hapse po njihovim kućama, a maskirani policajci sprovode doskorašnje javne zvaničnike pred televizijskim kamerama. Stotine stranih državljana je izbačeno iz zemlje, uključujući preko 700 doktora iz Kube i diplomate iz Venecuele, dviju latinoameričkih zemalja koje su imale bratske veze sa Moralesovom Bolivijom. Morales se trenutno nalazi u egzilu u Meksiku, a novi režim  je izgleda namjeran da ostane na vlasti velikim tlačenjem domorodačkog stanovništva  i siromašnih.

U petak 15. novembra osam kokalerosa (uzgajivači koke) su masakrirale državne specijalne snage pošto su protestovali protiv nove Vlade.

Nova privremena vlada je prisvojila vlast pošto je konzervativno-religiozni opozicioni lider i drugi podpredsjednik Senata Žeanin Anjez sebe postavila na mjesto predsjednika u gotovo praznom parlamentu. Predstavnici Moralesove partije bojkotovali su zasjedanje uskraćujući kvorum neophodan da bi Moralesova ostavka bila zvanično prihvaćena i odobrio je privremeni šef države. Anjezova predstavlja partiju koja je dobila samo 4,24 posto glasova i završila na četvrtom mjestu na izborima.

„Biblija se vratila u palatu“, objavila je Anjez, mašući povelikim primjerkom svete knjige. Prema ustavu ona mora da raspiše izbore u roku od 90 dana.

Ministar komunikacija je objavio da će vlada prognati strane novinare. Artur Muriljo, novi ministar upravljanja, obećao je da će „uloviti“ bivšeg ministra Huana Ramon Kuintana, jer je on „životinja“. Muriljo je, takođe, izjavio da planira da uhapsi zakonodavce i novinare koji su raspršivali „pobunu“.

Morales je tokom tri mandata predsjedavao Bolivijom od 2006. godine. Na referendumu  2016. godine, koji je raspisao da bi dobio četvrti mandat, izgubio je minimalnim rezultatom.

Pošto se Morales žalio, Ustavni sud Bolivije je 2017. presudio da je ograničavanje broja mandata neustavno, čime je dodatašnjem šefu države omogućio novu kandidaturu. Moralesova opozicija, dobar dio Bolivijaca, ali i administracija američkog predsjednika Donalda Trampa, to su ljutito prokomentarisali. Zato je generalni sekretar OAS Luis Almagro početkom ove godine istakao kako je “poruka da Evo Morales ne može da učestvuje na izborima, apsolutno diskriminatorska imajući u vidu da su drugi predsjednici učestvovali u izbornim procesima na osnovu sudskih presuda.”

U noći izbora 20. oktobra, izborna komisija je saopštila preliminarne relultate na osnovu “brzog prebrojavanja”, nezvaničnog među dva sistema koji se u toj zemlji primjenjuju. Bilo je obuhvaćeno 83,9 odsto glasačkih listića. Tada je Morales vodio sa 45,7 odsto, a njegov protivkandidat Karlos Mesa je imao 37,8 procenata. Budući da bolivijski ustav predviđa da pobjednik mora da ima najmanje 40 odsto glasova i prednost od 10 odsto, izgledalo je da kandidati idu u drugi krug u kome je, prema nekim procjenama, opozicionar mogao da ima prednost. U tom trenutku su vlasti prekinule objavljivanje rezultata “brzog prebrojavanja”, što je bilo u skladu sa ranijom izbornom praksom, a što su bile najavile i ovog puta.

Konačan ishod nije bio poznat, ali su opozicija i izborna misija OAS u Boliviji izrazili uznemirenost  i zahtijevali da “brzo prebrojhavanje” bude nastavljeno. Sljedećeg dana su vlasti objavile rezultatre “brzog prebrojavanja” za 95,7 odsto glasačkih listića. Po njima Morales je za malo prešao razliku od 10 procenata, sa 46,9 prema Mesinih 36,7.

Tada se oglasila OAS konstatujući da su izbori održani “u mirnoj i regularnoj atmosferi”. No, kršeći protokol OAS je istovremeno izrazila “iznenađenje” i “zabrinutost” “drastičnom” i “neobjašnjivom promjenom trenda” u “brzom računanju”, ali bez navođenja konkretnih primjedbi o eventualnim neregularnostima. Za mnoge inostrane posmatrače, ali i bolivijsku opoziciju, saopštenje OAS je sugerisalo da se dogodila izborna krađa. To je podstaklo ogorčene proteste na ulicama glavnog grada La Paza i ostalih velikih mjesta.

Analitičari primjećuju da se glavna kritika OAS odnosila na značajno povećanje glasova u korist Moralesa, koje je uslijedilo pred kraj računanja. Morales ima veliku podršku u seoskim i brdskim siromašnim područjima zemlje, iz kojih glasački listići uvijek stižu znatno kasnije.

Kada su nekoliko dana kasnije stigli rezultati zvaničnog prebrojavanja glasova, jedino zvanični i obavezujući, a koji su redovno ažurirani na internet stranici izborne komisije, jasna je bila Moralesova pobjeda. No, tada je rijetko ko na njih obraćao pažnju ili ukazivao da su jedino oni bitni. Protesti opozicije su nastavljeni narednih dana i dobijali su u intenzitetu. Demonstrantima su se pridružili pripadnici policije, čak i specijalne jedinice, koja je štitila predsjedničku palatu i 10. novembra Morales je podnio ostavku.

Moralesov nenadan odlazak je bio kulminacija dvonedjeljne mobilizacije antivladenih demonstranata, koje je u velikoj mjeri okupio ultradesničarski lider Luis Fernando Kamaćo, koji je optužio Vladu za krađu na izborima. Multimilioner iz separatističkog uporišta provincije Santa Kruz, Kamaćo, 40-togodišnjaka, je po rasprostranjenom shvatanju hrišćanski fundamentalista čiji je otac vlasnik velike naftne kompanije.

Ovog fanatik je, sa svojim sljedbenicima prvi ušao u Moralesovu predsjedničku palatu noseći Bibliju i raspeće da simbolično “protjera đavola”. Naime, odkako je Morales stupio na dužnost predsjednika, Savez mladih Santa Kruza (UJC) vodio je kampanju da odvoji provinciju Santa Kruz i još tri susjedne, od ostatka Bolivije, smatrajući da je zemlju preuzela satanistička domorodačka masa.

Kamaća je odgajio Saveza mladih Santa Kruza, fašistička paravojna organizacija koju su u prošlosti povezivali sa pokušajima ubistva Moralesa. UJC je poznata po napadima na ljevičare, seljake iz redova domorodaca i novinare, te kao kao eksponent duboko rasističke, homofobične ideologije.

Upućeni tvrde da je UJC bolivijski ekvivalent španske Falange. Simbol grupe je zeleni krst koji uveliko podsjeća na nacistički “gvozdeni krst” i druge oznake fašističkih pokreta na Zapadu.  Članovi UJC pozdravljaju nacističkim “zig hajl”.

Pod Moralesovim vođstvom Bolivija je smanjila u velikoj mjeri stope siromaštva, nejednakost, ostvarila ekonomski rast odbijanjem MMF-ovog dužničkog ropstva, i nacionalizovala ključne industrije. Vašingtonski institut CEPR je uoči oktobraskih izbora u Boliviji objavio analizu ekonomskih promjena u Boliviji od 2006, dolaska Moralesa na vlast. Prema CEPR, politička opredjeljenja, a ne samo “potražnja za sirovinama”, su bili pokretačke sile u usponu Bolivije, najbržem među privredama u Latinskoj Americi u proteklih pet godina. Snažan ekonomski razvoj je omogućio je Boliviji da smanji siromaštvo za 42 odsto  i ekstremno siromaštvo za 60 procenata za 13 godina. Dok je u proteklih pet godina u regionu zabilježen značajan pad dohotka po stanovniku, u Boliviji je bio najviši u Latinskoj Americi.

Tokom prvih pet godina Moralesove administracije, prihodi države od hidrokarbonata (uljučujući gas) su uvećani sedam puta: sa 731 miliona dolara na 4,95 milijarde. Nezaposlenost je u Boliviji prepolovljena (sa 7,7 procenata na 4,4 procenta) u 2008. i kretala se približno na tom nivou zaključno sa 2018. Uopšte, Bolivija je uživala relativan mir tokom Moralestova tri mandata.

Predsjednik Morales je 2008. protjerao ambasadora SAD i agente Agencije za borbu porotiv narkotika. Dvije zemlje nisu imale odnose na ambasadorskom nivou od 2009.

Poslije odlaska Moralesa u izgnanstvo, u La Pazu su uslijedili masovni protesti protiv udara i za podršku predsjedniku regionalne grupe kampesinosa (zemljoradnika), domorodačkog  stanopvništva i lokalnih udruženja iz El Alta, drugog najvećeg grada u Boliviji, koji je u susjedstvu glavnog grada.

Jedan transparent sa mitinga održanog u La Pazu gasio je: „Kada bogati marširaju, policija se buni. Kada siromašni marširaju, oni ispaljuju  metke“.

Refren prošlomjesečnih protesta protiv Moralesa bio je da je Morales prekoračio ograničenja koja nameće funkcija i da je bio diktator. Kako riječ “dictatura” odskora ispisana na poznatom tržnom centru Mercado Lanza u La Pazu svjedoči, sada se čini da upravo sada Bolivijci proživljavaju diktaturu.

 

Bijela i slana budućnost

Neki Boliviju nazivaju “Saudijska Arabija litijuma.” Litijum, alkalni metal, glavni je sastojak ćelija u baterijama. Bez njega neće biti moguća budućnost u kojoj će, vjerovatno, pokretačka snaga biti električna energija. Bez litijuma nema mobilnih telefona, odnosno njihovih litijum-jonskih baterija, nema električnih bicikala i naravno nema ni elektro-automobila.

Bolivijskoj ljevičarskoj vladi predsjednika Moralesa nije promaklo na kakvom bogatstvu leži ta siromašna zemlja u Andima. Navodno u Boliviji leži 50 do 70 odsto svjetskih rezervi litijuma.

Tona litijuma trenutno vrijedi oko 16 000 američkih dolara i stalno raste. Podstiče je globalna tražnja za alkalnim metalom koji postaje neophodan u svakodnevnom životu.

Pošto svijet pokušava da pređe na alternativne izvore energije, ne bi bilo čudno da pažnja bude usmjerena na Boliviju i njene ogromne rezerve litijuma. Strane kompanije stalno pokazuju interesovanje za poduhvate u oblasti rudarstava u Boliviji. Investitori iz Kine, SAD, Njemačke i Rusije čekaju u redu.

Bolivijska budućnost  je bijela. I slana. Ispod ogromnog, isušenog jezera Salar de Ujuni, površine 10.000 kvadratnih kilometara, leži možda i do deset miliona tona tog materijala.

Bolivija je značajno uložila u iskopavanje litijuma, a Morales je jednom izjavio: “Eksploatacijom litijuma na prostoru od 400 kvadratnih kilometara imaćemo dovoljno sredstava da se izdržavamo jedan vijek”.

                               Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

UBISTVO VOĐE ISIL-A: Ubijen Al Bagdadi, ali stvoreni uslovi da oživi IS

Objavljeno prije

na

Objavio:

Po nekim analitičarima, ironija je to što je Tramp Bagdadijevim  sljedbenicima oduzeo vođu ali im je pružio mogućnost za obnovu IS. Tu posljedicu može da izazove Trampova odluka da povuče vojne snage iz Sirije, dajući de facto blagoslov turskom upadu u teritorije koje drže sirijski Kurdi.  Iz zatvora u kojima se drže članovi ISIL-a već je navodno pobjeglo oko 100 zatvorenika

 

Predsjednik SAD  Donald Tramp  je poput voditelja rialiti programa u subotu uveče tvitovao: „Upravo se desilo nešto značajno!“ Održavao je napetost pošto su se pripadnici specijalne jedinice vojske SAD iskrcali iz više helikoptera pred kućom na obodu sela na sjeverozapadu Sirije u kojoj se nalazio vođa tzv. Islamske države (IS) Abu Bakr al Bagdadi. Terorista je pobjegao u tunel u kojem je aktivirao eksploziv i ubio sebe i svoje troje dece.

Tramp je teatralno zaključio „Tri godine sam tragao za njim. “Za al-Bagdadijem su SAD i saveznici tragali pet godina. Za informacije o njemu je nuđeno 25 miliona dolara.

Pod vođstvom Abu Bakr el Bagdadija, tzv. Islamska država prerasla je iz bande pobunjenika u najmoćniju i najstrašniju militantnu grupu na svijetu. Na vrhuncu,  u martu 2015. je od zapadne Sirije do istočnog Iraka zauzimala prostor veći od 88.000 kvadratnih kilometara. Nametnula je okrutni sistem vladavine nad skoro osam miliona ljudi i zarađivala milijarde dolara od trgovine naftom, iznuda i otmica. IS je u martu ove godine operacijom koju su predvodile američke trupe, zajedno sa kurdskim snagama, protjerana iz posljednjih djelova tzv. “kalifata”.

IS je oduvijek bila bizarna mješavina ultrakonzervativnih džihadista, bivših pripadnika vojske Sadama Huseina i njegovog obavještajnog aparata. Nekadašnji Sadamovi podređeni obezbjeđivali su oružje, eksplozive, informacije i planiranje. Niko nije poznavao Irak bolje od njih. Džihadisti, iz raznih djelova svijeta, obezbjeđivali su fanatizam i dobrovoljne bombaša samoubice.

Al-Bagdadi, čije je pravo ime Ibrahim Avad Ibrahim el Bagdadi, rođen je 1971. u Samari u centralnom Iraku. Njegova religiozna sunitska porodica tvrdila je da pripada plemenu Kurejš poslanika Muhameda  – ova veza je za mnoge sunite bila  uslov da neko postane kalif. Pošto je ranih 1990-ih završio fakultet, preselio se u Bagdad. Stekao je zvanje mastera na islamskim studijama, a zatim je upisao doktorske studije na Islamskom univerzitetu Bagdad, navodi se u biografiji koju su objavile njegove pristalice. Navodi se i da je tokom studija bio miran i da se držao po strani, izuzev kada je recitovao djelove Kurana i igrao fudbal za džamijski klub. Vjeruje se da je u to vrijeme prihvatio salafizam.

Po završetku američke invazije tokom koje je srušen režim Sadama Huseina 2003., Bagdadi je navodno učestvovao u formiranju islamske pobunjeničke grupe čiji pripadnici su napadali američke i savezničke trupe. Početkom 2004. godine američke trupe su ga pritvorile i odvele u logor Buka u južnoj pokrajini Basra. Logor Buka je postao mjesto koje se moglo opisati kao „Džihadistički univerzitet” za buduće vođe IS – zatvorenici su radikalizovani, formirali su ćelije i mreže. Tu je Bagdadi držao propovijedi i molitve a ponekad  bi ga američki zapovjednik u zatvoru zamolio da učestvuje u razrješenju sporova.

Američke vlasti ga nisu smatrale velikom prijetnjom te je pušten nakon deset mjeseci. „Bio je ulični razbojnik kada smo ga uhapsili 2004. godine”, rekao je jedan zvaničnik Pentagona za Njujork Tajms 2014. Godine. „Nismo imali kristalnu kuglu koja bi nam rekla da će postati šef IS.”

Smatra se da je al-Bagdadi po oslobađanju iz zatvora Buka stupio u kontakt sa iračkim krilom  Al Kaide Osame bin Ladena. Iračka Al Kaida je predvodila pobunu saveznika protiv američke okupacije Iraka. Bila je ozloglašena zbog surovog odnosa prema zatvorenicima, kojima su, između ostalog, odrubljivali glave. Početkom 2006. godine, ta grupa je osnovala džihadističku krovnu organizaciju Šura a ova promijenila ime u Islamska država Iraka (IDI). Bagdadi je nadgledao šerijatske odbore te grupe i pridružio se njihovom savjetodavnom vijeću Šura. Kada su vođa IDI-ja i njegov zamjenik stradali 2010. godine u američkoj raciji, Abu Bakr el Bagdadi je proglašen nasljednikom vođe tzv. Islamske države Iraka.

Naslijedio je organizaciju za koju su američki komandanti smatrali da je na rubu strateškog poraza. Međutim, uz pomoć nekoliko vojnih i obavještajnih oficira iz doba Sadama, među kojima su bili i bivši zatvorenici iz logora Buka, El Bagdadi je  obnovio tzv. Islamsku državu Iraka.

IS se od Al Kaide otcijepila 2016. godine. Mimoišli su najviše oko upotrebe ekstremnog, sadističkog nasilja po kome je IS poznata – a za koje je Al Kaida tvrdila da odbija ogromnu većinu muslimanskog javnog mnjenja. Al Kaida je željela da pridobije to mnjenje; IS nije bila briga. Potonja je regrutovala otpadnike, psihopate, ljude koje su privlačili nasilje i svirepost.

Posljedice Bagdadijeve pogibije će se osjećati neko vrijeme unutar tzv. Islamske države. Kad su se sljedbenici širom svijeta zarekli na vjernost IS, oni su se obavezivali i na lojalnost i njemu lično, obraćajući mu se sa „kalif Ibrahim”. Iako se pojavio samo dvaput na video snimcima, uspio je da stvori auru vjerskog autoriteta. Objavu o „kalifatu” dao je iz Velike džamije u Mosulu, za koju je kasnije izdao naređenje da bude dignuta u vazduh.

IS će sada tražiti način da se prilagodi. Grupe će željeti da pokažu sljedbenicima da IS nije izbačena iz ravnoteže. Medijski i istraživački izvještaji pokazuju da Baghdadi, kad je ubijen, nije bio stvarni vođa organizacije i njenih operacija, s obzirom na to da je još od posljednjeg pojavljivanja na videosnimku u aprilu opunomoćio komisiju da obavlja njegove zadatke.

Jedan obavještajni funkcioner iz regiona kazao je za američki Njuzvik da je Baghdadi postao simbolični vođa, koji nije vodio operacije. “Sve što je Bagdadi radio bilo je da kaže ‘da’ ili ‘ne’, ali ne i da planira”.

Nasljednik al-Bagdadija će željeti da izgradi i proširi organizaciju i da nastavi sa  „ratom iznurivanja”. Koliko god bi pripadnici IS željeli  da organizuju  spektakularni napad, vođe znaju da što je njihov plan složeniji, veće su šanse da ga bezbjednosne službe otkriju. U neposrednoj budućnosti veća je vjerovatnoća da će se odlučiti za tehnološki nezahtjevne, jednostavne napade sa relativno malo pripreme.

Tokom godina koliko je IS držala pod kontrolom neku teritoriju, uspjela je da privuče regrute iz desetina država, postavljajući temelje rasprostranjenoj mreži ekstremista koja postoji i danas. Tamošnji teroristi se uglavnom bave lokalnim ili regionalnim problemima.

Evropa, Amerika, sjeverna Afrika, Persijski zaliv i azijske zemlje sve se nalaze na nišanu IS. Čak i napadi „vukova samotnjaka”, koje sprovode usamljeni pojedinci daleko od Bliskog istoka i radikalizovani preko interneta, biće predstavljani da su potekli od IS kao odmazda za El Bagdadijevu smrt. Francuska, koja se dugo nalazi na vrhu spiska meta IS u Evropi, upozorila je građane da budu na oprezu.

 Pentagon procjenjuje da je u Iraku i Siriji između 14.000 i 18.000 operativaca IS. Na najnižoj tački 2010. godine grupa je, veruje se, imala jedva oko 700 ratnika. Veruje se da IS širom sveta ima  ćelije i “spavače”. Mnoge od ćelija IS su samostalne i finansijski samodovoljne i sa te strane neće biti pogođene al- Bagdadijevim samoubistvom. Mnogo je teže poraziti gerilsku grupu nego “islamsku državu” koja pokušava da održi stajaću vojsku u odbrani teritorija i gradova.

Sada je,  po nekim analitičarima,  ironija to što je Tramp sljedbenicima oduzeo halifu, ali im je pružio mogućnost za obnovu IS. Tu posljedicu može da izazove i Trampova odluka da povuče vojne snage iz Sirije, dajući de facto blagoslov turskom upadu u teritorije koje drže sirijski Kurdi. Kurdi su preusmjerili bezbjednosne resurse iz zatvora u kojima drže članove ISIL-a. Već je navodno došlo do bijega oko 100 zatvorenika.

Ostaje da se vidi da li će oni koji su pobjegli doprinijeti obnovi IS. Poslije napada IS na zatvore u blizini Bagdada 2013., oslobođeno je gotovo 500 njenih pristalica koji su potom postali komandanti ili ratnici od suštinske važnosti za ofanzivu na Mosul godinu kasnije.

Nastanak IS nije zavisio samo od vođa. Njeno rođenje bilo je omogućeno haosom u regionu. Od 2011. u Siriji je vladalo bezvlašće zbog  pobune protiv Bašira al Asada i  građanskog rata. Osmogodišnji haos u toj zemlji se nastavlja, sada pojačan i invazijom Turske na sjeveroistok Sirije, koji je bio pod kontrolom kurdskih pobunjenika protiv režima u Damasku.

IS može, eventualno, da iskoristi uslove u Iraku gdje nedjeljama traju protesti protiv krhke vlade u Bagdadu. U Sirijii i Iraku problemi opstaju i danas. Strategija za konačnu pobjedu nad IS bi omogućila političko rješenje za Siriju kao i početak priticanja pomoći za obnovu te zemlje i Iraka. No, za SAD i međunarodnu zajednicu  to nisu najvažmija pitanja, smatraju mnogi  analitičari.

 

Trampov trijumfalizam i posljedice

Dok Tramp trijumfalno slavi pobjedu u vrijeme kada je suočen u Kongresu sa opozivom, njegove spoljnopolitičke odluke u Siriji vjerovatno će dovesti do regrutovanja terorista. Najveći gubitnici nedavne Trampove odluke da povuče najveći dio američkog kontigenta sa sjeveroistoka Sirije su kurdski borci.

Konačno, postoji društveni problem islamofobije koji je naročito u Evropi izazvao da mladi muslimani u gradovima na kontinentu počnu da simpatišu violentnu formu islama. Visok stepen nezaposlenosti, lošeg zdravstvenog stanja, ograničenih mogućnosti stanovanja i relativnog neuspjeha u školovanju mnogih mladih muslimana, previđaju se u nizu evropskih zemalja.

Analitičari navode da se u jednoj od najrazvijenih evropskih zemalja, Velikoj Britaniji, polovina muslimana nalazi  među 20 odsto najsiromašnijih stanovnika. Strukturne nepogodnosti kombinovane sa direktnim ili indirektnim formama rasizma su značajna društvena pitanja koja ne poprimaju dovoljnu pažnju.

Na vrhuncu je IS poručivao potencijalnim regrutima da ono što su doživljavali na dnevnoj osnovi znači da nisu dobrodošli a da će im život u Siriji i Iraku riješiti sve teškoće. Poslije kampanje i ideološkog “napajanja” mladi iz  siromašnjih sredina su se odazivali na poziv. Približno 900 Britanaca je našlo put do Iraka i Sirije, uz još 150 koje su vlasti spriječile u tome.

 

Abdulah Kardaš mogući nasljenik

Ime koje se najviše spominje u kontekstu Bagdadijevog nasljednika je Abdulah Kardaš, irački Turkmen, poznat i kao Hađi Abdulah al-Afar, iz okruga Tal Afar, zapadno od Mosula. Kardaš je opisan kao Bagdadijev nasljednik još kad je Amak, medijska agencija IS, u avgustu objavila da je Bagdadi imenovao Kardaša za osobu “zaduženu za pitanja muslimana”.

Malo je informacija o Kardašu, koji je bio oficir u iračkoj vojsci u vrijeme iračkog diktatora Sadama Huseina. Irački stručnjak za bezbjednost Fadil Abu Rag je iznio da je Kardaš bio zatvorenik u zatvoru Buka, a prije toga je obavljao javnu funkciju za mrežu Al-Kaida.

“Baš kao što smrt Osame bin Ladena nije dovela do kraja Al-Kaide, očekujem da Bagdadijeva smrt neće značiti kraj ISIL-a”, izjavila je Dana Stroul, bivša zvaničnica Pentagona.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

TRIDESET GODINA OD PADA BERLINSKOG ZIDA: Na koga je pao  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prošlo je vrijeme nekritičkog slavljenja promjena na političkom Istoku u čijem je središtu  bio pad Berlinskog zida.  “Plišane revolucije“su bile motivisane strasnom željom za slobodom, a pokazale su se kao put u bolju kontrolu društva

 

Bila je to “godina čuda” (annus mirabilis), nazvao je 1989. jedan od najpoznatijih disidenata Adam Mihnjik.

Sve je kulminiralo padom Berlinskog zida. Bila je to spektakularna scena u talasu revolucija poslije kojih se komunistički blok predvođen Sovjetskim Savezom našao na ivici propasti.  Građani su tražili više hljeba i slobode. Došao je “kraj istorije” pisao je ushićeno američki politički filozof Frensis Fukujama.

Poslije kraja Drugog svjetskog rata,  „Gvozdena zavjesa”  je odvajala Istok od Zapada.  Mihail Gorbačov koji je preuzeo vlast 1985. godine U SSSR-u, uveo je reformsku politiku „glasnosti” (otvorenost) i „perestrojke” (prestrojavanje). Događaji su se odvijali mnogo brže nego što je i on mogao da predvidi.

Već je dolazilo do reformističkih pokreta u komunističkom bloku.  Pobune u Poljskoj dovele su do toga da je njihova komunistička partija glasala za legalizaciju zabranjenog sindikata Solidarnost. Solidarnost je na djelimično slobodnim izborima tog ljeta uspjela da osvoji poslanička mjesta u parlamentu. Mađari su u martu pokrenuli masovne demonstracije. U avgustu su dva miliona ljudi širom Estonije, Letonije i Litvanije – tada dio Sovjetskog Saveza – održale  veoma upečatljive demonstracije. Tokom  Raspjevane revolucije formiran je ljudski lanac dug 600 kilometara širom baltičkih republika.

 

PROČITAJTE VIŠE U ŠTAMPANOM IZDANJU MONITORA OD 8. NOVEMBRA

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo