Povežite se sa nama

OKO NAS

KAKO SRPSKA CRKVA DEVASTIRA KULTURNO-ISTORIJSKA DOBRA U BRČELIMA: Školu pretvorili u kaluđerski konak

Objavljeno prije

na

Nijedno selo u Crnoj Gori ne može se pohvaliti takvim kulturno-istorijskim znamenitostima kao crmnički Brčeli, ali i ova medalja ima drugu stranu.

U XV vijeku, prema predanju, Jelena Balšić je podigla manastir u Donjim Brčelima, u okviru kojeg se nalazi crkva Svetog Nikole, saborna crkva cijele Crmnice. Na njenim temeljima iz 1861. godine podignuta je sadašnja u vrijeme knjaza Nikole. U crkvi se nalazi veliki drveni ikonostas, sa 47 ikona različitih formi i dimenzija, čiji su autori makedonska slikarska porodica Đinovski. Crkva ima osobenu dekoraciju, tipičnu za arhitekturu romanike.

Prema istorijskim izvorima tu je stolovao, a kasnije ubijen i sahranjen jedini crnogorski car Šćepan Mali, koji je vladao Crnom Gorom od 1767 do 1773. godine. Istoričari su ga prekrstili iako na njegovom pečatu stoji Stefan Mali.

Selo ima i školu, koja je doživjela čudnu sudbinu. U njoj se odavno ne čuje školsko zvonce, ali sasvim je moguće da umjesto njega počnu da odjekuju crkvena zvona. Srpska pravoslavna crkva pretvorila je školu u kaluđerski konak. Nismo uspjeli da dobijemo zvaničnu potvrdu da li su vlasti opštine Bar, kojoj pripadaju Brčeli, dale dozvolu Srpskoj crkvi da preuređuje školsku zgradu, ali ne bi bilo prvi put da SPC po Crnoj Gori samovoljno nešto gradi i dograđuje, čak i kad se radi o kulturno-istorijskim spomenicima pod zaštitom države. O tome je i Monitor pisao više puta.

Nedavno je Miodrag-Mio Iličković, rodom iz Brčela, bivši diplomata koji živi u Australiji, napisao na portalu Montenegrina da nije prvi put ,,da se skrnavi i zapostavlja istorija i tradicije ovoga kraja, a da niko ne reaguje, čak  se saučestvuje”.

,,Prije nekoliko godina oskrnavljen je i manastir u Gornjim Brčelima,  iz koga  su vladike Sava i Vasilije  upravljali Crnom Gorom. Istorijsko zdanje, sa oznakom ‘zakonom zaštićeno’, prilagođeno je savremenim uslovima  življenja i to uz radne akcije crnogorske vojske! Sada je to ženski manastir  sestara SPC u kome je opremljen i apartman za srpskog mitropolita Amfilohija! Što je sve devastirano prilikom ‘modernizacije’ manastira – ne zna se, ako je nešto i ostalo  od  manastirskog arhivskog i drugog blaga nakon prve ,,poare”  koju je izvršio Vuk Karadžić. Administracija je zapostavila istorijsku baštinu, ustupajući prostor onima koji negiraju crnogorsku  naciju i državu. Ne reaguju niti Crmničani i njihova udruženja; nije se oglasio niti jedan od  živih  1336 ličnosti koje Monografija o Crmnici ističe kao ugledne  ‘koje su ostavile  neizbrisive tragove u svim oblastima ljudskog djelovanja”, napisao je Iličković.

Škola je odavno ostala bez đaka, ali zar nije mogla da joj se nađe druga namjena, kao na primjer da bude zavičajni muzej ili da bude u funkciji turizma,  recimo vjerskoga, pita se Iličković.

Srpska crkva je oskrnavila i crkvu Sv. Nikole u Donjim Brčelima. Tik uz njen južni zid krajem 2013. godine sahranjen je njen arhimandrit Grigorije.

Željko V. Jovanović, rodom iz Brčela, obratio se tim povodom prošle godine Mjesnoj zajednici Virpazar i predložio da se Grigorijev grob odatle izmjesti.

,,Na moje insistiranje sadašnjem igumanu skrenuta je pažnja da u današnje vrijeme nema nikakve potrebe da se Grigorije sahranjuje uz zid crkve, ali on je to ipak uradio tvrdeći da ispunjava Grigorijevu želju. U neposrednoj blizini tog groba je i, kako piše na ploči, grob Ane Vukčević, kojoj takođe tu nije mjesto. Ovim je sadašnji iguman devastirao ovaj nepokretni spomenik kulture, koji je od velikog značaja za istoriju Crne Gore. Tražio sam da se prostor oko crkve vrati u pređašnje stanje i Mitropoliji crnogorsko-primorskoj predloži da ako žele Grigorija sahrane na donjobrčelskom groblju na odgovarajućoj udaljenosti od crkve i oforme groblje za monahe ovog manastira”, kaže za Monitor Željko V. Jovanović.

U Rješenju o upisu u Centralni registar nepokretnih spomenika kulture od 26. juna 1994. godine, koji je potpisao dr Čedomir Marković, navodi da je ,,imalac” manastira Donji Brčeli Mitropolija-crnogorsko-primorska i da je to spomenik kulture treće kategorije.

Prema jednom dokumentu iz 1992. godine, uz južni zid crkve Sv. Nikole sahranjen je iguman Josip Vujačić, rodom iz Crmnice. Po nepisanim pravilima uz ckrvu se može nalaziti samo jedan grob.

,,Umrli su ranije u Crnoj Gori sahranjivani oko i ispred crkava, pa ko zna koliko ih je sahranjeno i kod crkve Sv. Nikole. Znači, čim se tu udari krampom povrijeđen je nečiji grob”, objašnjava Jovanović zašto je u današnje vrijeme nedospustivo bilo koga sahranjivati u blizini crkava.

Povodom Jovanovićeve inicijative obratili smo se Upravi za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore. Dobili smo ovaj odgovor:

,,Upravi se u ime mještana Brčela, dopisom od marta 2014. godine, obratio predsjednik Mjesne zajednice Crmnica Đuro Marković, navodeći da stanovnici ovog sela smatraju da igumana Gligorija Trailovića nije trebalo sahraniti uz temelje crkve Svetog Nikole, te da su ogorčeni postupkom Mitropolije crnogorsko-primorske koja je, kako su naveli, najvjerovatnije dala saglasnost za ovakav postupak.

Odmah po prijemu dopisa Uprava za zaštitu kulturnih dobara je obavijestila predsjednika Mjesne zajednice Crmnica Đura Markovića da će stručni tim ove institucije, u cilju utvrđivanja navoda iz dopisa, izaći na lice mjesta. Prilikom obilaska manastirskog kompleksa Donji Brčeli sa crkvom Svetog Nikole stručni tim je konstatovao da je na mjestu gdje je iguman Gligorije sahranjen postojalo grobno mjesto sa ostacima starijeg pokojnika. Grobno mjesto nalazi se jugo-zapadno od temelja crkve. Sama raka oivičena je kamenim pločama nepravilnog oblika, a odozgo prekrivena zaravnjenom zemljom. Zaglavlje groba obilježeno je drvenim krstom. Stručni tim je ocjenio da sa aspekta zaštite kulturnih dobara ovim postupkom nije narušen integritet kulturnog dobra, uz napomenu da se ovakva praksa bez saglasnosti Uprave ne smije ponoviti”.

Nedavno je završen elaborat o stanju kulturne baštine Crne Gore. Pregledano je 1.338 nepokretnih i 562 pokretna kulturna dobra. Zaključeno je da je crnogorska kulturna baština prilično devastirana.

Elaboratom nisu obuhvaćeni primjeri iz Crmnice, a evo i iz Uprave za zaštitu kulturnih dobara kažu da grobom arhimandrita Grigorija ,,nije narušen integritet kulturnog dobra”. Da li je baš tako?

O caru ni pomena

,,Nigdje nema obilježja ili putokaza da su Brčeli bili prijestonica ne samo u vrijeme crnogorskih vladika  već i Carevine Crne Gore  –  cara Šćepana Malog od  1767. do 1774. godine. U školama se ne izučava prvi crnogorski car – ili  marginalno spominje. Srpska crkva grob je zabetonirala da se za njega ne zna”, napisao je Miodrag Iličković na sajtu Montengrina. Željko Jovanović kaže da Stefan Mali nema ni spomenika niti spomen-ploče na crkvi Sv. Nikole. Jovanović je predložio da se ulica u Donjim Brčelima, koja inače nema naziva, nazove po Stefanu Malom, jer, kako kaže, postoje brojne indicije da je on bio porijeklom Crmničanin.

Veseljko KOPRIVICA

Komentari

Izdvojeno

TRI DECENIJE OD PROGLAŠENJA EKOLOŠKE DRŽAVA: Građani prinuđeni da protestima brane prirodu

Objavljeno prije

na

Objavio:

Dan uoči obilježavanja 30. godina od proglašenja ekološke države, ekolozi su najavili protest. Smatraju da se nema što slaviti. I pored silnih obećanja nove vlasti, mještani su i dalje prinuđeni da protestima brane svoju životnu sredinu

 

U ponedjeljak 20. septembra obilježiće se 30 godina od proglašenja Crne Gore za ekološku državu. Biće svečano. A na terenu i nema mjesta za pretjerano slavlje. Veliki zagađivači Termoelektrana Pljevlja, Kombinat aluminijuma, Željezara, i dalje nesmetano truju vazduh i prirodu. A kao i prije promjene vlasti građani su prinuđeni da protestima brane životnu sredinu u kojoj žive.

Desetak mještana potkomovskih sela u Andrijevici su prošlog četvrtka uhapšeni nakon što su blokirali prolaz kamiona preduzeća Bojkomerc. Mještani su poručili da je dosta bilo pljačke njihovog bogatstva i traže od Vlade da što hitnije preispitaju koncesione ugovore i da zaustave svaku dalju sječu šume na tom prostoru.

,,Posebno tražimo da se zaustavi izvođenje bilo kakvih radnji u dijelu Bradavca gdje se nalaze izvori pitke vode s kojih se nekoliko sela napaja vodom. To je naš ultimatum, jer ako dozvolimo da se nastavi dalja sječa šume, onda će naša sela zbog pokretanja strmog terena nestati s lica zemlje”, poručio je mještanin Strado Babović.

I prije i poslije hapšenja, mještani zahtijevaju da se što prije, u cilju sprečavanja daljeg uništavanja šuma, vodoizvorišta i putne infraksture od strane koncesionara, iniciraju izmjene zakona o upravljanju državnim resursima.

Vladi se ne žuri, a važeći zakon je na strani koncesionara. Nakaradni zakoni i ugovori iselili su narod sa ovih prostora, kazao je na protestnom skupu održanom u nedjelju u Konjuhu Rašid Marković, koji je govorio u ime drvoprerađivača. ,,Evidentno je da je šumaska mafija potpomognuta svim institucijama i kapacitetima države. S prirodnim resursima nestaje narod sa sjevera i to je državni udar”, istakao je Marković.

Na protestu je drvoprerađivač iz Plava Edin Šarkinović objasnio: ,,Jedan kamion koncesionara preveze u prosjeku oko 40 kubika balvana. Ta drvena masa se prodaje za oko 4.000 eura i ta sirovina ide preko granice. Kada bi taj jedan kamion građe lokalni drvoprerađivači pretvorili u neku uglačanu dasku, imali bi prihod od 12.000 eura, a ako bi od tog drveta uradili patos imali bi 20.000 eura. Takođe, država bi preradom tog drveta uzela četiri puta veći prihod po osnovu PDV-a, u odnosu na ono što daje koncesionar. Uz to, određenim vidom poluprerade zaposlio bi se značajan broj radnika. Sve zajedno ukazuje da je po srijedi velika pljačka naroda i države”.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

KAKO SE FABRIKA PEŠKIRA NAŠLA U STEČAJNOJ MASI AUTOPREVOZNOG PREDUZEĆA SIMON VOJAŽ: Gume, kočnice, peškiri, dizalice

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ispostavilo se da  fabriku peškira u bihorskom selu Savin bor nije gradio ni  turski bisnismen Ismail Arslan, kako se mislilo, niti predsjednik Opštinskog odbora DPS u Petnjici Mehmed Adrović, suvlasnik “Simon vojaža”, prije uvođenja stečaja.

 

Kada je nedavno objavljen oglas za prodaju beranske autoprevozne kompanije “Simon vojaž” kroz stečaj, saznalo se da je u stečajnu masu ušla, i da je zajedno sa cjelokupnom imovinom , na prodaju data i imovina u selu Savin Bor. Tada se i otkrilo da se radi o nesuđenoj fabrici peškira u tom bihorskom selu.

Tako se ispostavilo da ovu fabriku niti je gradio turski bisnismen Ismail Arslan, kako se mislilo, niti predsjednik Opštinskog odbora DPS u Petnjici Mehmed Adrović, koji je bio suvlasnik “Simon vojaža”, prije uvođenja stečaja.

Kada su stupili u štrajk polovinom 2020. godine, radnici “Simon vojaža” su javno pitali zašto je Adrović njihovim novcem pravio fabriku u svom rodnom selu. Tada to niko nije demantovao, a sada se ispostavilo da fabrikazaista  jeste građena novcem “Simon vojaža” i ušla je u stečajnu masu koja će se polovinom oktobra naći na javnoj licitaciji.

Kakvi su samo hvalospjevi ispjevani Ismailu Arslaniju, kome sada nama ni traga, i Mehmedu Adroviću te 2017. godine, neposredno pred lokalne izbore u Petnjici. Četrdesetdvogodišnji Arslani je predstavljen kao suvlasnik kompanije “Euro Bor” u okviru koje je trebalo da radi fabrika peškira i partner Mehmeda Adrovića.

Navodno je tih dana dopremio iz Turske prve metre sirovine za izradu bihorskog peškira koji će, kako je tvrdio „pokoriti“ region.

Arslanov partner u poslu, Mehmed Adrović tada je govorio da je optimizam turskog tekstilca opravdan, a da je njegov portfolio više nego impresivan.

Lokalni mediji pod kontrolom DPS-a potrudili su se i da objave po nešto iz njegove biografije, kao na primjer, da je rođen u Denizliju, turskom gradu poznatom po razvijenoj tekstilnoj industriji. Da je dvadeset godina u poslu sa tekstilom, kao i da je oženjen i da ima troje djece, “koja ga gledaju samo tokom praznika”.

“Moj put je manje-više sličan mnogim biznismenima. Počeo sam kao običan radnik, pekao sam zanat i znao sam svoje sposobnosti. Vrlo brzo sam otvorio fabriku u Denizliju gdje sam zapošljavao 200 radnika” – pričao je Arslani za portal Radio Petnjica.

Ostalo je zapisano i da su njegovi počeci vezani za ogromno tursko tržiše ali je, kako je ispričao, brzo uvidio mogućnosti internacionalnog poslovanja, pa je počeo da osvaja tržišta Francuske, Njemačke, Austrije, SAD, Balkana.

“Već dvije godine radim i za UN. Ne mogu reći o kojim konkretno instituciojama se radi jer je ugovorima to zabranjeno ali mogu reći da je riječ o veoma ozbiljnim poslovima” – tvrdio je Arslani.

Ovaj turski biznismen je ispričao da je sa prijateljem iz Izmira obišao Balkan. Rekao je da zna za Balkan sa istorijskog aspekta kao bitan “ali i to da je sada bitan i kao poželjno tržište”.

“Obišli smo sjever Crne Gore, imali smo puno sastanaka, od kojih su neki bili potpuni promašaji, a neki pun pogodak. Tako sam otkrio i Petnjicu kroz lik i djelo ozbiljnog privrednika Mehmeda Adrovića” – kazao je tada Arslani.

Mehmed mu je navodno u tri sata ujutru, kada su se sastali, rekao da “želi da učini nešto za ovaj narod i da vjeruje u uspjeh”.

“Njegove potrebe i ozbiljnost su se poklopile sa mojim razmišljanjem. Tako je sve krenulo” – pričao je Arslan.

 

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

NOVO OBEĆANJE O BOLJEM GAZDOVANJU SPORTSKOM INFRASTRUKUROM KOLAŠINA: Država opet najavljuje pomoć  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Najvažniji  objekti kolašinske sportske  infrastrukture  primjer su nebrige i neuspješnih pokušaja Opštine da brine o njima. Ovih dana iz Vlade opet stižu  obećanja o drugačijem  gazdovanju Domom mladih i sportskom halom

 

Sportska hala i Dom mladih u Kolašinu izgrađeni su prije 20 godina, a nijedan od ta dva objekta nije potpuno stavljen u funkciju. Štaviše,  Dom mladih je već deceniju bez ikave namjene i skoro je ruina.  Prema onome što je nedavno, prilikom posjete Kolašinu,  izjavio ministar ekonomskog razvoja Jakov Milatović, slijedi obiman posao rješavanja i pravnih i infrastrukturnih problema.

Oba objekta se nalaze u tzv. Sportskoj zoni i oba su dio premabicioznih višedecenijskih planova o Kolašinu kao centru za pripreme vrhunskih sportista. Zajedničko im je i to što ni posle dvije decenije od kako su izgrađeni,  nemaju upotrebne dozvole. Dom mladih, prema podacima,  Uprave za katastar i državnu imovinu Crne Gore,   ni građevinsku.

Taj turistički objekat radio je  svega nekoliko godina i bio je dat na upravljanje privatniku, odnosno Košarkaškom klubu (KK) Gorštak.  Nakon toga, Opština,  čije tada bio vlasništvo, prepustila ga je vandalima i zubu vremena.  Iz objekta je   ukraden namještaj, električni aprati,  polomljena vrata i prozori, fasada uništena…

Gradnja sportske hale u neposrednoj blizini, počela je u  maju 1996. godine. Bio je to  kapitalni projekat podrške  ekonomskom i turističkom razvoju Kolašina. Stavljena je u funkciju 13. jula 2001. godine, a već deceniju kasnije započela je njena kompletna rekonstrukcija. Izgradnju tog objekta, preko tadašnje Direkcije javnih radova, finansirala je Vlada.  Opština je samo ustupila zemljište.   Iz državnog budžeta izdvojen je novac i za rekonstrukciju, koja je podrazumijevala zamjenu  parketa, grijanje na plin i modernizovane svlačionice. Međutim, sve do sada nije završena fasada. Za rekonstrukciju je potrošeno  više od million eura.

Oba objekta su sada vlasništvo države. Dio  imovine u Sportskoj zoni,  prije nekoliko godina,   Opština  je ustupila državi i tako kompenzovala dio pozamašnog poreskog duga.

U više navrata propali su pokušaji kolašinske lokalne vlasti da halom i Domom mladih  gazduje domaćinski.  Formirano je bilo i preduzeće koje je trebalo da  upravlja tiim objektima i ostalom sportskom infrastrukturom.  Međutim, jedinu korist od njega je imao direktor Srećko Medenica.  On je, tokom 2011.  godine bio direktor JP Sportski centar i za to primao zaradu, a u preduzeću niti je bilo više  zaposlenih niti je poznata čime se bavilo.

Hala je Opštini postala prevelik teret i zbog tuga za utrošenu struju od skoro 200.000 eura.   Nekoliko godina  tom objektu je bila isključena električna energija. Sportisti trenirali uz svjetlost šterika, a prostorije su zagrijavali ložeći peći na drva.

U međuvremenu je država navila formiranje novog preduzeća Centar  za pripreme sportista. Te planove sugrađanima je 2014. godine prenio tadašnji predsjednik Opštine Darko Brajušković.

„Imam uvjeravanja sa državnih adresa i da će smještajni kapaciteti u Domu mladih biti preuređeni i podignuti na veći nivo, daleko uslovniji za boravak. Sve to, računajući i nadavno završeni fudbalski teren i još neke infrastrukturne investicije, omogućiće Kolašinu da postane konkurentno mjesto za pripreme sportista, za šta je klimatski idealan”, saopštio je tada  Brajušković.

Projektom, kako je najvaljivano, trebalo je da bude  biće obuhvaćena pored dva objekta i zemljište od 30.000 matara kvadratnih.  Planovi se nikad nijesu obistinili, pa su i Opština i država još jednom pokazale da nijesu imale  volje da brine o vrijednom dijelu sportske infrastrukture.  U Kolašinu sada opet imaju velika očekivanja od države.

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo