Povežite se sa nama

OKO NAS

KOLAŠINKE VIŠE OD DECENIJU NASTOJE DA POŠALJU U SVIJET “LISNATI” SIR: Tehnolozi traže mane, gurmani kilo više

Objavljeno prije

na

Već 12 godina traju bezuspješni pokušaji pojedinaca i udruženja da nezvanični kolašinski brend, lisnati sir, dobije zaštićenu oznaku porijekla. Prije šest mjeseci, nekoliko stočarki i ostalih učesnica obuke „žene u preduznetištvu” odlučile su da osnuju udruženje koje će naredih mjeseci intenzivno raditi na tome da ta specifična vrsta sira konačno bude prepoznata kao i zvanično autentičan mlječni proizvod vezan za Bjelasicu i Sinjavinu.

Ta vrsta sira, izuzetno cijenjena, zbog manje masnoće i specifične strukture gotovo uvijek nedostaje na pijaci, iako je njegova cijena između 5 i 7 eura, a u restoranima je među skupljim proizvodima nacionalne kuhinje. Iako su neki evropski tehnolozi početkom vijeka preporučivali Kolašinkama da odustanu od takvog načina sirenja, popularnost „listana” sve je veća, pa se na pijaci i u prodavnicama uvijek traži kilogram više.

Advokat Zoran Rakočević je 2002. godine osnovao Udruženje proizvođača zdrave hrane i u nekoliko navrata je pokušao da za taj, ali za druge poljoprivredne proizvode, omogući međunarodne sertifikate. On tvrdi da je predstavniku njemačkog Tehnološkog fakulteta smetao upravo nedostatak masnoće u siru, koji su neke planinke s ponosom iznijele na trpezu.

-Njemački profesor, čije sam ime zaboravio, a koji je bio šef katedre za mlječne proizvode na Tehnološkom fakultetu, kada je probao lisnati sir, planinku, koja nas je njime poslužila, pitao je „a gdje je ostalo”. Ona je odmah razumjela i u posebnoj činiji donijela kajmak. On je zamjerio jer sir nije dovoljno masan, a njegova kratkotrajnost, jer može da zadrži kvalitet svega dva tri dana, je bila prepreka brendiranju”- tvrdi Rakočević.

Njemci su tada jako bili zainteresovani za otvaranje fabrike sira u selu Lipovo. No, kako kaže Rakočević, Lipovčani su ostali dosljedni navikama i nisu pokazali fleksibilnost kada im je predlagano da tradicionalan način sirenja zamijene onim koji bi omogućio konkurentan proizvod za strano tržište.

„Njemci su predlagali proizvodnju druge vrste sira, koji bi se pakovao u krugovima od po 50 kg i plasirao bi se na evropsko tržište, po vrtoglavo visokim cijenama. Ta ideja se nije dopala mještanima Lipova, pa se od projekta odustalo” – kazao je Rakočević.

Međutim, žene koje decenijama proizvode lisnati sir, tvrde da se pravilnim čuvanjem njegov kvalitet može zadržati i po dvadesetak dana. Potrebno je samo, savjetuju one, da se čuva u dobro zatvorenim posudama.

Neke Kolašinke koje prodajom „lisnatog” značajno ojačavaju porodični budžet kažu da je tu vrstu sira lako usiriti, ali da je za specifičan efekat „listanja”potrebno vještine i strpljenja.

„Za lisnati sir se koristi pola mlijeka sa kojeg je skinut kajmak, takozvane ‘grijavine’, a pola ‘cijelog’ mlijeka. Grijavina treba da odstoji 24 sata, a ono mlijeko sa kojeg nije skinut kajmak od uveče do ujutro. Kada se usiri mlijeko, sir se uvija u najlon i treba da stoji dva- tri sata. Listanje se postiže jer sir često treba ‘prekalupiti’, pa se tako stvaraju tanki slojevi, listovi, zbog čega je i zanimljiv, naročito turistima. Za razliku od sira koji se ostavlja u kacu – masnog, lisnati sir se, dok se cijedi od surutke, ne uvija u ćedilo – objašnjava Dragica Rakočević, koja je prošlog ljeta nedjeljno proizvodila po 50 kilograma te tražene vrste sira i vrlo dobro zarađivala. Da je imala, kaže, prodavala bi i po duplo više, jer je potražnja, naročito tokom ljeta, velika.

Za razliku od Dragice, neke kolašinske domaćice za proizvodnju tog sira koriste dvije trećine obranog i svega jednu trećinu punomasnog mlijeka. Tako se dobija „posniji” sir, bez mnogo masti.

U grupi žena koje će ponovo pokušati da se izbore da se taj brend ozvaniči je i Branka Golubović. Ona je svjesna da će procedura trajati godinama, ali najavljuje da su kolašinske stočarke spremne da se prihvate tog zahtjevnog posla.

„Mnogo šta treba uraditi tokom tog procesa, a između ostalog i naći dokaze u literaturi o dugom postojanju ‘lisnatog’ sira na području ove opštine. Istražujemo i istorijske podatke. Cilj nam je da dokumentujemo kada se prvi put tako počelo siriti. Istraživaćemo i u porodicama gdje se s koljena na koljeno prenose najbolji načini za dobijanje efekta ‘listanja’ na tanke slojeve, što je glavna karakteristika tog mlječnog proizvoda” – kaže Golubović.

Prema nekim izvorima najvjerovatnije je takav sir prvi put proizveden u Vasojevićima. Kasnije su umijeće sirenja usavršile Moračanke i Rovčanke i ostale žene sa prostora kolašinske opštine. Prema drugim izvorima, „listan” je prvi put usiren u Morači ili Rovcima, a kasnije se vještina prenosila i rasla popularnost tog proizvoda.

„Mnogi faktori očigledno utiču da baš u kolašinskom kraju taj sir može da se napravi na način da ga je moguće razdovojiti na skoro providne slojeve. Zbog toga ga zovu i „kartica” (tanki papir koji služi za savijenja duvana). Žene sa kojima smo razgovarale tvrde da se ni u jednom drugom kraju Crne Gore, čak iako se dosljedno primjenjuje „recept” za sirenje, ne može to postići. Vjerujemo da je riječ i o klimatskim uslovima, ali i vrsti livadskih i planinskih trava kojima se krave ovdje hrane. Sve to treba, naravno, i dokazati i uobličiti u naučne činjenice” – kaže Golubović.

Ona vjeruje da nakon pljevaljskog kolašinski može postati druga zaštićena vrsta sira u našoj državi.

Kolašinkama, koje će nastojati da „listan” pošalju u svijet, mogao bi biti od pomoći i magistarski rad sugrađanina Ivana Ivanovića. On je kroz obiman rad na ternu i istraživanja nekoliko desetina kolašinskih domaćinstava opisao jedinstvenu tradicionalnu tehnologiju, analizirao hemijsku i mikrobiološku kakvoću sira i mlijeka od kojeg se proizvodi. Sve to radi prikupljanja parametara za standardizaciju te eventualne zaštite njegove izvornosti. Pokleknuće Evropa, valjda.

Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo