Povežite se sa nama

OKO NAS

RIJEKE – ŽRTVE POHLEPE TAJKUNA I ZVANIČNIKA: Zbogom Cijevno!

Objavljeno prije

na

Voda ove nekada kristalno čiste planinske rijeke, koja većim dijelom prolazi kroz Crnu Goru, puniće džepove tajkuna koji na albanskoj strani užurbano grade male hidroelektrane

 

„Oni koju su ovi rijeku branili krvlju od okupatora, nijesu je uspjeli odbraniti od nezasitih tajkuna i naših zvaničnika. Cijevna će biti biti stavljena u čelične cijevi za male hidroelektrane (mHE) i jedna od najljepših rijeka koju smo imali više neće biti glavna atrakcija sjevera ove države i albanskih Alpa”, kaže poznati ekolog iz Tirane Abdula Diku.

On rezignirano konstatuje da je Cijevna  zauvijek stavljena u zatvor! Uprkos protestima mještana na toj rijeci se od 2018. godine grade dvije hidrocentrale “Dobrinjë” i “Murasi”, ukupne instalisane snage 3.000 kW. U albanskim medijima, pojavila se informacija da ima ideja da se na Cijevni gradi još desetak mHE!?

Iako je albanski premijer Edi Rama izjavio da su takvi objekti štetni, te da se neće više graditi, situacija na terenu je sasvim drugačija, a čitav posao sa mHE je izuzetno netransparentan. Tako je, na primjer, otkriveno da su odobrenja za gradnju izdata ne za 440 takvih objekata, kako to zvanično saopštavaju funkcioneri u Tirani, već za čak 714! To znači 25 mHE na hiljadu km kvadratnih, ili u prosjeku dva puta više nego u ostalim državama na jugoistoku Evrope.

U Albaniji se, grade takvi objekti i u spomenicima i parkovima prirode, nacionalnim parkovima, naseljenim područjima. Nijedna rijeka ili rječica praktično neće ostati nedirnuta, što često dovodi do konflikata sa domicilnim stanovništvom. U tim sukobima bilo je i žrtava. No, u dvije trećine slučajeva protesti se organizuju tek kada bageri počnu devastaciju vodotoka.

Opravdana je sumnja da bi na Cijevni moglo da se gradi još nekoliko novih hidrocentrala. Takva ocjena se može izvući i iz obimne dokumentacije koju je albanska vlada, u skladu sa Konvencijom o procjeni uticaja na životnu sredinu u prekograničnom kontekstu – ESPOO, poslala kabinetu Duška Markovića. U tim aktima se navodi da se stvaraju pretpostavke za izgradnju HE “Vriela” na slivu Cijevne, ali se ne precizira u kojoj je fazi taj projekat. Na osnovu ovih podataka eksperti u crnogorskoj Vladi nijesu mogli da izvedu nedvosmisleni zaključak da ovakva djelatnost izaziva štetu po životnu sredinu u Crnoj Gori.

Ekolozi u Albaniji, poput Dikua, su izgubili nadu da će se bilo što učiniti za spas ekosistema i posebno vodenog svijeta u toj rijeci u kojoj živi 22 vrste riba, od kojih nekima prijeti nestanak.

Cijevna nije zaštićena u Albaniji, kao što je to slučaj u Crnoj Gori od kraja 2017. godine kada je Skupština opštine Podgorice proglasila dio kanjona te rijeke zaštićenim dobrom pod nazivom Spomenik prirode “Kanjon Cijevne”.

Međudržavna komisija Crne Gore i Albanije za saradnju u vodoprivredi se složila da se moraju poštovati sve međunarodne norme, konvencije i protokoli koji se odnose na izgradnju energetskih objekata na rijekama koje povezuju dvije države. Nakon pritiska nevladinih organizacija koje se zalažu za očuvanje životne sredine održan je i zajednički sastanak predstavnika dvije vlade.

Konstatujući da će mini hidroelektrane koje se grade na albanskoj strani Cijevne negativno uticati na sliv na crnogorskoj teritoriji, iz Ministarstva održivog razvoja i turizma Crne Gore (MORT) je saopšteno da je postignuta saglasnost da takvi poduhvati na zajedničkoj rijeci moraju biti usklađeni sa evropskim i međunarodnim standardima i preuzetim obavezama.

“Mi i albanska strana na eventualne negativne uticaje na životnu sredinu imamo različito gledanje, ali smo se složili da se ubuduće trebaju poštovati sve međunarodne norme, propisani protokoli i sve važeće konvencije. Računamo da će u budućnosti postupanje albanske strane biti u skladu sa preuzetim međunarodnim obavezama”, rekao je državni sekretar u MORT-u Saša Radulović.

Čelnik ekološke organizacije Ozon Aleksandar Perović smatra da briga Vlade Crne Gore za mHE u Albaniji predstavlja pomak u regionalnom pogledu izgradnje hidroenergetskih objekata, ali da se ona na odgovoran način mora ponašati i u samoj Crnoj Gori. “Ako znamo da naša Vlada ima trend okupacije najdivnijih rijeka sa sličnim i još gorim projektima nego u Albaniji, čini mi se da je to pomalo licemjeran pristup. Vlada nema pravo da se miješa u tuđe projekte, prije nego što završi isto na svojoj teritoriji i ozbiljno se pozabavi trendom okupacije rijeka. Mi znamo da su učinjene velike štete na našim rijekama i na Cijevni. Iako je Cijevna na teritoriji Crne Gore dijelom zaštićena, naša Vlada brine o Cijevni tako što ima pet asfaltnih baza na malom lokalitetu i time uništava stanovništvo koje tamo živi”, kaže Perović.

Osim što su iz Tirane dostavili Podgorici traženu dokumentaciju, ni albanska vlada ne haje na upozorenja domaćih i stranih eksperata. Ostaje  tek nada da će uz međunarodnu akciju i pritisak biti nešto urađeno. Državni sekretar je najavio da će Crna Gora internacionalizovati pitanje prekograničnog uticaja izgradnje mHE na Cijevni.

 

Prevelika zavisnost Albanije od hidroenergije

Albanija je decenijama zavisna od hidroenergije. Uprkos činjenici da je u toj zemlji od 2009. izgrađen veći broj hidroelektrana od bilo koje druge države u regionu, uključujući tu i velike hidroelektrane, ako je količina padavina mala, Albanija mora da uvozi struju. Samo je tri puta u posljednjih deset godina ta država uspjela da zadovolji domaću potražnju.

Samo u 2018. godini vlada Albanije je za tzv. fid-in tarife (podsticajne otkupne cijene po proizvedenom kWh iz obnovljivih izvora energije) izdvojila gotovo 94 miliona eura, što je ubjedljivo najviše u regionu.

Stoga je nerazumljivo zašto tamošnja vlada ne podstiče razvoj nijednog drugog oblika obnovljivih izvora energije.

 

Mustafa CANKA

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo