Putovanje u Kinu, prije toga u Azerbejdžan i patetične salve vrijeđanja Crne Gore zato što se “otcepila” prije 20 godina su dobro korišćene kao pokrivalice i skretanje pažnje zbog rastućih unutrašnjih problema Vučićevog režima. Pokušaj zataškavanja i onda relativizacije ubistva Aleksandra Nešovića usljed svađe u punom gostiju restoranu “27” na Senjaku i kasnije hapšenje šefa Policijske Uprave  Beograda Veselina Milića zbog prikrivanja i Saše Vukovića Bosketa osumnjičenog za ubistvo je stvorio nove neprijatnosti Vučiću

U ponedjeljak se iz Kine javio formalni predsjednik Srpske napredne stranke (SNS) Miloš Vučević da je potpisao Memorandum o saradnji SNS-a i Komunističke partije Kine. On je na Instagramu napisao da je time “dodatno učvršćeno čelično prijateljstvo” država i potvrđen “zajednički kurs saradnje koju su postavili predsednici Aleksandar Vučić i Si Điping”. Vučević, koji se ranije zvanično vodio kao ministar odbrane i premijer Srbije je akter je brojnih korupcionaških afera.  Naglasio je da je Memorandum “više od formalnog sporazuma – ovo je nova faza saradnje i prilika da učimo iz iskustva, znanja i modela razvoja koji je Kina uspešno izgradila”.

Vučić je tokom petodnevne posjete Kini svaki dan javljao “sjajne vesti” njegovih sastanaka, Ordena prijateljstva i važnih sporazuma…za dobrobit i kineskog i srpskog naroda. Dogovorena su navodno i 953 miliona eura novih investicija u posrnulu srpsku privredu. Vučić je u Pekingu posjetio Muzej Komunističke partije ali je “želio i da vidi mjesto u kom je rođena KP, a to je u Šangaju”.  Želio je da sazna nešto više o toj partiji,  i vođama “ koji su kroz kinesku istoriju postizali najbolje rezultate za kineski narod, iako pod veoma teškim okolnostima”. Najavljena je i prva faza proizvodnje kineskih robota već u julu i da „niko drugi u Evropi nema to što će da ima Srbija za samo dva meseca“.

Putovanje u Kinu, prije toga u Azerbejdžan i patetične salve vrijeđanja Crne Gore zato što se “otcepila” prije 20 godina su dobro korišćene kao pokrivalice i skretanje pažnje zbog rastućih unutrašnjih problema režima. Posmatrači smatraju da režim šalje jasnu poruku da može uvesti kineske standarde jedopartijske vlasti koja svaki protest surovo guši.

Pokušaj zataškavanja i onda relativizacije ubistva Aleksandra Nešovića usljed svađe u punom gostiju restoranu “27” na Senjaku i kasnije hapšenje šefa Policijske Uprave (PU) Beograda Veselina Milića zbog prikrivanja i Saše Vukovića Bosketa osumnjičenog za ubistvo je stvorio nove neprijatnosti režimu. U početku je informacija o tome sakrivana od javnosti ali je objava odbjeglog Miloša Medenice o događaju i da slijedi hapšenje Milića vjerovatno doprinijela da stvar izađe na vidjelo. Sva trojica se u srpskoj nezavisnoj štampi pominju kao važni operativci za prljave poslove Vučićevog režima, od zataškavanja korupcije i podrške organizovanom kriminalu do prebijanja studenata i svih koje režim uzme na zub.

Iako su 15. maja i nezavisni i vučićevski mediji javili da je tijelo Nešovića pronađeno kod auto puta u Šimanovcima, na osnovu izvora u policiji, idućeg dana je šef režima to negirao i rekao da potraga dalje traje. Tek 21. maja je Vučić, a onda i Više javno tužilaštvo (VJT) saopštilo da je na teritoriji Inđije pronađeno zakopano bure sa tijelom za koje se sumnja da je Nešovićevo. Kasnije je DNK analizom 26. maja potvrđeno da se radi o njemu. Bure je zakopano, sklupčano tijelo u buretu djelimično spaljeno i po nekim izvještajima zabetonirano unutar bureta.

Prilikom prvog uviđaja na Senjaku, koji je rađen tek 14. maja, dva dana nakon što je Nešović upucan, pronađene su dvije čaure HP kalibra 9 milimetara. Kasnija obdukcija je dala potpuno drugu sliku događaja. Sada ispada da je u Baju (nadimak Nešovića) ispaljeno više od dva metka i vjerovatno u njega pucano na dvije lokacije, i moguće od strane više osoba. Po nekim pisanjima srpske štampe i novim objavama Miloša Medenice, izlazi da je Nešović u restoranu samo ranjen i da nije bilo pokušaja spasavanja života. Onda je, kada se povratio iz nesvjesnog stanja, vjerovatno dokrajčen (ili “ovjeren” u krimi žargonu) na drugoj lokaciji gdje su ga zakopali, u ataru sela Jarkovac kod Inđije.

Policija se onda vratila na Senjak i radila još jedan uviđaj  pronašavši još jedan projektil koji prvi uviđajci navodno nisu vidjeli, ili našli 14. maja. To ukazuje da je prvi uviđaj ili izvršen aljkavo ili da su policajci imali “zadatu” temu po kojoj su radili. Vučić je nakon prvotnog kuđenja pohvalio policiju i njenu “odgovornost i profesionalnost”. Pozvao je javnost na poštovanje pretpostavke nevinosti – što je izuzetak u Vučićevim medijskim tiradama. On redovno prvi iznosi detalje istraga i unaprijed presuđuje da su studenti i ostali kritičari njegove vlasti “strani plaćenici, izdajnici i agenti stranih službi”. U slučaju ljudi njemu bliskih poziva da se ne presuđuje unaprijed.

Prema informacijama koje je objavio Radar na osnovu uvida u dokumentaciju VJT-a, smijenjeni šef beogradske police Veselin Milić je jedini iznio odbranu od njih 10 uhapšenih.  Milić je rekao, prema Radaru, da nije bio prisutan u restoranu „27“ u trenutku ubistva Nešovića, da je iz restorana otišao ranije. Tvrdio je i da je sačinio službenu bilješku o događaju, ali tek narednog dana, kada je navodno shvatio da se Nešović nije vratio kući. Izostanak takve bilješke bio je jedna od glavnih tema u javnosti prethodnih dana. U toj bilješci je, prema navodima Radara, takođe naveo da nije prisustvovao samom zločinu.

Na nelogičnostima koje prate slučaj ubistva na Senjaku ukazao je i bivši javni tužilac Sead Spahović koji je kasnije prešao u advokaturu. Spahović je na N1 televiziji izrazio sumnju u zvanične verzije događaja koje se po potrebi šteluju. U saopštenju VJT-a je navedeno da je Milić osumnjičen za pomoć učiniocu nakon izvršenja krivičnog djela i neprijavljivanje zločina. Međutim, u naredbi za sprovođenje istrage decidno je bilo navedeno da je načelnik PU Beograd “namamio žrtvu u restoran”. Spahović ovakvu grešku u naredbi za istragu vidi i kao sredstvo osiguranja od štete po režim koje Milića, kao potencijalno nepovoljnog svjedoka, drži u počinjenom položaju.

O ubistvu se, nakon 10 dana ćutanja, oglasio i Ministrar unutrašnjih poslova (MUP) Ivica Dačić koji je rekao da ne osjeća odgovornost. Milić je iz miljea bivšeg direktora policije Veljovića koga je postavila Demokratska stranka tako da nema razloga napadati Vučićevu vlast. Odmah mu je odgovorio Milan Dumanović, bivši inspektor kriminalističke policije rekavši da “to nije tačno”. Milić je već bio postavljen na to mjesto dok je Dačić bio ministar prvi put. Kasnije je Milić bio i savjetnik Aleksandra Vučića, podsjetio je Dumanović.

I dok Dacić nevoljno priča o Senjaku, jako raspoložen širiti vučićevski narativ o protestu studenata 23. maja na Slaviji i navodne provokacije studenata prema policiji. Prvo je devalvirao broj učesnika protesta na maksimalno 34300 na prepunom trgu i okolnim ulicama. Arhiv javnih skupova je putem softvera za brojanje masovnih skupova izračunao da je bilo između 180 i 190 hiljada ljudi na trgu i pristupnim ulicama. Snimci dronova jasno govore ko je više u pravu. Nakon završetka protesta “drastično je narušen javni red i mir i dogodili su se ničim izazvani napadi na policiju” kako je Dačić objasnio. Studenti u blokadi su istu noć izdali saopštenje da su “simpatizeri vladajućeg režima …i osobe za koje imamo osnovane sumnje da pripadaju kriminalnom miljeu” čitavog dana gomilale u Pionirskom parku pod zaštitom jakih policijskih snaga. Odatle je krenula inicijalna kapisla za sukob za policijom, slijedeći raniji obrazac i onda se policija sručila na razilazeću masu. “Više desetina ljudi je pretučeno i uhapšeno, pojedini su zadobili teške povrede, polomljene zube, kao i udarce u predelu glave” napisali su studenti. Studenti su zaključili da je “izbor je na svima nama, ili Srbija, ili mafija!”.

Po ustaljenom obrascu, direktor Srbijavoza je bez obrazloženja obustavio vozove za 23. maj kako demonstranti ne bi mogli doći u Beograd. Kasnije je ovaj aktivista Vučićeve stranke rekao kako su vozovi zaustavljeni zbog prijetnji o podmetnutim bombama.

Opštoj lagariji i propagandi režima protiv masovnog okupljanja se na kraju pridružio i Republički hidrometeorološki zavod (RHMZ) čiju štelovanu vremensku prognozu su prenijeli RTS i ostali mediji braće Vučić. Za Beograd su najavljeni žuti meteoalarm, pljuskovi i grad iako su svi drugi evropski i regionalni zavodi dali potpuno suprotnu prognozu.

Vučićevski otvoreno šovinistički i vulgarni mediji su posvetili i veliku pažnju dolasku tzv. Pojasa Bogorodice u Beograd 20. maja iz ruskog manastira Vatoped na Svetoj Gori. Radi se o manastiru koji je ranije ugošćavao Putina , slavio njegove  tobožnje “pravoslavne vrline”  i širio njegov narativ o svetom ratu protiv Ukrajine. “Svetinju” o kojoj ne postoji nikakav pomen u prvih pola milenijuma hrišćanstva,  na aerodromu su dočekali patrijarh Porfirije, državni zvaničnici i Vučić. Vučić je u prisustvu patrijarha izjavio da “veruje…da će sveti Pojas doneti i čudesa kojima se nadamo… kako bismo bilo manje izloženi napadima različitih stranih sila”.

Sada će u pomoć priskočiti i Komunistička partija Kine.

Jovo MARTINOVIĆ

Visoki predstavnik međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini Kristijan Šmit preživio je godine napada iz Banje Luke i Moskve, ali je na koncu postao suvišan u novoj arhitekturi američkih interesa prema kojima plinski koridori vrijede više od dejtonskih principa. Šmitov odlazak ne označava nužno kraj OHR-a, već  otvara pitanje njegove buduće uloge i kontrole

Ostavka visokog predstavnika međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini Christiana Schmidta, umjesto da bude protokolarna odluka jednog stranog činovnika, izazvala je tektonski politički potres, u godini koja je ionako opterećena predizbornom nervozom. Doduše, u BiH institucija Visokog predstavnika nije samo diplomatska misija, već “sigurnosni ventil”, i njegov iznenadni odlazak bez jasno definisanog nasljednika ili strategije izlaska (tzv. “5+2 ciljevi”) transformiše političku nervozu u direktnu krizu funkcionalnosti države.

Schmidt i pored ostavke ostaje na funkciji do imenovanja nasljednika, a iza njega je ostao mandat  obilježen stalnim sukobima s domaćim liderima, a ponajviše onim iz entiteta Republika Srpska, kao i pritiscima iz međunarodne politike. Njegov odlazak – kao da je za to trebao neki novi povod – podijelio je političke aktere bosanskohercegovačke scene: srpske stranke ga doživljavaju kao pobjedu i pozivaju na smanjenje međunarodne uloge, hrvatske stranke vide priliku za unutarnji dogovor i zagovaranje izmještanja Ureda visokog predstavnika (OHR) iz BiH, dok bošnjački predstavnici pozivaju na oprez i zahtijevaju nastavak međunarodne podrške za očuvanje institucija.

Pored toga, Schmidtova ostavka je naglasila i rascjep na međunarodnoj razini, što se jasno vidjelo na netom održanoj sjednici Vijeća sigurnosti Ujedinjenih Nacija (UNSC), kojoj je Schmidt predočio svoje posljednje izvješće o stanju u državi, a na kojoj su dominirala tri različita koncepta i narativa o sudbini samog Ureda visokog predstavnika.

Velika Britanija i EU zagovarali su nastavak ili kontrolisanu tranziciju mandata OHR‑a i najavili aktivnu ulogu u procesu imenovanja nasljednika, SAD su naglašavle potrebu da se odgovornost postepeno prenese na domaće lidere, ali bez naglog povlačenja međunarodnog nadzora, dok su Rusija i Kina nastavile osporavati legitimitet Schmidta, tražeći zatvaranje OHR‑a te veće oslanjanje na domaće rješavanje problema. To sve znači da Schmidtov odlazak ne označava nužno kraj OHR-a, već da otvara pitanje njegove buduće uloge i kontrole.

Schmidt je na sjednici UNSC-a potvrdio da se povlači iz, kako je rekao, “ličnih razloga”, ali i da ostaje na funkciji do imenovanja nasljednika. U svom obraćanju ocijenio je sigurnosnu situaciju u BiH kao formalno stabilnu, ali suštinski “veoma krhku”, uz stalne političke blokade i izostanak napretka u reformama. Posebno je upozorio na jačanje secesionističke retorike iz Republike Srpske i kontinuirane institucionalne opstrukcije koje ugrožavaju funkcionisanje države. Ovo potonje se odnosilo direktno na bivšeg predsjednika Republike Srpske i de facto direktora tog entiteta Milorada Dodika, koji je ponovno – po ko zna koji put – zaprijetio proglašenjem nezavisnosti Republike Srpske ukoliko visoki predstavnik nametne zakon o državnoj imovini. Ovdje treba reći da je odijum prema OHR-u iz RS-a kulminirao upravo posljednjom odlukom tada odlazećeg visokog predstavnika Valentina Inzka 2021, kojom je u BiH veličanje ratnih zločinaca i negiranje genocida postalo krivično djelo.

Svjetski i regionalni mediji koji su se dohvatili ove priče fokusiraju se na vanjske pritiske koji su praktično iznudili Schmidtovu ostavku, ističući da je ona povezana s međunarodnim geopolitičkim interesima, uključujući energetske i infrastrukturne projekte povezane s američkim privatnim kompanijama, što dodatno povećava ranjivost BiH i komplikuje pitanje kako i da li će OHR funkcionisati u budućnosti. Britanski Guardian navodi da je Schmidtova ostavka povezana sa SAD-om, sugerišući da su američki pritisci, djelimično povezani sa ekonomskim interesima – uključujući infrastrukturne projekte i energetske investicije firmi povezanih sa krugom predsjednika Donalda Trampa – doprinijeli njegovom povlačenju. Njemačka vlada, uprkos političkoj podršci, nije uspjela da ga zaštiti od tog pritiska, zaključuje Guardian. List ozbiljno zaključuje da postoji realna bojazan među diplomatama da bi SAD mogle ili tražiti ukidanje funkcije visokog predstavnika ili pokušati da nametnu svog kandidata.

Spekulacije da je Schmidtova ostavka iznuđena američkim pritiskom kulminirale su oko projekta Južne interkonekcije – plinskog koridora vrijednog oko 1,5 milijardi dolara kojim bi se iz Hrvatske prema BiH dopremao američki LNG, a čiju realizaciju je Schmidt usporavao svojim rezervama prema načinu dodjele posla firmi povezanoj s Trumpovim bliskim saradnicima.

Christian Schmidt nije bio diplomat tihe prisutnosti. Ovaj iskusni bavarski konzervativac, kaljen u strukturama CSU-a i na ministarskim pozicijama u Njemačkoj, naslijedio je Valentina Inzka donoseći sa sobom stil koji će obilježiti pet godina neprestanih sukoba i političkih rezova. Njegov mandat ostat će upamćen po seriji radikalnih intervencija. Najkontroverznija se dogodila u oktobru 2022., kada je direktno posegnuo u Izborni zakon i Ustav Federacije BiH u trenutku dok su se još brojali glasovi, što je percipirano kao nezapamćen upad u suverenu volju birača, iako je taj potez zaobišao političku blokadu Stranke demokratske akcije (SDA) i omogućio formiranje entitetske Vlade Federacije BiH.

Njegov sukob s Banjom Lukom eskalirao je u julu 2023. godine izmjenama Krivičnog zakona, čime je trasiran pravni put koji je Milorada Dodika u februaru 2025. odveo do osuđujuće presude – godine zatvora i šestogodišnjeg izgona iz političkog života. Schmidt nije prezao ni od suspenzije odluka Narodne skupštine RS-a, niti od finansijskih sankcija prema SNSD-u, konstantno upozoravajući da se iz Banje Luke sistematski razgrađuje državni aparat.

Bonske ovlasti nesumnjivo predstavljaju paradoks – instrument koji suspenduje osnovne postulate demokratskog samoodlučivanja. Ipak, u ambijentu u kojem se mirnodopskom politikom nastoje dostići ciljevi neostvareni u ratu obilježenom genocidom i ogromnim ljudskim žrtvama, ta anomalija dobiva svoje pragmatično, mada mračno opravdanje kao nužni korektiv.

Schmidtov pad nije uzrokovan unutrašnjim otporom, uprkos višegodišnjem lobiranju iz Republike Srpske. Njegov odlazak diktiraju globalni potresi. Trampova administracija, vođena logikom biznisa i geopolitičkih pogodbi, više nema interes za Schmidtovim rigidnim legalizmom. Washington sada traži figuru koja će energetsku infrastrukturu i plinske koridore staviti ispred očuvanja krhkih dejtonskih institucija. Dok ga je prethodna administracija držala kao bedem, trenutni Bijeli dom ga vidi kao smetnju novom kursu; Schmidt je postao višak jer nije mogao ili htio postati diler u novoj podjeli karata.

Ostavka dolazi u najgorem mogućem trenutku: BiH je pred općim izborima 2026., opterećena neriješenim pitanjem državne imovine, paralizom institucija i nikad glasnijim secesionizmom. Ključ rješenja nije u bosanskohercegovačkim centrima moći; sudbina OHR-a kroji se u Washingtonu, Bruxellesu, Londonu i Rimu. Iako se imena nasljednika još uvijek drže u sferi nagađanja, Italija se nameće kao najizgledniji izvor novog visokog predstavnika.

Ovo je paradigma raspada međunarodnih protektorata – oni ne nestaju u eksploziji, već kroz tiho povlačenje sile koja im je davala snagu. Dijagnozu ove smjene najbolje je postavio Carl Bildt: Schmidt, koji je preživio višegodišnje ruske udare, na koncu je pao pod naletom američke promjene prioriteta. Bit će potrebno mnogo strpljivosti, političke mudrosti i međunarodne volje da pod tim naletom ne padne i Bosna.

Eldin HADŽOVIĆ

Neuspjeh liberalnog političara Roberta Goloba, pobjednika izbora na papiru, da formira vladu, otvorili su put trostrukom premijeru , desničaru,  Janezu Janši. On, vjeruje se, već ima spremne glasove za četvrti mandat. Izbori su pažljivo praćeni i izvan Slovenije, jer u Evropi imaju značaj koji nadilazi veličinu male podalpske zemlje

Često je posljednjih godina Slovenija izgledala kao rijetka svijetla tačka, naše postjugoslovenske, balkanske i  evropske demokratije. Istupajući protiv desnih strujanja, napada na Gazu i Iran  djelovala je kao progresivna predvodnica neke drugačije Evrope. Posljednji parlamentarni izbori u toj bivšoj jugoslovenskoj republici, pokazali su duboku podijeljenost glasačkog tijela. Političke igre i trgovine udaljile su dosadašnjeg liberalnog premijera Roberta Goloba od glavne funkcije u zemlji. Na scenu se vraća dobro nam poznati desničar – Janez Janša.

Parlamentarni izbori u Sloveniji koji su održani 22. marta 2026. donijeli su rezultat koji na prvi pogled djeluje iznenađujuće poznato. Gibanje Svoboda (GS), (Pokret sloboda) je ponovo izašla kao najjača stranka. Pobjeda nad konzervativnom Slovenačkom demokratskom strankom (SDS) bila je tijesna.

GS je osvojila  28,63 odsto glasova i 29 mandata, tik ispred SDS-a sa 27,95 odsto i 28 mandata. Uprkos zadržavanju prvog mjesta, GS je pretrpio značajne gubitke u odnosu na prethodne izbore, što odražava slabljenje široke koalicije koja ga je dovela na vlast 2022. godine. Pad je veliki. Od 34,5 odsto glasova, odnosno 41 mandata prije četiri godine, Golob je završio sa 12 stolica manje u parlamentu.

Izbori nijesu potvrdili stabilnost. Naprotiv, pokazali su fragmentiraniju i neizvjesniji sistem koji će otežati upravljanje Slovenijom  u godinama koje dolaze. Osim domaćih implikacija, izbori odražavaju i širi evropski obrazac u kojem se proevropske snage suočavaju sa rastućim izazovima nacionalističkih  aktera.

Dok je još trajala euforija izborne noći, svjestan smanjenih mogućnosti za sastav nove vlade Golob je govorio prisutnima: „Slovenci su veoma slobodoumna nacija… Želimo da sačuvamo svoju nezavisnost i suverenitet, čak i na individualnom nivou. I upravo zato smo često zadovoljni životom, ali nimalo zadovoljni politikom ili vladom“. Pominjao je da nije slučajnost što su u takvoj zemlji baš oni pobijedili dva puta za redom, dok se u pozadini mogla čuti O Bella Ciao.

Najznačajniji ishod izbora nije tijesna pobjeda GS-a, već sve veća fragmentacija političkog sistema u Sloveniji. Za razliku od pet političkih aktera koji su sačinjavali parlament poslednje četiri godine, sada ih je sedam. Tu su dva nova aktera – desnocentrističke Demokrate (DEM) i desničarski populistički proputinovski pokret Resni.ca. Ulazak Demokrata posebno je značajan jer popunjava dugogodišnju prazninu za umjerenu, proevropsku desnocentrističku alternativu koja nije vezana za polarizujuće liderstvo Janeza Janše.

Ulazak Resni.ca u parlament signalizira rastuće „antiestablišment“,  raspoloženje među slovenačkim biračima. Nastao iz protesta protiv mjera tokom pandemije, ovaj pokret odražava šire nepovjerenje prema političkim institucijama i elitama, slično trendovima širom Evrope. Oni žele preispitati slovenačko članstvo u EU i NATO-u, negiraju klimatske promjene.

Skoro mjesec dana odlazeća Golobova vladajuća koalicija nije uspjela da obezbijedi većinu. Tako se otvorio prostor manjim partijama da igraju ulogu tasa na vagi. Pošto nijedan blok nema većinu, partije poput Demokrata i Resni.ca mogle bi imati uticaj nesrazmjeran svojoj izbornoj snazi. To povećava vjerovatnoću nestabilne vlasti.

Proteklog ponedjeljka Golob je priznao da njegova stranka nije uspjela da formira vladu. Time je otvoren put za kandidata SDS-a. Trostruki premijer Slovenije danima je komentarisao da je spreman na sve opcije. Od opozicionih do onih vezanih za najveće političke adrese zemlje i ponavljanje izbora. Da se dosta radilo na premijerskoj opciji govori i podatak da je nedavno Janšina stranka podržala inicijativu partije Resni.ca da njen lider Zoran Stevanović bude izabran za predsjednika parlamenta Slovenije.  Stevanović se  tokom kampanje hvalio da je kod notara ovjerio dokument u kome stoji da neće ući u vladu sa Janšom. Za njega su kao predsjednika parlamenta osim Janšinog SDS-a glasale i druge stranke potencijalne desnocentrističke koalicije NSi, SLS i  Fokus. Ukupno  48 poslanika. Dva više od potrebne većine za izbor. Za Sputnjik je Stevanović izjavio da planira posjetu Moskvu kako bi gradio mostove između Istoka i Zapada. Ako se to desi biće prvi predsjednik parlamenta neke EU članice u posjeti Rusiji od početka rata u Ukrajini.

U medijima su već procurjele  informacije o sastavu Janšine vlade. SDS bi po njima vodio osam ministarstava, blok NSi-SLS-Fokus pet, dok bi Demokrate Anže Logara preuzeli tri resora. Stranci Resni.ca navodno bi bilo ponuđeno van-koaliciono partnerstvo.

Anže  Logar je političar o kome se posljednjih dana dosta piše. On je  bivši ministar vanjskih poslova u Janšinoj vladi i dugogodišnji član SDS-a. Napustio je stranku prije dvije godine. Tokom predizborne kampanje uporno je odbacivao optužbe ljevice da je „skriveni adut“ SDS-a.

Tokom prvog pokušaja sastavljanja vlade, on je prvi izašao sa informacijom da su pregovori sa GS završeni. Izrekao je i optužbe da je Golob vršio pritiske koji izlaze iz okvira uobičajenog političkog dijaloga. Iz tabora Pokreta Sloboda uslijedile su optužbe na račun Logara za politiku prevare. GS tvrdi da su Demokrate od samog početka radile na formiranju Janšine vlade. Nakon neuspjeha sklapanja vlade, Golob je najavio da ostaje poslanik, ali očito, u opoziciji.

Janša je rekao da vjeruje da se odlazeći premijer raduje odlasku u opoziciju, jer je ostavio rupu u finansijama, pa će neko drugi to rješavati. Povukao je paralelu sa 2011. kada relativnom pobjedniku izbora Zoranu Jankoviću takođe nije uspelo da sastavi vladu. Tu situaciju, baš kao i sada, iskoristiće Janša da se dokopa premijerskog mandata. Zanimljivo:  bivši, a moguće i novi slovenački premijer do kraja mandata ostao je samo jednom. Onda kada se premijerske stolice dokopao prvi put, 2004. godine. Sljedeća dva mandata prekinuti su na pola.

I lider Socijaldemokrata Matjaž Han poručio je da očekuje da će naredne četiri godine provesti u opoziciji, ocjenjujući da se takav ishod već nazire iz ponašanja stranaka desnog centra u parlamentu. Apelovao je da se vlada što prije formira, ističući da nema smisla praviti se da se proces njenog sastavljanja ne odvija.

Golob je nakon neuspjeha u sastavljanju vlade i jasnih desnih skretanja rekao da ne vidi način kako bi se tako različiti stavovi, koji okupljaju stranke koje danas učestvuju u parlamentu, mogli sprovesti u praksi. Naglasio je  da će Slovenci sada pošto više nema maski, moći da vide za šta se ko zaista zalaže. Ko gradi socijalnu državu u kojoj ima mjesta za sve, pa i za najranjivije, a ko se bori isključivo za bogate.

Obrasci glasanja na potonjim izborima u Sloveniji ukazuju na rastuću fragmentaciju. Geografski posmatrano, izbori potvrđuju teritorijalnu podjelu: urbane i zapadne regije naginju partijama centra i ljevice, dok su ruralne i istočne oblasti uporišta desnice. Najveće promjene zabilježene su u prigradskim i srednjeimovinskim zonama, gdje je GS izgubio podršku, a Demokrati i Resni.ca ostvarili dobitke. To sugeriše da upravo ovi birači postaju ključno izborno bojno polje.

Izbori su pažljivo praćeni i izvan Slovenije, jer imaju značaj koji nadilazi njenu veličinu. Zemlja učestvuje u donošenju ključnih odluka u Evropskom savjetu. Zbog toga se izborni rezultati često posmatraju kao indikator širih političkih trendova u Evropskoj uniji, posebno u pogledu odnosa između proevropskih i nacionalistikih snaga kao i rastuće političke fragmentacije. Promjene vlasti u Sloveniji mogu uticati i na oblikovanje zajedničke politike Unije.

Slovenački izbori imaju i direktne implikacije na evropske rasprave o vladavini prava, funkcionisanju institucija i odnos prema Briselu, naročito kada na vlast dolaze lideri sa kritičnijim stavom prema EU integracijama. Slovenija takođe igra važnu ulogu u politici prema Zapadnom Balkanu, pa promjena vlade može uticati na tempo proširenja EU i regionalnu stabilnost.

Ovi izbori bili su i test može li liberalna proevropska politika opstati u državi ispod Alpa, ili Sloveniju  zahvata  desni talas vidljiv na cijelom kontinentu.

Izbori u Sloveniji imaju i svoju svjetsku dimenziju. Ako Janez Janša, koji otvoreno izražava divljenje Donaldu Trampu, uspije da formira vladu, vratio bi se u Evropski savjet . Baš u trenutku kada njegov saveznik, odlazeći mađarski premijer Viktor Orbán, treba da prestane da prisustvuje redovnim samitima lidera EU.

Dragan LUČIĆ