Povežite se sa nama

PARALELE

Ugledati se uvijek na Zapad?

Objavljeno prije

na

U Francuskoj je  sva crkvena imovina upisana kao vlasništvo države dok crkve imaju slobodu da je koriste u ali ne i da je otuđe. Slično je bilo uređeno i odlukom Knjaza Nikole i zbora crnogorskih glavara 1868. na praznik Cvijeti. U vrijeme knjaževstva a kasnije i kraljevstva, pravoslavlje u Crnoj Gori je bila državna religija i  izbor episkopa i mitropolita je morao odobriti i crnogorski vladar

 

Nedavno usvojen Zakon o slobodi vjeroispovijesti, posebni članovi 62, 63 i 64 koji se tiču crkvene imovine, je izazvao burne polemike u crnogorskom društvu,  raspolućenom podjelama iz 90tih koje je kreirala i održala nikad smijenjena vlast na izborima. Jedina razlika je u tome što sada ista vlast nastupa sa pozicija graditelja crnogorskog identiteta koji je zajedno sa Srpskom crkvom svojski rušila i proganjala do sredine 1997.

Tokom polemike koja je prethodila usvajanju zakona obje strane su često navodile rješenja drugih evropskih zemalja koja su tu materiju uredile na sebi svojstven način. Predlagači i promoteri nedavno usvojenog (i u mnogo čemu nedorečenog i nejasnog) zakona su se pozvali na zakone Republike Francuske gdje je sva crkvena imovina upisana kao vlasništvo države dok crkve imaju slobodu da je koriste u ali ne i da je otuđe. Slično je bilo uređeno i odlukom Knjaza Nikole i zbora crnogorskih glavara 1868. god. na praznik Cvijeti. U vrijeme knjaževstva a kasnije i kraljevstva, pravoslavlje u Crnoj Gori je bila državna religija i svaki izbor episkopa i mitropolita je morao odobriti i crnogorski vladar.

Francuska je u vrijeme donošenja Zakona o razdvajanju crkvi i države 9. decembra 1905. već uveliko bila sekularna i anti-klerikalna država predvođena Lijevim blokom (Bloc des gauches) bivšeg studenta bogoslovije Emila Komba i premijera Morisa Ruvijera. U doba tzv. Treće Republike od 1881. država je postepeno donijela set zakona usmjerenih ka sekularizaciji i sputavanju uticaja većinske Katoličke crkve. Počelo se sa zabranom vjeronauke u državnim školama, legalizacijom razvoda, dopuštenjem rada nedjeljom, ukidanjem izuzeća sveštenstva i monaha od regrutacije i vojne službe, ukidanjem molitvi na javnim skupovima i pred početak zasijedanja parlamenta. Takođe država je zabranila religiozne zakletve i sva vjerska obilježja u sudnicama i drugim državnim institucijama. Zakonu je prethodila i odluka od 30. jula 1904. o prekidu diplomatskih odnosa sa Vatikanom koji će biti uspostavljani opet tek nakon Prvog svjetskog rata.

Crkvena imovina u Francuskoj će prvi put pripasti državi nakon Buržuaske revolucije kada je u periodu od 1793. do početka 1795. revolucionarna država i bukvalno zabranila religiju, pobila na stotine sveštenika, monaha i časnih sestara i natjerala nekih 30.000 na skrivanje ili emigraciju. Sve crkve i katedrale su postali službeno „hramovi razuma“. U Notre Damu je 10. novembra 1793. prvi put svetkovana boginja Razuma nakon što je razmontiran oltar i podignut novi oltar „slobodi“. Širom zemlje su lomljena raspela, krstovi, kipovi, ikone i sve što je imalo veze sa religijom. Ukinut je gregorijanski kalendar i uveden Republikanski kalendar kojim su ukinuti svi svetački praznici i nedjelja. Takođe mjesta sa imenima svetaca su preimenovana. Tako je sada čuveno ljetovalište Sen Trope na Azurnoj obali nazvan Herakle. Računanje vremena je promijenjeno sa sedmice na dekadu u kojoj je 10. dan bio dan odmora. Ovaj proto-boljševički eksperiment je konačno okončan dolaskom Napoleona Bonaparte na čelo Francuske.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 10. januara 2020. godine
ili na www.novinarnica.net 

Komentari

Izdvojeno

PARALELE: Igre moći

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sličnosti konkordatske krize 1937. i nedavne ekskomunikacije pripadnika crnogorske vlasti, pravoslavne vjeroispovijesti, koji su podržali Zakon o slobodi vjeroispovjesti

 

Nedavno usvajanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti kojim se država opredijelila da liši Mitropoliju crnogorsko-primorsku i dvije eparhije SPC-a na teritoriji Crne Gore imovine kojom je raspolagala nekadašnja Pravoslavna Mitropolija crnogorska do 1. decembra 1918. podstaklo je Episkopski savjet SPC-a u Crnoj Gori da 29. decembra 2019. donese odluku o ekskomunikaciji (izopštenju) iz crkve kakvu Evropa nije često gledala od Drugog svjetskog rata. Njome su udaljeni iz crkve (i sveštenstvu zabranjeno da im činodejstvuje osim ukoliko se javno pokaju) svi poslanici Skupštine i ministri u Vladi pravoslavne vjeroispovijesti koji su podržali zakon. Premijer i Predsjednik, kako nisu kršteni, nisu ni mogli biti ekskomunicirani ali je u njihovom slučaju Episkopski savjet naložio da im se odbije krštenje, iako ga nisu ni tražili. Neupitno je da većinu njih privatno ne pogađa ekskomunikacija jer nisu vjernici ali su političke posljedice ovog čina sasvim izvjesne.

Sa katoličke strane jugoslovenskog plota najviše je odjeknula papska ekskomunikacija Tita i katoličkog dijela jugokomunističkih vlasti koji su učestvovali u montiranom suđenju zagrebačkom nadbiskupu i kasnije kardinalu Alojziju Stepincu 1946. Međutim mnogo poznatija i opasnija klerikalno-politička kriza zadesila je predratnu Kraljevinu Jugoslaviju i dovela je do granice građanskog sukoba u osvit Drugog svjetskog rata. Kriza je doživjela vrhunac kada je Arhijerejski Sinod SPC-a 1. avgusta 1937. izopštio sve pravoslavne članove kraljevske vlade Jugoslavije, uključujući i premijera Milana Stojadinovića i poslanike u parlamentu koji su glasali za ratifikaciju Konkordata (temeljnog ugovora između pape i strane države o položaju Katoličke crkve u dotičnoj državi).

Konkordat je  bio projekat kralja Aleksandra koji je stvorio Srpsku pravoslavnu crkvu 1920. i isposlovao njen tomos iz Carigrada par godina kasnije. Kralj je dugo vremena pregovarao sa Vatikanom čiji je finalni nacrt već bio gotov 1931. ali se čekao povoljan politički trenutak zbog složenih italijansko-francuskih odnosa čiji interesi u Jugoslaviji su bila jedna od tačaka sporenja. Kasniji dolazak anti-klerikalnog Hitlera na vlast je dodatno usporio proces.

Kralj Aleksandar je konkordatom htio da prije svega riješi hrvatsko nacionalno pitanje koje je dugo bilo glavni teret novostvorene države i koje on nije uspio riješiti pendrecima, zastrašivanjima, a kasnije i otvorenim državnim terorizmom po uvođenju 6.januarske diktature 1929.

Aleksandar neće doživjeti potpisivanje Konkordata jer će ga  radikalni hrvatski i makedonski nacionalisti ubiti u oktobru 1934. tokom zvanične posjete Francuskoj. Kraljev rođak Pavle Karađorđević je preuzeo vlast kao namjesnik dok kralj Petar ne postane punoljetan. Knez Pavle će ubrzo dati upute kraljevskoj vladi da završi čitavu priču oko sporazuma direktno sa Vatikanom zaobilazeći hrvatske biskupe i političare od kojih su mnogi bili protivnici Konkordata. Jedni su bili razočarani zbog vatikanske podrške Musolinijevom projektu italijanizacije hrvatskog i slovenačkog stanovništva u Istri i Rijeci i pretenzijama prema Dalmaciji. Drugi su bili uvjerenja da dominantno srpska vlast u Jugoslaviji neće poštovati uredbe Konkordata isto kao što ni Hitlerova Njemačka nije poštovala njihov Konkordat. Treća grupa su bili tvrdokorni hrvatski nacionalisti koji se plažili da će Konkordat zacementirati postojanje Jugoslavije i zbližiti Srbe i Hrvate jer je jedna od uredbi Konkordata izričito dopuštala glagoljično pismo i mise na staroslovenskom. Sarajevski nadbiskup Šarić je otvoreno istupao sa nacionalističkih pozicija protiv Vatikana za šta je dobio ukor papskog nuncija u Beogradu.

 

Pročitajte više u štampanom izanju Monitora od 17. januara ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

URUŠAVANJE VLADAVINE PRAVA U NOVIM ČLANICAMA EU: Pravosuđe u PoljskojJ – od bure ka uraganu 5. kategorije

Objavljeno prije

na

Objavio:

Mali dio evropske javnosti je svjestan razvoja događaja na istočnom obodu EU posljednjih  godina usljed bučne rasprave oko izlaska Velike Britanije iz Unije kao i prijema novih (suštinski nereformisanih) država sa Balkana. Niti jedna članica EU od zemalja bivšeg komunističkog bloka nije toliko napredovala u ugrožavanju vladavine prava i stavljanju sudstva pod političku kontrolu kao Poljska od 2015. kad je na vlast došla,  paradoksalno, Partija Prava i Pravde

 

„Sudije trebaju uvijek biti na strani države… rad sudija je opasna stvar kada se okrenu protiv zakonodavne i izvršne vlasti“ – ovo su riječi izgovorene u februaru 2018. godine, ne od nekog funkcionera DPS-a, već od Lukaza Pibjaka, tadašnjeg zamjenika ministra pravde Poljske, koja je članica Evropske Unije od 2004.

Mali dio evropske javnosti je svjestan razvoja događaja na istočnom obodu EU posljednjih  godina usljed bučne rasprave oko izlaska Velike Britanije iz Unije kao i prijema novih (suštinski nereformisanih) država sa Balkana. Niti jedna članica EU od zemalja bivšeg komunističkog bloka nije toliko napredovala u ugrožavanju vladavine prava i stavljanju sudstva pod političku kontrolu kao Poljska od 2015. kad je na vlast došla, koliko god ime zvučalo paradoksalno, Partija Prava i Pravde (PiS).  Sama je osvojila natpolovičnu većinu, što je bilo prvi put od pada Gvozdene zavjese. Skoro isti rezultat je ponovljen i na izborima ove godine. Pravo i Pravda je populistička partija desnog centra sa najvećom podrškom u ruralnim djelovima zemlje među konzervativnim i religioznim stanovništvom slabijeg obrazovanja.

Izbore 2015. godine  PiS je dobio na platformi borbe protiv korupcije kao i protivljenju EU kvotama o prihvatu azijsko-afričkih migranata. Kasnije su vladini zvaničnici proširili platformu i na „borbu protiv islamizacije“ iako je broj muslimana u dominantno katoličkoj Poljskoj na nivou statističke greške- 0.1 osto,  dok je raniji ministar unutrašnjih poslova i sadašnji ministar odbrane Marius Blazčak izjavio da bi volio da bude kao kralj „Karlo Martel (Čekić) koji je zaustavio muslimansku invaziju Evrope u 8. stoljeću“. Osim muslimana i migranata redovne „patriotske teme“ su i homoseksualci koje je partijski lider i suosnivač partije Jaroslav Kačinjski uporedio sa perverznjacima i založio se da određene profesije ne smiju zapošljavati aktivne homoseksualce „iako inače nema ništa protiv njih“. PiS snažno zastupa  lustraciju i deklarativno se zalaže da oni koji su učestvovali u represiji u vrijeme komunizma ne mogu obavljati državne funkcije i traži da se zabrana proširi i na druge javne djelatnosti i obuhvati profesore, novinare, menadžere kompanija…Kriterijumi i odluke o lustraciji ostavljene  su partijskim organima da se sprovode po vlastitom nahodjenju, kao u doba komunizma.

Ovog mjeseca je predsjednik Andrzej Duda postavio za člana Ustavnog suda Stanislava Pjotrovica, skupštinskog poslanika, koji je zajedno sa Zbignjevom Zjobrom vodeći arhitekta „reforme pravosuđa“. Pjotrovic je prije učlanjenja u Pravo i Pravdu bio vjerni član Komunističke partije 22 godine i kao komunistički tužilac je bio aktivan u progonu partijskih neistomišljenika za vrijeme ratnog stanja koje su uvele komunističke vlasti 1980. suspendujući sve civilne zakone kako bi se lakše obračunale sa narodnim nezadovoljstvom. Pjotrovic je takođe nosilac Ordena za zasluge koje su mu komunističke vlasti dodijelile za doprinos borbi protiv „narodnih neprijatelja“ 1984.. Kritičari vlasti ističu da izborom Pjotrovica vladajuća partija pokazuje da joj uopšte ne smetaju sudije iz komunističkog doba već sudije koje nema pod kontrolom.

Da bi se razumjelo do koje tačke se stiglo sa „pravosudnom reformom“ potrebno je početi sa izborom Zbignjeva Zjobra za ministra pravde 2015. Zjobro je akumulirao ovlašćenja kakva, zahvaljujući vladajućoj partiji, nema nijedan drugi ministar pravde u EU. Zjobro ima moć da postavi ili smijeni svakog člana Disciplinskog vijeća koja odlučuje o žalbama na rad sudija kao i na sadržaj njihovih presuda. U 2018. je promijenio kompletno Vijeće na državnom nivou i novo vijeće je odmah otvorilo istrage protiv sudija koje su se drznule osporavati „reforme“ i poteze vlasti. Takođe, ministar pravde ima ovlašćenje da izda obavezujuće upute disciplinskim vijećima kako da vode istrage protiv ciljanih sudija. Čak iako se istrage zatvore ili donesu oslobađajuće odluke, ministar ima pravo opet pokrenuti istragu po istim optužbama i ponovo tražiti preispitivanje svih odluka kao i naložiti krajnji rezultat.

U julu 2017. Zjobro je dobio specijalno ovlašćenje na 6 mjeseci da diskreciono ispita rad predsjednika svih običnih sudova u zemlji (opštinskih, regionalnih i apelacionih) i da po vlastitom nahođenju postavi ili smijeni koga hoće. To je i uradio naširoko koristeći specijalna ovlašćenja. Dobio je i stalno ovlašćenje da smijeni i postavi novi predsjednike sudova u slučaju da oni vrše „teške ili stalne povrede u obavljanju profesionalnih dužnosti“. Kriteriji za utvrđivanje takvih „povreda“ su samo opšte navedeni dozvoljavajući široku kreativnost u tumačenju istih.

Da stvar bude gora, Pravda i Pravo su marta 2016. u poljskom parlamentu donijeli zakon kojim je objedinjenja funkcija vrhovnog državnog tužioca i ministra pravde. Zjobro je dobio vlast da odlučuje o imenovanju svih tužilaca, da im izdaje obavezujuće instrukcije tokom vršenja istraga kao i da interveniše u svakom pojedinačnom slučaju. Osim toga, Zjobro je dobio pravo da raspolaže sa tužilačkim dokumentima iz svih istraga po svom nahođenju kao i da odlučuje kome i kako će ta dokumenta biti dostupna. U samo nekoliko mjeseci ministar Zjobro je smijenio 1000 tužilaca (od ukupno 6100). Među njima su bili šefovi svih 11 pokrajinskih tužilaštava, šefovi 44 od 45 okružnih tužilaštava i 90 osto rukovodilaca 342 opštinska tužilaštva. Zjobro je takođe smijenio i 6 od 7 svojih zamjenika. Na svaku kritiku od strane tužilačkih udruženja, odgovoreno im je disciplinskim mjerama.  U 2017. vladajuća partija je „reformisala“ Nacionalni sudski savjet koji vrši izbor kandidata za sudije koje kasnije postavlja predsjednik republike. Do tada su 15 od 25 članova Savjeta birale skupštine sudija što je opšta praksa širom EU. Međutim od tada tih 15 članova Savjeta bira parlamentarna većina. Preostalih 10 članova čine 4 poslanika donjeg doma parlamenta (svi članovi Prava i Pravde), 2 člana Senata – gornjeg doma, i po jedan predstavnik predsjednika republike, ministra pravde, Vrhovnog suda i Vrhovnog Upravnog suda. Time je osigurano da 23 od 25 članova Sudskog savjeta biraju političke strukture.

Evropska Komisija je u aprilu ove godine pokrenula postupak zbog povrede prava poljskih sudija i „potkopavanja njihove nezavisnosti putem disciplinskih istraga“ od strane poljske vlade koja im „ne pruža neophodne garancije u cilju zaštitu od političke kontrole“ što inače zahtjeva i Sud Pravde EU (CJEU). Na kraju se i Sud Pravde EU uključio u  priču na zahtjev Radnog vijeća poljskog Vrhovnog suda koje je tražilo da se sud EU sa sjedištem u Luksemburgu izjasni da li novopostavljena Disciplinsko vijeće Vrhovnog suda zadovoljava kriterije sudske nezavisnosti shodno zakonu EU. Sud Pravde EU je postavio kriterije za ocjenu nezavisnosti sudova u skladu sa Ugovorom o EU i jasno stavio do znanja da nedavno imenovani Nacionalni sudski savjet Poljske ima „potencijal da podrije nezavisnost sudstva“ kao i da postoje „mnogi faktori koji bacaju sumnju na nezavisnost Sudskog savjeta“. Radno vijeće Vrhovnog suda Poljske je 5. decembra primijenilo kriterije suda u Luksemburgu i zaključilo da Disciplinsko vijeće istog Vrhovnog suda ne zadovoljava kriterije sudske nezavisnosti obrazložene presudom CJEU u Luksemburgu. Odmah je reagovao svemoćni ministar pravde Zbignjev Zjobro i rekao da će posljednju riječ o tome dati Ustavni sud Poljske iako po poljskom zakonu Ustavni sud nema pravo da poništi presude Vrhovnog suda i nema pravo na „posljednju riječ“ da li poljsko pravosuđe zadovoljava EU kriterijume. To pravo ima Sud Pravde EU koji je pozvao poljske sudije da primjenjuju odluke i kriterije tog suda.

Ukoliko Ustavni sud, kao što je najavljeno, proglasi odluke Suda Pravde EU kao nezakonite i neobavezujuće, onda će Poljska de facto istupiti iz pravnog sistema EU. Kako bi dodatno dolili ulje na vatru, 12. decembra ove godine je vladajuća Partija Prava i Pravde podnijela prijedlog zakona u parlamentu kojim se uvodi novi set disciplinskih prekršaja kojim će se posebno ciljati sudije koje se usude sprovoditi odluke evropskog suda u Luksemburgu (CJEU) i EU zakone koji se ne sviđaju vladajućoj partiji i omogućiti smjenjivanje istih sudija. Novi zakon se očekuje da bude donešen u roku od nekoliko sedmica.

Pravo i Pravda takođe cilja i nezavisne medije i predano radi na da ih stavi  pod državnu kontrolu i u „patriotski tabor“. Na kritike iz Brisela oko ugrožavanja slobode medija ministar pravde Zjobro je uobičajeno odgovorio da su to „budalaštine“. Očekuje se da nakon sada izvjesnog Brexita Poljska, Mađarska, Malta i još neke nove članice EU ozbiljno uđu u fokus Brisela ukoliko je evropskoj administraciji stalo da sačuva EU i njezin pravni sistem iznutra. Do tada će zapadno balkanski „reformatori“ morati da sačekaju rasplet unutar EU iako većina analitičara na Zapadu nema sumnju da bi balkanski režimi bili najsretniji kada bi ušli u EU i ponašali se kao Poljska i ostale zemlje „istočnog bloka“ sa ponovno vaspostavljenim sovjetskim modelom upravljanja.

Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

PARALELE

MALTA MALA, A KRIMINAL I KORUPCIJA OGROMNI: A patriotizam vrišti  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Premijer Malte Džozef Muskat je uspio tokom dva mandata transformisati Maltu u zemlju naširoko poznatu po kriminalu, korupciji, nepotizmu i gušenju medija. Takav, bio je rado viđen gost i poslovni partner vlastima u Crnoj Gori. Više mu ne cvjetaju ruže. Malta je članica EU,  i on je pod velikim  međunarodnim pritiskom

 

Nedavni međunarodni pristisak na premijera Malte Džozefa Muskata da se konačno počne rješavati slučaj ubijene istraživačke novinarke Dafne Karuane Galicije,  kao i problemi koje je istraživala,  izazvao je pravu političku buru na malenom mediteranskom ostrvu od nepunih 490 hiljada stanovnika na površini od svega 318km2. Do skora smatran nedodorljivim,  on je uspio  tokom dva mandata transformisati Maltu u zemlju naširoko poznatu po kriminalu, korupciji, nepotizmu i gušenju medija. Ovaj 45-ogodišnjak je došao na čelo Laburističke (Radničke) partije 2008., četiri godine nakon ulaska Malte u EU. Isticao se kao progresivan, liberalan političar koji se zalagao za ukidanje biznis barijera i svega što stoji na putu napretka Malte u sklopu evropske porodice. Zalagao se i za liberalizaciju društva u malenoj, plemenski povezanoj konzervativnoj katoličkoj zemlji i za priznanje istopolnih brakova što će se i desiti u njegovom drugom mandatu. Na parlamentarnim izborima 2013. njegovi laburisti su na valu velikih obećanja osvojili nadmoćnih 54 posto glasova i on je postao premijer.

Jedan od noviteta njegove politike je bio uveđenje programa ekonomskog državljanstva za strance koji investiraju od 650 hiljada do milion eura u Maltu. Ubrzo se pokazalo da se kriteriji za malteško državljanstvo  svode na količinu novca koju je trebalo uplatiti u posebni fond. Malta je kroz taj program prihodovala preko 600 miliona eura od kojih je dio iskorišten za eliminaciju budžetskog deficita. Njegova vlada postala je meta brojnih kritika jer su mnogi kriminalci i sumnjivi likovi iz Rusije, Azerbejdžana i drugih azijskih zemalja postali malteški i EU državljani. Muskat je na silne kritike odgovorio tako što je njegova vlada prestala objavljivati godišnje podatke o novim državljanima putem investicija i proglasila ih tajnim pozivajući se na evropski zakon o zaštiti podataka ličnosti. Tako su širom otvorena  vrata sumnjivim investitorima iz čitavog svijeta.

Drugi veliki,  lišen transparentnosti, projekat je bio prijelaz sa fosilnih goriva na LNG tečni gas i novu gasnu elektranu vrijednu 450 miliona eura. Malta je  potpisala sporazum sa azerbejdžanskim SOCAR-om (takođe prisutnim u našoj zemlji, prvenstveno kroz projekat Porto Novi). Obavezala se , uz dopuštenje Evropske Komisije, da sav tečni gas kupuje od Azerbejdžena. Kasnije su procurili detalji da se Malta obavezala da plaća fiksnu cijenu i do dva puta veću od tržišne.  Istraživačka novinarka Dafne Galicija napala je vladu za prikrivanje detalja ugovora i očiglednu korupciju.  Za direktora državne energetske kompanije Elektrogas pod čijim okriljem je izgrađena nova elektrana na jugu ostrva je postavljen Jorgen Fenek,  tajkun, jedan od najbogatijih Maltežana sa velikim iskustvom u  vođenju kazina ali nikakvim u energetici. Protežirali su ga tadašnji ministar energetike Konrad Mizi i Kit Šembri- šef kabineta predsjednika vlade, koji su i omogućili sklapanje takvog ugovora sa “prijateljima iz Azerbejdžana”.

Toksični Duo, kako su nazvali dvojicu Muskatovih najbližih saradnika, će kasnije doći u žižu tamošnje i evropske javnosti nakon izbijanja afere Panamski Papiri koji će otkriti da su njihove offshore firme čekale milionske uplate od offshore firme Black 17 iz Dubajia povezane sa Jorgenom Fenekom i vladarskim porodicama u Azerbejdžanu. Galicija je tvrdila da je Muskatova supruga Mišel stajala iza treće offshore firme Egrant koja je primala posredne uplate iz Azerbejdžana. Svi su negirali krivicu i rekli da su radili u interesu malteškog naroda i države kao prave patriote. U trenutku smrti protiv Galicije je vođeno  48 postupaka za klevetu uz bezbroj ranijih prijetnji smrću i dva zadržavanja od strane policije.

Muskat,  nekad novinar, je već tokom prvog mandata krenuo u obračun sa kritičkim medijima i novinarima koristeći  državne resurse.  Protiv neistomišljenika su pokrenute brojne tužbe za klevetu dok su pojedini novinari fizički napadnuti i dobijali prijetnje. Premijer i njegova supruga su tužili Galiciju u aprilu 2017,  za klevetu i nastavili proces i nakon njenog ubistva u oktobru 2017. U nastavku procesa optuženičke klupe je zauzela njena porodica na zgražavanje  demokratske međunarodne javnosti.

Interesantno, prijavljena imovina supruge Mišel sve godine od dolaska njenog supruga na čelo vlade ostala je nepromijenjena u bukvalno jedan cent iako se često pojavljivala u javnosti u skupim haljinama sa basnoslovno skupim nakitom i satovima.

Galicija je otkrila je aferu  poslovanja Pilatus Banke i njenog vlasnika i direktora Iranca Ali Sadr Hašeminedžada sa pasošem Svetog Kitsa i Nevisa (jedne od karipskih zemalja koje nude jeftino ekonomsko državljanstvo o čemu je Monitor ranije pisao). Malteška finansijska regulatorna agencija MFSA je dala licencu za banku, a nju je  potvrdila i Evropska centralna banka (ECB) na zahtjev Maltežana. Banka je i svečano otvorena januara 2014. a premijer je lično prekinuo vrpcu. Vlasnik je potom često viđan u društvu svemoćnog premijerovog saradnika Kita Šembrija za koga se vjeruje da je doveo “strateškog investitora”. Nije bilo nikakvo čudo što je osoba koja je tada i zvanično bila pod istragom američkog FBI-ja zbog pranja novca i dovođenja drugih u zabludu postala respektabilni partner osoba iz vrha vlasti čije su offshore kompanije iz Paname otvorile račune u Pilatus banci kako bi lakše poslovali sa vladarskim porodicama Alijev i Hejdarov iz Azerbejdžana kao i prikupljali reket od lokalnih i ino biznismena.

Otkrića Galicije je potvrdila i Marija Efimova, bivša službenica banke koja je umjesto zaštite i podrške državnih institucija morala pobjeći u Grčku koja je, srećom po nju, odbila postupiti po međunarodnoj potjernici za njom izdatoj od strane patriotskog pravosuđa i policije. Efimova je takođe potvrdila da je offshore firma premijerove supruge čekala transfer of milion eura na tajni račun otvoren u Dubaiju. Iranski vlasnik je nakon objavljenih otkrića ubrzo napustio zemlju privatnim avionom sa velikim koferima koje je iznio iz banke. Američke vlasti su ga uhapsile u martu 2018, pod optužbama za pranje novca i kršenje sankcija prema Iranu. Pilatus je izgubio licencu tek pola godine nakon toga kada su se malteške vlasti konačno glasnule i “zamolile” ECB da mu mu je uzme.

Afere su se nizale Muskat je odlučio da sazove izbore godinu ranije i da sve afere proglasi svojom velikom pobjedom za Maltu. Penzije i socijalna davanja su  povećani  prvi put nakon 25 godina. Muskat je  ispunio i obećanje  iz prvih izbora na kojima je pobijedio u vezi sa  “birokratskim barijerama  biznisu”. To je uradio tako što je maltene ukinuo sve kriterijume za davanje građevinskih dozvola, a često nije trebala nikakva dozvola ako su “investitori” bili voljni donirati vladajuću partiju ili ući u “offshore aranžmane” sa čelnim ljudima sa vlasti.  Kao dodatak, dozvoljena je i privatizacija pojedinih javnih plaža kao i spomenika kulture mimo bilo kakve prateće zakonske regulative. Efekti su danas lako vidljivi –  slike betoniziranog crnogorskog primorja ne mogu ni desetim dijelom konkurisati betonskom haosu malteške obale. Kao dodatak,  dozvoljena je i privatizacija pojedinih javnih plaža kao i spomenika kulture mimo bilo zakonske regulative.

Trud se  isplatio. Vladajući laburisti su  postigli bolji rezultat u julu 2017. nego na prvim izborima osvojivši cijelih 55 posto glasova što je ravno pobjedi Saveza komunista Crne Gore na prvim višestranačkim izborima 1991. Na skoro održanom Osmom kongresu SKCG/DPS-a pored čestitki iz Azerbejdžana, Emirata, Turske, Komunističke partije Kine i sličnih ideoloških prijatelja i “investitora” stigla je i čestitka sada ozbiljno uzdrmanog lidera Radničke partije i premijera Malte Džozefa Muskata. Muskat je tokom proteklih godina bio rado viđen gost i poslovni partner Crnoj Gori, Albaniji i Makedoniji i model njegovog upravljanja zemljom koja je članica EU je rado citiran na Balkanu kao dobar primjer kojim bi išle druge zemlje kandidati za EU.

Nedavna posjeta Crnoj Gori i otvaranje vjetroelektrane na Možuri (čiji projekat je takođe meta raznih kritika i optužbi u zemlji i vani) su se desile svega par dana prije pokušaja premijerovog prijatelja Jorgena Feneka da tajno otplovi sa Malte na privatnoj jahti da bi izbjegao ispitivanje oko ubistva Dafne Galicije. Nakon hapšenja Fenek se ponudio, u zamjenu za državno pomilovanje i imunitet od gonjenja, da kaže sve o ubistvu novinarke i uperio prst na najbliže Muskatove saradnike- Kita Šembrija, Konrada Mizija i Krisa Kordonu, koji su svi dali ostavke. Medjutim, vlada je odbila njegovu ponudu nakon šestočasovnog noćnog vijećanja. Partijski kadar i inostrani socijalisti su Muskatu pružili bezrezervnu podršku da ostane na vlasti. S druge strane medjunarodni pritisak, prije svega iz EU i svakodnevni protesti su ga natjerali da najavi povlačenje sa partijske i premijerske funkcije već do polovine januara. Šansa da sačuva vlast bi mu bila mnogo veća kad bi Malta umjesto u EU bila u društvu balkanskih i azijskih autokratija. Njjegovi “biznis partneri” sa Balkana će  pomno pratiti situaciju i možda zaključiti da je članstvo u EU ipak prevelik rizik za njihovo nagomilano bogatstvo i nedodirljivost.

  Jovo MARTINOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo