Povežite se sa nama

DRUŠTVO

UNIVERZITET CRNE GORE O SEBI: Na dnu

Objavljeno prije

na

Stihijsko razvijanje 23 univerzitetske jedinice, hiperprodukcija studijskih programa bez jasnih planova, finansijska spirala višemilionskih dugovanja…, neke su od ocjena koje je rektorka Radmila Vojvodić dala u uvodu Analize stanja i strateškog opredjeljenja za reorganizaciju i integraciju Univerziteta Crne Gore.

Na ovom dokumentu, koji je nedavno predstavljen javnosti, radio je tim profesora UCG, na čelu sa rektorkom.

Trenutno stanje na UCG nije uljepšavano. Ističe se ono što smo u Monitoru godinama unazad pisali: ne postoji usklađenost tržišta rada i upisne politike UCG, pa je na birou preko 10.000 lica sa stečenim visokim obrazovanjem, od toga čak 14 doktora nauka; iako smo rekorderi u Evropi po upisu srednjoškolaca na fakultete, više od 80 odsto, efikasnost studiranja je mala u odnosu na broj upisanih i iznosi od 30 do 40 odsto na većini fakulteta. Zaključak je da u odnosu na broj postojećih radnih mjesta visoko obrazovanje proizvede 3,5 puta više kadra.

Stihijska produkcija studijskih programa i neadekvatna kadrovska politika uslovila je nizak kvalitet nastave. O tome govori podatak da 734 predavača obavljaju nastavu na 272 studijska programa UCG, sa čak 445 usmjerenja. Od tog broja 209 predavača nema potrebnu normu, dok 308 ima opterećenje veće od 28 odsto.

U praksi to izgleda ovako, prema podacima iznesenim u Analizi, više od 10 profesora Mašinsko-tehnološkog fakulteta, mahom redovnih, ne drži nijedan čas nedjeljno zato što nema upisanih studenata. S druge strane na Pravnom i Ekonomskom fakultetu skoro da nema profesora koji na predmetu nema minimum 400 studenata. Rekorderi su Rimsko pravo sa 1.804 studenta, Radno pravo – 1.121. i Stvarno pravo 1.110 studenata…

Ilustracije radi od svih studenata koji pohađaju Rimsko pravo 99 je na budžetu, dok ih je 1.705 na samofinansiranju. I tako redom, skoro da nema studijskog programa na UCG gdje samofinansirajući studenti nijesu u većini. Od ukupno 20.236 studenata na UCG njih 5.035 je na budžetu, dok je samofinansirajućih skoro tri puta više 14.697.

Godišnje od samofinansirajućih studenata na fakultete se slije oko osam miliona eura. Po Statutu iz 2005. bilo je predviđeno da 20 odsto prihoda od samofinansiranja ide u u budžet UCG, dok 80 odsto zadržavaju fakulteti (odvajajući 30 odsto za potrebe sopstvenog razvoja, a 50 odsto za honorare angažovanog osoblja, otuda su pojedini profesori Pravnog i Ekonomskog fakulteta primali po više hiljada eura mjesečno). Novim Statutom, koji je usvojen početkom godine predviđeno je da 45 odsto prihoda od samofinansirajućih studenata ide u budžet UCG, godišnje oko 3.600.000 eura.

No ni to nije dovoljno da se pokriju svi troškovi funksionisanja Univerziteta. U Analizi je predočeno da su ukupne godišnje obaveze UCG, za zarade 1.192 zaposlena, energiju i drugo održavanje, te materijalne troškove jedinica, 19 miliona eura. Tu se već godinama ne računa razvojna komponenta, koja bi unaprijedila standard rada i studiranja i naučno-istraživački rad, za koju je godišnje potrebno oko milion eura, kojih nema.

Država UCG godinama ne uplaćuje pare koje su dovoljne za njegovo funkcionisanje. Od rekordnih 17 miliona iz 2009, u prošloj godini taj iznos se sveo na 12 miliona. Na UCG računaju da će ove godine iz budžeta dobiti oko 14 miliona, dok će od prihoda na tržištu i školarina imati oko 3,8 miliona. Sve ukupno 18 miliona. I opet nedostaje milion.

Da se to više ne bi dešavalo, rektorka Vojvodić u Analizi predlaže radikalne promjene. U prezentovanom alternativnom modelu finansiranja predlaže se nova raspodjela para. Po njemu bi sve pare išle direktno UCG, koji bi fakultetima vraćao 20 odsto za njihov razvoj i investicije. Po ovom modelu Univerzitet bio godišnje raspolagao sa preko 20 miliona eura, a fakultetima bi u odnosu na sadašnje stanje ostajao ,,sitniš” od 1,6 miliona eura. U Analizi su naveli da ovaj scenario može destimulisati veće fakultete, misli se prvenstveno na Ekonomiju i Pravo koji su do sada ubirali najveći dio kolača od školarina.

U Analizi je prezentovano još par varijanti koje su slične ovoj osnovnoj. Kao malo vjerovatna je ocijenjena ona po kojoj bi se iz Budžeta za UCG izdvajalo 19 miliona eura, kao i ona koja predviđa smanjenje zarada i broja zaposlenih od 20 do 30 odsto. Kao posljednji model finansiranja razmotren je tzv. model trezorskog poslovanja u kome se sve prepušta osnivaču UCG – Vladi. Uz opasku da uz to slijedi ukidanje autonomije.

Jasno je da rektorka neće odustati od prvog ponuđenog modela finansiranja kojim će se sve pare ubuduće slivati direktno u kasu UCG, koji je ocjenjen kao najadekvatniji i u zaključku Analize. Ističe se i da su ukupni dugovi na početku 2014/2015. iznosili 14 i po miliona eura. Veći dio dugova je vraćen, a iz uprave UCG očekuju da će Vlada tokom ove godine podmiriti još milion i po eura, a sljedeće godine još dva miliona, čime bi se, kako navode, realna dugovanja eliminisala. Čudo je kad je glava Univerziteta u dobrom odnosima sa Vladom.

U Analizi se oštro kritikuje i prethodno rukovodstvo UCG, na čijem čelu je bio rektor Predrag Miranović, konstatuje se da je kriza u proteklih pet godina umnogome uslovljena ,,krupnim upravljačkim greškama”.Posredno se kritikuje i Miranovićev prethodnik Ljubiša Stanković, opsakom da se UCG, tokom desetogodišnjeg tranzicionog perioda ,,bavio ambicioznom stambeno-građevinskom djelatnošču”.

U poglavlju Upravljačka kriza i izazovi integracija, na više mjesta se citira izvještaj međunarodnih eksperata iz prošle godine po kojem upravljačka tijela UCG – rektor, Upravni odbor i Senat ,,slabo ostvaruju svoja ovlašćenja”. Kao i upozorenje na ,,nedostatak jakog liderstva s centralnog nivoa”. Rektorka Vojvodić je riješila da se nametne kao liderka.

Samo da ne bude po onom što je citirano u istom poglavlju da su mnoga strateška dokumenta tokom prethodne decenije ostala mrtvo slovo na papiru.

Reorganizacija i ukidanje

U sklopu reorganizacije najavljeno je da će biti redukovan veliki broj studijskih programa, posebno onih na kojima je tokom posljednjih pet godina upisano ukupno manje od pet studenata. Prvi bi se na udaru mogao naći Filozofski fakultet za koji je planirano da se reorganizuje u dvije studijske jedinice: Filološki fakultet u čijem bi se sastavu našao i Institut za strane jezike, i Filozofski fakultet kojem bi se pripojio Studij za obrazovanje učitelja na albanskom jeziku. Metalurško-tehnološkom fakultetu predstoji otklon od postojećih dominantno metalurških profila studija i orijentisanost ka savremenim trendovima. U Analizi se razmatra i mogućnost otvaranja studijskog programa Hemija. Posebna pažnja biće posvećena Biotehničkom fakultetu, planirano je razdvajanje na Poljoprivredni fakultet i Biotehnički institut, i Fakultetu za turizam i pomorstvo, kao osloncima za razvoj strateških grana – poljoprivrede i turizma. Zaključeno je da otvaranje studijskih programa u regionalnim centrima: Baru, Beranama, Bijelom Polju, Budvi, Cetinju i Pljevljima, nije urodilo plodom. Kao osnovni problemi navedeni su nizak kvalitet nastave i nezadovoljavajući rezultati studiranja. Dato je i zanimljivo obrazloženje: ,,Koncept univerzitetske institucije, koja se osniva shodno potrebama zavičaja studenata, neuobičajen je za univerzitetsku praksu”. Ukoliko se ovi studijski programi ukinu, studenti koji su tamo upisali fakultete nastavili bi studiranje na matičnim jedinicama uz povlastice koje bi zaštitile njihov socijalni status.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

DRUŠTVO

MMF O NAJAVAMA PROGRAMA EVROPA SAD 2: Visokorizično i inflatorno

Objavljeno prije

na

Objavio:

Dok iz Vlade ponavljaju šta sve neće (zaduženja, povećanje PDV-a), nikako da saznamo šta namjeravaju uraditi kako bi, nakon obećanog povećanja minimalnih i prosječnih zarada, državne finansije ostale održive. To je razlog više da upozorenjima iz MMF-a posvetimo dužnu pažnju

 

Vladin program Evropa sad 2 i dalje je tajna. Ipak, klub onih koji upozoravaju na neželjene posljedice najavljenog povećanja zarada na račun smanjenja ili potpunog ukidanja doprinosa za penziono osiguranje, dobio je još jednog člana. Međunarodni monetarni fond (MMF).

Značajan dio nedavnog izvještaja MMF-a za Crnu Goru odnosi se na izborna obećanja pokreta Evropa sad Milojka Spajića „koja nijesu sadržana u prijedlogu budžeta za 2024. godinu ili u srednjoročnim projekcijama vlasti, uključuju i djelimično ili potpuno ukidanje penzijskih doprinosa“. Prije svega, iz MMF-a su u fokus svoje analize stavili najavljeno povećanje minimalne plate sa  sadašnjih 450 na 700 eura, i prosječne zarade  sa februarskih 820 na 1.000 eura mjesečno.

Ni analitičarima MMF-a nijesu poznati detalji „reforme“ koju Spajić i njegovi najbliži saradnici najavljuju za kraj ove ili početak naredne godine. Ali su i oni, poput većine ovdašnjih analitičara, došli do zaključka da se tajna najavljenog povećanja minimalne i prosječne zarade krije u prevođenju bruto u neto platu. Čime bi državna kasa ostala bez, još uvijek nepoznatog, dijela prihode koji je ove godine planiran na 560 miliona. „To bi dovelo do značajnog pogoršanja fiskalne pozicije (države Crne Gore – prim. Monitora)“, navodi se u Izvještaju. Uz konstataciju: „Povećanje plata takođe bi dovelo do veće inflacije“.

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

POLITIKA U LOKALU: Novi izbori, stari principi   

Objavljeno prije

na

Objavio:

Funkcionerske kampanje, prljavi obračuni na društvenim mrežama, kršenje koalicionih sporazuma, ostavke, krize, nepoštovanje ženskih kvota – samo su neki od detalja političke scene u lokalu. Sve u svemu – ništa novo. U odnosu na vrijeme DPS-a, razlika je tek – hiperpordukcija partija

 

Bliže se izbori u dvije crnogorske opštine, Budvi i Andrijevici. Izbori u Budvi održaće se 26. maja, a oni u Andrijevici  2. juna.  I bez izbora, Ulcinj je promijenio vlast. Dok u Šavniku izbori i dalje traju. Gotovo dvije godine.

Funkcionerske kampanje, prljavi obračuni na društvenim mrežama, kršenje koalicionih sporazuma, ostavke, krize, nepoštovanje ženskih kvota – samo su neki od detalja trenutne političke scene u lokalu. Sve u svemu – ništa novo. U odnosu na vrijeme DPS-a, razlika je tek – hiperpordukcija partija.

U Budvi će građani te primorske opštine moći da glasaju za devet lista. Analitičari ne očekuju da bi neka od izbornih lista sama mogla osvojiti vlast, koja će se u tom slučaju morati organizovati kroz postizborne koalicije.

Da pobjeda jedne liste ne garantuje stabilnost, u Budvi smo već imali prilike da vidimo. Iako je na prethodnim lokalnim izborima apsolutnu pobjedu u tom gradu odnio bivši Demokratski front, njihov mandat protekao je u svađama i konačnom raskolu, što je Budvu dovelo do hronične krize. Plus hapšenje bivšeg gradonačelnika Mila Božovića, koji je dugo ključna gradska pitanja rešavao iz Spuža.

Bivši DF ovog put ide u dvije kolone.  Na jednoj strani je široka koalicija nekadašnjih članica tog političkog saveza. Lista nosi naziv Za budućnost Budve – Budva otvoreni grad, a čine je – NSD, PzP, DNP, SNP, Ujedinjena Crna Gora, Prava Crna Gora, Slobodna Crna Gora i Demos.  S druge strane je Grupa građana Budva naš grad  koju predvodi aktuelni predsjednik Skupštine opštine Nikola Jovanović. Svađe dojučerašnjih saboraca, kako iz lokala izvještvaju mediji, nastavile su se u predizborno doba i pretvorile u prljavu kampanju u kojima se rivalima spočitava  seksualna orijentacija ili porijeklo.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 17. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

SEZONSKI RADNICI U TURIZMU: Manjak ,,goriva” u motoru crnogorske privrede

Objavljeno prije

na

Objavio:

Priča o hroničnom manjku radnika u turizmu zatiče nas i pred ovogodišnju sezonu. Iako crnogorska ekonomija zavisi od turističke sezone, prosječna plata u turizmu iznosi 760 eura i niža je od prosječne na državnom nivou

 

I ove, kao i svake godine, očekuje se rekordna turistička sezona. A najave protiču uz upozorenja o hroničnom nedostatku radne snage.

I dalje nema zvaničnih podataka koliko nedostaje sezonaca. Umjesto toga imamo procjene koje govore da će ih nedostajati više nego prošle godine i da ta brojka prelazi 30.000.

Iz Zavoda za zapošljavanje najavljuju da će izdati oko 20.000 radnih dozvola za strance, a očekuje se da će strancima za sezonski rad u  turizmu biti izdato oko 5.000 dozvola. Iz MUP-a stižu informacije da je ovogodišnja kvota dozvola za privremeni boravak i rad stranaca 29.000, od čega je za sezonsko zapošljavanje planirano samo 2,5 hiljada dozvola.

Tokom prošle godine izdato je 2.710 sezonskih radnih dozvola. Najviše za državljanje Srbije 1.603, BiH 283, Kosova 234, Sjeverne Makedonije 152, a ispod sto za državljanje Turske, Rusije, Albanije, Indije, Meksika, Argentine.

Iako je broj nezaposlenih u Crnoj Gori krajem aprila bio preko 36.000, dovoljan da podmiri sve potrebe za radnom snagom, podsticaji za nezaposlene da rade sezonski se nijesu bitno promijenili u odnosu na prethodnu godinu.

Posebno za mlade, Hrvatska je atraktivnija za sezonske poslove u odnosu na Crnu Goru. U 2023. godini u Hrvatskoj je izdato 1.488 dozvola za boravak i rad crnogorskim državljanima, a u prava dva mjeseca 2024. godine 194 dozvole, navodi Forbes Crna Gora.

U Hrvatskoj kuvari/ce zarađuju od 1.400 do 2.500 eura, pica i roštilj majstori zarađuju oko 1.500 eura, pomoćni radnici u kuhinji od 1.000 do 1.300 eura, sobarice 1.200 eura, a zarada konobara/ca kreće se od 1.000 eura plus bakšiš.

Većina oglasa na sajtu Zavoda za zapošljavanje Crne Gore nema u opisu visinu plate. Oglasi u kojima se zainteresovanima daje uvid u platu govore od tome da su one niže od onih u Hrvatskoj. Tako u oglasima Zavoda za zapošljavanje sobaricama se nude plate od 450 do 600 eura, kuvarima od  450, 950 i 1.200, šankerima 600, perač suđa 600, noćni recepcionar 600, pomoćni radnik u kuhinji 1.000, pomoćna kuvari/ica od 700 do 850, poslastičarka 700…

Prema podacima Monstata plate u turizmu u prvom kvartalu ove godine su iznosile 760 eura i niže su od prosječne na državnom nivou koja iznosi 821 euro. Državni službenici, na primjer, imaju veće prosječne plate od turističkih djelatnika iako crnogorska ekonomija zavisi od turizma. Prema podacima Centralne banke, prošla turistička sezona je bila rekordna, ostvaren je prihod od 1,5 milijardi eura. Ukupno učešće turizma u bruto domaćem proizvodu Crne Gore je najveće u Evropi, prošle godine je iznosilo 22 odsto. Zato, turistički poslenici i ističu da je turizam motor crnogorske privrede, koji generiše saobraćaj, trgovinu, poljopriivredu i ostale usluge.

Pored većih zarada, sezonci iz Crne Gore i regiona više idu u Hrvatsku jer tamo sezona duže traje, pa su često angažovani šest i više mjeseci. Tokom mjeseci kada se ne radi, u Hrvatskoj država ovim radnicima plaća dio plate da bi se oni i sljedeće sezone vratili. O ovoj ideji i uvođenju kategorije ,,stalni sezonski radnik“ u Zakonu o radu govoreno je i prethodne godine.

Iz Privredne komore Crne Gore su istakli da  bi se uvođenjem ove kategorije ublažio problem nedostatka sezonskih radnika, jer bi se nezaposlene osobe motivisale da se prekvalifikuju i imaju sigurno stalno sezonsko zaposlenje i primanja tokom cijele godine u skladu sa pozitivnim iskustvima zemalja EU. Prema tom konceptu rješenje je da sezonski radnik radi pola godine, dok bi dio plate preostalih šest mjeseci plaćala država. U prevodu imali bi osiguranje, sigurnost radnog mjesta, mogli nešto da planiraju, da dignu kredit…

Nade da će ovo rješenje zaživjeti tokom ove sezone izjalovile su se, a ministarka rada i socijalnog staranja Naida Nišić najavila je da bi ovaj model mogao biti spreman za uvođenje tek sljedeće godine. Slijede analize, promjene Zakona o radu i drugih zakona, pa dokle se stigne.

Nedavno je iz Odbora Udruženja za turizam i ugostiteljstvo Privredne komore (PKCG) navedeno da je i pored rekordnih prihoda, prethodne sezone zabilježen rast troškova u dijelu zarada, nedostatka radne snage i nabavke, zbog čega poslovni rezultati nijesu bili na očekivanom nivou, ali da su turistički poslenici, uprkos svemu, zadovoljni.

Poslodavci svake godine i pored hroničnog manjka radnika apostrofiraju troškove zarada. Česta su i čuđenja kako i zašto niko neće da radi iako su plate koje oni nude ,,astronomske”. Novina je da su, uprkos svemu, zadovoljni i svojim profitom.

Zbog nemanja snijega, zimske turističke sezone skoro da nije bilo. U prvih par mjeseci zabilježena je manja posjeta nego protekle godine. Iz Ministarstva turizma tvrde da je razlog tome i veći odlazak Rusa i Ukrajinaca iz Crne Gore.

Predsjednik Odbora Udruženja za turizam i ugostiteljstvo Privredne komore (PKCG) Ranko Jovović najavaljuje da bi predstojeća ljetnja turistička sezona, prema bukingu i rezervacijama hotelskih kapaciteta, trebalo da nadmaši prošlogodišnju. Optimistična očekivanja, prema njegovim riječima, potvrđuju saobraćajne gužve i izletničke ture u predsezoni, kao i dobar buking hotelskih kapaciteta i najave za glavnu sezonu. Ova predviđana je potvrdila i dobra posjećenost za prvomajske praznike.

Da bi preduprijedili rizike, kao i protekle godine kada su na primorju pred sezonu podigli cijene usluga za 15 odsto, rast cijena ponavlja se i ove godine. Zvanični podaci govore da je u prvom kvartalu ove godine u odnosu na isti period prošle u segmentu smještaja i ishrane rast cijena bio 13,5 odsto. Kako se sezona približava rast će biti veći.

 

Šta sezonci traže

Hrvatski mediji su nedavno izvjestili da je prema podacima prikupljenim istraživanjem koje je MojPosao sproveo na temu sezonskog zapošljavanja, u kojem je učestvovalo više od 500 ispitanika, tri četvrtine Hrvata (76 odsto) je barem jednom tokom svoje karijere radilo u sezoni.

Prema istraživanju, najveće prednosti sezonskog posla su sticanje novih znanja i vještina (68 odsto ispitanika), upoznavanje novih ljudi (61 odsto). Tek na trećem mjestu je plata, koja je po pravilu osjetno viša nego u slučaju cjelogodišnjeg zaposlenja (54 odsto). Tu su još boravak na moru (45 odsto) te zanimljivost i atraktivnost posla (44 odsto), a svega šest odsto ljudi smatra da sezonski posao nema prednosti.

Kad je riječ o plati u prosjeku, očekivana mjesečna neto plata za sezonski posao iznosi 1307 eura, što je šest odsto više u odnosu na prošlu godinu.

Očekivanja govore da konobari u prosjeku očekuju mjesečnu platu od 1.408 eura, kuvari bi za svoj rad htjeli minimalno 1.482 eura, sobari mjesečno u prosjeku očekuju minimalno 1.145 eura, recepcionari smatraju da bi za svoj rad trebalo da dobiju minimalno 1.259 eura, prodavci u prosjeku očekuju platu od 1.105 eura, skladištari u sezoni očekuju 1.050 eura, a pomoćni radnik u kuhinji očekuje 1.322 eura.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo