Ministar Leposavić je smijenjen, a novi saziv donio je dvotrećinskom većinom kvalitetniji dokument o osudi genocida u Srebrenici nego onaj iz Đukanovićevog doba. To je otvorilo novu krizu vlasti i ujedinilo DPS i DF u bojkotu parlamenta. Sa istim željama, da se vlada bez Krivokapaća ili ide na izbore
Opet politička kriza, nakon što se dogodilo ne baš očekivano. Crnogorski parlament izglasao je prošle sedmice smjenu ministra pravde Vladimira Leposavića zbog negiranja genocida u Srebrenici i odluka Haškog tribunala i usvojio Rezoluciju o genocidu u Srebrenici. U danima koji su prethodili ovim odlukama, izvjesniji je, činilo se, bio pad Vlade Zdravka Krivokapića koji je inicirao Leposavićevu smjenu, zbog neizvjesne podrške u parlamentu toj premijerovoj odluci. Posebno nakon što je i opoziciona Demokratska partija socijalista napustila parlament. Ipak, 43 poslanika – DPS, SDP, SD, manjinske partije i URA – glasali su za Leposavićevu smjenu. Krivokapićeva inicijativa prihvaćena je.
Uz sve, dvanaest poslanika više glasalo je za Rezoluciju o Srebrenici – 55. Protiv je bilo 19, a sedam poslanika bilo je uzdržano. Protiv Rezolucije kojom se za razliku od prethodne Deklaracije usvojene u crnogorskom parlamentu 2009. godine (vidi box) izričito navodi genocid u Srebrenici, glasali su poslanici Demokratskog fronta, izuzev poslanice Branke Bošnjak koja je glasala za usvajanje. Nju je zbog toga lider Fronta Andrija Mandić optužio za izdaju. I ne samo nju. Mandić premijera Krivokapića vidi kao najzaslužnijeg za „izdaju srpskog naroda“. Po liderima Fronta, Rezolucijom je srpski narod označen kao „genocidan“, iako se u tom dokumentu eksplicitno navodi drugačije.
,,Nije lako nositi žig izdajnika. Nije ga nosio lako ni Sekula Drljević, ni Novak Kilibarda njegov nasljednik”, ocijenio je Mandić. ,,Istorijska je tragedija i sramota da su Aleksa Bečić, Zdravko Krivokapić, Dritan Abazović i Milo Đukanović proglasili Srbe za genocidan narod”, poručio je. Mandić je pod sumnju stavio čak i Mitropoliju crnogorsko primorsku, jer, kako je rekao, ,,ne može da se ne upita da li su oni koji su preporučili Krivokapića, dio projekta protiv srpskog naroda”. Ispade, svi su sumnjivi, liše Vučića.
Patrijarh SPC Porfirije saopštio je da su oni koji su došli na vlast ,,na krilima i u snazi Amfilohija” iznevjerili njegovo povjerenje, dok je mitrpolit MPC Joanikije upitao ,,gdje je Jasenovac, Jadovno, Velika…”.
Dok Front, srpska štampa koju kontroliše predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, ali i SPC, Rezoluciju vide kao izdaju srpskog naroda, Srbije i Republike Srpske, njeno usvajanje pozdravile su mnoge domaće i međunarodne adrese. Reis Islamske zajednice u Crnoj Gori Rifat Fejzić čestitao je poslanicima Skupštine Crne Gore. ,,Dvotrećinska podrška Rezoluciji jača vjeru u svjetliju budućnost i suživot naroda u istinski građanskom društvu. Ovakva Crna Gora ide sigurnim putem u Evropsku uniju”.
Direktorica Akcije za ljudska prava, Tea Gorjanc Prelević smatra da je ovom Rezolucijom većinska Crna Gora marginalizovala ekstremnu desnicu (DF i Pravu Crnu Goru) koja negira zločine i koja ne može da bude partner EU. ,,Pri tom treba imati u vidu da bi rezolucija bila usvojena i da za nju nije glasala opozicija, poput DPS-a, Mila Đukanovića i drugih”, zaključuje ona. Na to su podsjetile i Demokrate Alekse Bečića: ,,Sve i da DPS nije bio u sali, Rezolucija o Srebrenici sa prethodno pomenutim amandmanima bi bila usvojena”.
DPS je pokrenuo na neki način događaje koji su doveli do smjene Leposavića, tražeći od bivšeg ministra da se izjasni o Srebrenici. Istovremeno, DPS se nikada nije suočio sa svojom ulogom u ratovima devedesetih uključujući vrijeme genocida u Srebrenici. Pravosuđe pod njegovom kontrolom ostavilo je nekažnjene mnoge ratne zločine koji se tiču Crne Gore. Posebno zločin deportacija BiH izbjeglica koje je naložila Vlada Crne Gore čiji je premijer bio Milo Đukanović. Zato je činjenica da bi većina poslanika, i da u sali nije bilo DPS-a, glasala za Rezoluciju posebno važna. Za Rezoluciju su glasali DPS, Demokrate, URA, SDP i SD, Bošnjačka stranka i albanske nacionalne stranki Branka Bošnjak, iz PZP-a.
Usvajanje ove Rezolucije predložila je krajem prošle godine Bošnjačka stranka koja je bila u koaliciji sa DPS-om u vrijeme kada je usvojena Deklaracija u kojoj se izričito ne pominje da se u Srebrenici dogodio genocid. Tada nije imala primjedbe. DPS je tražio da se i Leposavić odredi o genocidu u Srebrenici, znajući za boljke dijela nove parlementarne većine.
Iako je pokrenuo inicijativu za smjenu Leposavića, premijer Krivokapić nije eksplicitno naveo da to čini zbog Leposavićevog stava o Srebrenici, već zbog obaveza Crne Gore prema međunarodnim adresama. Nakon usvajanja Rezolucije, saopštio je da smatra da je ona ,,bila nepotrebna”, ali da on nije ,,britva”, i da je tu odluku prepustio parlamentu.
Kako god, DF vidi Krivokapića kao najveći problem, i razlog za ulazak u bojkot parlamenta. Lider DF-a je nakon usvajanja Rezolucije i smjene Leposavića saopštio da Krivokapić više nema njihovu podršku i da se Front neće vraćati u Skupštinu dok se parlamentarna većina ne dogovori šta dalje. Tako se DF pridružio Demokratskoj partiji socijalista u bojkotu parlamenta, ali i nove Vlade, iako je jedan od povoda za njihov bojkot navodna saradnja dijela vladajuće većine sa Đukanovićevim DPS-om.
Ambasador Njemačke u Crnoj Gori Robert Veber primijetio je da je DF tako uveo novinu u parlamentarizam: „Novo je da dio vlasti bojkotuje Skupštinu. To je nešto što definitivno donosi izazov i krizu”. Tendencija DF-a da blokira rad ove Vlade, očita je podavno, još od kada je ona definisana kao ekspertska. Da premijer Krivokapić nema njihovu podršku saopštili su javno i krajem prošlog mjeseca, nakon što u Beogradu nije potpisan Temeljni ugovor sa Srpskom pravoslavnom crkvom. Prethodno su više puta, zbog različitih stvari, uslovljavali podršku Krivokapiću.
Dok Mandić optužuje Krivokapića i Bečića da pomažu Đukanoviću, iste optužbe stižu i njemu od strane predsjednika parlamenta i Vlade.
Demokrate Alekse Bečića saopštile su da im ,,predstavlja čast što predsjednika Skupštine Aleksu Bečića ne podržavaju samo Demokratski front na čijem je čelu Andrija Mandić i Demokratska partija socijalista (DPS)”. Dodaju, da Mandića ,,očigledno podržava samo DPS”.
Krivokapić je saopštio da DF zajedno sa Demokratskom partijom socijalista i njenim bivšim koalicionim partnerima direktno dogovara obaranje Vlade i Skupštine Crne Gore, u cilju raspisivanja novih parlamentarnih izbora”. ,,Demokratski front je bojkotom Skupštine sada i javno postao dio parlamentarne većine sa DPS-om”, ocijenio je.
Sada su na redu razgovori nove većine. Razgovore je zakazao Krivokapić ove sedmice, iako Front eksplicitno traži da on ne učestvuje u pregovorima, i da ne bude više premijer. Na sastanak se pojavio samo lider URA i potpredsjednik Vlade Dritan Abazović, jer je Aleksa Bečić bio službeno odsutan iz zemlje. Premijerov poziv su odbili lideri Demokratskog fronta Andrija Mandić, Milan Knežević i Nebojša Medojević. ,,Ne dolazi u obzir bilo kakav sastanak sa Krivokapićem, jer je DF već saopštio šta misli o njemu. On nema našu podršku i ovaj sastanak je bio zakazan da bi se poremetio ovaj današnji”, saopšteno je iz tog saveza. Premijerov poziv odbili su i lideri Socijalističke narodne partije i Demosa Vladimir Joković i Miodrag Lekić.
Oni smatraju da prije razgovora sa premijerom treba da se održi sastanak lidera parlamentarne većine koji su oni inicirali u Skupštini. ,,Obavijestio sam premijera da prvo treba održati sastanak parlamentarne većine, a potom odlučiti šta dalje”, rekao je Joković.
Lekić je kazao da nema namjeru da sam pokreće pitanje povjerenja Vladi, te da će ona, ako se većina saglasi, nastaviti da funkcioniše. Takođe, kazao je da nije bilo formalnih predloga da on zamijeni premijera Krivokapića, o čemu se spekulisalo.
Razgovori parlamentarne većine u Skupštini, koje su zakazali Joković i Lekić, počinju kad ovaj broj Monitora već bude u štampi. Bečićeve Demokrate su se već izjasnile da ne pristaju na rušenje Vlade Crne Gore, niti novog premijera.
,,U obzir dolazi samo rekonstrukcija, bez izbora novog premijera.
Ne pristajemo na rušenje 42. demokratske Vlade Crne Gore. Nema izbora novog premijera i nove Vlade Crne Gore”, poručili su iz te partije. I lider URA Dritan Abazović saopštio je da Krivokapić ima njegovu podršku. On je poručio da ako neko želi da sruši Vladu ,,neka to uradi”, ali da mora da bude svjestan da bi zbog te odluke platio veliku političku cijenu.
Lder DF-a Andrija Mandić je saopštio je da je ,,najbolje rješenje izlaska iz krize vlasti u Crnoj Gori formiranje nove Vlade sa novim premijerom, koji bi imali puni mandat do redovnih parlamentarnih izbora”. Kako je rekao, ako ne bude dogovora o tome, ,,uvijek postoji demokratsko rješenje – da se ide na izbore, ali prije toga treba dati šansu razgovorima”.
,,Ako se ide na izbore, onda je najbolje da se konstituiše prelazna Vlada kao Vlada zadatka koja bi obezbijedila održavanje popisa, čišćenje biračkog spiska i pripremila ambijent za održavanje izbora”, kazao je Mandić.
I Đukanović je sličnog viđenja. On smatra da bi ,,nakon eventualnog pada Vlade moglo da dođe do izbora nove i ako to ne bi urodilo plodom, tek tada bi se išlo na nove parlamentarne izbore”. Po njegovom tumačenju Ustava moguće je, da u toku jednog mandata parlamenta, dođe do promjene mandatara za sastav vlade.
Hoće li se želje DPS-a i DF-a, ujedinjenih u bojkotu, da se se vlada bez Krivokapaća ili ide na izbore, ispuniti, ili će ova Vlada preživjeti uz eventualne korekcije, nezahvalno je procjenjivati. Analitičari ocjenjuju da joj podrška URA-e i Demokrata, te strah od izbora, daju šansu za još neko vrijeme.
Sigurno je: Crna Gora kao normalna zemlja ima šansu samo ako se istinski suoči sa prošlošću i završi sa vremenima u kojima najbolje plivaju lideri poput Đukanovića ili Vučiča, sa satelitima.
Sve verzije dokumenata o Srebrenici
Crnogorski parlament, koji je prethodne sedmice usvojio Rezoluciju o Srebrenici, donio je 2009. godine Deklaraciju u kojoj se ne pominje eksplicitno genocid u Srebrenici.
Dokument nosi naziv – Deklaracija o prihvatanju rezolucije Evropskog parlamenta o Srebrenici. Deklaracijom se osuđuje ,,masovni zločin u tom bosanskohercegovačkom gradu, kao i druga zlodjela počinjena tokom sukoba na prostorima bivše Jugoslavije”. Rezolucijom EP se osuđuje genocid počinjen u Srebrenici 1995. godine i obavezuje na afirmaciju istine i doprinos postizanju pravde.
Iako u Deklaraciji koju je usvojila Skupština Crne Gore 2009. godine nije izričito pomenut genocid, Crna Gora je bila prva država u regionu koja je prihvatila i verifikovala Rezoluciju EP o Srebrenici u kojoj se genocid jasno pominje. Deklaraciju su tada prihvatile članice vladajuće koalicije – DPS, SDP i partije manjinskih naroda – i opozicioni Pokret za promjene,
U Rezoluciji koja je sada usvojena, piše da se u Srebrenici dogodio genocid, u kojem je ubijeno više od 8.000 civila bošnjačke nacionalnosti.
U članu 3 Rezolucija ,,osuđuje pokušaje pripisivanja odgovornosti ili krivice srpskom, bošnjačkom, hrvatskom ili bilo kojem drugom narodu za genocid, zločine protiv čovečnosti ili druge zločine, jer odgovornost može biti isključivo individualna, a nijedan narod ne može biti označen kao genocidan ili zločinački“.
Rezolucijom se ,,zabranjuje javno negiranje postojanja ili umanjenje genocida u Srebrenici”. A, 11. jul je proglašen Danom sjećanja na žrtve Srebrenice. Nadležne institucije se u dokumentu pozivaju na sprovođenje istraga i procesuiranja optuženih za genocid u Srebrenici, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti.
Izraženo je i saosećanje za sve žrtve u ratovima na prostoru bivše Jugoslavije, kao i za njihove porodice i pozivaju se susjedne države da nastave da obezbjeđuju pravdu i dugoročnu podršku preživjelima.
I Srbija je u vrijeme predsjednika Borisa Tadića donijela dokument kojim se osuđuje zločin u Srebrenici. Deklaracija, koju je predložila vladajuća koalicija predvođena Tadićevom Demokratskom strankom je usvojena sa 127 glasova za i 21 glasom protiv nakon višečasovne burne rasprave. Deklaracija se poziva na presudu Međunarodnog suda pravde, kojom je utvrđeno da je u Srebrenici, jula 1995. Godine, izvršen genocid, i u tekstu se osuđuje zločin na način utvrđen presudom pomenutog suda, ali bez pominjanja termina genocid.
U parlamentu Srbije trenutno se nalaze dva predloga rezolucije o Srebrenici. U jednom, koji je podnio Marijan Rističević, poslanik Narodne seljačke stranke (NSS) koja je u parlament ušla kao dio liste Vučićeve Srpske napredne stranke se traži osuđivanje zločina. U drugom koji je podnijela SDA traži se osuda genocida. Poslanik SDA Enis Imamović kazao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) da iz Skupštine Srbije još nije stigao odgovor na prijedlog rezolucije te stranke.
Aleksandar Vučić saopštio je da se neće saglasiti sa donošenjem rezolucije o Srebrenici u Skupštini Srbije dok je predsjednik.
Milena PEROVIĆ
Izdvojeno3 sedmice
DRUŠTVO3 sedmice
SVIJET4 sedmice
DRUŠTVO6 dana
Izdvojeno4 sedmice
Izdvojeno3 sedmice
DRUŠTVO3 sedmice
SVIJET3 sedmice