Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Čuvari brodskih duša

Objavljeno prije

na

svetionik

Nekad se na jadranskoj obali nalazilo na desetine svjetionika s ljudskom posadom, poznatijih kao „kamena svjetla” ili lanterne. Bili su raspoređeni na kritičnim tačkama, koje su prije dvjesta godina ugrožavali pirati, spremni da napadnu brodove. Ovi nijemi stražari žmirkajuće svjetlosti, upozoravali su pomorce da je u blizini plićak, sprud ili obala.
NOĆNE OČI: Jadranski svjetionici bili su posebno važni zbog prirodnih obilježja obale, jer se na 6.000 kilometra njene dužine nalazi 1.185 ostrva, ostrvaca i hridi. Od rta Savudrije u Istri sve do Prevlake, pomorce i ribare čuva 65 „noćnih očiju”. Crna Gora ima 45 svjetionika, šest plutača, dvije dnevne oznake neposredne opasnosti i 107 željeznih stubova za označavanje plovnih puteva na Skadarskom jezeru. Lanterne – svjetionici s razlogom se nazivaju čuvarima brodskih duša ali i nepresušnom riznicom pomorskih tajni. Odolijevaju vremenskim nedaćama, ali ne i modernom dobu.
Prve svjetionike gradili su Egipćani, i njihov čuveni Faros u Aleksandriji, izgrađen je 280. godine p.n.e. na ušću rijeke Nil. Svojom visinom od 130 metara, vjekovima je predstavljao najveću građevinu u tom dijelu svijeta. Bio je uvršćen u sedam svjetskih čuda antičkog doba, da bi u 8. vijeku bio srušen i pretvoren u džamiju. Po imenu ostrva Faros u romanskim jezicima nastala je riječ far, kao naziv za svjetionik. Već око 400. godine po cijelom Rimskom carstvu postojala je mreža od tridesetak svjetionika. U najvećima od njih, velika metalna ogledala navodila su brodove u luke jakom svjetlošču od naloženih vatri. Padom imperije nestale su vještine i organizacija potrebna za ovakvo održavanje svjetionika. Mnogi od njih su oronuli, dok su neki pretvoreni u vojne osmatračnice.
Arapi i Indijci preuzeli su rješavanje problema bezbjednosti na moru od Rimljana, pa su već oko 800. godine izgradili lanac svjetionika uz obale Indijskog okeana.
ISTORIJA: Prvi svjetionik u Americi podignut je 1716. a svjetlo koje je obasjavalo more i nebeski svod takođe je dobijano sagorijevanjem drveta. Kasnije su svjetionici za signaliziranje koristili gas i acetilen.
Početkom 16. vijeka, u Engleskoj je osnovana posebna svjetioničarska organizacija koja je brinula o sigurnosti plovidbe. U prvoj polovini 18. vijeka pojavljuje se prvi brod – svjetionik. Za područja čestih magli sa svjetionika duvanjem u rog i udaranjem u zvono ili gond davali su se i zvučni signali. Već krajem 18. vijeka, uvodi se svjetlosni izvor na ulje – arganova svjetiljka. Zbog cilindričnog fitilja, zaštitnog stakla i boljeg strujanja vazduha postizala je iznenađujuće veliki domet svjetlosti i smatrana božijim darom.
Prvi svjetionici na električnu energiju pojavili su se 1858. Tada su se već koristila ogledala i sočiva radi boljeg usnopljavanja svjetlosti. Pored tih inovacija, u vrijeme magle koristile su se sirene i rotaciona svjetla. Radio signal na svjetionicima koristi se od 1921. godine. Prvi put je primijenjen u Njujorku.
Na pragu 21. vijeka vjekovima stara tradicija polako odlazi u istoriju jer automatika preuzima posao ljudi. Danas je posao svjetioničara sveden na redovnu kontrolu rada lampe i radija, koji služi za brodsku navigaciju. S razvojem moderne električne navigacije i pojave automatike, broj operativnih svjetionika na svim svjetskim obalama danas je sveden na samo 1.500 objekata.
NEIZVJESNA SUDBINA: U Kamenarima, ispod crkve sveta Nedjelja, naišli smo na novi limeni svjetionik. Stari, od kamena, koji nam je pred očima bio čitav vijek, srušen je. Pitali smo direktorku Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kotora, da li su ovi ,,međaši mora”, naše domaće lanterne, zakonom zaštićene. Odgovor nas je rastužio: ,,Na žalost, svjetionici nijesu zakonom zaštićeni. Ne pripadaju registru kulturno-istorijskih spomenika, tako da je njihova sudbina u eri modernizacije sasvim neizvjesna”, kazala je direktorka Ružica Ivanović.
Njihovu nadležnost preuzima Plovput, čije je sjedište jedno vrijeme bilo na brodu Galeb u Kumboru. To preduzeće održava svjetionike od Prevlake do Bojane.
Jedini naseljeni svjetionik na teritoriji Crne Gore je Mendra. On se nalazi u neposrednoj blizini uvale Valdanos kod Ulcinja, na ulazu u Otrantski moreuz. Izgrađen je prije 122 godine i za to je vrijeme promijenio mnogo posada. Sada o njemu brine bračni par Nevenka i Milan Simović, koji su tu došli 1987. godine s Glavata (između Mljeta, Lastova i Korčule), gdje su takođe radili kao svjetioničari. Prije toga bili su na svjetioniku Palagruža, zatim, Pločica (između Hvara i Korčule) i rtu Lovište na Pelješcu.
U nekim drugim zemljama, kao na primjer u Hrvatskoj, ove se atraktivne građevine ne zaboravljaju i ne podcjenjuju kao kod nas. Vještom marketinškom tehnikom promocije ,,domaćeg proizvoda”, pretvorene su u neobične turističke destinacije. Naglasak svakako ide na porijeklo i vrijeme nastanka, od 1811. do 1899. kao i nezaobilaznog tvorca – Austrougarsku monarhiju. Na reprezentativan način 11 svjetionika promijenilo je namjenu. U ugođaju osame i apsolutnog mira, uživaju svi koji to mogu da plate. Tako su umjesto zaborava i rušenja, svjetionici u Hrvatskoj postali dobitna kombinacija turističke ponude.

Marija ČOLPA

Komentari

DRUŠTVO

POLICIJSKA TORTURA I KAKO JE SPRIJEČITI: Teška ruka pendrek-demokratije

Objavljeno prije

na

Objavio:

Evropski komitet za sprečavanje mučenja (CPT) je ukazao na „nestandardne predmete“ – bejzbol palice i električne kablove – koje je pronašao u CB Podgorica, koji je naveden i kao lokacija na kojoj su žrtve policijske torture mučene

 

Zvjersko prebijanje Jovana Grujičića, Benjamina Mugoše i M.B., poslednji je u nizu slučajeva koji bacaju sjenku na postupanje uniformisanih službenika Uprave policije. Taj događaj, istovremeno, u fokus javnosti vraća dilemu da li se crnogorska policija vraća davno oprobanim metodama iznuđivanja priznanja od osumnjičenih.

Repertoar torture  je, prema tvrdnjama pretučene trojke, raznovrstan: navlačenje pancirnih prsluka na gornji dio tijela i udaranje bejzbol palicama preko istih, udaranje po tabanima, upotreba elektro-šokera na više djelova tijela uključujući genitalije, davljenje plastičnom kesom, šamaranje, repetiranje pištolja… Zbog onog što su preživjeli oni su podnijeli  krivičnu prijavu, u kojoj su detaljno naveli šta su im policajci radili, u maju, nakon što su ih uhapsili zbog sumnje da su učestvovali u postavljanju eksplozivne naprave ispred kafe bara Grand i porodične kuće policijskog službenika Duška Golubovića.

Iz NVO Akcija za ljudska prava (HRA) ističu da se u ovom slučaju, na osnovu službenih dokumenata, zna ko su službenici CB Podgorica koji su učestvovali u ispitivanju. Batinaši su, ipak, i dalje nepoznati. I pored toga što je Grujičićev otac podnio krivičnu prijavu protiv svih koji su, kako tvrdi, učestvovali u otmici njegovog sina iz psihijatrijske bolnice u Kotoru, ali i onih koji su ga pretukli u Centru bezbjednosti. „ … je Jovana tjerao, izmučenog i imrcvarenog, da hoda na ruke i noge u prostoriji dok je on istovremeno pokušavao da ga jaše, praveći selfije mobilnim telefonom uz riječi ‘svima ću ovo da pošaljem da vide kakav si mangup’. Napominjem da su zadnje dvije metode slomile Jovana koji je nakon toga njima rekao da će sve da prizna i da potpiše izjave koje su mu dali. Nakon tog priznanja Jovanu je zaprijećeno da ne smije tražiti advokata“, dio je prijave koju je podnio Grujičićev otac.

Opis mučenja koji smo tu vidjeli odgovara taktikama mučenja koje su u Latinskoj Americi protiv ljevičara koristili pripadnici vojnih hunti, kaže za Monitor Tea Gorjanc – Prelević. „Što reče neko, samo što ih iz helikoptera nisu bacali u more“.

Svetlana ĐOKIĆ

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka sedmog avgusta ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

OPŠTINA BUDVA DVA MJESECA U FINANSIJSKOJ BLOKADI: Pritisak težak desetine miliona

Objavljeno prije

na

Objavio:

Očekuje se da novoformirana odbornička većina održi sjednicu budvanskog parlamenta u subotu, 08. avgusta, na čijem će se dnevnom redu, pored planiranih smjena članova raznih upravnih odbora i Savjeta RTV Budva, naći i dirigovana odluka o podizanju kredita za vraćanje miliona Vladi

 

Da su životi građana Budve manje važni od vlasti, političkih igara i finansijskih špekulacija, pokazuje  situacija u kojoj zaposleni u ovoj turističkoj opštini dva ili tri mjeseca ne primaju zarađene plate. Usred turističke sezone i otežanih životnih uslova zbog epidemije korona virusa, oko hiljadu zaposlenih početkom ljeta ostalo je bez mjesečnih zarada.

Voljom ministra finansija Darka Radunovića, po čijem je nalogu Privredni sud uveo privremenu mjeru blokade računa Opštine krajem maja, uoči sveobuhvatne akcije preotimanja vlasti u Budvi, zaposleni u lokalnoj upravi nijesu primili dvije zarađene plate. Radnicima u JU Muzeji i galerije Budve i Javnom servisu RTV Budva duguju tri lična dohotka.

Podsjećamo, Ministarstvo finansija isplatilo je krajem prošle godine 29,3 miliona eura austrijsko-njemačkoj firmi WTE/EVN na ime aktiviranih garancija koje je dala Vlada za projekat izgradnje postrojenja za preradu otpadnih voda u Bečićima. Iako postupak oko dokazivanja stvarnog iznosa uloženih sredstava u izgradnju  kolektora u naselju Vještice nije okončan, kao ni istražni postupak državnog tužilaštva, Vlada je na prvi zahtjev Njemaca isplatila tražene milione, koje sada potražuje od Opštine Budva.

Naplata milionskog troška iz budžeta Vlade jedan je od razloga izvršenog prevrata u Budvi, nasilne promjene legalno izabrane vlasti u kojoj su učestvovale brojne državne institucije. Uz pomoć jakih policijskih snaga na čelne funkcije u Opštini postavjeni su predstavnici nove odborničke većine, DPS, Crnogorske, SD i nezavisnog odbornika Stevana Džakovića. Glavni zadatak tako ustoličenih predsjednika Opštine Nikole Divanovića (DPS) i predsjednice Skupštine, Anđele Ivanović iz Crnogorske, je zaduživanje Budve za 30-ak miliona eura, kako bi Vlada nadomjestila minus u svojoj kasi. Odluka o kreditnom zaduženju mora biti donijeta do kraja avgusta, za kada su zakazani redovni lokalni izbori.

DPS pokazuje potpuno odsustvo brige za egzistenciju građana zaposlenih u opštinskoj administraciji i njihovih porodica, jer na računu Opštine ima novca  za isplatu plata. Pravnim i fizičkim nasiljem Budva je dovedena u ponižavajuću situaciju, da joj sa republičkog nivoa diriguju načinom upravljanja sopstvenim sredstvima, da jedan ministar lokalnoj samoupravi može da zabrani isplatu zarađenih plata iz redovnih opštinskih prihoda. Budva koja je najznačajnija turistička opština u Crnoj Gori,  iz koje Vlada ubira milione prihoda po raznim osnovama, trpi dvomjesečno iživljavanje Vladinih institucija nad građanima ovog grada.

Svakodnevne scene na vratima Opštine gdje pripadnici privatnog obezbjeđenja ne dozvoljavaju ulazak u opštinske prostorije odbornicima sa liste Demokrata i DF-a, pokazuju da ponižavanje Budve i njenih građana kao da nema granica. Te scene posredstvom medija odlaze u svijet.

Branka PLAMENAC

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka sedmog avgusta ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

NASTAVLJEN ŠESTOGODIŠNJI RAT KOTORSKIH KLANOVA: Nove žrtve starog sukoba

Objavljeno prije

na

Objavio:

Policija i tužilaštvo ispituju mogućnost da je ubistvo Saše Klikovca osveta za pokušaj likvidacije Podgoričanina Igora Krstovića, 28. januara u Zeti

 

Taman kad se pomislilo da između zaraćenih kotorskih kriminalnih grupa kavčana i škaljaraca vlada primirje, hicima u Podgoričanina Sašu Klikovca (38), poslata je poruka da kraja rata nema na vidiku. Klikovac je likvidiran u subotu, nešto prije 10 sati, ispred porodičnog restorana Kod Crnogorca u naselju Cijevna, nadomak Podgorice. I dalje nepoznata osoba u njega je, u trenutku kad je ulazio u automobil, ispalila pet hitaca kalibra 9 milimetara, ne ostavljajući mu šansu da preživi.

Kako to obično slijedi u ovakvim slučajevima, osim pretrage mjesta zločina i obližnjih naselja, pripadnici policije obavili su i razgovor sa desetak osoba koje se u njihovim evidencijama vode kao članovi škaljarskog kriminalnog klana. Od pomoći im nijesu bili ni snimci sa kamera postavljenh na obližnjim objektima, na kojima su, za sada, uočili samo vozilo (golf) za koje sumnjaju da ima veze sa ovom likvidacijom, jer je njegovo kretanje primijećeno i nekoliko dana prije zločina.

,,Za sada nema ništa novo u tom pravcu, provjeravamo da li to vozilo ima ikakve veze sa zločinom, odnosno da li su ga možda koristile ubice kako bi sa sigurnošću utvrdili navike ubijenog“, objašnjava naš sagovornik iz policije. Sumnje da je Klikovac žrtva krvavog rata koji već šest godina traje između kavčana i škaljaraca potvrđuje uključenost u istragu i  pripadnika Specijalnog policijskog tima za borbu protiv organizovanog kriminala i korupcije.

Naši sagovornici dodaju da se ispituje mogućnost da je ubistvo Klikovca osveta za pokušaj likvidacije Podgoričanina Igora Krstovića (35) 28. januara u Zeti. Krstović, prema operativnim podacima policije, važi za osobu blisku škaljarcima čije su vođe, Igor Dedović i Stevan Stamatović, ubijene 19. januara u Atini.

Desetak dana kasnije napadači su sačekali Krstovića u blizini njegove kuće u mjestu Balijače i ispalile više od 20 hitaca u njega, dok je bio u vozilu. Krstović je uspio da preživi kišu metaka, a istražitelji za pokušaj njegove likvidacije terete braću StanišićVidoja i Radoslava, te Dragišu Bulatovića sa kojima je ubijeni Klikovac bio blizak.

Istražitelji vjeruju da je Vidoje Stranišić 28. januara 2020. godine u Podgorici pomogao u napadu na Krstovića koji je zadobio teške povrede. Kako pokazuju nalazi istrage, Vidoje Stanišić je NN osobama obećao prikrivanje krivičnog djela i tragova. „Za sada dva NN lica su vozilom golf  koje je prethodno ukradeno i na kojem su bile postavljene ukradene registarske oznake, pratili I. K. i iz vozila u pokretu ispalili su najmanje 15 metaka u njegovom pravcu, nakon čega su napadači pobjegli“, piše u odluci Apelacionog suda kojom se Stanišiću produžava pritvor.

Napadači su dovezli vozilo na Kakaricku goru gdje su ih po prethodnom obećanju sačekali okrivljeni Bulatović i Vidoje Stanišić koji su zapalili vozilo u kojem se nalazila i automatska puška. „Iz priloženih dokaza proizilazi da je vozilo golf  koji je pronađen zapaljen u mjestu Kakaricka gora ukraden u avgustu 2018. godine u Srbiji. Iz izvještaja o DNK vještačenju Forenzičkog centra proizilazi da je na plastičnoj boci koja je pronađena na mjestu paljenja vozila utvrđeno prisustvo biološkog materijala koji potiče od D. B. i okrivljenog V. S.“, stoji u citiranom rješenju sudija Apelacionog suda.

Klikovac je prema operativnim podacima policije godinama važio za bezbjednosno interesantnu osobu. On se najprije vodio kao pripadnik lokalne kriminalne grupe Zagoričani, koja je ime dobila po podgoričkom naselju u kome živi većina članova te grupe. Većina njih je, zbog raznih krivičnih djela, boravila iza spuških bedema. Osuđivani su zbog napada na službeno lice, nedozvoljenog držanja oružja, posjedovanja i trgovine drogom, iznude, računarske prevare. Iza brave su se sprijateljili sa pripadnicima kavačkog klana i na taj način podigli svoju kriminalnu grupu na veći nivo.

Da je poznanstvo stečeno iza brave dovelo do toga da ova lokalna kriminalna organizacija bude naslonjena direktno na kavački klan, neka vrsta njihove ekspoziture u Podgorici, potvrđeno je i fotografijama koje su objavile Vijesti, a na kojima se vidi da su upravo vođe „zagoričke“ grupe dočekale, po izlasku iz zatvora, vođu kavačkog klana Slobodana Kašćelana.

Lokalna zagorička grupa nije jedina koja se u Spužu priklonila moćnim kotorskim narkoklanovima. Dobro upućeni sagovornici tvrde da je upravo Uprava za izvršenje krivičnih sankcija  (doskorašnji ZIKS) mjesto gdje su mnogi manje poznati kriminalci dobili svoje mjesto u mnogo poznatijim i opasnijim grupama uključenim u međunarodnu trgovinu narkoticima.

Rat kotorskih klanova počeo je zbog nestanka velikog tovara droge u Valensiji. Zbog skupocjenog bijelog praha od tada je ubijeno blizu 50 ljudi, a policijski podaci govore kako većina ubijenih nije direktno učestvovala u nabavci, niti u nestanku te droge.

Crnogorska policija zvanično je saopštila da su ubistva posljedica sukoba između dvije jake kriminalne grupe iz Kotora. Indirektno su saopštavali da je krađa vrijednog tovara uzrok krvavog, uličnog rata između klanova koji su svojevremeno bili jedna ekipa poznata kao škaljarska grupa. Odmah nakon nestanka droge u novembru 2014. godine i zvanično je započeo rat.

Prvi hici ispaljeni su upravo u Valensiji, kada je ranjen kasnije ubijeni Budvanin Goran Đuričković (48). Par mjeseci nakon pucnjave u Valensiji 19. februara 2015. godine u Podgorici je dignut u vazduh blindirani audi Podgoričanina Milana Vujotića, bliskog Slobodanu Kašćelanu (55) i Radoju Zviceru, navodnim vođama kavačkog klana.

Dan kasnije pala je prva žrtva krvavog rata – Goran Radoman. On je ubijen u Beogradu 20. februara 2015. godine. Ubica je u njega, iz kalašnjikova, ispalio najmanje 25 hitaca. Srpski istražitelji još su bez pomaka u toj istrazi. Njegov egzekutor nikada nije identifikovan, mada bezbjednosne službe, prema nezvaničnim informacijama, imaju operativne podatke o mogućem počiniocu ovog zločina.

Nakon Radomanovog ubistva, uslijedile su mafijaške likvidacije u Crnoj Gori, Srbiji, Bosni i Hercegovini, Njemačkoj, Austriji, Grčkoj, izvedene na način koji smo do tada mogli vidjeti samo na filmovima. Među mnogobrojnim žrtvama tih obračuna našlo se i nekoliko osoba koje nemaju nikakve veze sa kriminalom i kriminalnim klanovima, već su imale tu nesreću da se nađu na liniji vatre raspomamljenih ubica. Tako je dva mjeseca nakon ubistva Gorana Radomana, 17. aprila 2015, u Budvi ubijen Saša Marković, prva slučajna žrtva kokainskog rata. Navodno je i tada meta egzekutora bio njegov kum Goran Đuričković. Ubistvo Markovića, budvanskog biznismena i nekadašnjeg poslanika u Skupštini Crne Gore do danas nije rasvijetljeno. A kriminalci su proširili front, sa mjesta u kojima su živjeli, praktično na cio Balkan i dobar dio Evrope.

Svetlana ĐOKIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo