Povežite se sa nama

OKO NAS

VRAĆA LI SE EKONOMSKA KRIZA: Već viđeno

Objavljeno prije

na

Teško je reći da li bi nova globalna finansijska nepogoda mogla da dodatno „uzdrma” Crnu Goru, zemlju ekonomske i svake druge vrste stabilnosti. Mnogi smatraju da nas kriza nikad nije ni napustila, za razliku od ostatka svijeta.

Finansijske krize dešavaju se svakih dvije do tri godine, u prosjeku. Obrazac je uvijek isti: „jeftini” novac preplavi finansijski sistem. Kao banalan primjer nastajanja nepogoda, polovinom XIX vijeka u Japanu, krizu su pokrenule isplate kompenzacija raspuštenim samurajima, na početku Meidži revolucije.

Moguće je da smo na pragu nove globalne krize, za koju pojedini eksperti tvrde da će biti gora od Velike recesije 2008. Podsjetimo se, ta kriza je izazvala najdublji pad svjetske ekonomije još od Velike depresije 1920. i 1930.

Situacija u Evropi potkrijepljuje ove tvrdnje. Kriza visokih državnih dugova koja je nastala nakon Velike recesije postala je trajan problem, a Evropa predstavlja bitan dio svjetske ekonomije. Takozvane zemlje PIGS-a (Portugal, Italija, Grčka i Španija) su u više navrata izbavljane iz bankrota kreditima Evropske centralne banke (ECB) i Međunarodnog monetarnog fonda (MMF), sa nametnutim mjerama štednje. Osim što ove mjere nisu popularne, moguće je i da su ograničile ekonomski rast tih zemalja ne dozvoljavajući im da se oslobode visokih dugova.

Ekonomski najgora od PIGS nacija, Grčka, nije uspjela da izmiri obaveze duga prema MMF-u 2015, nakon čega je pokrenuta priča o eventualnom napuštanju eura. Iako je Grčka mali dio Eurozone, postoji strah da će ukoliko napusti euro, i ostale zemlje PIGS-a to uraditi. Kolaps eura i kraj euro eksperimenta koji bi nakon ovoga nastupio, imao bi široke negativne posljedice na svjetsku ekonomiju, uz mogućnost recesije.

Još jedan od mogućih pokazatelja krize koja slijedi je Kina. Ova ekonomija je zabilježila oštar rast u posljednjih nekoliko decenija, a kineski bruto društveni proizvod je niži jedino od SAD-a.

Međutim, kineska vlada kontroliše kretanje kapitala kako bi zadržala svoj novac unutar granica – zbog čega postoji veoma malo opcija za investiranje. Kao posljedica ovoga, kineske dionice i nekretnine konstatno vještački dobijaju na cijeni.

U međuvremenu, građevinski bum je doveo do pretjerane gradnje, ili takozvanih gradova duhova – cijeli gradovi u kojima niko ne živi. Velika razlika u ponudi i potražnji može dovesti do kolapsa cijena na kineskom tržištu nekretnina. Ukoliko kineska ekonomija koja ima veliki udio u svjetskoj ode u recesiju, vrlo je vjerovatno da će za sobom povući i ostatak svijeta.

Džordž Soroš, jedan od najuspješnijih svjetskih investitora, govorio je na Ekonomskom forumu u Šri Lanki početkom 2016. Rekao je da se svjetska tržišta suočavaju sa krizom i da investitori moraju biti veoma pažljivi.

Soroš je rekao da se Kina muči da nađe novi model rasta i da devalvacija njihove valute prenosi probleme na ostatak svijeta, kao i da trenutno ekonomsko okruženje ima sličnosti sa 2008.

Svjetska tržišta valuta, dionica i sirovina, bila su u haosu u prvoj nedjelji ove godine, a slabljenje kineske valute (juan) je dodatno pojačavao brigu o snazi druge svjetske ekonomije. Skoro 2,5 miliona milijardi vrijednosti u američkim dolarima zbrisano je sa svjetskog tržišta, kada su uspaničeni investitori rasprodali hartije od vrijednosti i povukli milijarde kapitala iz finansijskih fondova, nakon što je trgovina na kineskim berzama dva puta zaustavljena.

„Kina ima bitan problem u prilagođavanju. Rekao bih da se radi o krizi. Kada pogledam finansijsko tržište, postoji ozbiljan izazov koji me podsjeća na krizu u kojoj smo bili 2008”, izjavio je Soroš.

Milijarder je i ranije upozoravao na katastrofu sličnu onoj iz 2008. Na panelu u Vašingtonu u septembru 2011, rekao je da je evropski dug nastao zbog problema Grčke „ozbiljniji nego kriza 2008”.

Džon Polson, čovjek koji je stekao ogroman profit kada je predvidio krizu tržišta nekretnina 2008, izjavio je da SAD neće u novu finansijsku krizu. On smatra da je pretjerana reakcija tržišta dionica na strah od slabljenja ekonomije mogla biti izvanredna prilika za profit.

Ali čak ni Polson, milijarder i menadžer hedž fonda, nije krio dozu frustracije zbog kretanja svjetskog tržišta od početka godine: „Sve što kupite gubi na cijeni. Dolazimo blizu tačke kada zasigurno možete dobiti ogromne vrijednosti za samo dio cijene. Izgubila se veza između performansa kompanije i performansa na tržištu”. On ipak očekuje da će se tržište oporaviti i izbalansirati cijene.

Dok je imao dozu zabrinutosti za Kinu, Polson nije brinuo za banke iz SAD-a. „Naše banke su nevjerovatno dobro kapitalizovane. Mnogo su manje zadužene od kineskih, a mnogo su likvidnije i posjeduju kvalitetniji kreditni portfolio”.

Iako postoje različita predviđanja i mišljenja eksperata, izvjesno je da će nova finansijska kriza nastupiti, samo je pitanje kada i u kojoj mjeri. Mi u Crnoj Gori ne moramo da brinemo. Ne može nam se desiti ništa gore od onoga što smo, unazad 25 godina, već viđeli.

Nobelovac Pol Krugman: Otkud kriza u Kini

„Ključni problem je to što je kineski ekonomski model, koji podrazumijeva visoku štednju i malu potrošnju, održiv pod uslovom brzog rasta koji opravdava velike investicije. Ovo je bilo moguće kada je Kina imala ogromne rezerve nezaposlenih iz ruralnih područja”, objašnjava nobelovac Pol Krugman. „Ali to više nije slučaj, tako da se Kina nalazi pred neugodnim zadatkom prelaska na daleko manji rast bez ulaska u recesiju”. ,,Pametna strategija bi bila kupovina vremena kreditnom ekspanzijom i investicijama u infrastrukturu, uz istovremenu ekonomsku reformu koja bi povećala kupovnu snagu stanovništva. Ali Kina je sprovela samo prvi dio ove strategije, kupujući vrijeme da bi ga trošila uludo. Posljedice su nagli porast zaduženosti, najviše zbog nedovoljno regulisanog ‘bankarskog sektora u sjenci’, i prijetnja finansijskim slomom”, zaključuje Krugman.

Tomas Piketi: Šta da se radi

,,Trebalo bi da organizujemo konferenciju o dugu država članica eurozone, po ugledu na one posle Drugog svjetskog rata, od kojih je najviše koristi imala Njemačka”, kaže ekonomista Tomas Piketi u autorskom tekstu Nova Evropa. „Cilj bi bio smanjenje javnog duga, počevši sa novim sistemom alokacije otplate. U ranoj fazi bismo sav javni dug preko 60 odsto BDP-a prebacili u zajednički fond uz moratorijum na otplatu, sve dok date zemlje ne ostvare solidan rast u poređenju sa 2007. godinom. Cjelokupno istorijsko iskustvo vodi nas ka tome: ako dug pređe određenu granicu, nema smisla otplaćivati ga decenijama. Čak je i za povjerioce bolje da se dio duga otpiše i investira u rast”.

Filip Đ. KOVAČEVIĆ

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo