Povežite se sa nama

FELJTON

ZANIMLJIVOSTI O CRNOJ GORI (X): Bojana teče i uzvodno

Objavljeno prije

na

Pećina u Đinovića klisuri kod Bijelog Polja jedna je od najljepših na svijetu. Speleolozi i dalje otkrivaju njene podzemne hodnike. Dužina do sada isptanih iznosi oko 12 kilometara. Imaju bezbroj stalagmita i stalaktita, visokih i po dvadeset metara. Pećina ima nekoliko prostranih dvorana visokih i po 50 metara. Posebna su joj atrakcija 45 jezera. * Jezero na Visitoru, kod Plava, ima najneobičnije ostrvo na svijetu – ploveće ostrvo. Nastalo je od splava na koji su čobani noću sklanjali stoku. Prema predanju, splav je napravljen još za vrijeme Tračana. Stoka ga je đubrila, stvarao se humus iz kojeg je vremenom izrasla trava i spleli žile i korijenje, pa se na kraju splav pretvorio u malo ostrvo koje plovi na nadmorskoj visini od 1820 metara.

* Skadarsko jezero je najveće jezero u Crnoj Gori. Površina jezera kreće se od 70 do 540 kvadratnih kilometara, zavisno do godišnjeg doba. U vrijeme velikih kiša nivo jezera poveća se za tri i više metara.

* Najveće kriptodepresije na Balkanu nalaze se u Skadarskom jezeru. Pojedina jezerska “oka” duboka su i do 44 metra, što znači da su ispod nivoa Jadranskog mora po trideset i više metara. Skadarsko jezero ima oko trideset oka, ustvari podzemnih virova, u kojima je temperatura vode približno ista tokom cijele godine. Najdublje oko je Raduš – duboko je 65 metara.

* Najveća pritoka Skadarskog jezera je Morača, a njena dužina zavisi od vodostaja jezera. Morača je preko ljeta duga 97 kilometara, a u toku povećanog vodostaja jezera nekoliko je kilometara kraća, jer se njeno ušće pomjera uporedo s pomicanjem obalske linije jezera.

* Skadarsko jezero je pravi geografski fenomen – ima četrdeset ostrva i ostrvca.

* Ostrvo Grmožur u Skadarskom jezeru zovu Crnogorski Alkatraz, jer je na njemu kralj Nikola ostatke turske tvrđave koristio kao zatvor za političke protivnike I to isključivo – neplivače.

* U basenu Skadarskog jezera nalazilo se dvadesetak manastirskih kompleksa, pa su nekada ovaj kraj zvali Zetska Sveta gora.

* Biogradska gora, jedna od dvije prašume u Evropi, prostire se na 5400 hektara, a nalazi se između 832 do 1116 metara nadmorske visine.

* Bojana je jedina rijeka na svijetu koja teče i uzvodno. Bojana iz Skadarskog jezera otiče isuviše lijeno prema moru, zasuta nanosima albanskih rijeka Kiri i Drim. Tim koritom Bojana u jesen i zimu ne može da ispusti višak vode iz jezera, zato u kišnim periodima promijeni tok: vraća se uzvodno i uliva u Skadarsko jezero. To se događa kada joj nabujali Drim pregradi tok. Zbog toga i jezero plavi okolinu. Samo u posljednjih stotinu godina njegove vode poplavile su 20.000 hektara plodne zemlje.

* Gurdić je jedna od najneobičnijih rijeka na svijetu, jer je rijeka bez – korita. Nalazi se na južnoj strani Kotora. U vrijeme kišnih dana, rijeka, duga osamdesetak metara, proključa iz pećinskog grotla i morsku vodu, koja tu zalazi kao zaliv, vraća u more. Kad zasuši, Gurdić se gubi u lovćenskim ponorima, a njegovo mjesto ispuni morska voda.

* Katunski krš, Grahovski kraj, Rudine i Banjani jedno su od najtipičnijih područja dubokog krša u svijetu. Dubina krša doseže do 4350 metara, a pripadaju mu planine Orjen (1894 m), Lovćen (1749), Rumija (1595), Garač (1436), Budoš (1217), Zlagora (1459), Njegoš (1761) i Somina (1601).

* Crnogorsko primorje je jedno od najsunčanijih u Evropi. Ulcinj je najsunčaniji grad na Crnogorskom primorju. Prosječno ima oko 2.530 sunčanih sati godišnje.

* Vrelo Čelina, na Durmitoru, je neobična prirodna pojava. Jednom godišnje izbija iz kamena iznad Malog jezera. Kad se vrelo pojavi, cijelom dolinom odjekne snažan tresak. Potom se pretvara u huk. To traje dvadesetak dana svakog proljeća, obično u maju. Samo za prva dvadeset četiri sata vrelo podigne nivo jezera za osam metara. Tada se jezero počne izlivati i oticati Jezerskom rijekom, koja poslije dva kilometra – ponire.

* Nikšićko polje ima 300 vrela, 30 tokova i 886 ponora. U sjevernom dijelu polja nalazi se izvor Mukavica čija voda izbija u određenim vremenskim razmacima. Takva vrela, zvana potajnice, prava su prirodna rjetkost.

* Crna Gora ima 29 planinskih jezera glečerskog porijekla. Najpoznatija su Crno jezero na Durmitoru, Plavsko ispod planine Visitor i Biogradsko na Bjelasici.

* Plavsko jezero je najveće i najpristupačnije planinsko jezero u Crnoj Gori. Nalazi se između Prokletija i Visitora, na 906,72 metra nadmorske visine. Visitorsko jezero nalazi se na 1820 metara nadmorske visine.

* Oko 40 odsto crnogorske teritorije nalazi se na nadmorskoj visini između 1000 i 1500 metara, a preko 15 odsto iznad 1500 metara.

* Tara je najčistija rijeka u Evropi i najduža crnogorska rijeka. Tara izvire ispod planine Kom, na 1850 metara nadmorske visine. Tok joj je dug 150 kilometara. Tara je i najveći rezervoar pitke vode u Evropi.

* Tri najpoznatija kanjona u Crnoj Gori su: Platije, na Morači, dužine 39 km, kanjon Komarnice i Pive dug 60 km, i kanjon Tare od 80 kilometara. Dubina kanjona kreće se od 1000 do 1300 metara.

* Kanjon Tare je najduži i najdublji kanjon u Evropi, a po dubini drugi u svijetu poslije Kolorada. Kanjon Tare dug je 78 kilometara, a dubok do 1300 metara. Ima najduži sliv u Crnoj Gori – 141 kilometar. U kanjonu Tare nalazi se 80 većih pećina.

* Nevidio, kanjon Komarnice, smatra se najneprohodnijim kanjonom na svijetu. U kanjon Nevidio, prvi put stupila je ljudska noga tek 1965. godine. Tada ga je osvojila grupa planinara iz Nikšića.

* Kanjon rijeke Grlje kod Gusinja jedan je od najinteresantnijih kanjona na svijetu. Sa obje strane rijeke uzdižu se glatke litice, visoke dvadesetak metara, a jedna od druge udaljene su – dva koraka.

* Kanjon Cijevne prvi je istražio Hrvat Ignac Šišilović 1886. godine, a za njegovo popularisanje najviše je zaslužan italijanski botaničar Antonio Baldači.

* Bečićka plaža, nedaleko od Budve, proglašena je 1935. godine u Parizu za najljepšu plažu u Evropi.

* Bokokotorski zaliv je najjužniji fjord u Evropi.

* Nacionalni park Durmitor prvi je proglašen za nacionalni park u Crnoj Gori. Odluku o tome donijela je Narodna skupština Crne Gore 1952. godine. Prostire se na trideset dvije hiljade hektara na teritoriji pet opština: Žabljaka, Pljevalja, Mojkovca, Šavnika i Plužina.

* Najviši planinski vrh u Crnoj Gori je Maja Voljat na Prokletijama visine 2.694 metra. Prvi su ga osvojili bračni par Marijana i Branimir Gušić, iz Zagreba.

* Bobotov kuk, visok 2.523 metra, prvi je otkrio austrijski geograf Oskar Bauman.

* Najdublja jama u Crnoj Gori nalazi se na Vjetrenim brdima na Durmitoru, a duboka je 898 metara. U Crnoj Gori je registrovano oko 3000 jama i pećina.

* U Crnoj Gori ima 30 stalnih planinskih jezera, a najviše ih je na Durmitoru – 12. U planinskim jezerima živi oko 600 vrsta algi, od čega su 230 nove vrste za floru algi Crne Gore.

* Ada je prvo nudističko naselje u Crnoj Gori. Podignuto je 1973. godine na ostrvu površine oko 600 hektara, koje se nalazi na ušću rijeke Bojane u Jadransko more.

(Nastavlja se)
Pripremio: Veseljko KOPRIVICA

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XIX): Spomenik ustanku i rađanju države

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonjića, priče o „kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali“. Nastavljamo sa pričom o izgradnji spomenika koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

Trinaestojulski ustanak crnogorskog naroda bio je više od ustanka, a njegova narodnooslobodilačka borba više od borbe za slobodu. Ustanak je bio embrion antifašističkog pokreta koji je zahvatio čitavu Evropu, narodnooslobodilačka borba je istovremeno bila revolucija iz koje je rođena nova država.

Na ustanak i Revoluciju podsjeća i Spomen park „Ustanka i Revolucije“ na Grahovu, podignut 1978. godine. Podignut na uzvišenju Umac, iznad varošice Grahovo, na mjestu na kojem je narodni heroj Sava Kovačević 13. jula 1941. godine sa grahovskim partizanaima napao i razoružao neprijateljsku kolonu.

U podnožju su, na proplanku, postrojeni njegovi junaci, koje simbolišu 272 kamene kocke sa upisanim imenima palih boraca ovog kraja. Kompleksom dominira bronzana skluptura visoka 7 metara, rad vajara Miodraga Živkovića, na kojoj Sava Mizara predvodi partizansku diviziju u proboj obruča na Sutjesci.

Teško da postoji grad koji je imao toliko istorije kao što je tokom Drugog svjetskog rata imao Kolašin. Osvajali su ga Njemci, Italijani i četnici. Oslobađali partizani. Za četiri godine 23 puta je prelazio iz ruke u ruku, Njemci i Italijani su ga bombardovali 18 puta.  Kolašin je jedno vrijeme bio „ratna prijestonica” Crne Gore. U njemu je 15. novembra 1943. godine na Prvom zasijedanju ZAVNO-a Crna Gora obnovila svoju državnost. Na Trećem zasijedanju je odlučeno da Crna Gora uđe u sastav Federativne Demokratske Jugoslavije kao ravnopravna federalna jedinica…

Istorija pamti i zloglasni Kolašinski zatvor u kome su bili zatočeni zarobljeni rodoljubi ovoga kraja. O zatvoru i teroru koji je sprovođen prema crnogorskim rodoljubima svjedoči i Mihailo Lalić u svojim romanima. Podsjeća kako su ih u zoru okovane odvodili na Brezu i strijeljali. Na mjestu njihovog stradanja uređeno je Partizansko groblje sa humkama i spomenikom koji je uradio vajar Momčilo Vujisić.

Na glavnom gradskom trgu podignut je Spomenik žrtvama fašističkog terora, rad vajara Vojina Bakića. Na trgu je i Spomen dom ZAVNO-a, podignut da podsjeća na ratnu prijestonicu i rađanje nove slobodne države Crne Gore. Spomen dom je rad slovenačkog arhitekte Marka Mušiča i ubraja se među najljepše spomenike poslijeratne arhitekture.

Da predstavim sve spomenike koji su podignuti u slavu onih koji su stvarali Crnu Goru i ginuli sa njenim imenom na usnama, morao bih da napišem posebnu knjigu. Zato ću pomenuti samo neke od njih.

Spomenik palim borcima u Drugom svjetskom ratu u Nikšiću. Spomenik je rad Ljuba Vojvodića. Podignut je 1987. godine pod Trebjesom na mjestu gdje su Italijani strijeljali 32 zarobljena partizana.

Posebno mjesto zaslužuje Spomenik Revolucije u Virpazaru, rad Mirka Ostoje, zatim Spomenik Slobodi na Bijeloj Gori kod Ulcinja, rad Miodraga Živkovića. Spomenici na Žabljaku, u Bijelom Polju, Petrovcu, Kotoru… i dalje diljem Crne Gore.

Priču o spomenicima završavam „Bezmetkovićem”. Spomenik je podignut 1954. godine. Djelo vajara Luke Tomanovića i arhitekte Nikole Dobrovića. Podignut kao Spomenik palim borcima i žrtvama fašizma, na Savini u Herceg Novom.

„Bezmetković” je više od spomenika i više od simbola. U njemu je sva istorija ovog naroda, milenijum njegove borbe za slobodu i sva njegova žrtva. „Bezmetković” je prkos i hrabrost, put do pobjede i stradanje na tom putu.

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XVIII): PODSJEĆAJU I OPOMINJU

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o „kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali“. Nastavljamo sa pričom o izgradnji spomenika koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

Crna Gora je u Drugom svjetskom ratu ispisala neke od najsjanijih stranica svoje i savremene svjetske istorije. Samo tri mjeseca nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije, crnogogrski narod, prvi u porobljenoj Evropi, 13. jula 1941. godine diže oružani ustanak protiv okupatora, koji je prerastao u narodnooslobodilačku borbu. Malena Crna Gora je ličnim činom pokazala Evropi kojim putem treba da krene. Istorija je zabilježila da je više od deset posto stanovništva sposobnog da nosi pušku, učestvovalo u NOB-u, a više od 37.000 je položilo svoj život na oltar slobode. Od 1.322 narodna heroja u Jugoslaviji, Crna Gora je (iako sa nešto malo iznad dva odsto ukupnog stanovništva) dala 248 narodnih heroja. Skoro svaki peti.

Crna Gora je, radi podsjećanja na njihovu žrtvu, kao testament generacijama koje dolaze i opomenu da se rat nikada ne ponovi, u svim gradovima i mjestima stradanja, podigla spomenike – simbole njihove veličanstvene borbe za slobodu. Pomenuću samo neke, uz izvinjenje onima u čiju slavu su podignuti, što mi prostor ne dozvoljava da ih sve nabrojim.

Da počnem od Prijestonice Cetinje. Cetinje je Grad heroj. Viševjekovni simbol crnogorske slobode. Svaki šesti stanovnik cetinjskog sreza učestvovao je u NOB-u, a svaki četvrti borac je poginuo. Cetinje je dalo 49 narodnih heroja. Predsjednik SFRJ Josip Broz Tito, odlikovao je 9. maja 1975. godine Cetinje Ordenom narodnog heroja. Zato sam nabrajanje spomenika počeo sa Cetinjem jer je samo Cetinje jedan veliki spomenik slobodne Crne Gore, spomenik borbe i stradanja u svim minulim bitkama i ratovima. Da pomenem i spomen obilježja: Spomen kosturnica u Cetinju sa Mažuraniućevim stihovima „NITI PISNU NITI ZUBOM ŠKRINU ZATOČNICI MRIJET NAVIKNUTI” i sklupturom koju je uradio vajar Vanja Radauš, Spomen grobnica u Majstorima kod Cetinja, Spomenik na Rijeci Crnojevića, spomen biste narodnim herojima Gojku Kruški i Musi Butu Hodžiću na Balšića pazaru…

Centralni spomenik, u Glavnom gradu podugnut je na brdu Gorica kao „Spomenik Partizanu-borcu”. Spomenik je zapravo mauzolej, izrađen od bijelog crnogorskog mermera. Spomenik je projektovao arhitekta Vojislav Đokić. Karijatide – monumentalne sklupture boraca od bijelog mermera, uradio je vajar Drago Đurović. U kripti se nalaze posmrtni ostaci 97 boraca poginulih u NOB-eu. Među njima je 16 narodnih heroja. U centralnom dijelu kripte, između pločica sa imenima sahranjenih boraca, stoji natpis: „Oni su voljeli slobodu više od života“. Spomenik je, kako mu i priliči, svečano otvoren 13. jula 1957. godine – na dan Ustanka crnogorskog naroda. Spomenik Partizanu-borcu predstavlja jedan od simbola Glavnog grada, mjesto „hodočašća” svih generacija stasalih u Podgorici. Ovdje se polažu vijenci povodom najznačajnih praznika crnogorske dražvnosti, a nedaleko od njega ispaljuju počasne salve.

Na široj teritoriji Podgorice podignut je čitav niz većih i manjih spomen obilježja: u Golubovcima, Brskutu, na Marezi, Koniku, ispod Ljubovića, Farmacima, Čepurcima, na Bioču, Trijebču… brojne spomen ploče, spomen biste i druga spomen obilježja.

Na listi spomenika – spomen kosturnica visoko mjesto zauzima Spomenik na Stražici kod Pljevalja. Podignut je kao „Spomenik palim borcima u Pljevaljskoj bitki”. Spomenik je zajedničkog djelo: arhitekte Mirka Đukića, vajara Draga Đurovića i slikara Aleksandra Prijića i Fila Filipovića. Podignut je 1961. godine u znak sjećanja na borce koji su pali u čuvenoj Pljevaljskoj bitki koja se odigrala 1. decembra 1941. godine i u kojoj je poginulo 218 boraca.  Stražica je i spomenik svim palim borcima Narodnooslobolačkog rata Pljevaljskog kraja. Peti je po veličini spomenik u Crnoj Gori. Izgrađen na brdu Stražica, dominira Pljevljima, podsjeća i opominje. Centralni stub spomenika visok 27 metara izrasta iz kripte u kojoj su sahranjeni posmrtni ostaci palih boraca. Na području Pljevalja, pored memorijalnog centra na Stražici, podignuto je još oko 70 spomen obilježja posvećenih NOB-u od 1941. do 1945. godine: spomen kosturnice, spomenici, spomen česme, spomen piramide, spomen ploče…

Spomenik na Lazinama kod Danilovgrada podignut je na „strašnu mjestu” – na kojem su četnici Jakova N. Jovovića, 23. jula 1944. godine strijeljali 52 rodoljuba iz Bjelopavlića. Spomenik podsjeća da su četnici J. Jovovića u Bjelopavlićima otkrili skojevsku organizaciju. Skojevci, omladinci i drugi rodoljubi su pohapšeni. Suđeno im je pred četničkim Prijekim vojnim sudom u sastavu: dr Ilija Vujović, predsjednik i članovi generalštabni kapetan Vladimir Đukić, kapetan Mašan Adžić, pravnik Milovan Labović i kapetan Miloš Marijanović. Prijeki sud ih je osudio na smrt strijeljanjem. Presuda je izvršena istog dana.

Spomenik na Lazinama je podignut 1959. godine. Uradio ga je vajar Drago Đurović. Na postamentu, iznad grobnice u kojoj su sahranjeni posmrtni ostaci strijeljane omladine, stoji bronzana figura djevojke.  Jedna u ime svih koje su strijeljane. Kao da je čujem kako šalje posljednju poruku „Nema pobjede bez žrtava, nema slobode bez krvi” koja je uklesana na mermernoj ploči, zajedno sa imenima žrtava.

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

FELJTON

VELIZAR RADONJIĆ: HRONIKA GRADITELJSTVA U CRNOJ GORI (XVII): Vijenac slave za rodoljube

Objavljeno prije

na

Objavio:

Monitor prenosi djelove iz Hronike graditeljstva Crne Gore, Velizara Radonića, priče o ,,kratkim trenucima raskošne svjetlosti i o ljudima koji su tu svjetlost stvarali”. Nastavljamo sa pričom o izgradnji spomenika koji predstavljaju posebno značajan dio graditeljskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore

 

U paleti spomen-obilježja crnogorskim rodoljubima posebno mjesto zauzimaju dva lovorova vijenca u slavu žrtava Prvog svjetskog rata. Djelo su najboljih crnogorskih vajara Rista Stijovića i Draga Đurovića.

Prvi je Lovćenska vila na Cetinju. Podignut u slavu crnogorskih dobrovoljaca koji su iz Sjedinjenih Američkih država krenuli da brane Crnu Goru od napada austrogarske vojske. Njihov brod je torpedovan u Medovskom zalivu. Pogunulo je više od 330 dobrovoljaca. Spomenik je otkriven 6. juna 1940. godine.

Lovćenska vila je rad vajara Rista Stijovića: figura žene, izlivena u bronzi – u desnoj ruci ispružen mač, a u lijevoj lovorov vijenac – vijenac slave kojim kruniše rodoljube i njihovu žrtvu. Stoji uspravno, na visokom četvrtastom mermernom stubu na čijim bočnim stranama bronzani reljefi predstavljaju sliku njihovog stradanja. Postavljena naspram Vlaške crkve, okrenuta prema Lovćenu po kojem je i dobila ime.

Drugi lovorov vijenac je u selu Vuksanlekić, u okolini Tuzi, na mjestu ozloglašenog logora koji je, 1917. godine, za vrijeme Prvog svjetskog rata osnovala austrijska vojska. Iz ovog logora je rijetko ko izašao živ.  Zbog njegove surovosti Austrijanci ga nikada nijesu prijavili Međunarodnom crvenom krstu pa je zatočenim crnogorskim rodoljubima bila uskraćena bilo koja vrsta međunarodne pomoći.

Na mjestu nekadašnjeg logora, u kome je tokom Prvog svjetskog rata život izgubilo 2.500 logoraša, nalazi se spomen-groblje na čijem kraju je podignuto centralno spomen-obilježje – visoka figura djevojke, urađena u bronzi. Otkriven je 7. decembra 1974. godine. Poput Stijovićeve Lovćenske vile i ova djevojka Draga Đurovića u Vuksanlekićima, u rukama drži lovorov vijenac slave za mučenike. Na postolju su ispisane riječi ,,Mučeništvo za slobodu – slavom vječno zahvalno potomstvo”. Spomenik u Vuksanlekićima je istovremeno i spomenik svim crnogorskim rodoljubima koji su tokom Prvog svjetskog rata svoje kosti ostavili u 68 austrijskih logora od Vuksanlekića do Boldogasonja i Neđmeđera.

Kad je već riječ o Prvom svjetskom ratu, grijeh bi bio preskočiti heroje Mojkovačke bitke. Bila je to posljednja velika bitka i posljednja velika pobjeda crnogorske vojske, prije kapitulacije Crne Gore. Bitka se odigrala 6. i 7. januara 1916. godine u okolini Mojkovca (Bojna njiva, Mjedeno gumno…). Crnogorska vojska je zaustavila mnogostruko brojniju i dobro naoružanu austougarsku vojsku i time omogućila bezbjedno povlačenje vojske Kraljevine Srbije preko Crne Gore i Albanije. Bila je to Pirova pobjeda. Pao je Lovćenski front, crnogorska vlada je potpisala kapitulaciju, a u znak ,,zahvalnosti” Srbija je 1918. godine, posredstvom Podgoričke skupštine, izglasala ukidanje crnogorske države, detronizovala crnogorsku dinastiju,  a Crnu Goru bezuslovno pripojila sebi.

Spomenik herojima Mojkovačke bitke podignut je 1966. godine, povodom 50 njene godišnjice. Spomenik je rad vajara Draga Đurovića i arhitekte Mirka Đukića. Na njemu je ispisan tekst: Ginuli su za slobodu i bratstvo zato i danas žive 1915 -1966.

(Nastaviće se)

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo