Povežite se sa nama

INTERVJU

Dr Miroslav Doderović, profesor Filozofskog fakulteta u Nikšiću: Crnoj Gori prijeti bijela kuga

Objavljeno prije

na

Svaki novi podatak o prirodnom kretanju stanovništva ponovo potvrđuje koliki je stepen demografske destrukcije i depresije, a mi to  posmatramo kao da se događa u dalekom svijetu

 

MONITOR: Prijeti li Crnoj Gori bijela kuga?

DODEROVIĆ: Praćenjem podataka o prirodnom priraštaju u Crnoj Gori, utvrđuje se da je 2010. godine bio 1785;  u 2013. godini  1558;  a u 2017. je 909. U prva četiri mjeseca  ove  godine  je negativan i iznosi 212, što govori da ulazimo u fazu negativnog prirodnog priraštaja i dosadašnje pozitivne vrijednosti prelaze u negativne. Kada se govori o prirodnom priraštaju za pomenuti period, negativne  vrijednosti imaju opštine Nikšić – 67 stanovnika, Ulcinj – 37, Herceg Novi – 47, Berane -34, Bijelo Polje – 28,  Kolašin – 25, Plužine -15, a najnižu vrijednost ima opština Pljevlja – 98. Pozitivne vrijednosti priraštaja  imaju opštine Podgorica – 144, Budva – 59 i gradska opština Tuzi 18.

U najvećem broju opština, osim opština Podgorica, Rožaje i Budva, smanjuje se broj stanovnika, a posebno su na ivici izumiranja brojna sela u Crnoj Gori. To je problem koji se ne smije potcijeniti. Svaki nam novi podatak Monstata o prirodnom kretanju stanovništva ponovo potvrđuje kojim smjerom idemo i koliki je stepen demografske destrukcije i depresije, a mi to mirno posmatramo kao da se ne događa oko nas, nego u nekom nama dalekom svijetu.

MONITOR: Prema zvaničnim podacima sve je manje mlađih i sve više starijih  stanovnika.

DODEROVIĆ: U Crnoj Gori je sve manje mladih ljudi, brakovi se zasnivaju u sve kasnijem dobu. Prvo se dijete rađa u tridesetim godinama žene, a statistički podaci pokazuju da je broj djece sveden na 1,5 po porodici. Učestalost neplodnosti raste, a sve je više četrdesetogodišnjakinja bez djece. Postajemo nacija sa sve starijom populacijom. Ovim podacima su slični i podaci o tome da postoji i relativno visok stepen eskapizma, naročito kod muškog dijela populacije, koji se izražava u visokom konzumiranju alkohola, u pušenju, kao i u uzimanju droga. Crnu Goru, kao i zemlje u regionu, napušta biološki i radno produktivno stanovništvo, što može dovesti do “demografske katastrofe”.  Mijenja se odnos među starosnim, strukturama. Povećava se procenat stanovništva koji ima više od 65 godina, a smanjuje procenat stanovništva koje ima manje od  18 godina.

MONITOR: Rađa se sve manje djece…

DODEROVIĆ: Broj žena u reproduktivnom periodu se smanjuje, rađanje se odgađa, a osjećaj ekonomske i socijalne nesigurnosti jedan broj žena motiviše da odustanu od roditeljstva ili ostanu na jednom detetu. Кrizu rađanja produbljava i iseljavanje mladih.  Prema posljednjem popisu stanovništva iz 2011. godine, u Crnoj Gori od 620.029 stanovnika žene su činile 50,6 odsto. Tokom 2011. godine od sve živorođene djece u Crnoj Gori 52 odsto su bili dječaci, a 48 odsto djevojčice. Prosječna starost stanovništva, kao i prosječni životni vijek konstantno rastu. Dok je prosječna starost žena u 1971. godini bila 29,8, a muškaraca 27,4 godine, u 2011. je registrovana prosječna starost za žene od 38,4 godine, a za muškarce 36. Prema popisu iz 2011. godine, od ukupnog stanovništva starijeg od 60 godina, žene čine 56,3 odsto, a muškarci 43.7. Osim toga, u istoj kategoriji stanovništva ima trostruko više udovica nego udovaca. U 2011. godini je od 1950. godine rođeno najmanje živorođene djece – 7.215; što je dovelo do rekordno niskog prirodnog priraštaja od 1368, koji je najniži registrovan od 1950. godine. U posljednjih 30 godina i kod žena i kod muškaraca dolazi do značajnog pomjeranja prosječnih godina ulaska u brak. Žene ranije od muškaraca ulaze u brak.

MONITOR: Ima li Crna Gora Strategiju demografske rehabilitacije?

DODEROVIĆ: Nema. Sa mjerama demografske rehabilitacije – populacione politike kasni se preko 40 godina na nivou države..

MONITOR: Bavite se i klimatskim promjenama. Da li ima razloga da i mi u Crnoj Gori strahujemo od klimatskih promjena?

DODEROVIĆ: Prema primijenjenim metodologijama, utvrđeno je da se na području  Crne Gore i Crnogorskog  primorja mogu javiti poplavljivanja dijela urbanog područja, povećanje opasnosti od požara, opasnost od erozije, ugrožavanje primarne produkcije mora i ostali negativni učinci.

U Crnoj Gori je najugroženije Crnogorsko primorje, posebno obala od 297 km kao i prostor od 100 metara  unutrašnjosti od obalne linije. U toj ugroženoj zoni ne treba izvoditi gradnju što je preporuka i Evropskih direktiva. U unutrašnjosti naše teritorije treba rehabilitovati rječne tokove i uspostaviti kvalitetan sistem upravljanja njima, a u građenju objekata i infrastrukture, valorizaciji prirodnih resursa, treba se pridržavati principa održivog razvoja i plave ekonomije.

MONITOR: Kao profesor prostornog planiranja koje negativne trendove posebno izdvajate u upravljanju prostorom?

DODEROVIĆ: Neformalna gradnja je proces poznat u različitim društveno-političkim uređenjima, ali gotovo nepoznat u industrijski razvijenim, civilizovanim društvima bogatih pojedinaca i kolektiva. U društvima u razvoju, a posebno onima ispod praga siromaštva, javlja se kao masovni fenomen. Neformalno izgrađena naselja u Crnoj Gori su postojala i nastajala neprekidno, no njihov broj se u novijoj istoriji naglo povećao tokom devedesetih godina prošlog vijeka. Ovakva situacija velikim dijelom je posljedica nedovoljne i neadekvatne planske dokumentacije, demografskih procesa, ekonomskog statusa države i stanovništva, planske „nepokrivenosti“, neadekvatnog nadzora (državnog i lokalnog), neadekvatnih administrativnih kapaciteta, manjka odgovornosti neformalnih graditelja za državno dobro itd. Svaka neformalna izgradnja ne samo da predstavlja protivpravno prisvajanje prava raspolaganja i korišćenja zemljišta, već, tipično, i izbjegavanje plaćanja nadoknada za razne oblike korišćenja javne infrastrukture, čime se troškovi prebacuju na one aktere koji grade i rade u skladu sa zakonom.  Prema podacima Ministarstva održivog razvoja i turizma govori se o 50.000 divljih objekata, dok su neslužbene procjene da ih zapravo ima 80.000-120.000.

 

Tradicija na izdisaju

 

MONITOR: Šta se dešava sa crnogorskom porodicom ?

DODEROVIĆ: Došlo je do transformacije crnogorske porodice od patrijarhalne ka modernoj. Sistemi vrijednosti se mijenjaju paralelno s promjenom društva  i evidentne su promjene  na globalnom i na lokalnom planu. Tradicionalni sistem vrijednosti  je ,,na izdisaju“, jer više ne živimo, niti bi to bilo pozitivno, u patrijarhalnom, konzervativnom ili nekom sličnom ,,limitiranom“ sociokulturnom okviru. Savremeni pojedinac se prilično osjeća ‘pogubljeno’ u modernom društvu. Nestao je  stari, tradicionalni model poimanja i ‘realizacije’ života, a nije uspostavljen kvalitetan novi, alternativni, vrijednosni sistem u kojem bi, shodno tehnološkom tehničkom  napretku, mogao da se ostvaruje i najviši stepen sloboda, individualnih i kolektivnih moralnih načela.

Žene ulaze u brak ranije nego muškarci, ranije i dobijaju djecu, što u značajnom broju slučajeva predstavlja prekretnicu u profesionalnoj karijeri žene. Interesantan je broj sklopljenih brakova i razvoda. Broj sklopljenih brakova 2013. godini bio je 3847, a razvedenih 499, dok je 2017. sklopljenih 3272, a razvedenih 766. U prva četiri mjeseca ove godine sklopljena su 772 braka, a razvedeno 268. U Kotoru je u prva četiri mjeseca  sklopljena 28, a razvedena 21 bračna zajednica. Na Žabljaku su u istom periodu sklopljena tri braka i isto toliko razvedena. Opština Danilovgrad ima sklopljenih 12, a razvedenih 14. Snaga „privatnog patrijarhata“,  upozorava na neophodnost sistematskog i permanentnog djelovanja svih društvenih aktera u cilju promjene preovladavajućih stereotipa o rodnim ulogama.

 

Demografska depresija

 

MONITOR: Jednom ste rekli da se Crna Gora nalazi u demografskoj depresiji. Šta to znači?

DODEROVIĆ: Prema podacima MONSTAT-a u dijelu statistike socijalne zaštite jasna je tendencija rasta korisnika materijalnog obezbjeđenja.  Materijalno obezbjeđenje u 2017. godini koristilo je 7.987 porodica i 24.586 članova porodica, dok je u 2018. godini taj broj znatno povećan – 9.319 porodica i 31.066 članova porodica bili su korisnici socijalne zaštite. Pri tome, socijalna davanja nijesu dovoljna ni za preživljavanje na nedjeljnom, a kamoli na mjesečnom nivou. Prema podacima MONSTAT-a, visina materijalnog obezbjeđenja za porodicu koja nema prihoda u 2017. godini iznosila je mjesečno od 66,68 eura za pojedinca do 126,77 eura za porodicu sa pet i više članova, odnosno 63,50 eura za pojedinca, do 120,70 eura za porodicu sa pet i više članova u 2018. godini. Prazne kalorije, nedostatak fizičke aktivnosti, malo vitamina, sjedjenje za kompjuterima, ali i siromaštvo su doveli Crnu Goru u vrh evropske ljestvice po broju gojazne djece. Građani Crne Gore izgube oko 40 miliona eura  na godišnjem nivou kockanjem. Na nastanak i razvijanje zavisnosti utiče i nekritičan stav društva prema kockanju, nezaposlenost, kao i velika dostupnost mjesta za priređivanje igara na sreću.  U 10 odsto slučajeva kockanje ostavlja posljedice u pojedinim oblastima života; porodici, školovanju, međuljudskim odnosima, procesu rada.

Crna Gora je kroz istoriju imala ratove, iseljavanja, epidemije, bolesti, tradicionalno siromaštvo  i konstituisala se kao održivi demografski sistem. Procesi  90-ih godina XX vijeka  uticali su na to da se postojeća održivost demografskog sistema problematizuje i postaje neizvjesna. Crna Gora je vječna dok je demografski održiva i demografska održivost je osnov za njenu ukupno održivost.

 

                                       Veseljko KOPRIVICA

Komentari

INTERVJU

MILA KASALICA, FINANSIJSKI ANALITIČAR I FORENZIČAR: Nijesmo naučili lekciju

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nepovjerenje je još snažno u sistemu. To potvrđuje podatak da je do marta sektor stanovništva bio neto povjerilac u sistemu (više je deponovao nego što se zaduživao). Od tada, prvi put nakon više godina, postao je neto kreditor

 

Početkom decembra prošle godine CBCG je započela „operaciju Atlas“ koje je, proljetos, rezultirala uvođenjem stečaja i početkom procesa likvidacije IBM i Atlas banke. O uzrocima i posljedicama tih dešavanja razgovaramo sa Milom Kasalicom, finansijskom analitičarkom i forenzičarkom.

MONITOR: Bili ste među malobrojnima koji su mnogo ranije upozoravali na loše stanje Kneževićevih banaka i potrebu da CBCG, u skladu sa zakonskim ovlašćenjima, preduzme adekvatne mjere. Zašto se toliko kasnilo sa mjerama?

KASALICA: U trećem kvaratalu 2015. godine urađena je kontrola Atlas banke, koja je precizno skenirala njeno stanje. Preliminarno izračunat koeficijent solventnosti (kalkulativni indikator zdravlja banke) je bio sa minusnim predznakom. Paralelno, u javnim revizorskim izvještajima eksterne revizije(što je legitimni izvor podataka za supervizora) stavljeno je do znanja u kakvoj finansijskoj i bankarskoj situaciji je Atlas banka.

Međutim, izvještaj navedene kontrole CBCG ostao je nezaveden u fioci jednog viceguvernera, akademski i institucionalno nespremnog da zaštiti instituciju. Za potrebe izbjegavanja odgovornosti domaštali su se “patriotski razlozi“. Otprilike: Fond za zaštitu depozita (FZD) nema novca da podmiri male deponente. Ili, naći će Debeli (možda ipak Knežević) pare. I, tome slično.

Tako da se sa pravovremenim sistemskim mjerama namjerno kasnilo. Zato ključno pitanje zdrave finansijske budućnosti Crne Gore mora biti: zašto se ćutalo unutar CB CG i na tržištu, kada je zvaničnih podataka bilo dovoljno za kvalitetnu reakciju, saglasno zakonima?

MONITOR: Da li bi sudbina IBM i Atlas banke bila drugačija da su adekvatne mjere preduzete u pravo vrijeme?

KASALICA: Da su tada uvedene mjere privremene uprave, sa ciljem suštinskog restrukturiranja banke, možda je Atlas banka imala šansu da preživi. Svakodnevno praćenje stanja, na koje se sada poziva CBCG bilo je nedovoljno fokusirano  i nedosljedno.

I IBM bi ostala da posluje.Ova banka je platila cijenu povezanosti sa glavnim akcionarem Atlas banke.

Naravno, i ovdje se mora biti oprezan, pošto su povezana lica u ovim bankama bila jedno vrzino kolo uzimanja, davanja, bez vraćanja dugova, a uz papirološko zatvaranje obaveza ili reklasifikaciju iz kreditnog portfelja u ostalu aktivu, kako bi se koeficijent solventnosti naštelovao do nivoa izvještajno prihvatljivog, a za potrebe ćutanja CBCG. Zbog toga je supervizor banaka morao da reaguje mnogo strožije od primijenjenog u periodu 2015 (ili čak 2014.) -2018.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 6. decembra
ili na www.novinarnica.net 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

Zvonko Karanović pjesnik i prozaista iz Niša: Misleći čovjek je pobunjeni čovjek

Objavljeno prije

na

Objavio:

Onaj koji želi da stvara nešto novo po definiciji je pobunjeni čovek

MONITOR: Vašu književnu karijeru prožima muzika.

KARANOVIĆ: Da sam bio bar malo muzikalniji danas bih verovatno bio muzičar, jer muzika je moja prva ljubav. Od tinejdžerskih dana provodio sam sate i sate preslušavajući ploče, pokušavao da sviram i komponujem. Pisanje je došlo tek kasnije, u 21. godini, za pesnika prilično kasno, u dobu kada mnogi pesnici dignu ruke od poezije. Ono što sam iz muzike preneo u književnost je moja sklonost ka ljudima sa osobenim pogledom na svet, autorima, istraživačima, pionirima. Nisu mi bili važni hladni, svirački besprekorni instrumentalisti, virtuozi ili u književnosti bezidejni stilisti. Tražio sam jake umetnike, odvažne, one koji se trude da pomeraju granice. Dela naših najvećih učitelja nas uče umetničkoj hrabrosti, a ne pukom oponašanju. Bob Dilan, Džon Lenon, Leonard Koen, Tom Vejts, Igi Pop, Džoni Štulić, sve sami sjajni tekstopisci, samo su neki iz plejade onih koji su me inspirisali jednako kao i Kafka, Selin, Bulgakov, Keruak, Ginzberg. Muziku i danas slušam, doduše, ne tako intenzivno kao nekad. Sada me više interesuju vremenska razdoblja pa obnavljam „gradivo” ili kopam po onome šta sam propustio. Trenutno slušam muziku iz kasnih šezdesetih i ranih sedamdesetih, odeljak soul/fank.

MONITOR: „Dnevnik dezertera” je za mnoge već kultna trilogija. Vaš junak kaže da ima „Tri seljaka po glavi stanovnika“? 

KARANOVIĆ: Ta izjava jednog od likova romana Više od nule (2004) je namerno karikaturalna, nastala iz revolta zbog promenjene kulturne klime grada. Treba imati na umu da je Niš sa svojih 260.000 stanovnika veći od Podgorice ili Splita, približno iste veličine kao Sarajevo ili Ljubljana, univerzitetski centar sa 30.000 studenata. Ranih osamdesetih postojala je jaka alter scena sa puno pank i nju vejv bendova, radili su se fanzini, održavale slušaonice, kasnije pod pokroviteljstvom SKC-a prevodile neke važne knjige (Endi Vorhol, Nik Kejv, Džoj Divižn). Grad je imao kičmu, jak kulturni identitet, i to se nekako održavalo do kraja devedesetih. Narodnjaci su počeli da se puštaju po kafićima, što je do tada bilo nezamislivo, legalne i ilegalne nadogradnje su umnogome poružnele grad, tezge, trafike, bašte kafića oduzeli su skoro sav prostor za pešake. Grad se pretvorio u nekakvo otužno vašarište iz koga se neprestano iseljavaju mladi u potrazi za boljom šansom za život. Otuda i revolt prema novonastaloj situaciji onih koji pamte neka druga, bolja vremena.

MONITOR: Vrlo je hrabro od pisca da u svoju književnost unosi realne stavove o bolnim i gorućim pitanjima zemlje. Šta predstavlja danas Kosovo za vas?

KARANOVIĆ: Pisac ne mora da deli mišljenje svojih junaka. Mnoge krupne političke greške su učinjene u prošlosti i danas snosimo posledice toga. Da je bilo više pameti i tolerancije možda do ove nerazrešive situacije uopšte nije moralo da dođe.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 6. decembra
ili na www.novinarnica.net 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MILICA PUŠONJIĆ, PSIHOLOŠKINJA IZ PODGORICE: Nasilnici uče kako biti nasilnik

Objavljeno prije

na

Objavio:

U Crnoj Gori su zabilježeni slučajevi raznih oblika vršnjačkog nasilja. Fizičko nasilje je najuočljivije, pa je samim tim njegova učestalost najveća

 

Vršnjačko nasilje je nakon nedavnog konflikta između nastavnice i učenika u jednoj srednjoj školi u Rožajama ovih dana opet u žiži javnosti. Prema podacima Zavoda za školstvo, u osnovnim i srednjim školama u Crnoj Gori zabilježeno je 305 slučajeva vršnjačkog nasilja za prethodne dvije godine. Iz Uprave policije saopšteno je polovinom oktobra da je od početka godine prijavljeno 50 slučajeva vršnjačkog nasilja. Šta je glavni uzrok tome, pitamo Milicu Pušonjić, psihološkinju iz Podgorice?

PUŠONJIĆ: Ne postoji jedan jedinstven uzrok, već su razlozi za pojavu svakog nasilja, pa i vršnjačkog, veoma raznovrsni. Često se može čuti da je nasilje među djecom „normalna pojava“ sa kojom se raste i u skladu sa tim postoje očekivanja da će dječije nasilno ponašanje biti spontano prevaziđeno tokom razvoja. Međutim, da nasilje nije dio uobičajenog toka odrastanja, govore mnogi obrasci ponašanja koje dijete može ispoljavati. Posljedice počinjenog i proživljenog nasilnog ponašanja mogu biti ne samo neposredne nego i trajne – za čitav život.Nasilno ponašanje nije uobičajena pojava i treba intervenisati da bi se ona spriječila.

Predrasude postoje i u pogledu razumijevanja manje vidljivih oblika nasilnog ponašanja kakvi su verbalno i socijalno-emocionalno nasilje. Mnoga djeca, a i odrasli, ne shvataju ozbiljnosti stalnog omalovažanja, nazivanja pogrdnim imenima, vrijeđanja, ignorisanja, uhođenja itd. Obično se nalaze racionalni „razlozi“ da ovo ponašanje i nije baš nasilno, da se njime želi postići određeni cilj ili napraviti „šala“ i slIčno. Među učenicima, obično dječacima, a i pojedinim roditeljima, raširena je predrasuda da nasilje osnažuje dijete. Česta predrasuda koja se može čuti u školi je da nije moguće uticati na različite vrijednosti i oblike ponašanja koje su djeca usvojila prije dolaska u školu..

MONITOR: Šta je vršnjačko nasilje?

PUŠONJIĆ: Vršnjačko nasilje je fizičko ili psihičko nasilno ponašanje među vršnjacima, koje se ponavlja duži period s ciljem povrjeđivanja i odražava neravnopravan odnos snaga. Ono podrazumijeva nekoliko mogućih odnosa: nasilno ponašanje jednog učenika/učenice prema drugom, nasilno ponašanje grupe prema pojedincu, jedne grupe učenika prema drugoj grupi ili pak nasilno ponašanje učenika prema nastavnicima i obratno. Iako je vršnjačko nasilje karakteristično za školsku sredinu, istraživanja pokazuju da se ono dešava i na putu od škole do kuće, na autobuskim stajalištima, u prevozu, odnosno van školskog prostora. Važno je istaći da je nasilno ponašanje bilo kojeg od navedenih subjekata u vezi sa odnosima u školi i okolnostima u njoj, ali da svaka pojava vršnjačkog nasilja nije direktno vezana za život škole.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 6. decembra
ili na www.novinarnica.net 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo