Povežite se sa nama

INTERVJU

Građani ne biraju, samo glasaju

Objavljeno prije

na

DPS i SDP govore kako bi, ako se ne dogovore oko vlasti u Podgorici mogli tražiti nove koalicione partnere; opozicija je pozivala SDP na razgovore o formiranju vlasti, pominje se i ‘kupovina” jednog do dva odbornika. Đorđije Blažić, doktor pravnih nauka i profesor na više fakulteta i univerziteta u zemlji i državama u okruženju, u razgovoru za Monitor prvo je kratko prokomentarisao događaje nakon lokalnih izbora u glavnom gradu: – Nažalost, u našoj političkoj stvarnosti je sve moguće pa i kupovina glasova i vjerujem da to neće biti prvi put da se desi u našem političkom životu. Istovremeno, to jasno govori šta je prioritetan interes takvih stranaka – po mom uvjerenju ne interesi građana već samo održanje vlasti.

MONITOR: Šta se, u partijskim pregovaranjima, dešava sa izbornom voljom građana?
BLAŽIĆ: Ne vidim da tu uopšte postoji izborna volja građana jer građani nijesu ni birali svoje predstavnike u lokalnim parlamentima već samo glasali političke stranke. To je još jedan argument koji jasno ukazuje na zabludu izbornog sistema i derogiranje građana kao nosilaca suvereniteta. Dakle građani nijesu više bitni, sada je stvar stranačkih trgovina dominantna.

MONITOR: Više puta ste ukazali da lokalne skupštine treba da se bave lokalnim, a ne državnim pitanjima i politikom. Kako to postići?
BLAŽIĆ: Lokalna samouprava i njeni organi, uključujući i skupštinu opštine kao predstavničko tijelo građana lokalne zajednice imaju jasnu ulogu, koja je prevashodno orjentisana prema građanima lokalne zajednice i u funkciji je ostvarivaja njihovih opšte korisnih i svakodnevnih potreba u različitim sferama života i rada koje su zakonom o lokalnoj samoupravi i drugim materijalnim zakonima dati u nadležnost lokalnih zajednica. U tom, funkcionalnom, smislu se i skupštine opština, kao predstavnička tijela građana lokalne zajednice, u bitnome razlikuju od Skupštine Crne Gore, kao zakondavnog državnog organa, čije su funkcije usmjerene kako na krucijalna državna, tako i na pitanja međunarodnih odnosa, tj. ona pitanja koja su od interesa za državu i sve građane Crne Gore.

Iako postoji nesumljiva i statusna i funkcionala razlika ova dva predstavnička organa građana, njihova izborna osnova, zahvaljujući Zakonu o izboru odbornika i poslanika, je istovjetna, tj. za njih važi isti izborni sistem – takozvani proporcionalni sistem uz naglašenost apsolutnog uticaja političkih stranaka kao gotovo jedinih učesnika u izbornom procesu. Takav sistem, kao odraz partitokratske vladavine, determiniše niz negativnosti. U prvom redu, svih oblika političke i pravne neodgovornost odbornika prema biračkom tijelu, favorizovanje usko stranačkih interesa, koji su nerijetko samo forma ličnih i grupnih interesa članova vladajućih partija, uspostavljenje, suprotno ustavu, tzv.”vezanog” umjesto slobodnog mandata odbornika, širenje prostora za korupciju, demoralisanje gradjana za participativne oblike njihovog odlučivanja i tako dalje. Takav izborni sistem predstavlja svojevrsnu zabludu biračkog tijela u kojoj građani postaju samo glasačka mašinerija bez mogućnosti da biraju svoje predstavnike: Građani samo glasaju za političke stranke, a stranke kasnije određuju srazmjerno procentu osvojenih mandata, članove skupštine oštine. Naravno da takva politička struktura determiniše rad skupština opština i nerijetko njihovim bavljenjem političkim pitanjima koji nijesu u njihovoj nadležnosti, zanemarujući svoje osnovne funkcije i ciljeve.

MONITOR: Šta precizno znači personifikacija odgovornosti odbornika?
BLAŽIĆ: Personifikacija odgovornosti podrazumijeva primjenu opšteg principa da izabrani predstavnici odgovaraju za svoj rad građanima koji su ih birali, a ne političkim strankama. U postojećem i lokalnom i centralnom izbornom sistemu ovaj princip je izbjegnut , tako da ne postoje ni pravni ni politički instrumenti kontrole članova predstavničkih organa prema građanima koji su ih birali, već je ona locirana prema političkim strankama čiji su oni suštinski predstavnici. Štaviše, nove izmjene Zakona o lokalnoj samoupravi, ukidajući izbor predsjednika opštine od strane građana i dajući taj izbor u nadležnost političkim strankama u lokalnoj skupštini, vratile su sistem lokalne samouprave 15 godina unazad. Polazeći od funkcija lokalnih skupština u sistemu, neophodno je prilagođavanje lokalnog izbornog sistema na potpuno drugačijim principima nego kada je riječ o izbornom sistemu za državnu skupštinu.

Naime, lokalni izborni sistem bi trebao da se koncepira na većinskom i personalnom principu uz otvorene liste, kao i interesnom i teritorijalnom principu. Većinski izborni princip podrazumijeva da građani mogu da biraju iz reda predloženih kandidata i da su izabrani oni kandidati koji dobiju najveće povjerenje građana. Personalni princip podrazumijeva otvorene liste kandidata i pravo birača da sa ponuđenih lista biraju kandidate u koje imaju povjerenja da će najbolje zastupati njihove, a ne lične ili stranačke interese.
Interesni princip znači pravo svih subjekata u lokalnoj zajednici koji imaju interes da učestvuju u izbornom procesu -lokalnih političkih stranaka, nevladinih organizacija, grupa građana – da pod jednakim uslovima ponude svoje izborne programe i kandidate.Teritorijalni princip podrazumijeva podjelu opština na izborne jedinice i zastupljenost čitave teritorije opštine sa predstavnicima u lokalnoj skupštini.

MONITOR: Na koji način bi bilo moguće uvesti mogućnost opoziva odbornika?
BLAŽIĆ: Personalni i teritorijalni princip obezbjeđuje mogućnost uvođenja sistema političke odgovornosti odbornika prema biračkom tijelu, kroz institut opoziva odbornika u toj izbornoj jedinici, po pravilu putem mjesnog referenduma. Na taj način bi se jačala odgovornost odbornika prema biračkom tijelu i uvela smjenjivost onih odbornika koji ne zastupaju interese mjesnog stanovništa čiji su predstavnici.

MONITOR: Kako građanin može da utiče na donošenje odluka na lokalnom nivou?
BLAŽIĆ: Zakon o lokalnoj smaoupravi uređuje participativne oblike učešća građana u donošenju odluka i kroz institut građanske inicijative, referenduma, peticija, žalbi, inicijativa itd, ali su svi ovi instrumenti u praksi gotovo zanemareni s obzirom na okolnost da su sami građani svjesni svog slabog uticaja u skupštini opštine u kojoj dominira apsolutno stranački, a ne građanski interes. Uticaj građana bi se mogao obezbijediti jačanjem instituta opštinskog i mjesnog referenduma na kojem bi građani opštine ili dijela opštine odlučivali, a ne samo se neobavezno izjašnjavali, o krucijalnim lokalnim pitanjima, što je veoma česta praksa u zapadno evropskim lokalnim demokratijama.

MONITOR: Decentralizacija je važna riječ kada se govori o evropskim standardima o organizovanju javne uprave. Da li mi idemo u tom pravcu?
BLAŽIĆ: Decentralizacija je nužan proces i osnovni princip Evropske povelje o lokalnoj samoupravi. Taj princip je evidentan i u strateškim dokumentima Vlade Crne Gore, ali, nažalost i taj proces, kao mnogi drugi procesi, su prevashodno ostali na nivou dokumenata , dok se faktički i u zakonodavstvu, a naročito u praksi, realizuje kontra proces – proces centralizacije. To je očigledno naročito u sferama lokalnih javnih finansija, imovine lokalne zajednice, nadležnostima lokalne samouprave itd. To mogu biti ozbiljne prepreke procesu pridruživanja Crne Gore Evropskoj uniji.

MONITOR: Koliko, prema evropskim standardima, u odnosu na broj stanovnika, treba da ima zaposlenih u lokalnoj samoupravi? Kako je kod nas?
BLAŽIĆ: Nema opšte prihvaćenih standarda o broju lokalnih službenika jer to zavisi od sistema lokalne samouprave i obima nadležnosti koje ima lokalna smouprava u pojedinim zemljama. Nažalost, kod nas kadrovska politika u lokalnim zajednicama nije ništa drugo nego relikt iste politike nepotizma koja je prisutna i na državnom nivou. Evidentno je iz najnovijih analiza i medija da je takva kadrovska politika, u prvom redu kao instrument predizbornih aktivnosti i “kupovine ” glasova, morala jednog trenutka da se pretvori u svoju suprotnost. Gotovo u svim lokalnim zajednicama, izuzimajući nekoliko manjih opština, imamo preveliki broj zaposlenih lokalnih službenika, što u bitnome opterećuje budžetska sredstva i limitira razvojnu komponentu lokalnih zajednica koja značajan dio sredstava troši na taj vid javne potrošnje. Prema nekim javno objavljenim podacima u lokalnoj upravi radi oko 7.000 zaposlenih što prosječno iznosi 333 zaposlena po opštini. To svakako, sa postojećim obimom nadležnosti lokalne samouprave, čini veliki broj zaposlenih. Bio je to i razlog da ministar finansija nedavno na ovu temu ozbiljno razgovara sa predsjednicima opština i sugeriše redukaciju zaposlenih lokalnoj samoupravi. Doduše ništa bolja, ako ne i gora situacija je i na nivou državnih službi u kojima radi oko 50.000 zaposlenih. Pitanje je koji to budžet može da izdrži, odnosno, koliko građani mogu plaćati ovakvu administraciju?

Moguća politička trgovina

MONITOR: Postoje li, po Vašem mišljenju, ozbiljne razlike između DPS-a i SDP-a ili su njihova neslaganja stvar trgovačke prirode?
BLAŽIĆ: Ne mislim, a to pokazuje i protekli koalicioni period, da postoje bilo kakve suštinske razlike između ovih partija, jer su se veoma dobro ukomponovale u ostvarivanju svojih partijskih, ali i ličnih interesa.

MONITOR: Ima li opozicioni savez šanse da opstane?
BLAŽIĆ: Nisam optimista kada je riječ o jedinstvu opozicije, s obzirom na neke suštinske programske razlike koje postoje među njima, naročito u pogledu državnosti Crne Gore, nacionalnih pitanja i državnih simbola. U svakom slučaju, postoji realna mogućnost političkih trgovina dijela opozicije sa dominantnim partijama što neće biti prvi put.

Kosara K. BEGOVIĆ

Komentari

INTERVJU

TEA GORJANC PRELEVIĆ, AKCIJA ZA LJUDSKA PRAVA: Izbori su ključ za stabilnost

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije dobro što su predsjednički izbori raspisani bez Ustavnog suda, jer je on nadležan za sudsku kontrolu izbornog postupka od momenta raspisivanja izbora. Smatram i da je očigledan promašaj što istovremeno nisu raspisani i vanredni parlamentarni izbori, oni su ključni za stabilnost

 

MONITOR: Najave restriktivnih mjera Crnoj Gori zbog institucionalne krize izostale su nakon sjednice Savjeta za vanjsku politiku SE. Ipak, čule su se ocjene da je Crna Gora „rak rana“, Gabrijel Eskobar definisao je stanje u zemlji kao „institucionalni kolaps“.  Kako to komentarišete?

GORJANC PRELEVIĆ: Sadašnja nestabilna situacija u Crnoj Gori ne odgovara ni Evropskoj uniji ni SAD-u, kao što ne odgovara ni njenom stanovništvu. Crnogorske političke partije i pojedinci aktivno doprinose toj nestabilnosti uz providne politikantske izgovore. Pravo pitanje je za što i za koga oni to rade, da li male partije samo grčevito drže nelegitimnu vlast, a velike se samo plaše izbora ili svi rade za neke strane faktore kojima odgovara poraz Crne Gore kao ozbiljne države.  EU je u Crnu Goru, kao najozbiljnu kandidatkinju za članstvo, već mnogo investirala. Nestabilna država nikako ne odgovara ni SAD-u ni drugim članicama NATO-a, jer ih užasava problem u sopstvenim redovima. Iako ove međunarodne organizacije gledaju istini u oči, koju su njihovi predstavnici i saopštili, još se nadaju proviđenju izbora crnogorskih državnih organa najkasnije tokom februara, i, u perspektivi, uspostavljanju stabilne vlasti s jasnim evropskim i evroatlantskim kursom.

MONITOR: Da li je u zemlji institucionalni kolaps?

GORJANC PRELEVIĆ:  Jeste, zato što nije normalno da Ustavni sud praktično ne funkcioniše, da Vrhovni državni tužilac nije izabran već tri godine, predsjednik Vrhovnog suda već dvije godine, tri člana Sudskog savjeta nisu izabrani već petu godinu, drugim rečima, vrh pravosuđa je u produženom v.d. stanju, uostalom kao i Vlada. Da ne zaboravimo da i predsjedniku države ističe mandat, i da je moguće da sadašnja predsjednica Skupštine preuzme i tu funkciju kao v.d., ako, na primjer, dođe do izbornog spora oko izbora predsjednika, a Ustavni sud ne bude osposobljen da ga reši. Za zemlju koja je istovremeno na ivici bankrota i sa izraženim nacionalnim i verskim podelama ovo je izuzetno veliki problem. Igraju se vatrom svi koji zbog svojih 5 minuta vlasti održavaju i produbljuju ovu krizu.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 27. januara ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

SRĐAN DVORNIK, PUBLICISTA I KOMENTATOR IZ HRVATSKE: Vječno pitanje – gdje je crta preko koje i legitimna obrana postaje agresija

Objavljeno prije

na

Objavio:

Onaj ko izumi metodu i tehniku zaustavljanja rata bez upotrebe sile bio bi spasilac ili spasiteljica čovječanstva

 

MONITOR: Dinamika „kohabitacije“ u hrvatskom državnom vrhu, dovela je nedavno do izjave Andreja Plenkovića da je Hrvatska ozbiljno podijeljena i da je katalizator te podjele u odnosu prema ratu u Ukrajini. Kako da to razumijemo?

DVORNIK: Rat u Ukrajini je Plenkovićeva zgodna priča, jer se tu, gledano površinski nalazi na „strani“ koju  za hrvatsku elitu referentna grupa (SAD i EU) smatra ispravnom. Kada je veći dio opozicijskih zastupnika u Saboru odbio glasati za Vladin prijedlog da Hrvatska daje obuku pripadnicima ukrajinske vojske, to nije učinio zbog toga što bi podržavao Rusiju. Plenković je još prije tog glasanja odao da mu je svejedno kako će prijedlog proći, jer ako i padne, to će mu dati municiju protiv opozicije.

Kad bismo se pitali da li ova razmirica u Saboru i na relaciji Vlada-predsjednik zaista govori o podjeli društva, morali bismo objasniti kako to „podijeljeno“ društvo u ispitivanju javnog mnijenja dvotrećinski odbacuje angažman koji je predlagala Vlada. Opoziciji je smetalo to što se Plenkovićev utjecaj proširio mnogo dalje od HDZ-a, pa ga je na ovom pitanju uspjela osujetiti. Plenković i Milanović ne zastupaju bitno različite, pogotovu ne suprotstavljene koncepcije politike RH, nego se bore za to čiji će utjecaj biti veći i tko će gdje namjestiti svoje ljude. Dovoljno je pogledati što zastupaju u odnosu na BiH pa da otpadnu sve iluzije o principijelnim podjelama.

MONITOR: U jednom intervjuu ste rekli da je u EU „kritična zona“ u zemljama koje su u nju ušle iz perioda socijalizma a koje nemaju dovoljno razvijen politički pluralizam i sklone su autoritarnosti. Hrvatska je bila dio SFRJ-a koja je imala „sopstveni put u socijalizam“. Koliko je to danas čini drugačijom od zemalja nekadašnjeg Varšavskog ugovora?

DVORNIK: I danas bih to zaključio. Pa podsjetimo se što je bio socijalizam – sistematsko gušenje i sprečavanje autonomnih odnosa i razvojnih procesa u društvu. Kako se tu pojavila ta famozna demokracija, kad nije bilo nijednog sloja, nijedne – ako hoćete – klase, nijedne značajne grupacije u usponu? Svima je samo bilo dosta starog režima (pa i samim njegovim akterima), a nije bilo mnoštva raznolikih društvenih snaga koje bi se slagale oko demokracije i vladavine prava kao zajedničke osnove. To nije bila kriza, nego logična posljedica vladajućeg modela. Zbog toga se čak i danas, nakon tri i po decenija, ta društva s mukom i jako sporo odvajaju od autoritarnog vladanja.

Postjugoslavenske su se zemlje razlikovale od drugih postsocijalističkih manje nego što bi se očekivalo. Dapače, veći dio postjugoslavenskih se povijesno vratio unatrag, u etničke ratove. U Jugoslaviji je nacionalistički monizam stalno tinjao, polako rastao, od kraja šezdesetih i sa u početku stidljivom, a onda otvorenom podrškom partijskih vodstava po republikama.

MONITOR: Hrvatska je nedavno ponovo osuđena u Sudu za ljudska prava u Strazburu u vezi sa postupanjem prema migrantima. Od početka rata u Ukrajini i solidarnosti koju zemlje  Evrope pokazuju prema ukrajinskim izbjeglicama, postao je još upadljiviji odnos Evrope prema migrantima iz Azije i Afrike. Koliko to ima veze sa recidivima rasizma, ultra desničarskom propagandom ili vjerskim predrasudama?

DVORNIK: Institucije EU i zemalja članica nisu uvijek popustljive prema takvim sentimentima populacije (i sreća je da ECTHR osuđuje državnu ksenofobiju Hrvatske), ali  već duže ta ksenofobija raste. Ovakve se stvari, s usponima i padovima, događaju već barem pola stoljeća. Globalne ekonomske promjene uključuju prvo doseljavanje radne snage (i populacije bivših kolonija) u razvijenije zemlje, a onda seljenje industrijskih investicija van najbogatijeg dijela svijeta. Tako ni u najrazvijenijim zemljama, pogotovu u onima s nerazvijenom socijalnom državom kakve su SAD, nije zajamčena puna zaposlenost.

Najavljena reindustrijalizacija Evrope mogla bi donijeti nove, interesantne promjene – reindustrijalizacija s drukčijom, ekološki uvjetovanom tehnologijom, materijalima, interakcijom sa živim i neživim okolišem. Nisam siguran koliko su društva koja tako uporno njeguju svoje predrasude sposobna bez većih muka – prije svega za najslabije – probaviti predstojeće promjene.

Nastasja RADOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 27. januara ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

MIODRAG LEKIĆ, DEMOS: Poslednji čas za reformu

Objavljeno prije

na

Objavio:

Dubina krize, njena tri najurgentnija elementa – neodrživi model ekonomije, kriminal i korupcija, stanje duboko podijeljenog društva zahtijevaju ozbiljnu državnu politiku. Doraslu političku elitu. Konačno pravnu državu. Izgrađivanjem makar minimum kulturno-duhovnog jedinstva zemlje. Kraj pojimanja da u politici političar treba da primarno bude prevarant, veći ili manji

 

MONITOR: Pokušaj formiranja vlade sa vama na čelu, propao je. Rekli ste da je teško razumjeti racionalnim putem miniranje svega od strane URA-e i SNP-a. Odgovornost za neuspjeh tog projekta, dakle, vidite na tim političkim partijama?

LEKIĆ:  Činjenice su poznate i tu nemam šta da dodam. Niti želim da se bavim temom zašto su dvije stranke poslije mnogih dogovora, pa i onih potpisanih, odustali od formiranja nove vlade, opredjeljući se za nastavak aktuelne Vlade u ostavci.

Meni ostaje da se zahvalim na povjerenju većine u parlamentu za dodjeljivanje statusa mandatara, za koji se, kao što je poznato, nisam lično kandidovao. A koji sam pokušao da obavim na ozbiljan, javan i demokratski način. I jedino u interesu zemlje. Bez – i to tvrdim –  uplitanja drugih, iz zemlje ili inostranstva.

MONITOR: Formiranje te vlade nije imalo podršku međunarodnih partnera. Vidite li u tome možda razlog?

LEKIĆ: Ne znam, niti su me interesovale moguće igre iza kulisa.

Znam da smo u usvojenom i potpisanom Programskom sporazumu svih stranka nedvosmisleno naveli otvorenost za međunarodnu saradnju, primarno sa Evropskom unijom i spremnost za poštovanje i ispunjavanje svih ugovornih sporazuma sa međunarodnim partnerima.

Iskren da budem nisam ni čuo stav o nepovjerenju iz inostranstva, barem ne ozbiljan, jer bi se to kosilo sa osnovnim načelima međunarodnih pravila. U suprotnom Crna Gora bi i formalno pristala na status protektorata, drugim rječima na svoje samoponištavanje, posebno statusa suverene države.

Uostalom nova vlada nije bila ni formirana, pa bi najava o nesaradnji na neviđeno, bila dodatno apsurdna.

Ako ste mislili na izjave u nedovoljno ozbiljnom, lobističkom, dakle mešetarskom stilu, one su kao takve irelevantne. Mogle su samo nanijeti štetu ugledu zemalja odakle takvi predstavnici dolaze.

Za nas su mnogo značajnije demokratske vrijednosni tih zemalja, proklamovani prijateljski odnosi bazirani na recipročnom uvažavanju – nego što je neko u stilu specijalnih službi ovdje nešto rekao i impresionirao domaće poltrone. I to suprotno važećim demokratskim pravilima koja se poštuju u njihovim državama.

Uostalom dio gostiju je imao razloga i za zabrinutost zbog utiska da su njihovim izjavama najviše bili zadovoljni u Crnoj Gori nosioci hibridnog režima i mafijaško-korupcionaških struktura.

MONITOR:  Koliko će taj, međunarodni faktor biti značajan u formiranju naredne Vlade?

LEKIĆ: Sve zavisi od domaćih aktera koji budu autonomno ili neautonomno sastavljati takvu vladu.

MONITOR: Kako vidite u tom smislu pokušaj formiranja predizbornih koalicija prije određivanja datuma vanrednih izbora? Demokate su ponudile savez Evropi sad, ali i dogovor oko zajedničkog kandidata za predsjedničke izbore raspisane za mart ove godine.

LEKIĆ: Ne smatram da treba da dajem sugestije, još manje upustva drugima kako da se pozicioniraju u daljim političkim procesima. Svako će preuzeti odgovornost za svoje odluke.

MONITOR: I Vas mediji pominju kao jednog od potencijalnih predsjedničkih kandidata?

LEKIĆ: I ja sam to pročitao u medijima.

MONITOR: Jedan dio stranaka vladajuće većine pozvao je da se nastupi sa zajedničkim kandidatom. Koliko je to realno?

LEKIĆ:  Nije rijetka praksa u demokratskim društvima da stranke kandiduju svoje lidere na predsjedničkim izborima. I to je sasvim legitimno. S druge strane, treba koliko je moguće realno sagledavati šanse za uspjeh, i ne priređivati eventualne poklone protivničkoj strani.

MONITOR: Sa evropskih adresa stižu najave mogućeg zaustavljanja evoprskog procesa ukoliko ne bude odblokiran Ustavni sud.  Ko će biti odgovoran ukoliko se taj proces zaustavi?     

LEKIĆ: Takav scenario bi se mogao vidjeti na dva načina: Kao novi čin u anatomiji crnogorske (auto)destrukcije. Ili kao nova i konkretna odgovornost konkretnih aktera koje treba sankcionisati. Mislim na kažnjavanje od strane  građana, prije svega na izborima.

U ovako teškim situacijama kada u  parlamentu nema konsenzusa, kada je vlada u ostavci, kada predsjednik države nije predsjednik svih građana već jedne stranke i gravitirajućih satelita i zato ga ne intersuje opšti interes, već institucionalne blokade – treba vjerovatno sagledati prava i dužnost i preostaloj, trećoj grani vlasti, dakle nazavisnom sudskom sistemu da na neki način zaštiti pravno funkcionisanje države.

MONITOR:  Kako komentarišete nedavni boravak predsjednika Đukanovića u St. Moricu u jeku krize u zemlji, sa novim troškovima, rekordrnim cijenama soba?

LEKIĆ: S jedne strane ništa novo, potvrđuje se kombinacija visokog stepena otuđenja od realnosti i nezaustavljive skorojevićke motivacije provoda po cijenu blamiranja države i materijalnu cijenu na račun crnogorskih građana.

A sve se dešava – kako je zvanično objavljeno – u vremenu tužilačkog izviđaja o jednoj od mnogih Đukanovićevih afera, takozvanog prvog miliona čije problematične zaplete su izgleda i obični građani savladali.

Građanima možda ostaje da preko privatnih provoda predsjednika male i siromašne države savladaju geografsku razliku između St. Tropea i St. Morica. Razliku između ranijeg Đukanovićevog provoda u St. Tropeu, čak sa javnim slikama baškarenja u bazenu sa kumovima i tajkunima, i ovog provoda u St. Moricu sa skupim hotelskim troškovima.

Povodom iste teme zanimljivo je da se boravak u elitnom St. Moricu dešava u vremenu kada Đukanović u Crnoj Gori poziva građane u šumu, organizuje proteste, sve za odbranu države i njenog istorijsko-etičkog dostojanstva. Proteste koji prijetećim porukama idu i ispred tužilaštva, onog koje danas skoro jedini liči na ozbiljnu i autonomnu državnu instituciju.

Istina, neodgvorna i nedovljno transparentna putovanja, sa takođe visokim finansijskim izdacima se ne završavaju sa Đukanovićem i uopšte sistemom koji je stvorio.

MONITOR: Da li mislite na period nove vlasti, poslije 20. avgusta 2020?

    LEKIĆ:  Da, upravo mislim na taj period, jer je sistem neopravdanog, nekontrolisanog trošenja državnog novca  nastavljen.

U svojstvu poslanika i predsjednika Odbora za međunarodne odnose zatražio sam u periodu Krivokapićeve Vlade – dakle u vremenu kada sam još imao posljednje nade ili iluzije o moguće ozbiljnom zaokretu u vođenju državnih poslova –  izvjestaj o putovanjem i troškovima Vlade i ministartava.

Na osnovu onoga što sam dobio, a nisam sve, uočio sam da se nastavila praksa, nedopustive ležernosti, sa zbirom velikih i nepotrebnih troškova, često bez elemenatnih izvještaja.

Uostalom, dio najgorih praksi DPS-a su nastavljene sve do danas, a možda su neke i prevaziđene.

MONITOR:  Kako komentarišete posjete crnogorskih gradonačelnika iz redova Demokratskog fronta Beogradu, te posjetu dvojice ministara proslavi u Republici Srpskoj?

LEKIĆ:  Bez namjere da relativizujem konkretnu temu, jer je ozbiljna, ona je dio mnogo kompleksnijeg pitanja stanja, pa i sistemskog karaktera naša države.

Odavno se dominantan proces uređenja i funkcionisanja  crnogorskog društva odvija, ne u pravcu integrativno-vrijednosne cjeline, već modelu države kao zbira nacija. Sa takozvanim identitetskim bitkama koje se nerijetko i tragikomično pretvaraju u bitke za bolju prošlost, a ne budućnost. Zapravo nastavak tog procesa vodi federalizovanju zemlje, njenoj  državno-duhovnoj dezintegraciji sa svim daljim posljedicama.

Sada smo u fazi kada nijedna etnička grupa ne želi da odustane od svojih nacionalnih centara u drugim zemljama, koje neko otvoreno zove maticama. A sav taj pravac zapravo postaje matica naše duboke državno-političke krize.

Pritom je država bez institucionalnih i personalnih autoriteta, bez autoriteta javne riječi, pa je problem još izraženiji. Tako izlasci zvaničnika iz naše zemlje, kao i ulasci drugih u nju – sve bez pravila, čini zemlju, najblaže rečeno,  nedovoljno ozbiljnom.

Kako vratiti stanje integrisane zemlje, pritom bez asimilacije bilo koje etničke grupe, kako državnu politiku voditi na poznatim pravilima ozbiljnih i uređenih zemlja jeste jedno od najurgentnijh pitanja u našoj državi.

MONITOR: A pojačanu retoriku devedesetih?

LEKIĆ:  Devedesetih se padom Berlinskog zida mijenjao međunarodni sistem, mjenjao unutrašni sistem našeg društva, i što je najteže – ratovima raspadala zajednička država. Ove dramatične oklonosti ne mogu pravdati mnoge teške vrijednosne poremećaje, pa i retoričke, ali negdje u balkanskim istorijama nisu sasvim nepoznate.

Međutim danas 2023. ponavljanje slične retorike mržnje govore o porazu državne politike. Govore o ,,pobjedi” cinične politike podjela, da bi se na podjelma i njenoj primitivnoj retorici, vladalo. I skrenule teme kriminala i korupcije, te ipak ontološke bolesti crnogorskog društva.

MONITOR:  Kako izaći iz političke i institucionalne krize u Crnoj Gori?

LEKIĆ: Dubina krize, njena tri najurgentnija elementa – neodrživi model ekonomije, kriminal i korupcija, stanje duboko podijeljenog društva zahtijevaju ozbiljnu državnu politiku. Doraslu političku elitu. Konačno pravnu državu. Izgrađivanjem makar minimum kulturno-duhovnog jedinstva zemlje. Kraj poimanja da u politici političar treba da primarno bude prevarant, veći ili manji.

Uprkos svemu, i dalje smatram da konačno zrelom političkom vlasti, ozbiljnom državnom politikom, nezavisnim institucijama, sve uz pomoć Evropske unije, Crne Gora može ostvatiti svoju veliku društvenu i moralnu reformu.

Utisak je, da je posljednji čas za to.

 

    Milena PEROVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo