Na bjelopoljskim ležištima država je privatnim kompanijama davala pravo na višegodišnju eksploataciju, dok su dio ekoloških procedura vodile opštinske službe. Sada se provjerava pravni temelj tih odluka

Odluke o istraživanju i eksploataciji mineralnih sirovina na tri lokacije na  području bjelopoljske opštine preispitivaće Geološki zavod Crne Gore. Inicijativu je pokrenuo civilni sektor iz tog grada, a preispitivaće se odluke koje se odnose na površinske kopove (PK) Bioča, Kurilo I i Poda. Koncesionari na tim lokalitetima, prema ranijim odlukama, su kompanije Bemax, Konstruktorgroup i Imperijal.

Geološki zavod je, prema saopštenju NVO Euromost, koji je inicirao preispitivanje odluka, zatražio od Sekretarijata za ruralni i održivi razvoj informacije o trenutnom pravnom statusu akata koje je taj organ donio u predmetima koji se odnose na rješenja o davanju saglasnosti na elaborate procjene uticaja na životnu sredinu za tri ležišta tehničko-građevinskog kamena. Iz te organizacije ranije su tvrdili da se više ne može ignorisati pitanje – da li su pojedini organi lokalne samouprave uopšte imali zakonsko ovlašćenje da postupaju u predmetima za koje je nadležna Agencija za zaštitu životne sredine.

Kompanija Bemax ima tridesetogodišnju koncesiju za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na lokalitetu Bioča. Koncesiju je Vlada dodijelila u avgustu 2020. godine, a ugovor između države i Bemaxa zaključen je 12. oktobra iste godine. Prema podacima sa zvaničnog sajta koncesionara, odobreno eksploataciono polje prostire se na 4,897 hektara, dok su eksploatacione rezerve procijenjene na šest miliona kubnih metara čvrste stijenske mase. Koncesija je zaključena na period od 30 godina. Odlukom Vlade iz avgusta 2020. godine određeno je da procentni iznos za obračun koncesione naknade iznosi 8,5 odsto od tržišne vrijednosti bilansnih ili eksploatacionih rezervi, odnosno ukupnog tržišnog proizvoda.

Bioča je jedan od kamenoloma koje Bemax koristi za obezbjeđivanje tehničko-građevinskog kamena za svoju proizvodnju. Kompanija je ranije saopštila da koristi kamen iz šest kamenoloma širom Crne Gore i da redovno izmiruje koncesione naknade.

Kamenolom u Bioči bio je predmet pažnje i krajem 2024. godine, kada je Uprava za gazdovanje šumama i lovištima podnijela krivičnu prijavu Osnovnom državnom tužilaštvu u Bijelom Polju protiv Bemaxa zbog navodne uzurpacije državnog zemljišta. Iz Bemaxa su tada odbacili optužbe, tvrdeći da se sporni put nalazi unutar granica eksploatacionog polja i da za njegovo korišćenje imaju pravni osnov.

U međuvremenu, država je otvorila mogućnost i za novi koncesioni prostor na lokalitetu Lješnica-Bioča, koji se nalazi u blizini Bemaxovog eksploatacionog polja.

Za ležište tehničko-građevinskog kamena Lješnica-Bioča država, takođe, priprema koncesiju na 30 godina. Vlada je tokom ljeta usvojila Informaciju o pripremi javnog oglasa za dodjelu koncesije za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na prostoru od oko 11,96 hektara. Ležište se nalazi u klisuri rijeke Lješnice. Prema Elaboratu o klasifikaciji, kategorizaciji i proračunu rezervi tehničko-građevinskog kamena, koji je 2024. godine izradio JU Zavod za geološka istraživanja Podgorica za potrebe Montenegroputa, na lokalitetu Lješnica-Bioča utvrđeno je 2,34 miliona kubika bilansnih rezervi, dok eksploatacione rezerve iznose oko 2,1 milion kubnih metara.

Ugovor o koncesiji za detaljna geološka istraživanja i površinsku eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na ležištu Kurilo u Bijelom Polju pokrenut je inicijativom preduzeća DOO Konstruktorgroup prema Zavodu za geološka istraživanja. Na osnovu tog zahtjeva, Ministarstvo ekonomije je 15. maja 2020. godine raspisalo Javni oglas za dostavljanje ponuda.

Nakon zatvaranja oglasa u julu iste godine, firma Konstruktorgroup bila je jedini ponuđač. Sa osvojenih 76 bodova, preduzeće je steklo pravo na potpisivanje ugovora o koncesiji na period od 30 godina. Projekat je, pored same eksploatacije kamena, predviđao i prateća postrojenja poput drobilica i asfaltnih baza.

Umjesto pred državnim organima, investitor je proceduru odobrenja ekoloških elaborata pokrenuo pred lokalnom samoupravom. Opštinski Sekretarijat za ruralni i održivi razvoj sproveo je postupak i izdao saglasnost na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu. Na osnovu tog rješenja, firma je dobila dozvole za rad i počela sa aktivnostima na terenu.

Nevladina organizacija Euromost ubrzo je pokrenula pravni postupak, ukazujući na to da opština nije imala zakonsko pravo da odlučuje o projektima ovog tipa. Upravni sud Crne Gore je 14. maja 2026. godine donio presudu kojom je potvrdio da je za izdavanje ekoloških saglasnosti za ovakva postrojenja isključivo nadležna državna Agencija za zaštitu životne sredine, a ne lokalni organi.

Slučaj kamenoloma na lokaciji Poda u Bijelom Polju dobio je institucionalni i sudski epilog nakon što je Osnovno državno tužilaštvo podnijelo optužni predlog protiv opštinskih službenika zbog sumnje u zloupotrebu službenog položaja. Time je uokviren višegodišnji sukob između lokalnog stanovništva i opštinske administracije u vezi sa ovim ekološki spornim projektom.

Proces je započeo 1. decembra 2020. godine, kada je bjelopoljska firma Imperijal – u vlasništvu Vojislava Smolovića, rođenog brata predsjednika Opštine Petra Smolovića – zaključila ugovor o tridesetogodišnjoj koncesiji za eksploataciju kamena na površini od preko 23 hektara ležišta Poda. Ugovor je potpisan sa Ministarstvom ekonomije u periodu tehničke Vlade, dok je lokalne administrativne filtere i prateće poslove preuzeo opštinski Sekretarijat za ruralni i održivi razvoj.

Nezadovoljstvo mještana sela Srđevac, Poda, Bioče i Lozne tokom 2023. godine preraslo je u otvorene ulične proteste i blokade puteva. Tvrdili su da bi otvaranje kamenoloma trajno uništilo lokalna izvorišta vode i ugrozilo njihove domove. Dok su mještani upozoravali da se najbliže kuće nalaze na svega 100 metara od planiranog kamenoloma, u zvaničnom Elaboratu bila je navedena tri puta veća distanca. Posebno negodovanje lokalne zajednice izazvala je potpuna netransparentnost javnih rasprava; poziv za ključnu tribinu o Elaboratu dostavljen je Mjesnoj zajednici (MZ) Lozna tek dva sata nakon što je rasprava već počela, čime je građanima faktički onemogućeno učešće. Iz kompanije Imperijal su sve vrijeme odbacivali optužbe, tvrdeći da na koncesionom području nema kuća ni izvora, te da projekat nema negativan uticaj na okolinu.

Krajem januara ove godine, Zaštitnik ljudskih prava i sloboda donosi zaključak da su Ministarstvo rudarstva i Opština Bijelo Polje povrijedili pravo građana na zdravu životnu sredinu i pravila javnog učešća, jer lokalna zajednica nije bila pravovremeno informisana o projektima. Sumnje u regularnost postupaka dodatno je pojačala Agencija za sprječavanje korupcije (ASK), utvrdivši da tri člana opštinske Komisije za ocjenu elaborata za lokalitet Poda uopšte nisu ispunjavala zakonske uslove stručnosti i iskustva, što je formalno dovelo u pitanje validnost kompletnog procesa.

Epilog tužilačkog izviđaja uslijedio je u septembru 2026. godine podnošenjem optužnog predloga Osnovnom sudu protiv aktuelnog sekretara Armina Sijarića i službenice Danijele Lazarević. Oni se terete da su u periodu od februara do jula 2024. godine prekoračili granice svojih ovlašćenja i bez zakonskog osnova sproveli postupak procjene uticaja na životnu sredinu kako bi pribavili korist privatnom preduzeću, iako je je za to, navodno, bila nadležna državna Agencija za zaštitu životne sredine.

                                                                                Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Nedavno je za informaciju o Radoju Zviceru policija ponudila pola miliona eura, a četiri dana kasnije još pola miliona za Ljuba Milovića. Koliko je država do sada platila za informacije  i koliko je tih „nagrada“ zaista pomoglo da se zločini riješe, pitanje je čiji odgovor nije lako dobiti

Novac je, čini se, postao posljednja karta koju crnogorska policija izvlači kada istraga zapne. Od 20.000 eura za informaciju o ubistvu košarkaša Ljubomira Jovanovića, preko 30.000 za nestalog Petrovčanina Nemanju Medina i isto toliko za čovjeka koji je pucao na policajca Predraga Šukovića, do milion eura za ubistvo glavnog urednika „Dana“ Duška Jovanovića, država je građanima nudila novac da urade ono što policija nije uspjela, da pronađu trag koji će voditi do izvršioca. Nedavno je za informaciju o Radoju Zviceru ponuđeno pola miliona eura, a četiri dana kasnije još pola miliona za Ljuba Milovića.

Koliko je država do sada platila za informacije  i koliko je tih „nagrada“ zaista pomoglo da se zločini riješe? Odgovor na to pitanje nije lako dobiti. U javno dostupnim evidencijama nema objedinjene liste svih raspisanih nagrada, nema javnog pregleda isplata, nema podataka o tome koliko je ljudi dostavilo informacije, koliko je informacija provjereno i koliko je njih zaista dovelo do hapšenja ili pravosnažne presude. Ono što postoji jeste trag u novinskim arhivama i pojedinačnim odlukama državnih organa. Ali i taj trag govori dosta.

Ujutro 11. jula 2016. godine, u Njegoševoj ulici u centru Podgorice, pucano je na tadašnjeg šefa Odsjeka za borbu protiv organizovanog kriminala i korupcije Predraga Šukovića. Napadač mu je prišao s leđa i ispalio tri metka, pogodivši ga u noge. Sigurnosne kamere zabilježile su čovjeka sa šeširom. Fotografija je objavljena, a policija je pokušavala da utvrdi njegov identitet.

U prvim danima istrage, međutim, konkretnih informacija nije bilo. Skoro mjesec kasnije, 9. avgusta 2016., tadašnji ministar unutrašnjih poslova Goran Danilović raspisao je 30.000 eura nagrade za informaciju o identitetu osobe koja je pokušala da ubije Šukovića.

Nagrada nije bila mala. Ali ono što se dogodilo poslije još je zanimljivije. Tri mjeseca nakon pokušaja ubistva uhapšen je Radovan Aleksić, bivši pripadnik bezbjednosnih struktura. Tužilaštvo je tvrdilo da je upravo on osoba koja se nalazi na snimku i koja je pucala na Šukovića. Godinama je, međutim, trajala dilema. Aleksić je negirao da je imao bilo kakve veze sa napadom. Tvrdio je da se 11. jula nalazio u Beogradu i da nije čovjek sa snimka.

Viši sud je 2020. vratio optužnicu tužilaštvu na dopunu.  Prema navodima objavljenim ranije u „Monitoru“, jedan od svjedoka koji je prepoznao Aleksića kasnije je tražio da mu bude isplaćen obećani novac. Iako je postojao čovjek koji je tvrdio da zna ko je pucao i koji je tražio nagradu, to nije dovelo do konačnog rješenja slučaja. Osam godina nakon pucnjave, 2024. godine, Aleksić je oslobođen optužbi, a tužilaštvo se vratilo na početak – na potragu za NN izvršiocem. Drugim riječima, 30.000 eura nije donijelo odgovor ko je pucao na Šukovića, još manje je odgovoreno na mnogo važnije pitanje: ko je i zašto naručio napad.

Za ubistvo Duška Jovanovića država je otišla  dalje. Glavni urednik „Dana“ ubijen je 27. maja 2004. godine. Više od dvije decenije kasnije, javnost još nema kompletan odgovor ko je organizovao i izvršio ubistvo. Godine 2016. država je ponudila milion eura za informacije koje bi dovele do otkrivanja i procesuiranja izvršioca, odnosno nalogodavca. Nagrada nije donijela konačno rješenje. Godinama kasnije, 2025., vlast je ponudila milion eura.

Ovoga puta pravila su preciznije definisana. MUP je naveo da informacija mora biti vjerodostojna i od značaja za identifikaciju i procesuiranje izvršilaca, saizvršilaca, organizatora i/ili nalogodavaca. Odluka o eventualnoj isplati ne zavisi samo od toga što je neko nešto prijavio predviđeno je obrazloženo mišljenje nadležnog tužilaštva i odluka Vlade.

U oktobru 2016. Uprava policije ponudila je 30.000 eura za informaciju koja bi pomogla da se pronađe Nemanja Medin. Mladić je nestao u julu te godine. Policija je pozvala građane da dostave informacije koje bi mogle pomoći u njegovom pronalasku. Nagrada je bila još jedan pokušaj da se javnost uključi u potragu. Ali Medin nije pronađen. Slučaj je ostao jedan od najbolnijih primjera koliko je ograničen domet javnog obećanja nagrade kada nema informacije koja može da napravi ključni proboj.

U septembru 2011. godine policija je raspisala nagradu od 20.000 eura za informacije koje bi mogle pomoći u rasvjetljavanju ubistva košarkaša Ljubomira Jovanovića, kao i drugih teških krivičnih djela. Međutim, slučaj nije dobio sudski epilog. Dvojica muškaraca koji su bili uhapšeni zbog ovog zločina pravosnažno su oslobođena, dok ubistvo Jovanovića ni nakon 15 godina nije rasvijetljeno. Novčana nagrada, očigledno, nije dovela do informacije koja bi policiju odvela do počinioca.

Među posljednjim najvećim novčanim nagradama su one koje je Ministarstvo unutrašnjih poslova prije desetak dana javno obećalo – pola miliona eura za obavještenja od značaja za pronalaženje i hapšenje odbjeglog vođe kavačkog klana Radoja Zvicera, a potom isto toliko za odbjeglog bivšeg policajca Ljuba Milovića. Time je država, u samo nekoliko dana, obećala milion eura za dvojicu bjegunaca.

To je potpuno drugačija logika od one koja je pratila ranije slučajeve. Ranije su nagrade uglavnom bile vezane za konkretne događaje: ubistvo, pokušaj ubistva ili nestanak. Sada se novac vezuje za lociranje i hapšenje konkretnih osumnjičenih za teška krivična djela.

Iznos je ogroman, ali je poruka jasna da država želi da građanima, pa i potencijalnim saradnicima kriminalnih struktura, stavi do znanja da informacija o tome gdje se bjegunac nalazi može vrijediti pola miliona eura.

Problem je što još ne znamo da li će taj model funkcionisati. U zemlji u kojoj se godinama gomilaju neriješena ubistva, nestanci i napadi na ljude iz bezbjednosnog sektora, najskuplja stvar više nije sama nagrada. Najskuplje je vrijeme koje prolazi bez odgovora.

Svetlana ĐOKIĆ

Na sjeveru Crne Gore odnos prema tituli počasnog građanina nije svuda isti. Dodjela nerijetko zavisi od političkog konteksta, odnosa lokalne vlasti prema predloženim kandidatima, ali i spremnosti većine u lokalnom parlamentu. Dok pojedine opštine posljednjih godina nastavljaju da biraju počasne građane, druge su ovu praksu gotovo zaboravile

Priznanje počasnog građanina trebalo bi da bude jedno od najviših odlikovanja koje lokalna zajednica može dodijeliti pojedincu, kao izraz zahvalnosti za njegov doprinos gradu i zajednici. Na sjeveru Crne Gore, međutim, odnos prema toj „tituli“ nije svuda isti. Dodjela nerijetko zavisi od političkog konteksta, odnosa lokalne vlasti prema predloženim kandidatima, ali i spremnosti većine u lokalnom parlamentu. Dok pojedine opštine posljednjih godina nastavljaju da biraju počasne građane, druge su ovu praksu gotovo zaboravile, pa priznanje koje bi trebalo da predstavlja trajno svjedočanstvo o ljudima koji su obilježili život jednog grada ostaje tek povremeni dio lokalne politike.

Tako je, recimo, u Pljevljima titula počasnog građanina do sada dodijeljena samo jednom – Josipu Brozu Titu, odlukom Narodnog odbora Opštine 1962. godine, povodom njegovog 70. rođendana. Iako Statut Opštine predviđa da se ovo priznanje može dodijeliti osobama posebno zaslužnim za razvoj demokratskih vrijednosti, očuvanje tradicije, ugled i razvoj grada, kao i unapređenje odnosa sa drugim sredinama, ono decenijama nije dodjeljivano.

O tome ko bi mogao biti počasni građanin Pljevalja ponovo se odnedavno govori, posebno zbog brojnih ličnosti porijeklom iz tog grada koje su svojim radom doprinijele njegovoj afirmaciji. Među prvim konkretnim prijedlozima je Mirko Rondović, muzičar i interpretator tradicionalne muzike, koji je svojim stvaralaštvom promovisao pljevaljski kraj i njegovu kulturnu baštinu. Posebno mjesto u identitetu grada ima njegova pjesma „Svi pljevaljski tamburaši“, nastala po tekstu Ruždije Krupe, koja je tokom decenija postala svojevrsni simbol Pljevalja.

Istovremeno, dio lokalne političke scene smatra da je potrebno ponovo urediti sistem opštinskih priznanja. Ukazivali su i na višegodišnji prekid dodjele nagrade „20. novembar“, koja je u Pljevljima ustanovljena još 1973. godine i namijenjena je pojedincima i ustanovama za naročite rezultate i doprinos u različitim oblastima. Prema opštinskim propisima, odluku o dodjeli titule počasnog građanina donosi Skupština opštine, a priznanje može biti dodijeljeno i državljanima drugih zemalja.

Prema važećem Statutu i Opština Bijelo Polje ima zvanje „počasni građanin Opštine“, koje se može dodijeliti pojedincima posebno zaslužnim za afirmaciju i razvoj opštine. O dodjeli odlučuje Skupština opštine .No, Bijelo Polje dugo nije dobilo novog počasnog građanina, iako je priznanje formalno predviđeno opštinskim propisima. Prije 11 godina za to priznanje bio je predložen sadašnji predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, međutim, SO je prijedlog odbila. Protiv je glasalo 20 odbornika, devet je bilo za, a dva uzdržana.

Kolašin i Mojkovac su među opštinama koje skoro nijesu dobile počasnog građanina, iako je to priznanje predviđeno opštinskim propisima. U Kolašinu je ove godine od građana predloženo da se tom „titulom“ okiti istraživač i preduzetnik Slavko Kovačević, zbog naučnog, tehnološkog i preduzetničkog rada, kao i doprinosa međunarodnoj afirmaciji grada.

U obrazloženju inicijative navodi se da je Kovačević sa saradnicima razvio međunarodno prepoznatu tehnologiju digitalnog obilježavanja sadržaja, a njegovo preduzeće DeepMark registrovano je u Kolašinu. Tehnologija omogućava provjeru porijekla, vlasništva i autentičnosti digitalnog sadržaja, što je posebno značajno u vrijeme razvoja vještačke inteligencije i deepfake tehnologije. Kompanija je pokrenula investicionu rundu od 1,2 miliona dolara i dobila 200.000 eura podrške Fonda za inovacije Crne Gore. Međutim, to priznanje neće biti dodijeljeno na Dan opštine 28. avgusta, jer nije bilo vremena ni političke volje da se zakaže sjednica lokalnog parlamenta na kojoj bi se odlučivalo o predlogu.

U junu ove godine, SO Mojkovac donijela je izmjene odluke kojima je promijenjena dinamika dodjele najviših opštinskih priznanja. Nagrada „7. januar“ ubuduće se dodjeljuje svake druge, umjesto svake treće godine, za prethodni dvogodišnji period. I zvanje Počasni građanin Mojkovca dodjeljivaće se svake druge godine.

U Rožajama je posljednji put počasna građanka izabrana 2021. godine, kada je to priznanje pripalo tadašnjoj ambasadorki Turske u Crnoj Gori Songul Ozan, a titula počasnog građanina Gusinja dodijeljena je 2009. godine  Marku Vešoviću.

Opština Žabljak u posljednjoj deceniji nema proglašenih počasnih građana, pa je tako i posljednja inicijativa ove vrste ostala nerealizovana. Riječ je o predlogu od 18. oktobra 2022. godine, kada je uoči lokalnih izbora najavljeno da će titulu počasnog građanina dobiti proslavljeni glumac Petar Božović. Ideja, koju je tada iznio nosilac liste Prave Crne Gore Velibor Ostojić, predviđala je pokretanje ove procedure u slučaju smjene vlasti. Ipak, nakon izbora održanih 23. oktobra 2022. godine, ovaj predlog nikada nije zvanično predat na skupštinsku proceduru. Ni u Plavu, Andrijevici, Šavniku i Plužinama počasni građanin nije biran skorije, iako je to priznanje predviđeno opštinskim propisima.

Berane su među rijetkim opštinama koje prilično redovno dodjeljuju priznanje počasnog građanina. SO je 2. jula ove godine odlučila da to zvanje dodijeli akademiku prof. dr Milovanu Bojiću. Kao razlog za dodjelu priznanja navedeni su Bojićev višedecenijski doprinos medicini, nauci i humanitarnom radu, kao i unapređenju zdravstvene zaštite građana Berana i sjevera Crne Gore. Bojić je rođen u Kolašinu, a porijeklom je, kako je obrazloženo, vezan za Vasojeviće.

Prije Bojića, među počasnim građanima Berana bili su Milena Dravić, Dragan Nikolić i tadašnji predsjednik Srbije Tomislav Nikolić. Nikolić je za počasnog građanina Berana proglašen 2015. godine, na inicijativu Nove srpske demokratije, a predlog je u lokalnom parlamentu obrazlagao odbornik te partije Radojica Živković. Odluku su tada jednoglasno podržali odbornici, a povelja Nikoliću uručena je na svečanoj sjednici SO.

Petnjica je ove godine priznanje dodijelila akademiku Feridu Muhiću, kojem su povelja i ključ Petnjice uručeni 4. avgusta, na svečanoj sjednici povodom Dana opštine. Muhić je priznanje dobio za doprinos nauci, kulturi i društvenom životu.

Prva počasna građanka Petnjice bila je Branka Bogavac, crnogorska književnica, novinarka i publicistkinja koja decenijama živi i stvara u Parizu, a porijeklom je iz Bihora. Priznanje je dobila krajem 2020. godine, na predlog JU Centar za kulturu.

                                                                                                            Dragana ŠĆEPANOVIĆ