Povežite se sa nama

OKO NAS

EROZIJA NAŠIH PLAŽA: Čovjek pritiska i grabi, more struže i odnosi

Objavljeno prije

na

Intezitet erozije na većini plaža na našem Primorju je dostigao zabrinjavajuće razmjere. Koraci koji se tek u posljednje vrijeme preduzimaju da se taj proces uspori su mali i nedovoljni. Erozija plaža je prirodna pojava koja se ne može spriječiti, ali se značajno može ublažiti. Posebno uz pomoć  fondova Evropske unije, koja svake godine za te potrebe izdvaja nekoliko milijardi eura

 

Vlada  Albanije je nedavno usvojila odluku o gradnji 100 novih hidrocentrala u toj zemlji, uglavnom malih, u narednih pet godina. Mnoge od njih su planirane na pritokama rijeke Drim, koji donosi najviše vode u Bojanu, odnosno u Jadransko more, dok se nanosi zadržavaju u akumulacijama.

„Prvobitni plan je bio izgradnja velike hidrocentrale, ali nakon niza pregovora, albanska vlada se zaustavila na tome da će graditi dvije male hidroelektrane, jednu blizu druge, Skavica i Katundi i Ri’. Međutim, postoji veliki otpor lokalnog stanovništva i još nije jasno da li će ovaj projekat ići dalje ili ne“, saopštili su iz nevladine organizacije ECO Albania.

Istorija je svjedok da je gradnja prve velike hidrocentrale na Drimu značila početak procesa erozije u delti Bojane i lagano smanjivanje pješčane plaže na Adi.  U gornjem dijelu Drima je 1978. godine kineskom tehnikom izgrađena je hidrocentrala Fierza, koja je nazvana Svijetlo Partije, u vrijeme dok je još bio na vlasti komunistički diktator Enver Hodža.  Sada je na Drimu pet hidrocentrala, a plaža na Adi je  80 metara manja nego prije tri decenije.

Poznati njemački ekspert Štefan Dempke je još 2008. zaključio da se od sredine osamdesetih godina 20. stoljeća vodeni režim značajno promijenio zbog hidroelektričnih rezervoara, obilnog uzimanja vode radi navodnjavanja na albanskoj strani i plavljenja Bojane i sedimentne naslage su se smanjile, a uz to i more polako erodira istočni dio obale ulcinjskog primorja“.

Nakon što su uporno odbijali da prihvate tu činjenicu, vidljivu golim okom sa time su se deset godina kasnije složili i u Javnom preduzeću za upravljanje morskim dobrom. U saradnji sa Upravom za vode konačno su pokrenuti radovi na čišćenju korita Bojane.

Propusna moć korita je izuzetno smanjena. Bojana je postala odlagalište svih vrsta otpada, na desnom kraku je sagrađeno preko 600 kućica. Prvi put u istoriji,   2017. godine došlo je do zatvaranja desnog rukavca.

“Uklonjeno je oko 140.000 kubika materijala, iz desnog rukavca čime se obezbijedila protočnost rijeke. Ispitivanje je pokazalo da je  ovaj materijal  kvalitetani on je iskorišćen  za novu plažu, to jest proširivanje na Adi Bojani, oko 30.000 nove površine”, kaže generalni director Direktorata za vodoprivredu u Ministarstvu poljoprivrede i ruralnog razvoja Momčilo Blagojević.

U tom resoru navode da je  izvedenim radovima postignuto nekoliko efekata: pročišćeno je korito desnog rukavca, materijal koji je izvađen je iskorišćen na najbolji mogući način za prihranjivanje plaže koja je erodirala i dobili smo ponovo prostor koji je tokom vremena izgubljen.

Tzv. prihranjivanje je jedan od najefikasnijih načina koji se u svijetu koristi za spašavanje od nestajanja plaža. Početkom ove sezone samo u Boki Kotorskoj je Morsko dobro prihranilo oko 50 plaža. Neke političke grupacije su ocijenile da je riječ o manipulaciji koja zaslužuje krivično gonjenje. “Su­ro­vo za­tr­pa­va­nje i po­ve­ća­va­nje po­vr­ši­ne pla­ža kreč­nim mo­rač­kim pi­je­skom, ka­me­njem i zemljom, a sve pod pit­kim na­zi­vom ‘se­zon­sko pri­hra­nji­va­nje pla­ža’ po­ka­zu­je da se nad Bo­kom na­sta­vlja eko­nom­ski i eko­lo­ški ge­no­cid”, saopštili su iz Bo­ke­škog fo­ru­ma.

I iz Instituta za biologiju mora iz Kotora su upozorili na često nestručan rad na sanaciji posljedica erozije. “Obalna erozija dodatno je dovela do pogoršanja kvaliteta plaža smanjujući aktivnosti povoljne za turizam i uz negativan društveno-ekonomski uticaj ima negativan uticaj i na kvalitet životne sredine i atraktivnost područja. Čišćenje plaža i formiranje zaštitnih zidova protiv erozije najčešće se vrše mehaničkom opremom koja dodatno doprinosi obalnoj eroziji i veoma često se ove aktivnosti sprovode bez adekvatnog stručnog pristupa, pravnog i institucionalnog okvira”, rekao je donedavni čelnik te institucije dr Mirko Đurović.

Nagla urbanizacija, nekontrolisana izgradnja u zaleđu obale, i time pregrađivanje potoka koji su prirodno prihranjivali, učinii su da su danas plaže u budvanskom zalivu, praktično prepolovljene od erozije. Slična situacija je sa plažama u Sutomoru, Petrovcu, Pržnu, Jazu, Bečićima… Naravno, taj proces je zahvatio i ulcinjsku Veliku i Malu plažu, te Veliki pijesak na teritoriji barske opštine.

dr Sava Petković,  profesor sa beogradskog Univerziteta, konstatuje da je u posljednjih nekoliko decenija erozija obala i plaža u svijetu, pa i u Crnoj Gori, uglavnom uslovljena ljudskim faktorima. On tvrdi da su ključni faktori koji utiču na eroziju crnogorskih plaža posljedice naglog turističkog razvoja, neadekvatnih zaštitnih radova na odbrani od erozije šireg obalnog područja ili izgradnje objekata u moru i priobalju, koji su direktno izloženi udaru talasa.

“Plaže predstavljaju jedan od najznačajnijih prirodnih potencijala Crne Gore, a erozija plaža direktno utiče na smanjenje teritorije. Bez prostranih i stabilnih plaža nema razvoja turizma u Crnoj Gori. Ostaje takozvani masovni turizam, gdje gosti prihvataju da u špicu sezone leže kao sardine na najposjećenijim plažama”, kaže profesor Petković.

Uglavnom, plaže su, kao i cijeli obalni prostor , pod sve snažnijim uticajem čovjeka i njegovih aktivnosti. Neke od njih su nepovratno promijenile izgled.  Erozija plaža je prirodna pojava koja se ne može spriječiti, ali se značajno može ublažiti. Posebno uz pomoć  fondova Evropske unije, koja svake godine za te potrebe izdvaja nekoliko milijardi eura.

                                                                                                                       Mustafa CANKA

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo