Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Život od magle

Objavljeno prije

na

Ako pokušate da saznate šta se u Crnoj Gori proizvodi, ogovor koji ćete nejčešće čuti prost je: ništa. Onda ljudi malo razmisle i prisjete se da, ipak, proizvodimo struju i aluminijum, vadimo rudu boksita i ugalj, pravi se nešto vina i piva… Precizne podatke o tome šta ko kod nas proizvodi u MONSTAT-u nije moguće dobiti. Objavljivanje podataka po firmama, kažu, zabranjuju i domaći i evropski zakoni. Zbirni podaci mogu se dobiti, problem je što su sabrani tako da je gotovo nemoguće razaznati šta je šta. Golim okom se, međutim, jasno vidi da malo šta na ovome svijetu ima da ponese oznaku – Made in Montenegro. Da bi se nešto proizvodilo, morao bi neko i proizvoditi. Prema podacima iz Ankete o radnoj snazi za 2008. godinu u Crnoj Gori preko 70 odsto zaposlenih radi u uslužnim djelatnostima. ,,To je ludost, tragedija koja se desila dolaskom ove vlasti”, kaže Milenko Popović, profesor na Univerzitetu Mediteran. Kad je premijer Milo Đukanović peti put biran na tu funkciju, lider Pokreta za promjene Nebojša Medojević podsjetio je na izvjesne razlike između tog i trenutka kada je Đukanović prvi put postao predsjednik vlade: ,,Kada je bio prvi mandat, najviše radnika je radilo u industriji, u realnom sektoru. Umjesto industrijskih radnika koji su proizvodili novu vrijednost i čiji su se proizvodi izvozili na evropsko i svjetsko tržište, danas imamo trgovce. Rezultat ovih dvadeset godina vladavine je da smo radnike iz hala prebacili u butike, kafiće, male radnje, samoposluge”.

Iako je turizam službeno osnova naše privrede, u toj grani radi osam, a u trgovini dvadeset odsto ljudi čije se zanimanje svrstava u pružanje usluga. Usput, državna uprava zapošljava više ljudi nego hoteli i restorani.

Profesor Popović objašnjava da je sudbina malih zemalja da ,,nijesu u stanju da imaju ekonomiju u kojoj se sve proizvodi”. Po njegovom mišljenju, Crna Gora ima resurse koji joj omogućavaju da bude konkurentna bar u sedam grana – turizmu, poljoprivredi, šumarstvu i drvopreradi, pomorskom transportu, metalskom kompleksu, građevinarstvu i energetici. Zasad je to vrlo daleko od nas.

Aluminijum je jedan od naših glavnih proizvoda. Aluminijum, kao takav. ,,Ovakva aluminijska industrija nam ništa ne treba , ona treba Deripaski. Potrebne su nam više faze prerade”, kaže Popović. U Pokretu za promjene objašnjavaju da se prije dvadesetak godina proizvodilo 4.188 tona valjanih limova od aluminijuma, 4.333 tone valjane aluminijumske folije, 17.523 tona valjane trake od aluminijuma. Svega toga danas se proizvodi – nula tona.

Za vrijeme prvog Đukanovićevog mandata u Crnoj Gori se proizvodilo 5.216 komada mašina za građevinarstvo, 214.000 frižidera i 72.000 mašina za pranje rublja. Danas je to tek sjećanje. Premijer je objasnio, otprilike, da je stvar u globalizaciji – Obod je propao zato što su crnogorski građani otkrili da postoje bolji i ljepši frižideri. Izvjesno je bilo lakše uništiti Obod, nego njegove proizvode poboljšati i uljepšati. A moralo se brinuti i o tranzitu.

U Crnoj Gori se od 2006. ne proizvodi opeka, niti blokovi za zidove i pregrade, nema impregniranog drveta, furnira, šper ploče. U firmama kao što su Kips ili Volvoks prodaju se drvena vrata i prozori iz Slovenije, Češke, Bosne i Srbije. To, naravno, ne znači da se šuma ne siječe nemilosrdno. Tu napredujemo. Rezane građe smrče i jele u 2003. proizvodilo se oko 26 hiljada kubika, 2007, postigli smo da posiječemo i izrežemo blizu 75 hiljada kubnih metara. ,,U vrijeme SFRJ skoro svako mjesto u Crnoj Gori, osim primorja i Cetinja, imalo je neku vrstu prerade drveta, bilo je i sirovine i kadrova”, objašnjava profesor Popović. O tome kako sad stoje stvari kaže: ,,Kad proizvedemo ili izvezemo prvu kacu to će biti velika inovacija”.

Stručnjaci objašnjavaju da se od jednog kubika daske može napraviti preko 15 stilskih stolica ili osam trpezarijskih stolova ili šest kreveta. Kilogram drveta ugrađenog u fotelje, stolice, stolove skuplji je, kažu, od kilograma materijala ugrađenog u putničke automobile. Među onima koji dobijaju koncesije na crnogorske šume, koliko se zna, namještaj proizvodi jedino nikšićki Javorak. Ostali izvoze daske i trupce. Jeste glupo, ali izabranima donosi bržu i lakšu zaradu.

U kategoriji koja se u našoj statistici vodi kao – Namještaj, posteljina, madraci, nosači madraca, jastuci i slični punjeni proizvodi; lampe i druga svijetleća tijela, na drugom mjestu nepomenuti ili uključeni; osvijetljeni znaci, osvijetljene pločica imenima i slično, montažne zgrade – Crna Gora bilježi izvoz od 400.000 i uvoz od 20 miliona eura.

Odavno se kunemo u poljoprivredu. Prema statističkom godišnjaku iz 2008. godine u Crnoj Gori je 2003. godine proizvedeno oko 4.500 tona pšenice, 2007. požnjeli smo manje od dvije hiljade tona. Prinos kukuruza 2003. bio je 8.600 tona, četiri godine kasnije – manje od sedam hiljada. Manje je krompira, bijelog i crnog luka, paradajza, pasulja, djeteline, šljiva. U 2004. u Crnoj Gori je bilo 7.688 konja, 2007. njihov broj se smanjio za više od dvije hiljade. U istom periodu broj ovaca u našoj državi smanjio se za oko 35 hiljada, broj goveda za oko oko sedam hiljada. Pasterizovanog mlijeka 2003 smo proizvodili gotovo 73 hiljade hektolitara, 2007. – 27 hiljada. Proizvodnja prirodnih vina, sokova i jaja je porasla, lozove rakije i cigareta drastično opala.

Samo je na prvi pogled nejasno: dok je stoke sve manje, svježeg mesa, a naročito suhomesnatih i kobasičarskih proizvoda ima sve više. Svako ovdje zna da se moderni njeguški pršut pravi od mesa iz Holandije. Napredovali smo i kao proizvođači kafe – uvezemo, ispržimo, i – eto gotovog proizvoda.

Prema riječima upućenih, tekstilnu industriju u Crnoj Gori danas čine firme koje se bave doradom tekstila. Najčešće rade razne vrste uniformi, postoji fabrika u kojoj se šiju košulje, kao i firma koja proizvodi dječju trikotažu. Primarne tekstilne proizvodnje nema, niko ne kupuje vunu ili pamuk da bi od njih napravio tkaninu. Nešto kože se otkupljuje, uradi se samo početna faza štavljenja, prerade kože nema. Prema MONSTAT-u, 2007. u Crnoj Gori je proizvedeno devet hiljada pari muških kožnih cipela i isto toliko čarapa.

Spada u industrijsku proizvodnju – knjiga i brošura se u Crnoj Gori prije šest godina proizvodilo blizu hiljadu tona, pretprošle 458 tona.

Naravno, proizvodimo i struju. ,,Imamo energetski sistem koji je dobar samo da nije hajduka koji su ga zaposjeli”, kaže Popović. On naglašava da su građevinarstvo i pomorski transport grane u kojima bi Crna Gora mogla da bude konkurentna. ,,Pomorski transport nekada je činio 12 odsto bruto društvenog proizvoda. Imamo 10 hiljada pomoraca od kojih šest hiljada plovi i oni donose 150 do 200 miliona eura. Zamislite da imamo svoje brodare.”

U Pokretu za promjene tvrde da je ekonomski rast neodrživ bez proizvodnje. ,,Naš ekonomski razvoj je neodrživ, jer ne zavisi od nas . Čitavu ekonomiju smo zasnovali na tome hoće li se pojaviti neki šeik”.

Milenko Popović smatra da bi Crna Gora imala potencijala da razvije privredu koja je daleko diverzifikovanija, manje osjetljiva na šokove i manje zavisna od direktnih stranih investicija. Za početak, trebali bi nam ozbiljna vlada i vrijeme: ,,Da postoji sva politička volja za ovako nešto, trebalo bi nam 15 do 20 godina da se u pogledu privredne strukture i znanja vratimo na stanje iz 80-tih.”

Do daljnjeg ćemo živjeti od magle.

Kosara K. BEGOVIĆ

Komentari

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

TXT: U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

BUDVA UOČI GODIŠNJICE IZBORA BEZ KOALICIONOG DOGOVORA: Carević samo Demokratama nudi savez

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije baš jasno zašto je Marko – Bato Carević izašao sa ovakvom ponudom iako je znao da ona neće biti prihvaćena. U ranijim izjavama prvi čovjek budvanskih Demokrata, Mijomir Pejović kazao je, kako među potpisnicima koalicionog sporazuma o formiranju vlasti moraju da se nađu svi oni koji čine vladajuću većinu na državnom nivou. Uključujući i GP URA koja do sada nije učestvovala u pregovorima

 

Uskoro se navršava godina od izborne pobjede Demokratskog fronta i Demokratske Crne Gore na lokalnim izborima u Budvi, ali taj jubilej, po svemu sudeći, neće biti obilježen sklapanjem postizbornog koaliconog sporazuma o formiranju vlasti u najvećoj turističkoj opštini. Tokom proteklog desetomjesečnog perioda vlast u Budvi funkcionisala je, sa neznatnim izmjenama, na podjeli resora između DF-a i Demokrata ustanovljenoj na osnovu rezultata  prethodnih lokalnih izbora održanih 2016. godine. Kako se odnos snaga na avgustovskim izborima promijenio u korist stranaka koje čine Demokratski front, one očekuju i novu raspodjelu i veći udio u vlasti u opštini Budva.

Nakon izbora izostao je ozbiljan  dijalog među strankama kojima su Budvani iskazali povjerenje. Zamijenjen je međusobnim optužbama i žestokim kritikama čak i u okviru izbornih koalicija. Postkoalicioni dogovor nije postignut, ali je u međuvremenu došlo do preraspodjele mandata među strankama.

Lider lokalnog DF-a i predsjednik  Opštine Budva Marko – Bato Carević  nedavno je sa pobjedničke liste DF-a koja je osvojila 14 odborničkih mandata, isključio dvije partije, SNP i Pravu Crnu Goru. U odmazdi prema dojučerašnjim partnerima koji nisu glasali za njegov godišnji izvještaj, odlučio je i da im oduzme i sve funkcije koje su njihovi kadrovi zauzeli. Time se budvanski DF sveo  na 11 odborničkih mjesta. Desetak dana kasnije Carević ponovo intrigira političku scenu u Budvi miroljubivom ponudom Demokratama, o podjeli vlasti na novim osnovama.

Predsjednik Carević poslao je mejl Demokratskoj CG sa predlogom sporazuma o postizbornoj koalicionoj saradnji, konstituisanju, organizaciji i vršenju vlasti u Opštini. Ponuda se odnosi na zajedničko formiranje gradske uprave u punom trajanju mandata, do 2024. godine. Nova koalicija imala bi ukupno 17 mandata, odnosno tijesnu većinu od 33 odbornička mjesta u SO Budva.

Sporazum predviđa da se budvanska vlast uspostavi na sljedećim osnovama- Demokratski front sa 11 mandata ostvario bi učešće u vlasti sa 64,7 odsto a Demokratama sa 6 odbornika preostaje 35,3 odsto. Kolač vlasti u Budvi bio bi precizno podijeljen na dvije političke opcije.

„Potpisnici sporazuma konstatuju da se vlast konstituiše uz postojanje potpunog legitimmiteta i legaliteta koje su članice koalicije ostvarile na istorijskim izborima održanim 30. avgusta 2020. za šta postoji nesporno utvrđena volja većine građana Budve. Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na osnovu temeljnih načela demokratije, Ustava CG, Zakona o izboru odbornika i poslanika, Zakona o lokalnoj samoupravi, Statuta Opštine Budva…. uz poštovanje principa izborne volje građana i proporcionalno broju osvojenih glasova odborničkih mandata“, navodi se u predlogu sporazuma.

Predlog za formiranje vlasti potpisale su tri partije članice DF-a,  Nova srpska demokratija, Demokratska narodna partija i Pokret za promjene. Njime je jasno stavljeno do znanja da se ne odnosi na isključene SNP i Pravu CG.

„Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na period punog trajanja mandata, odnosno na period od četiri godine od dana posljednjih izbora za izbor odbornika u SO Budva. Potpisnici sporazuma ostaju otvoreni za participaciju drugih političkih subjekata u vlasti koji dijele iste ili slične stavove i principe političkog djelovanja bez ucjena u bilo kom segmentu i pravcu djelovanja. Potpisnici sporazuma se obavezuju da u skupštinskom radu koordiniraju rad klubova odbornika radi postizanja što većeg stepena saglasnosti po svim pitanjima koje spadaju u djelokrug rada Skupštine opštine Budva kao i izvršne vlasti. Obavezuju se da poštuju princip jedinstvenog djelovanja i glasanja u SO Budva za odluke koje  je zakonom i Statutom Opštine predviđeno da se odlučuje većinom glasova od ukupnog broja odbornika“, navedeno je u tekstu.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo