Povežite se sa nama

SVIJET

MASOVNA UBISTVA U SJEDINJENIM AMERIČKIM DRŽAVAMA: Neslavni rekord

Objavljeno prije

na

SAD su prva zemlja po broju masovnih ubistava u svijetu. Tokom ove godine se, zaključno sa 5. avgustom, dogodilo 250 masovnih ubistava, u prosjeku 1,2 po danu. Upucano je 979 ljudi, a među njima 246 smrtno

 

Bila je to krvava sedmica u Sjedinjenim Američkim Državama. Od 29. jula do 4. avgusta dogodila su se četiri masovna ubistva u raznim krajevima SAD. Prvo, koje je odnijelo tri života , dogodilo se kada je naoružani mladić sa puškom u rukama upao na festival hrane u sjevernoj Kaliforniji. Žrtava bi sigurno bilo više da policija nije reagovala na vrijeme.

Potom je uslijedila pucnjava u trgovačkom centru u Misisipiju. Tamo je nezadovoljni radnik u najvećem američkm trgovinskom lancu Volmart ubio dve osobe  i još toliko ranio.

Na kraju sedmice su se dogodile dvije masovne pucnjave u manje od 24 sata. U subotu je 22 ljudi, među njima šest meksičkih državljana, prema najnovijem bilansu, ubijeno u supermarketu u grau El Pasu, savezna država Teksas, na granici sa Meksikom. Mladić naoružan automatskom puškom, je, takođe, ranio 24 osobe. Nepunih 13 sati kasnije je u pucnjavi u Dejtonu u saveznoj državi Ohajo, smrtno stradalo devet ljudi, uključujući i počinioca zločina i  njegovu mlađu sestru koja se slučajno našla na mjestu zločina.

El Paso, smešten na američko-meksičkoj granici, ponosio se kao jedan od najsigurnijih gradova u SAD. Na dan kada je napadač otvorio vatru, u srcu ovog popularnog trgovačkog područja, hiljade porodica su kupovale namirnice ili školske potrepštine uoči početka nastave ove sedmice.

SAD su prva zemlja po broju masovnih ubistava u svijetu. Tokom ove godine se, zaključno sa 5. Avgustom, dogodilo 250 masovnih ubistava, u prosjeku 1,2 po danu. Upucano je 979 ljudi, a među njima 246 smrtno.

Ne postoji univerzalna definicije ovakve vrste masakra. Otuda mediji operišu sa različitim brojem počinjenih masovnih ubistava.

Tako dnevnik „Vašington post“ broji 166 masovnih ubistava od 1961. Prvog avgusta te godine bivši marinac Čarls Vitman, pošto je ubio majku i ženu, popeo se na Mejn bilding tauer, toranj koji dominira studentskim naseljem niverziteta Teksas u Ostinu i u narednih 96 minuta ubio još 14 ljudi (uključujući nerođenu bebu) i povrijedio 31 drugih, od kojih je jedna osoba umrla od posljedica 2001. Vitman je pokrenuo novo poglavlje americče istorije u kome masovna ubistva poprimaju novu i za tu zemlju potpuno unikatnu dimenziju.

Jedan od razloga masovnih ubistava u SAD jeste što se u toj zemlji nošenje oružja smatra jednom od neprikosnovenih sloboda. Predsjednik SAD Donald Tramp je u predizbornoj kampanji 2017. poručivao kako “nikada, ali baš nikada”, neće predložiti zabranu nošenje oružja. I poslije masakra u El Pasu je ocijenio da su „mentalno zdravlje i mržnja povukli obarač, a ne oružje”.

Probleme koji tište američko društvo, takođe, dovode do eksplozivnog spleta okolnosti. Društvena klima u SAD se promijenila, antagonizmi su postali oštriji nego što je to bilo ranije. Problemi sa imigracijom, dizanjem glasa ekstremnih organizacija i sve veći jaz između bogatih i siromašnih učinili da SAD postane zemlja sve dubljih društvenih sukoba.

SAD više nije zemlja od prije 30-40 godina — ljudi sve manje dijele zajedničke vrijednosti. Život je sve neizvjesniji, sve je više onih beznadežno siromašnih. Pošto žive usamljeničkim životima, ljudi su sve više podložni uticaju medija. Lako ih je radikalizovati. Otuđenost, mogućnost da se izgubite u masi i onda možete lako da dođete do oružja, nepovjerenje u vlasti, sve veća neizvjesnost svakodnevnog života dovode do opasne, eksplozivne smješe.

U SAD se bilježi stalno rastući trend u zločinima mržnje. Prema godišnjem izvještaju američkog Federalnog biroa za isljeđivanja (FBI) za 2018. godinu, prijave zločina mržnje su povećane 17 odsto u 2017. u odnosu na 2016, što je bio porast treću godinu za redom.

Od preko 7.100 zločina mržnje prijavljenih 2018, gotovo tri među pet su bili motivisani rasom ili etničkom pripadnošću, prema ovom izvještaju. Religija i seksualna orijentacija su bili još dva primarna motiva.

Prošle godine bilo je 2.009 zločina iz mržnje u svih 30 gradova, u poređenju sa 1.836 u 2017. Rastući opseg problema bio je istaknut činjenicom da je 2018. godine zabilježeno povećanje od 42 odsto u odnosu na ukupno 1.417 slučajeva u 2010.

Uopšte, ukupan broj zločina iz mržnje sada povećava već petu godinu zaredom. Njujork je imao najviše incidenata od svih 30 gradova –  ukupno 361.

Najčešce žrtve zločina iz mržnje prijavljene policiji u 2018. godini bili su crnci, Jevreji i pripadnici LGBT zajednice. Izvještaj je, takođe, naveo da su porasla ubistva potaknuta bjelačkom supremacijom. Zabrinjavajuće je da preliminarni podaci o 2019. godini, takođe, pokazuju porast u većini anketiranih gradova.

Politička polarizacija i porast krajnje desničarskog nacionalizma doprinose zločinima počinjenim iz mržnje širom svijeta, rekao je Brajan Levin , direktor Centra za istraživanje mržnje i ekstremizma iz Kalifornije.

Nasilje sa smrtonosnim posljedicama u SAD povećava zabrinutost zbog porasta tzv. domaćeg terorizma koji je nerijetko povezan s nacionalističkim i rasističkim stavovima.

Direktor FBI Kristofer Vrej  je prošlog mjeseca, pred Odborom za pravosuđe Senata, izjavio da je većina slučajeva domaćeg terorizma, koje je Biro istraživao, motivisana bjelačkom supremacijom. Šef antiterorističke jedinice FBI Majkl Mekgariti je u maju pred Kongresom rekao da Biro istražuje oko 850 slučajeva domaćeg terorizma.

Desničarski ekstremisti bili su povezani sa najmanje 50 ubistava 2018, što je čini jednom od najgorih godina kad je u pitanju ovakva vrsta nasilja još od 1995, prema istraživačima Antidefamacione lige (ADL), organizacije koja prati zločine iz mržnje. Otprilike tri četvrtine ubistava ekstremista počinile su osobe povezane sa bjelačkim rasističkim grupama, prema istraživačima ADL.

U ponedeljak je Tramp zauzeo mnogo oštriji stav poslije napada u El Pasu. Masovnu pucnjavu je nazvao “činom kukavičluka” i rekao da “nema razloga ili izgovora koji će ikada opravdati ubijanje ljudi”.

Predsjednikovi kritičari čekaju da vide hoće li on sada nastaviti da se drži tog tvrđeg stava ili će njegov rječnik popustiti čim prođe neposredna politička kriza, a on će, eventualno, vrati u svoju neprekinutu predizbornu kampanju. Predstavnici Demokratske stranke smatraju da se više napora mora uložiti u postizanje reformi zakona o oružju i kalifornijska senatorka I potencijalna predsednička kandidatkinja, tamnoputa Kamala Haris je obećala da će u prvih 100 dana od preuzimanja funkcije sprovesti akciju za regulisanje kontrole oružja.

 

Kultura nošenja oružja

 

Činjenica je da su SAD jedinstvene po kulturi nošenja oružja. Oružje je u toj zemlji dio tradicije, reklo bi se neiskorenjive, nalazi se u slobodnoj prodaji, a ograničenja za kupovinu oružja prilično su labava, čak i za poluautomatsko oružje.

Kako kontrolisati prodaju i nošenje oružja, pitanje je koje SAD mori već decenijama. Jedno je sigurno — američki građani po broju su najveći posjednici oružja. Prema statističkim podacima, jedan komad oružja dolazi na skoro svakog stanovnika SAD. Japan, nasuprot  tome, ima manje od jednog komada oružja na 100 stanovnika.

Sada se govori o tome da se oružje učini bezbjednijim, poput automobila — kao što je tehnologija u bezbjednosti saobraćaja napredovala, tako bi trebalo usavršiti i bezbjednost oružja. Kako će to uticati na onoga ko odluči da se, kao Vitmen 1961, popne na toranj i odatle masakrira ljude? To, zasad, ostaje nerješiv problem.

Čak i nakon masakra u Njutaunu, u kome je 20-togodišnjak ubio 26 ljudi, među njima 20 djece između šest i sedam godina, zakonodavstvo o oružju u mnogim djelovima SAD mijenjano je u pravcu ka većim slobodama – poput prava na nošenje skrivenog oružja. Neki upućeni to pripisuju Nacionalnom udruženju naoružanja (NRA) koja okuplja milione vlasnika i proizvođača oružja i blizu je vrha moći i uticaja u politici SAD. Kroz decenije kampanje, NRA je izjednačila ustavno pravo na oružje Amerikanaca u crveno-bijelo-plavi simbol boga i nacije.

Rana podrška koju je NRA pružila Trampu u kampanji 2016, nagrađena je njegovom iznenadnom pobjedom. Međutim, u posljednje vrijeme ova asocijacija slabi. Prihodi su smanjeni za 56 miliona dolara u 2017, zbog sve manje uplata članarina i dobrotvornih priloga. Strmoglavi pad pokrenula je unutrašnja borba za vlast u udruženju koja je stigla i do sudova, kao i krivične istrage slučajeva korupcije u Njujorku i Vašingtonu.

 

Upozorenja iz Urugvaja i Venecule

 

Meksički državni tužitelj razmatra podizanje tužbe protiv masovnog ubice iz El Pasa za terorizam koja bi mogla rezultirati njegovim izručenjem toj državi, južnom susjedu SAD. „Za nas je ta osoba terorist“, izjavio je meksički ministar vanjskih poslova Marcelo Ebrard.

Ministar Ebrard je najavio i da će njegovo Ministarstvo od SAD-a zatražiti informacije kako je ubica došao u posjed oružja koje je koristio u napadu. „Činjenica da su živote izgubili meksički državljani nagoni nas nas da preduzmemo legalne korake po pitanju nabavke oružja. Po nama to je ključno“, dodao je šef meksičke diplomatije.

U međuvremenu su ministastva spoljnih poslova latinoameričkih država Urugvaja i Venecuele izdala hitno upozorenje svojim državljanima u kome ih upozorava na opasnosti koje im prijete ukoliko putuju u SAD. Dvije države su upozorile svoje državljane na “neograničeno posjedovnje oružja” među žiteljima SAD  i odbijanje federalne vlade u Vašingtonu da se bavi tim problemom.

Putnici iz Urugvaja su posebno upozoreni da “da preduzmu mjere predostrožnosti usred rastućeg nobuzdanog nasilja, naročito zločina mržnje, uključujući rasizam I diskriminaciju”. Ministarstvo je nabrojalo i javna mjesta koja mogu biti prijetnja putnicima: tematski parkovi, tržni centri, festivali, religiozni skupovi, gastronomske manifestacijei bilo koja vrsta kulturnih i sportskih događanja.”

 

                       Milan BOŠKOVIĆ

 

Komentari

SVIJET

HAOTIČNA ITALIJANSKA POLITIČKA SCENA: Opet nova, klimava vlada

Objavljeno prije

na

Objavio:

Mateo Salvini je bio uvjeren u izazivanje prevremenih izbora i pobedu kada je raskinuo koaliciju dok je vodio kampanju po italijanskim plažama, ali se pokazalo da je to složenije nego što je mislio. Njegovi politički rivali su se okrenuli ideji o koaliciji M5S I PD, koje se međusobno mrze, pa će Liga biti van vlasti izvestan period. Pitanje je hoće li se Salvini vratiti na vlast, jači

 

Otvara se put da nova, 66. vlada Italije posle Drugog svetskog rata preuzme dužnosti. To je postalo izvesnije pošto su u utorak članovi Pokreta Pet zvezdica (M5S) podržali predloženu koaliciju sa centrističkom Demokratskom strankom (PD).

Ovo  znači da premijer Đuzepe Konte može dovršiti posao formiranja nove administracije i predstaviti predsedniku Italije Serđu Matareli listu predloženih ministara.  Da M5S i PD nisu uspeli da formiraju vladu, predsednik bi bio prinuđen da raspiše parlamentarne izbore 3 i po godine pre redovnog termina.

Do političkih previranja u Italiji došlo je kada je 20. avgusta premijer Konte, koji ne pripada ni jednoj stranci, ali ima bliske odnose sa M5S, dao ostavku. To je učinio pošto je lider Lige (nekadašnja Liga za sever) i tadašnji ministar unutrašnjih poslova Mateo Salvini napustio vladajuću koaliciju i pozvao na prevremene izbore.

Tu vladajuću koaliciju su činili M5S, s jedne strane, i sa druge strane Liga i Braća Italije ( uz burne međusobne nesloge). Iako su ovi drugi sebe smatrali ujedinjenom desnicom, brojni kritičari smatraju da niti su oni to, niti im je partner levica, već su svi  pomodni konglomerati lovaca na vlast i privilegije.

Koalicija koja je obećavala da će garantovano vladati 5 godina, završila je naglo.  Zemlja je ušla u krizu početkom avgusta, u vreme feragosta.  Lider Lige i zamenik premijera Salvini osetio je priliku da kapitalizuje rast svoje popularnosti i zahtevao vanredne izbore. Premijer Konte ga je  u Senatu optužio Salvinija za “ozbiljan nedostatak ustavne kulture” obaranjem vlade u vreme letnje pauze parlamenta. Iznio je i navode da je Liga tražila nelegalno finansiranje iz Rusije.

Salvini je bio uveren u izazivanje prevremenih izbora i pobedu kada je raskinuo koaliciju i vodio kampanju po italijanskim plažama, ali se pokazalo da je to složenije nego što je mislio. Njegovi politički rivali su se okrenuli ideji o koaliciji M5S i PD, koje se međusobno mrze, pa će Liga biti van vlasti izvestan period.

Posle 14 meseci pokušavanja da održi nefunkcionalnu koaliciju dveju najekstremnijih populističko-suverenističkih partija Evrope, ksenofobične Lige i antiestablišmentskog M5S, Konte je odustao.  Konteovom ostavkom se politički haos rasplamsao u krizu u zemlji opterećenoj finansijskim problemima. Nacionalističko-populistička koalicija je, kako ocenjuju zapadni mediji, tokom kratke vladavine unela strah u evropski establišment – sukobljavala se s Evropskom unijom (EU), izrugivala se njenim budžetskim zakonima, demonizovala migrante i prihvatila ruskog predsednika Vladimira Putina i njegovu autoritarnu politiku. Od izbora u martu 2018,  Salvini i Di Majo su pretvorili zemlju u rijaliti šou na društvenim medijima, saopštenjima i prepirkama preko Fejsbuka ili Tvitera o suprotstavljenim infrastrukturnim projektima, porezima, regionalnoj autonomiji,

Olakšanje među kritičarima vlade u Rimu bi moglo biti kratkog daha. Može se desiti da vlada M5S i PD ne bude stabilnija od odlazeće, s tenzijama prilikom sastavljanja budžeta za 2020. koji do sredine oktobra mora biti predstavljen Evropskoj komisiji. Značajnije povećanje bužeta moglo bi dovesti do ozbiljnog sukoba s EU.  Italija ima ogroman dug od preko 2,3 biliona eura, što, pokazuje koliki su ulozi političke krize.

Novi koalicioni partneri,  M5S i PD, pozvali su Brisel na veću fleksibilnost kako bi bila prevladana “preterana krutost” postojećih budžetskih pravila. Naglašavajući socijalnu pravdu, dve strane su se obavezale da će uvesti minimalnu platu, izbeći planirano povećanje prodaje PDV i povećati potrošnju na obrazovanje, istraživanje i dobrobit.Program je takođe pozvao na porez na multinacionalne kompanije i stvaranje javne banke koja bi pomogla jačanju razvoja na jugu Italije.

Ovakvi stavovi koji u Briselu mogu da zvuče kao populistički prema izvoru u M5S praćeni su  tvrdim stavom Di Maja u komunikaciji poslednjih dana sa rukovodstvom PD.  On je branio stroge zakone protiv imigracije koje je sastavio Salvini, a koje PD želi da ukine.

Time Di Majo, potpredsednik u prethodnoj Konteovoj vladi, šalje poruku pristalicama da ne izdaje izvorne prinicipe na kojima je nastala ova organizacija. Pojedini visoki zvaničnici M5S su rezervisani prema wsporazumu sa PD pribojavajući se da to može narušiti njen kredibilitet. Nastao ponajviše kao opozicija levici, koja je zastupljena kroz PD (koja je nastala kao unija bivših komunista i delova levih demohrišćana), M5S, ulazeći u koaliciju sa svojim dojučerašnjim ljutim protivnicima, gubi identitet i šansu da na duži rok predstavlja značajnu političku snagu u Italiji, tvrde kritičari dogovora o nastupajućoj vladi. PD je jasno rekla da su tu da vrate Italiju u okvire briselske Evrope.

Suštinski razlog raspada vlade je konstantan rast popularnosti Lige. Salvinijeva popularnost je rasla dijelom zahvaljujući tvrdom stavu prema migrantima. Ankete sada Saviniju daju oko 38 odsto podrške birača, što se smatra plafonom u italijanskoj fragmentiranoj politici. To je skoro dovoljno da ima vladu bez koalicionih partnera, ako uspe da prevede svoju popularnost u izborni uspeh.

Do sredine avgusta su bili izgledni parlamentarni izbori koji bi Salviniju doneli funkciju premijera. Mogao je oboriti vladu odmah posle trijumfa Lige na majskim evropskim izborima kada je ubedljivo pobedila s 32 odsto osvojenih glasova, dok je M5S imao tek nešto više od 17. No, Savini je oklevao do avgusta i letnje pauze parlamenta, što je pružilo priliku rivalima da  povrate snagu.

Neki posmarači ukazuju da Liga ima daleko najveću podršku među glasačima, pa možda nije mudro da se iz vlade izostavi Salvini, koji će ovako dobiti  novu priliku da kritikuje političku klasu, umesto da pokaže da li je sposoban da vlada, Opet, neki do vodećih demokrata, među kojima je bivši premijer Mateo Renci, kažu da je saradnja s M5S jedini način da se Italija spasi od Salvinijeve vlade.

Otvoreno pitanje je hoće li nova Konteova Vlada trajati do 2023. godine, kada bi trebalo da se održe novi redovni izbori. Ligi će kao opozicionoj partiji biti otvorene mogućnosti da još jače naglašava svoju antibriselsku politiku i da na taj način dodatno jača poziciju.

Mnogo toga zabrinjava u vezi sa Salvinijem, od stavova prema migrantima do flerta s idejom o izlasku iz evrozone.  Ljubljansko Delo je Salvinija karikiralo kao divljaka. On uprkos sudskim odlukama o obaveznom pomaganju ljudima u nevolji na moru drži i dalje brodove pune imigranata na sidrištima isped italijanskih luka da se kuvaju na vrućini iznureni i bolesni. Patnje drugih donose publicitet, a u isto vreme brojni imigranti ulaze kopnom, što je medijski manje važno.

Jedini ko se u vladi Italije nedvosmisleno suprotstavio ksenofobiji jeste ministarka odbrane Elizabeta Trenta, odbivši da potpiše Dekrete o sigurnosti (s pravom da se ubije lopov u kući ili radnji) i zabrani ulazak u teritorijalne vode Italije (TAR – administrativni postupak kojim se izbegava sudski). Objasnila je: “Politika blokiranih luka, zidova od bodljikave žice i suspendovanja suda ne funkcioniše – potrebno je više Evrope i humanizma”. Pritom je slala vojne brodove da spasavaju brodolomce.

Salvinija kritičari opisuju i kao i siledžiju koji otima političke pozicije, sejući pretnje, strah i sukobe. Kao Musolini 1922. i Salvini je sada zatražio “od naroda” da mu da svu vlast.

U vreme izbora za EP u maju ove godine izgledalo je da će se Savini nametnuti kao vođa svih evropskih ksenofobnih i suverenističkih tendencija, ali mu nije uspelo, jer su i drugi, počev od Marin Le Pen iz Francuske, priželjkivali to isto. Uživa da se slika (verovatno je svetski prvak u selfijima sa svojim pristalicama), teži da izgleda kao bič Božiji, kao isterivač đavola koji spasava hrišćanstvo od najezde inovernika. Visoko desnicom drži brojanice sa krstom i pokušava time uveriti sledbenike da mu je Bog sponzor.

Papa Francisko očajava  zbog njegovog nasilnog odnosa prema imigrantima. Kardinal Spadaro, direktor jezuitske revije Katolička civilizacija, opominje da je u pitanju zloupotreba krsta u  političke svrhe.

Uopšte, po tim kritičarima, Savini je prototip beskrupuloznih silnika koji haraju svetskim političkim prostorom u nameri da prekrajaju svet po svojim merilima, rušeći sve tekovine civilizacije. Sve je režirano tvrdo, nasilno i sa namerom da uvredi neistomišljenike, navode oni.

Interesantan jei  mehanizam Savinijevih optužbi na račun političkih protivnika među kojima instiktivno oseća da su najopasniji oni iz PD. Malo istine na koju se nadogradi prijemčiva laž što uništava ili bar svodi protivnika na ništavilo, navode kritičari.

Kako god zakoračila nova vlada, Italija je, prema dugogodišnjim poznavocima (ne)prilika u toj zemlji, postala talac minornih političkih ličnosti ogromnih ambicija. Iz nje sposobni ljudi beže. Sve više građana, pet miliona u naciji od preko 60 miliona, živi u apsolutnom siromaštvu.

Prognoze rasta BDP uoči pada vlade u Italiji svedene su na nulu, dok javni dug raste brzinom od 100 evra svake sekunde, mesečno za 21,5 milijardi i iznosi trenutno 2.394 milijarde evra, što je 38.608 evra po stanovniku, uključiv i novorođenčad.. Udruženje industrijalaca koje neprekidno traži beneficije, a poslove i profite iznosi van zemlje – prognozira skoru recesiju.

 

Salvini uzvraća udarac

 

Lider italijanske Lige Severa Salvini, isključen iz buduće vlasti, pozvao je pristalice na velike demonstracije u Rimu 19. oktobra. “Devetnaestog oktobra mislim na veliki dan italijanskog ponosa za većinu koja želi Vladu koja nije nastala preko noći u Parizu ili Briselu“” , rekao je Salvini.

Salvini, još uvek vršilac dužnosti ministra unutrašnjih poslova, obećao je povratak svoje stranke u prvi plan i rekao da je odlučniji nego ikad, osuđujući “vladu rođenu u Briselu kako bi se Italija oslobodila tog dosadnog Salvinija“”. On je dodao da Italija neće biti ničiji sluga.

Kako je napomenuo da  nije slučajno što je bivši evropski komesar Nemac Ginter Etinger rekao da je Brisel spreman da uradi sve da pomogne stvaranju te nove Vlade, prenosi ANSA.

“Neće oni dugo trajati, mi se već pripremamo. Ne mogu oni oduzeti Italijanima pravo na glasanje”, rekao je Salvini.

On je  upozorio da ne pokušavaju da ukinu njegov ukaz o bezbednosti, koji se odnosi na nelegalnu imigraciju, navodeći da će time naškoditi Italijanima.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

AMAZON U PLAMENU:  Zločin koji se mirno posmatra

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ekolozi su za situaciju u Amazonu, koja može negativno uticati na cijeli svijet, okrivili smanjenje mehanizama zaštite okoline,  koje je usledilo pod predsjednikom Bolsonarom, koji je u januaru stupio na dužnost sa populističkom podrškom koju je dobio tokom svoje kampanje za borbu protiv korupcije

 

Brazilske tropske šume u regionu Amazona su u plamenu i oči sveta su već nedeljama uprte u njih. Oglasio se i generalni sekretar UN Antonio Gutereš: „Zaštita prašume je od odlučujućeg značaja i za našu borbu protiv klimatskih promena“, poručio je prvi čovek svetske organizacije preko svoje portparolke.

„Naša kuća je u plamenu. Doslovno. U plamenu je prašuma Amazona, pluća naše planete, a ona stvara 20 odsto kiseonika. To je svetska kriza. Učesnici samita G7, odmah razgovarajmo o toj krizi ove subote“, poručio je francuski predsednik.

Ali reakcija predsednika Brazila, Žaira Bolsonara bila je neočekivana. On je najoštrijim recima napao francuskog predsednika i taj „kolonijalni mentalitet“ kojeg još uvek neguju i Francuska i najrazvijenije zemlje iz grupe G7. Bolsonaro optužuje Makrona kako se „meša u unutrašnje poslove Brazila“ i instrumentalizuje požar u njegovoj zemlji kako bi se „politički profilisao“.

Francuski lider je pak optužio Bolsonara da mu je lagao u vezi sa obavezama koje preuzima u borbi protiv klimatskih promena. On i ostali lideri iz G7 su dogovorili fond od 22 miliona dolara zemljama Amazonije.

Bolsonaro je, međutim, u prvi mah odbio finansijsku pomoć zahtevajući da Makron povuče “uvrede” na njegov račun prije nego što prihvati ponudu od G7. Šef osoblja brazilskog predsjednika rekao da Makron treba da vodi računa “o svojoj kući i svojim kolonijama”.  Kolonijalni posed Pariza, Francuska Gvajana je deo Amazonije.

Ipak je Bolsonaro posle prespavane noći sugerisao da je otvoren za primanje strane pomoći. “Suštinska tačka je da ovaj novac, po ulasku u Brazil, bude pod kontrolom brazilskog naroda”, rekao je jedan zvaničnik predsednikove administracije.

Ne pamti se da je takav požar besneo prašumama Amazona. U poređenju sa prošlom godinom, broj požara se od januara do avgusta povećao za 82 procenta. Samo u avgustu je registrovano gotovo 26.000 požara.

Brazilski nacionalni Institut za istraživanje svemira na osnovu satelitskih snimaka konstatuje da je ove godine bilo ukupno gotovo 73.000 požara. Na desetine hiljada plamti i u ovom trenutku. Zabeleženo je da je za 48 sati znalo da izbije gotovo 2.500 novih požara – pre svega u podrucju prašuma Amazona, često u teško dostupnim predelima i zašticenim područjima prirode.

Ministar odbrane Brazila je izjavio da su požari u Amazoniji pod kontrolom. Predsednik Brazila Žaim Bolsonbaro je odoborio u petak angažovanje armije zbog rastućeg pritiska medunarodne zajednice. Uključeno je 44 hiljada vojnika u gašenju požara te borbi protiv kršenja pravila u zaštiti životne sredine. Operacije armije su u toku u sedam brazilskih država na poziv lokalnih vlada za pomoc.

Svedoci su međutim ranije tvrdili da se protiv vatre bori veoma mali broj vatrogasaca i dobrovoljaca, i da jedva da su opremljeni za požar ovih razmera. Ugroženo je lokalno stanovništvo. Ne samo da im je život ugrožen od vatre, već požar uništava i životni prostor od kojeg su živeli.

Amazonska prašuma proizvodi ogromne količine vode, ne samo za Brazil, već za citavu Južnu Ameriku. Takozvane „leteće reke“ prenose vlažnost u velike delove Brazila. Ti ogromni kišni oblaci utiču na padavine u Boliviji, Paragvaju, Argentini, Urugvaju, čak na krajnjem jugu Čilea.

Očuvanje amazonske prašume neophodno je za poljoprivredu, proizvodnju prehrambenih proizvoda i proizvodnju struje u Brazilu. Pored toga, amazonska prašuma je zaslužna za jednu petinu slatke vode koja dospeva u svetska mora.

Amazonska prašuma i druge tropske šume upijaju izmedu 90 i 140 milijardi tona ugljenika i tako doprinose stabilizaciji svetske klime. Samo amazonska prašuma čini 10 odsto biomase naše planete.

Prokrčene šume su, naprotiv, najveći izvor gasova koji izazivaju efekat “staklene bašte”. Sečom šume zarad dobijanja zemljišta za poljoprivredno korišcenje dolazi do emitovanja tih gasova u atmosferu, a to destabilizuje klimu.

Pariskim sporazumom o klimatskim promenama iz 2015. zadat je cilj da se globalno otopljenje ograniči na ispod dva stepena Celzijusova ( C ), u poređenju sa predindustrijskim vremenom. Taj plan u sebi nužno sadrži i očuvanje šuma.

Podaci UN iz 2015. pokazuju da je Brazil jedna od 10 zemalja na svetu u kojima je emitovanje gasova koji izazivaju efekat “staklene bašte” na najvišem nivou. Zato se Brazil obavezao da će smanjiti emitovanje tih gasova do 2030. za 43 odsto u poredenju sa stanjem iz 2005. godine. Kako bi taj cilj bio postignut, Brazil se obavezao da će povećati udeo održive bio-energije te da ce, izmedu ostalog, ponovo pošumiti 12 miliona hektara zemlje.

Očuvanje bioraznolikosti važno je zbog toga što ona garantuje održivost za sve žive organizme. Zdravi i raznoliki eko-sistemi se, osim toga, bolje oporavljaju od katastrofa poput požara. Očuvanje biološke raznolikosti takode doprinosi stabilizaciji drugih eko-sistema u regionu.

Biljke iz amazonske prašume važne su i za proizvodnju lekova, prehrambenih i drugih proizvoda. Više od 10.000 biljnih vrsta tog regiona pruža materijal za medicinsku upotrebu, kozmetiku ili biološka sredstva za suzbijanje štetočina.

Do kraja sušnog perioda, šumski poari u Brazilu bi mogli da se prošire na još netaknute površine tropske šume i dovedu deo definitivnog izumiranja pojedinih vrsta drveća. Prave razmere štete još se ne mogu sagledati.

„Ne znamo koliko će vatrenih žarišta sa njiva preći na šume“, kaže Paulo Brando, stručnjak nezavisnog brazilskog instituta za istraživanje regiona Amazonije IPAM. „Trenutno sateliti samo mogu da ustanove postojanje požara.“

Najveći broj šuma gori u saveznoj državi Para. Tamo se vodi istraga protiv osumnjičenih podmetača požara. Ratari su osumnjičeni da su u okviru tzv. „Dana vatre“ 10. avgusta počeli da pale šume da bi osvojili obradivo zemljište – akcija navodno u znak podrške predsedniku Brazila Bolsonaru. Ubrzo zatim su satelitske slike pokazale da se požari šire.

Prema informacijama tužioca koji vodi istragu Paula de Tarsa, najveći deo požara besni baš na prirodnim područjima pod zaštitom države. Na ta područja stalno upadaju veleposednici, špekulanti ili vlasnici rudnika koji bi tu da razviju posao. Tužilaštvo istražuje i manjkavosti na planu državne kontrole i opreme i sredstava kojima raspolaže brazilska agencija za zaštitu životne sredine IBAMA.

Na područjima na kojima se flora posle požara unekoliko oporavila, pokazalo se da je potrebno najmanje sedam godina dok ne počne ponovna apsorpcija ugljenika i isparavanje vode u atmosferu. Istraživanja u regonu su pokazala i da je posle svakog šumskog požara ugrožen biodiverzitet. Čak i ukoliko se deo šume oporavi, broj vrsta drveća nikada ne dostiže raniji nivo.

Uništavanje Amazonije, međutim,  traje godinama, nekad sporije, nekad brže, ali – stalno. I ne radi se tu samo o krčenju prašume zarad poljoprivrednih površina za držanje goveda i sadnju soje.

Godinama se povećava broj ilegalnih rudnika zlata. Zatim, poslednjih godina usred prašume nastaju ogromne akumulacione brane. Do 2023. bi trebalo da ih bude više od 20 – a to su projekti koji su počeli još pod vladom levičarskog predsednika Lule da Silve. U pitanju su brane ciji je doprinos elektroprivredi upitan, ali su zato posledice po ekosistem izvesno razorne. Čitava područja se poplavljuju, a akumulaciona jezera u takvoj tropskoj klimi postaju pravi rasadnici metana. Metan je, pak, daleko štetniji po klimu od ugljen-dioksida.

Prema predseniku Bolsonaru, „postoje snažni pokazatelji“ da su za požar krive – nevladine organizacije (NVO) koje protestuju protiv uništavanja prašume, kako u Brazilu, tako i u svetu. On optužuje da su NVO eventualno izazvale požare kao reakciju na to što im je Bolsonarova vlada smanjila ili cak potpuno ukinula finansijsku pomoć. Bolsonaro je ipak priznao i da bi bilo moguće da su poneki požar podmetnuli farmeri koji na taj način žele da raskrče prašumu kako bi tamo proširili svoja polja.

Ta reakcija predsednika Brazila može da se objasni ukoliko se zna da on snažno podržava i farmere koji na prostoru prašume šire svoje plantaže i još više, rudarske kompanije koji žele da dopru do ogromnih rudnih bogatstava koje se nalaze na tom prostoru. I jednima i drugima „smeta“ jedino – prašuma i tamošnje indogeno stanovništvo, a Bolsonaro je već više puta sasvim jasno stavio do znanja na cijoj je strani.

Bivša minisarka prirodne sredine i predsednicka kandidatkinja Marina Silva rekla je kako su požari koji bukte Amazonom “zločin protiv čovječnosti”, te je okrivila aktuelnu politiku za podsticanje požara. “Čitav svet gleda situaciju koja je van kontrole u smislu seče šuma i požara u brazilskom Amazonu”, izjavila je.

Silva, ali i drugi ekolozi, su za situaciju u Amazonu okrivili smanjenje mehanizama zaštite okoline  koje su usledile pod Bolsonarom, koji je u januaru stupio na dužnost sa populističkom podrškom koju je dobio tokom svoje kampanje za borbu protiv korupcije.

Bolsonaro je poznat kao skeptik u pogledu klimatskih promena. Desničarski brazilski predsjednik je nagovestio da bi se Brazil mogao povući iz Pariškog klimatskog sporazuma iz 2015. godine, uz obrazloženje da njegovi uslovi ugrožavaju brazilski suverenitet nad regionom Amazona.

Bolsonaro se zalaže za otvaranje zaštićenih dijelova Amazona za komercijalne aktivnosti, što će prema upozorenjima ekologa dodatno ohrabriti drvosječe, rizične rudarske poduhvate i rancere koji žele profitirati od deforestacije. Šef države važi i za osobu blisku poljoprivrednom lobiju. On je tako predložio da se i zaštićena područja džungle ukljuce u razvoj poljoprivrede. Veliki deo ogoljene površine koristi se za uzgoj goveda kao i za plantaže soje. Najavio je i da se u Amazonu neće proglašavati nikakva nova zaštićena podrucja.

Uništenje Amazonije deluje nezaustavljivo. Sankcije nece ništa doneti, naprotiv. Bolsonaru i lobistima brazilske poljoprivrede ide u prilog ako se zamrznu međunarodna sredstva za zaštitu klime i prašume, kako to sada traže Nemačka i Norveška.

To bi samo ugrozilo mnoge angažovane ljude i njihove projekte na licu mesta. Oni od svoje vlasti ništa ne ocekuju. Budžetska sredstva za životnu sredinu su još prošle godine znatno umanjena.

Medunarodna zajednica mora da dela upravo suprotno – da dugorocno izdvoji mnogo više novca. Globalni fond, obeštecenja, planetarna obaveza da se ekonomski interesi u Amazoniji ostave u drugom planu.  Konferencija UN u septembru kada ce klima biti glavna tema pravi je okvir da se o ovome razgovara. Tu ce svet pokazati da li je u stanju da dela.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

HOĆE LI AMERIKA POSTATI VLASNIK GRENLANDA: Trampova šala ili ozbiljna namjera

Objavljeno prije

na

Objavio:

Za SAD bi kupovina Grenlanda prije svega imala stratešku vrijednost, jer bi posjedovanje ledenog ostrva omogućilo dodatni uticaj na obližnjem Arktiku, gdje su suočene s pojačanom konkurencijom  Rusije i Kine

 

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp odlučio je da odgodi posjetu Danskoj planiranu za 2. i 3. septembar.

„Danska je veoma posebna zemlja sa nevjerovatnim ljudima, ali, na osnovu komentara premijerke Mete Frederiksen da nije zainteresovana za razgovor o kupovini Grenlanda, ja ću odgoditi naš sastanak koji je planiran za dvije nedjelje, za drugo vrijeme“, napisao je Tramp na Tviteru.

Prošle sedmice Tramp je zatražio je od saradnika da istraže mogu li SAD da kupe Grenland, najveće ostrvo na svijetu, koje je u sastavu Danske monarhije.

“Ta ideja se pojavila… I strateški je interesantna…“, kazao je Tramp.

Premijerka Danske Mete Frederiksen nazvala je Trampovu izjavu šalom. „Grenland nije Danska. Grenland je Grenland. Stvarno se nadam da je sve to šala“. Ministarka spoljnih poslova Grenlanda izjavila je: „Otvoreni smo za poslovanje, ali nismo na prodaju“.

Drugi danski političari su sa podsmjehom reagovali na izvještaje o Trampovoj zainteresovanosti da kupi Grenland. Bivši premijer Lars Loke Rasmusen je izjavio da to mora da je prvoaprilska šala, ali van sezone. “Ukoliko je Tramp zaista pomišljao na tako nešto, onda je to konačan dokaz da je poludio. Sama pomisao da će Danska prodati svojih 50.000 stanovnika SAD je potpuno smiješna”, rekao je čelnik Danske narodne partije Soren Espersen.

Da se ne radi o šali potvrdio je šef Nacionalnog ekonomskog savjeta Bijele kuće Lorens Kudlou: “Mi to razmatramo. Grenland pripada Danskoj. Danska je naš saveznik, a Grenland strateško mjesto. Tamo ima mnogo značajnih mineralnih resursa“.

Stanovnici Grenlanda poručili su Trampu da njihov dom nije za prodaju.  Njegovu ideju su uporedili sa politikom “iz doba ropstva i kolonijalne moci”.

A Tramp je zapravo otkrio “vjekovni način razmišljanja” SAD o Grenlandu, objavio je londonski Gardijan.

Grenlandska vlada reagovala je diplomatski. “Grenland ima dobre radne odnose sa SAD i zanimanje Bijele kuće za ostrvo smatramo izrazom većeg interesa za ulaganje u zemlju i njene mogućnosti“. Ali, “Grenland očito nije na prodaju”, reagovano je iz vlade u Nuku, glavnog grada Grenlanda.

Svjetski mediji javljaju da Grenland neće biti prodat SAD. Danska nema razloga da ga prodaje. To je bogata zemlja koja ima budžetski višak i lako može priuštiti godišnju subvenciju od oko 500 miliona američkih dolara koju isplaćuje Grenlandu.

Još 1867. američki državni sekretar Vilijem Stjuart  u tandemu sa bivšim senatorom Robertom Dž. Volkerom ispitivao je mogućnost kupovine Grenlanda i, možda, Islanda. Protivljenje u Kongresu u Vašingtonu je potopilo projekat pošto je za kupovinu odabrana ruska Aljaska, kao važnija investicija. Drugi put, poslije Drugog svjetskog rata, kada se Grenland nalazilo baš pod upravom SAD, predsjednik Hari Truman je 1946. ponudio da kupi ostrvo koje fizički čini dio sjevernoameričke kontinentalne mase. No, Danska je odbila ponudu od 100 miliona dolara.

Trampova zainteresovanost za Grenland, dansku pokrajinu visoke autonomije, pokrenula je mnoštvo pitanja. Koji su motivi predsjednika SAD, šta je pojam suverene teritorije danas, kao i mogu li tržišta takvih teritorija da ožive u budućnosti? Mogu li SAD da iskoriste Grenland za jačanje vojnog prisustva na Arktiku? Konačno, da li bi ideja o kupovini Grenlanda, kao nekada akvizicija Aljaske, doprinijela Trampovom nasljeđu? Pošto bi kupovina Grenlanda za Trampa i njegovo nasljeđe bila glavna tačka u predsjedničkom rezimeu.

Sasvim je jasno da iza ponude predsjednika Trampa, po vokaciji investitora,  stoje bogatstva koja se nalaze u tlu Grenlanda, iza koga se prostire Arktik, a koja će uskoro, zahvaljujući klimatskim promjenama i topljenju ledenih masa, da budu još dostupnija. To su neki od rijetkih neiskorišćenih regiona na svijetu s velikim ekonomskim potencijalom.

Smatra se da Grenland, ostrvo koje je 80 odsto prekriveno ledenom pločom, izuzetno bogat prirodnim resursima – uključujući gvozdenu rudu, olovo, cink, dijamante, zlato, rijetke elemente zemlje, uranijum… Ni ribni potencijal i milijarde barela nafte nisu zanemarljivi. Dobar dio toga je trenutno neiskorišten, no zbog globalnog zagrijevanja ledena ploča se brzo topi i iskorištavanje prirodnih resursa Grenlanda bi moglo biti lakše.

Analitičari, ipak, smatraju da je predsjedniku SAD, prije svega, stalo do geopolitičkog uticaja na Arktiku. Za SAD bi kupovina Grenlanda prije svega imala stratešku vrijednost, jer bi posjedovanje ledenog ostrva omogućilo dodatni uticaj na obližnjem Arktiku, gdje su suočene s pojačanom konkurencijom Rusije i Kine.

Pored SAD, Norveške i Danske, sa Arktikom se graniče Trampovi suparnici – Rusija i Kina. Iako rukovodstvo Pekinga ne kontroliše arktičku teritoriju, težnju za tim regionom na Sjevernom polu Kina jasno ističe, nazivajući sama sebe „državom bliskom Arktiku“.

Jasno je da je riječ o nečem većem od kupovine nekretnine. U trci za mineralnim sirovinama i rutama za brodove ogleda se geopolitičko nadmetanje starih i budućih hegemona za jedan novi svjetski poredak. Kod Donalda Trampa se ne radi ni o čemu drugom do o američkoj dominaciji na Arktiku i to u trci sa rivalima – Rusijom i Kinom.

SAD nastoje da osujete kineske napore za postizanje ekonomskog uporišta na Grenlandu. Sekretarijat za odbranu je 2018. uspješno radio na blokadi Kine za finansiranje tri aerodroma na ostrvu. Ovog juna je kineska državna kompanija povukla svoju ponudu za izgradnju dva medunarodna aerodroma pošto je Grenland izabrao danskog izvođača za dovršetak projekta koji će region učiniti dostupnijim ostatku svijeta. No, Kina nastavlja sa svojim planovima za razvoj novih brodskih linija koje će biti otvarane pošto se arktički led otapa usred klimatskih promjena.

Američki državni sekretar Majk Pompeo trebalo je da posjeti Grenland u maju radi razgovora o dugoročnom miru i održivom ekonomskom razvoju. Desetogodišnji ugovor o odbrani između Danske i SAD daje američkoj vojsci gotovo neograničena prava na Grenlandu u najsjevernijoj američkoj bazi, vazduoplovnoj bazi Tule. Smještena na 750 milja sjeverno od Arktičkog kruga, uključuje radarsku stanicu koja je dio američkog sistema ranog upozoravanja s balističkim raketama.

SAD smatraju uspon Kine rastućom prijetnjom njenom međunarodnom uticaju. Posljednjih nekoliko decenija Peking ulaže u infrastrukturu, poslovanje i prirodne resurse u Africi, ostatku Azije i Centralnoj i Južnoj Americi. Čini se da se sada Kina okreće ka Arktiku. Prošle godine je predstavila svoj plan “Polarnog Puta svile“.

 

Vrijednost ostrva  deset biliona dolara

Vrijednost ostrva Grenland mogla bi da bude oko 10 biliona dolara (1 bilion – 1.000 milijardi), izračunao je profesor Konstantin Ordov sa Katedre za finansijski menadžment Ruskog ekonomskog univerziteta G. V. Plehanov u Moskvi. Profesor Ordov je među onima u Rusiji koji su poklonili značajnu pažnju Trampovoj ideji.

„Vrijednost znatno manjih, a sličnih ostrva, iznosi oko pet miliona dolara po kvadratnom kilometru. Grenland više ne zaostaje po vrijednosti za Klondajkom (područje teritorije Jukona u severozapadnoj Kanadi, istočno od granice Aljaske) i njegova cijena bi mogla da dostigne 10 biliona dolara, a to je više od polovine američkog ukupnog domaćeg proizvoda, uz veoma sumnjivu ekonomsku isplativost“, rekao je Ordov.

 

Najveći nacionalni park na svijetu

Grenland je samoupravna autonomna teritorija pod suverenitetom Danskog kraljevstva. Prostire se na 2.166.086 kvadratnih kilometara, od čega voda čini 81,1 odsto. Još 2000. godine je 1.755.637 km² površine Grenlanda bilo prekriveno ledom, a 410.449 km² nije.  Samo je južni dio ostrva zelen, bar preko ljeta, zbog strujanja  Golfske struje uz obalu tog dijela ostrva.

Prema podacima iz 2013, na ostrvu je bilo 56.483 žitelja, uz gustinu od 0,025 stanovnika po km2.

Iako je geografski i etnički arktička nacija dio Sjeverne Amerike, politički i istorijski Grenland je više vezan za Evropu. Atlantski okean je grenlandska granica na jugu, Grenlandsko more na istoku, Sjeverni ledeni okean na sjeveru i Bafinov zaliv na zapadu. Najbliže države Grenlandu su Island na istoku i Kanada na zapadu. Grenland je najveća zavisna teritorija, a na ostrvu se nalazi i najveći nacionalni park u svijetu.

Grenland je u bio nastanjen tokom proteklih 4.500 godina, pripadnicima autohonih naroda Artika, čiji su preci dolazili iz današnje Kanade. Skandinavci su naselili južni dio Grenlanda početkom 10. vijeka. Sa Grenlanda i Islanda su se otiskivali na mora. Jedan od njih, Leif Erikson je postao pvi znani Evropljanin koji je dosegao Sjevernu Ameriku, gotovo 500 godina prije nego što je Kristofer Kolumbo doplovio do Karibskih ostrva.

 

Duga tradicija kupovine zemljišta

Amerika ima dugu istoriju kupovine zemljišta kako bi proširila svoju teritoriju i osigurala svoje interese u inostranstvu.Odmah poslije proglašenja nezavisnosti 1776. godine, čelnici SAD počeli su sa kupovinom teritorija. Prvi put 1803. godine — od Francuske je kupljena Luizijana za 15 miliona dolara. To nije ista savezna država kao danas, već je bila ogromna teritorija koja je obuhvatala, djelimično ili potpuno, 15 država: od Montane do Teksasa, zemljište koje čini gotovo četvrtinu sadašnje teritorije SAD.

Već 1819. godine, poslije rata sa Španijom, SAD su za pet miliona dolara kupile Floridu. Trideset godina kasnije i Teksas, sve do Pacifika, pripao je Americi uz milionsku kompenzaciju Meksiku. SAD su kupile Aljasku od carske Rusije1867. godine, za 7,2 miliona dolara, a Filipinska ostrva od Španije 1898. za 20 miliona dolara. Posljednji prodavac svoje teritorije je bila upravo Danska koja je Vašingtonu 1917. ustupila Djevičanska ostrva za 25 miliona dolara.

Smatralo se da, nakon usvajanja povelje UN poslije Drugog svjetskog rata, nikakav transfer teritorija nije moguć. Ovo pitanje se ipak pokreće.

Američki poslovni dnevnik Blumberg piše kako je Trampova ideja o kupovini Grenlada možda vanserijska i nemoguća, ali to ne znači da ne treba razmišljati o oživljavanju tržišta suverenih teritorija – što je nekada SAD učinilo velikim.

Iako ovo nije prvi put u istoriji da američki predsjednik razmatra kupovinu ledenog ostrva, danas to ipak nije moguće, smatra Vašington post. Ne samo zato što su ekonomski troškovi nesagledljivi, ocjenjuje list, naglasivši kako su norme nacionalnog identiteta od 19. vijeka transformisale teritoriju iz pokretne robe u nedjeljive i nepregovarajuće djelove suverenih naroda.

                 Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati
Advertisement

Kolumne

Novi broj

Facebook

Izdvajamo