Povežite se sa nama

OKO NAS

MEDITERANSKI URAGANI I NA NAŠEM PRIMORJU: Priroda uzvraća udarac   

Objavljeno prije

na

Tokom jula Crna Gora se dva puta morala suočiti sa velikim nevremenom. Žrtava, na sreću, nije bilo, a šteta nije ni izračunata. Narednih godina uragani će biti još silovitiji

 

“I ranije je bilo nevremena, ali ovako nešto  ne pamtim. A imam punih 76 godina. Padala bi kiša, no ne sa olujnim vjetrom. Uvjeren sam da nam se priroda sveti, odnosno da ona uzvraća udarac svima onima koji joj čine zlo”, kaže poznati ulcinjski ekolog Dželal Hodžić.

On ističe da je već sada izvjesno da će narednih godina ovakvih pojava biti više i da će biti još razornije. “Moraćemo se naučiti da živimo sa prirodnim hazardima”, kaže  Hodžić.

Samo u julu Crnu Goru, odnosno Crnogorsko primorje čak dva puta su pogodili tzv. mediteranski uragani. Vjetar je bio ogromne moći, lomio je masline, borove i ostalo drveće, bile su poplavljene ulice, zgrade i bašte restorana u svim primorskim gradovima. Kupači su zbog velikih talasa panično ćerani sa kupališta, vjetar je lomio suncobrane na plažama kao šibice, otkazane su manifestacije koje su se planirale održati na otvorenom.

I građani i turisti bili su u čudu. U Herceg-Novom je, na primjer, krajem jula zbog nevremena došlo do miješanja kišnih i fekalnih voda. “Palo je 60 litara kiše po metru kvadratnom u veoma kratkom roku. Pljusak je napravio i hidraulični udar na sistem, jer se formirao veliki poplavni talas, nekoliko puta jači nego u normalnim prilikama”, rekla je direktorka preduzeća “Vodovod i kanalizacija“ u najvećem bokeškom gradu Olivera Doklestić.

Procjena štete koja je pričinjena od nevremena tokom prošlog mjeseca saopštena je samo iz Opštine Ulcinj. I to za udar koji se desio u noći između 9. i 10. jula. Sekretar Sekretarijata za ekonomiju i ekonomski razvoj u lokalnoj samoupravi dr Agron Ibrahimi kaže da je ukupna šteta na teritoriji ulcinjske opštine iznosila preko 1,2 miliona eura.

On ističe da su najveću štetu pretrpjeli zakupci kupališta na Velikoj plaži, pa je iz tog razloga predsjednik Opštine Ulcinj Ljoro Nrekić uputio prijedlog Javnom preduzeću za upravljanje morskim dobrom, sa sjedišem u Budvi, da im se naredne godine cijena zakupa smanji za petinu, odnosno za 20 odsto.

Prava je sreća što u ovim nepogodama nije bilo žrtava. Jedna osoba koja jestradala na plaži na Adi Bojani, ipak, je umrla od posljedica infrakta u vodi. Za nepunih sat vremena službenici Uprave pomorske bezbjednosti i pogranične policije u Baru iz morskih talasa su spasili sedam osoba.

“Gotovo svaku sezonu, pa čak i svaki mjesec imamo neki novi ekstrem, novi rekord. Vrlo vjerovatno je da se sve ove ekstremne vremenske pojave događaju baš zbog globalnog zagrijavanja, klimatskih promjena i varijacija“, smatra Hodžić.

Posljedice sve toga su povećanje rizika u različitim ekonomskim i društvenim situacijama i sistemima, poput rizika od požara, poplava, širenja novih ili virusnih bolesti. Naravno, na duži rok i infrastruktura je veoma osjetljiva na te mediteranske uragane (medicane).

U novembru 2017. godine takav uragan u Grčkoj je napravio nešto nalik na smak svijeta: poplavama, orkanskim vjetrom i klizištima tla pobio je 20 ljudi i oštetio ili porušio oko hiljadu domova. Uragan “Qendesa” je tri godine ranije poharao Maltu sa stalnim vjetrom od 112 kilometara na sat, na udare i 153 km/sat, što odgovara kategoriji 2 uragana.

Računarski modeli pokazuju da će u budućnosti usljed klimatskih promjena “medicanea” biti mnogo silovitiji. Brzine vjetrova često će prelaziti 150 km/sat, pa će utisak razornosti značiti i da će stanovnici cijelog južnog dijela Evrope to sve skupa vidjeti kao sve češću pojavu razornih uragana.

Podaci zvaničnih institucija pokazuju takođe da je jasan trend porasta temperature vazduha i morske vode, te da raste nivo mora. „Jadran raste, ugrubo oko 3 milimetra u godini, procjene su do kraja 21. stoljeća, znači nije upitno hoće li nivo našeg mora rasti, pitanje je samo hoće li to biti 30 centimetara ili jedan metar“, upozoravaju iz Instituta za okeanografiju i ribarstvo iz Splita.

Kako se navodi, u periodu od 2008. do 2015. prosječna temperatura površinskog sloja Jadrana porasla je za 1,25 stepeni, a taj trend ubrzanog zagrijavanja ne prestaje. Naglašava se i da plitka mora, u koja spada i Jadran, brže osjećaju klimatske promjene od okeana, jer je tromost okeana mnogostruko veća od tromosti obalnih mora.

Stoga je sve veća mogućnost da uragani na Sredozemnom moru ubuduće prerastu u prave tropske oluje. Kao što sada svjedočimo talasima od devet metara, što se ranije nije moglo ni zamisliti.

Naučnici su izračunali da bi nas u narednih 100 godina mogao zapljusnuti i talas od čak 14 metara. Sama pomisao na tako nešto i posljedice koje bi takav val izazvao na Velikoj plaži i Adi Bojani, izazivaju nelagodu i jezu kod svakog čovjeka koji poznaje geografiju ovog prostora.

“Izvjesno jeste da će prirodni hazardi imati izuzetno veliki uticaj na živi svijet, ljude na Primorju i na njihove aktivnosti. I povrh toga naše Vlada ohrabruje istražne radove naftnih kompanija i najavljuje bušenje Jadranskog mora!?”, zaključuje Hodžić.  To je samo jedan od primjera, kako halapljivošču, odmažemo sebi.

                                                                                                                 Mustafa CANKA

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo