Povežite se sa nama

SVIJET

PROTESTI U KATALONIJI: Demokratski cunami ili pobuna

Objavljeno prije

na

Trenutni burni  dogadaji su kulminacija više od decenije eskalirajućih tenzija u vezi statusa katalonske nacionalnosti unutar Španije. Ovo je pitanje ostalo nerazriješeno zbog vješte dvosmislenosti Ustava iz 1978, kolijevke političkog uređenja posle okončanja trodecenijskog režima fašističkog diktatora  Franka

 

Talas gradanske neposlušnosti u  Katalonijoi  podigao se pošto je,  u dugo očekivanoj presudi,  Vrhovni sud u Madridu osudio 14. oktobra politicke i gradanske lidere katalonskog zahteva za samoopredeljenje na izmedu devet i 13 godina zatvora. Odluke je opravdana tvrdnjom da su optuženi, koji su dve godine proveli u zatvoru pre sudenja, počinili „pobunu“.

Španske vlasti još  traže bivšeg katalonskog predsednika Karlosa Puđdemona zbog njegove uloge u referendumu. Puđdemon se ovih dana predao vlastima Belgiji. Ukoliko bude vraćen u Španiju, što odbija, biće uhapšen.

Do nedelje – sedmog dana protesta, učesnici su sedeli ispred sedišta španske nacionalne policije u Barseloni sa upaljenim lampama na mobilnim telefonima. Onda je protest počeo mirno, sa 500.000 ljudi koji su se sa pet različitih marševa iz unutrašnjosti skupili u centru grada. Odgovarajući na poziv anonimne grupe, masa demonstranata je izašla na ulice da izvedu „demokratski cunami“ koji je poremetio ključnu infrastrukturu od autoputeva do brzih železničkih linija i  aerodroma El Prat u Barseloni.

Oko 150 letova otkazano sa aerodroma u prvoj sedmici nemira. Demonstranti su blokirali i autoput na granici između Španije i Francuske, uzrokujući ogromne probleme.

Maskirani demonstranti su se u petak uveče sukobili sa policijom u blizini sedišta nacionalne policije u Barseloni, bacajući kamenje i limenke. Vukli su kante za smeće na ulice i oko 800 ih zapalili. Oštećeno je više od 100 policijskih vozila. Policija je odgovorila suzavcem, gumenim mecima i vodenim topom, pa sve liči na svojevrsne ulicne bitke. Tokom osmodnevnih protesta je povredeno približno 600 osoba, od čega 288 policajaca.

Španski zvaničnici procenjuju broj nasilnika na oko 4.000 i tvrde da oko 400 njih nastupa kao organizovana grupa. Fernando Grande-Marlaska, vršilac dužnosti španskog ministra unutrašnjih poslova, rekao je da je tokom prvih pet dana protesta u Kataloniji uhapšeno skoro 130 osoba. Upozorio je da se uhapšeni suočavaju sa kaznom do šest godina zatvora.

Reakcije katalonske populacije su očekivane. Svesna da će se protesti dogoditi, vlada u Madridu je, par dana pre izricanja presude, razmestila policiju iz svih delova Španije u Kataloniju.  U međuvremenu, Barselone i Real Madrida odložili su utakmicu koju je trebalo da odigraju 26. oktobra.

Katalonski nacionalisti se dugo žale da njihov region, koji ima posebnu istoriju staru skoro 1.000 godina, šalje previše novca u siromašnije delove Španije putem poreza koji kontroliše vlada u Madridu. U bogatom regionu živi oko 7,5 miliona ljudi, sa sopstvenim jezikom, parlamentom, zastavom i himnom.

Na protest u Barseloni koji je u septembru održan u znak podrške nezavisnosti Katalonije  bilo je oko 600.000 ljudi. Taj protest se smatra jednim od najvećih zaokreta u višegodišnjoj istoriji redovnih godišnjih demonstracija.

Trenutni dogadaji su kulminacija više od decenije eskalirajućih tenzija u vezi statusa katalonske nacionalnosti unutar Španije. Ovo je pitanje ostalo nerazrešeno zbog vešte dvosmislenosti Ustava iz 1978, kolevke političkog uređenja posle okončanja trodecenijskog režima fašističkog diktatora Franciska Franka. Medutim, značenje katalonske nacionalnosti je stavljeno na test sukobom u vezi statuta iz 2006. o predaji vlasti, tzv. „estatuta“. Te godine je katalonski parlament odobrio novu povelju o samoupravi koja je  u preambuli uključivala niz paragrafa o katalonskoj nacionalnosti.

Ustavni sud je presudom iz 2010. osporio velike delove katalonskog statuta. Gotovo u potpunosti ga je ponovo napisao,  precišćavajuci od svih stavova o katalonsku nacionalnosti. U Kataloniji je ova odluka shvacena kao kršenje federalnog dogovora koji je nekada bio temelj ustavnog poretka. Reakcija je bio milionski protest u Barseloni s motom: „Mi smo nacija, mi odlučujemo.“

Osećanja Katalonaca su pogrošana globalnom finansijskom krizom koja je teško pogodila Španiju. Masovni protesti protiv mera štednje i korupcije su 2011. zahvatili državu. U Kataloniji su se  protesti petvorili u pozive za referendum o nezavisnosti.

Kada je statut provincije prvi put usvojen 2006, samo je 13 posto stanovnika izrazilo želju za nezavisnom državom. Do 2013. je cifra narasla na kritičnih 48 posto.

Trenutak istine se desio u oktobru 2017, kada je katalonska vlada organizovala  referendum samoopredjeljenja i najavila nameru da jednostrano proglasi nezavisnost ukoliko bude potrebno. Španska vlada je poslala 10.000 policajaca da uguše revolt. Nedugo potom, nastavila je da suspenduje katalonski prenos vlasti i hapsi organizatore referenduma.

Španska centralna vlada bila je dobila podršku Parlamenta te, u skladu s Ustavom, preuzela privremeno direktno upravljanje Katalonijom. Raspisala je tamo izbore u decembru, na kojima su stranke za nezavisnost,  Zajedno za Kataloniju (JxCat), Katalonska republikanska levica (ERC) i Kandidatura narodnog jedinstva (CUP) ponovo osvojile natpolovičnu većinu i formirale vladu.

Od tada dinamika eskalacije nije posustala. Sadašnji lider  glavne desničarske  Narodne strake (PP) Pablo Kazado, smatrao je primerenim da podseti katalonske lidere na sudbinu Luisa Companjsa, prvog predsednika regije, koga je Frankov režim mučio i pogubio. Pojavio se konkurent PP, ultradesnicarska stranka Voks, čiji je ulazak u  parlament posle poslednjiih izbora ubrzao „trku udesno“ u vezi katalonskog pitanja.

Tri stranke za nezavisnost Katalonije, koje u regionalnom parlamentu u Barceloni imaju 70 od 135 mesta, usaglasile su se u utorak o tekstu rezolucije kojom nameravaju da nastave “put prema samoodredelenju”. JxCat, ERC i CUP će poslati rezoluciju na glasanje u katalonski parlament te je onde usvojiti jer imaju 75 od ukupno 130 poslanika.

Deklaracija nije obavezujući dokument, ali njom katalonski zagovornici nezavisnosti žele da pokažu kako je izjašnjavanje na referendumu volja naroda. Predsednik katalonske vlade Kim Tora poručio je da su im birači dali mandat za sprovodenje novog referenduma i da moraju ispoštovati tu volju. Rekao je da će braniti ideju o organiziranju novog referenduma i uspostavljanju republike do kraja svog mandata u decembru 2021.

Rezolucija je suprotna odredbi Vrhovnog i Ustavnog suda Španije, koji su u  presudama naveli da Ustav Španije ne dozvoljava referendum o nezavisnosti. Opozicijska stranka centra Gradani, koja u katalonskom parlamentu brani jedinstvo Španije, u utorak je pozvala privremenog premijera Pedra Sančeza na preuzimanje kontrole nad Katalonijom. Sančez, predsednik Socijalističke radničke partije Španije (PSOE) je to odbio i poručio da se u toj državi nikome ne sudi zbog ideja nego zbog kršenja zakona.

Iz Bisela su poručili da EU smatra događanja u Kataloniji, unutrašnjom stvari Španije. Vcećina analitičara ocenjuje da ni jedan od ozbiljnih faktora medunarodne zajednice, pre svega EU, neće podržati separatisticke težnje u Kataloniji. Čim  bi EU podržala separatiste u Kataloniji, Španija bi napustila Uniju.

UŠpanija se priprema za druge ovogodišnje opšte izbore, zakazane za 10. novembar, na kojima bi pitanje Katalonije moglo da bude jedno od ključnih. Procene su da će, bez obzira na medusobne ideološke razlike, prevladati većina stranaka koje su protiv secesije.

Većina analitičara smatra da odvajanje Katalonije ne sledi, bez obzira na to šta će se dešavati na ulicama katalonski gradova. Sigurno je da presude katalonskim vođama i aktuelni protesti mogu dodatno ujediniti špansku desnicu i dati joj vetar u leda na izborima. Poslednji dogadaji najviše  idu na ruku ultra-desnim strankama, pre svega partiji „Voks“, koja se na politickoj sceni pojavila u poslednjih godinu dana. Voks  zagovara čvrstu ruku u Španiji i apsolutnu kontrolu države nad dogadajima na čitavoj teritoriji zemlje.

Neki španski politički analitičari smatraju kako se raspada političko rešenje koje je 1978. položilo sadašnje temelje države. Navodno, trenutni katalonski “ustanak” je tek jedna manifestacija tog urušavanja,  najhitnija i najočitija. Bez sveobuhvatnog preuredenja države, što je zadatak za koji je španska vladajuca klasa izgleda nesposobna, neporecivi simptomi režimske krize će i dalje izbijati u bliskoj budućnosti, smatraju ti analitičari.

 

Gubici

Barselona je ozbiljan turistički brend u Evropi. Grad nudi lepo vreme, plaže, odličnu infrastrukturu, dobru gastronomsku ponudu. To su prepoznali i turisti koji dolaze tokom čitave godine.

Međutim, od 2017. kada je prvi put svet obišla slika Barselone kao nesigurnog grada, posledice po turizam brzo su mogle da se osete: 319 miliona evra je iznosio direktan gubitak u mesecima nakon referenduma, objavio je Savez za turizam Ekseltur.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

UMREŽAVANJE GASNIH KORIDORA: Gepolitika i velike pare

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nedavno puštanje u pogon gasovoda Turski tok novi je konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa

 

 

Uz orijentalnu pompu, predsjednici Turske i Rusije Redžep Tajip Erdogan i Vladimir Putin su 8. januara proslavili puštanje u pogon gasovoda Turski tok. Bio je to još jedan od nekoliko završenih gasnih projekata tokom 2019. u Evropi i Aziji, konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa.

Energija je jedna od osnova savremene ekonomije, pa gas znači geopolitiku i velike pare. Prije Turskog toka u Turskoj su završeni gradnja gasovoda TANAP i njegovo povezivanja sa gasovodom TAP. Potom je završen i pušten u rad gasovod „Sila Sibira“, koji bi mogao da doprinese da Rusija postane jedan od glavnih snabdjevača Kine prirodnim gasom. Kako će to uticati na energetsku bezbjednost Evrope?

Stručnjaci smatraju da Turska želi da postane energetsko raskršće. Dugo se pri tome uzdala u evropske partnere, ali posljednji projekat koji su podržavali Evropska unija i Sjedinjene Američke Države, a koji je trebalo da gas iz Azerbejdžana i Egipta kroz Tursku transportuje u EU, propao je 2013. zbog troškova i tehničkih problema. Umjesto toga, sada je tu Turski tok, koji je sagradila najmoćnija ruska kompanija Gazprom – za gas iz te zemlje.

Novim gasovodom energent teče u Tursku. Jedna cijev kapaciteta za transport 15,75 milijardi metara (m3) kubnih gasa godišnje namijenjena je sve većoj  potrošnji 83-milionskog turskog stanovništva.Druga cijev, skoro već gotova istog kapaciteta, trebalo bi da potom isporučuje ruski gas preko Bugarske i Srbije – i u Evropu.

Srpski predsjednik Aleksandar Vučić i bugarski premijer Bojko Borisov su takođe bili na ceremoniji u Kongresnom centru u Istanbulu.

“I Bugarska želi da postane energetsko raskršće i zato, kao i Srbija, prihvata energetsku zavisnost od Rusije“, piše, između ostalog, minhenski dnevnik Zidojče cajtung.

Jedan rukavac Turskog toka vodi za Bugarsku i odatle treba da ide dalje za Srbiju, Mađarsku i Republiku Srpsku u Bosni i Hercegovini. Atina i Skoplje, takođe, pokazuju interesovanje.

U energetskim dešavanjima na kontinentu su uz Turski tok, gasni projekti TAP i TANAP ključni za vodeću ulogu sada igra Turska, odnosno njen predsjednik Erdogan. Bugarski premijer Borisov pokušava da mu parira, a grčki političari, takođe, nastoje da imaju ulogu u balkanskim gasnim sagama. U novembru je Transanadolijski gasovod (TANAP, najduži dio Južnog gasnog koridora kojim će se isporučivati gas iz Azerbejdžana ka Evropi) zvanično povezan sa Transjadranskim gasovodom (TAP), a time i sa Evropom.

Turci su, shodno stručnjacima, po pitanju gasnih koridora, u boljoj situaciji od Grka, jer pored Južnog gasnog koridora, čiji su TANAP i TAP djelovi, Turska sada ima na svojoj teritoriji i gasovod Turski tok. Grčka, zemlja koja je nekada bila predviđena za ključnu na trasi drugog kraka gasovoda Južni tok, koridora koji je planiran da preko Crnog mora od Rusije stigne do Bugarske i od koga je Putin odustao 2014, sada ostaje samo sa TAP-om, odnosno, bez direktnog snabdijevanja ruskim gasom.

U priči o gasnim koridorima Grčka pokušava da, bar najavljujući nove projekte, ostane aktuelni igrač. Otud, smatraju neki analitičari, njihovo uporno najavljivanje gradnje terminala kondenzovanog prirodnog gasa (LNG) u Alksandropulosu kraj Soluna. Taj projekat, koji je još u početnoj faziplaniranja i traženja partnera, u izjavama grčkih zvaničnika se predstavlja kao ključan za smanjivanje evropske zavisnosti od ruskog gasa.

Povrh toga, prvih dana 2020, na svečanoj ceremoniji u Atini grčki premijer Kirjakos Micotakis bio je domaćin izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu i kiparskom predsjedniku Nikosu Anastasijadisu na potpisivanju sporazuma o izgradnji Istočno-mediteranskog gasovoda (Eastmed). Projekat bi trebalo da pruži dodatni podsticaj energetskoj diplomatiji u regionu. U razgovore o mogućnosti saradnje je uključen i Egipat. Očekivanja su velika, ali to kako će se projekat finansirati još nije razjašnjeno.

Istmed bi sa 1.900 km trebalo da bude najduži podvodni gasovod na svijetu. Njime bi zemni gas iz Izraela trebalo da stigne do Evrope. Najvažnija zemlja odrednica je Italija, No, morala bi da izgradi svoj dio gasovoda koji bi tu zemlju povezao sa lukom Igumenica na sjeverozapadu Grčke. No, i zemlje jugoistočne Evrope žele da profitiraju od projekta.

Gasovod Istmed ima, prije svega, veliku geopolitičku važnost, smatraju stručnjaci iz atinskog trusta mozgova Grčki energetski forum. No

nisu sigurni može li biti i ekonomski isplativ. Ogromni su troškovi izgradnje: za sada se procjenjuju na najmanje šest milijardi eura.

Finansijska pomoć EU je malo vjerovatna. U Briselu vlada nova filozofija, s obzirom na to da se Evropa oprašta od fosilnih energenata i usmjerava na zelene energetske projekte.

U atinskom trustu sumnjaju da bi privatni investitori bili zainteresovani, s obzirom na sadašnju preobilnu ponudu gasa na svjetskom tržištu. Osim toga, sve više potrošača orijentiše se na uvoz LNG preko morskih luka.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je od predsjednika Putina prošle godine zatražila da Ukrajina ostane u igri pri transportu ruskog gasa. No ruski eksperti ne sumnjaju da će do smanjenja transporta gasa preko Ukrajine  „neizbježno“doći čim Sjeverni tok 2 počne da radi.U isto vrijeme američki predsjednik Donald Tramp i Kongres su u saglasju. Tramp kaže, i u tome ga podržavaju Ukrajina, Poljska i tri baltičke države, bivše članice Sovjetskog saveza, da bi Njemačka sa Sjevernim tokom 2 mogla da postane „talac Rusije“. Misli se na moguću blokadu u slučaju krize. Njemački mediji, međutim, primjećuju da se Moskva, čak i u vrijeme Hladnog rata, pokazala kao pouzdan isporučilac energije.

Zidojče cajtung objašnjava razloge zvaničnog Vašingtona: SAD već nekoliko godina metodom tzv. frekinga(upumpavanje vode pod pritiskom pod zemlju da bi bili izdvojeni nafta i gas) i same proizvode mnogo više gasa nego ranije i voljele bi da ga prodaju u Evropi. “Dakle, radi se o geopolitici i o mnogo para“, navodi dnevnik liberalne orijentacije.

Iza američkih dilema se kriju prije svega sopstveni ekonomski interesi. SAD hoće da prodaju Njemačkoj LNG. On je, doduše, bitno skuplji od ruskog zemnog gasa. Vašington investira mnogo novca u LNG infrastrukturu i hoće da Njemačka kupuje energente od SAD, a ne od Rusije. No Rusija još može nuditi znatno niže cijene.

Posljednjih dana prošle godine predsjednik Tramp je ekspresno potpisao Zakon za zaštitu evropske energetske bezbjednosti. Iza tog birokratskog naziva kriju se drakonske sankcije protiv svih investitora i firmi koje učestvuju u gradnji Sjevernog toka 2.

Švajcarska firma Allseas je saopštila da će do daljeg obustaviti rad na gasovodu. Divovski brod te firme za postavljanje cijevi imao je veliku ulogu u gradnji Sjevernog toka 2. Prema različitim izborima između 70 i 270 km cijevi nedostaje da bude završen ovaj gasovod ukupne dužine 1.230 kilometara.

„Stvari se moraju nazvati pravim imenom: američke sankcije protiv Sjevernog toka 2 nisu ništa drugo do čista ucjena. Donald Tramp hoće da Evropi prodaje ‘prekrasni’ gas dobijen frakingom. Ruska konkurencija mu je trn u oku. O tome se radi i ni o čemu drugom“, piše u komentaru Redakcijske mreže Njemačke. Dodaje se: „Ko ima takve saveznike, njemu neprijatelji i ne trebaju.“

Dalje piše da i Vladimir Putin „beskrupulozno“ koristi „energetsko oružje“ da ucijeni okolne tranzitne zemlje. „Ali Sjeverni tok 2 ne povećava zavisnost Njemačke od Moskve. Jer, Rusija je upućena na prihode od prodaje gasa.”

I pored političkih izazova kojima je Sjeverni tok 2 posljednjih godina uvijek odolijevao, ruski stručnjaci smatraju da će ekonomski interesi ostati važniji. Po njima, da interes za gradnju gasovoda nije bilo veliki, gradnja bi odavno bila obustavljena. Izgleda da to tako vide i u Kremlju.

Stručnjaci u Moskvi su sigurni da prevagu moraju odnijeti praktični, a ne politički faktori. „Kao i uvijek, zima će odlučiti“, komentar je njihov.

 

Sporenja zbog gasa

Godinama se Grčka, Kipar i Turska spore oko prava na eksploataciju nalazišta gasa u istočnom Sredozemlju. Više zemalja je početkom 2019. formiralo Forum za gas istočnog Mediterana. Turska nije među njima. Izrael, Kipar i Grčka hoće da zajedno eksploatišu gas, a uz to Izrael želi da dio gasa izvozi u Egipat.

Turska smatra da je izigrana jer i ona pretenduje na svoj dio resursa. Turska ne bi profitirala od tog prirodnog blaga i ona to neće dopustiti, poručuju turski eksperti. Oni smatraju da će dodatno, ukoliko članice Foruma počnu eksploataciju gasa, to bitno smanjiti slobodu kretanja Turske po Sredozemnom moru. Zato zvanična Ankara traži put da postavi neku protivtežu takvom razvoju situacije.

Libija i Turska potpisale su 27. novembra memorandum kojim definišu međusobnu granicu, dogovor o proširenju bezbjednosne i vojne saradnje i eksploataciju energenata na Mediteranu. Sporazumom je predviđen koridor koji se prostire duž istočnog Mediterana, između obala Turske i Libije, koji siječe i dio mora, u blizini Krita, na koje pravo polaže Grčka.

U Atini smatraju da memorandum ugrožava ne samo teritorijalni integritet Grčke, već čitave EU. Tvrdi se da, sporazum Ankare i vlasti u Tripoliju – koja je priznata od Ujedinjenih nacija – ugrožava i međunarodno pravo zbog čega su reagovale velike sile, Rusija i SAD osudivši potpisivanje memoranduma. Sporazum je, takođe, izazvao oštre reakcije Izraela i Egipta koji je sporazum nazvao ilegalnim.

Ukoliko Turska krene da primjenjuje sporazum sa Libijom i počne da istražuje rezerve nafte u Egejskom moru, odgovor Grčke bi mogao da sklizne iz sfere diplomatije ─ u silu. Da li je na pomolu direktan sukob Grčke i Turske?

 

Turski tok i region

 

Spajanje gasovoda TANAP i TAP, punjenje gasom cjevovoda Turskog toka, veoma su bitni ne samo za Tursku koja postaje tranzitna zemlja za azijski gas ka evropskim potrošačima, već i za balkanske zemlje, koje se, konačno, oslobađaju zavisnosti od tranzita gasa kroz Ukrajinu. Taj gasovod je postao nepouzdan, naročito u zimskim danima zbog teškog političkog raskola između Kijeva i Moskve.

Izolovano i kratkoročno gledano, povezivanje sa Turskim tokom može biti od prednosti za zemlje regiona. “No, Moskva i Ankara time dobijaju pristup dijelu energetske bezbjednosti u krhkom svijetu malih država Jugoistočne Evrope… i povećava već postojeću zavisnost od ruskog gasa“, piše njemački Zidojče cajtung. List smatra i da novim projektom Rusija i Turska povećavaju uticaj koji dobijaju pred pragom EU.

Sa druge strane „na Balkanu su Turska i Rusija i rivali koji se nadmeću za uticaj“.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PUTIN I  MOĆ: Ustav po svojoj mjeri

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vladimiru Putinu 2024 , ističe drugi  predsjednički mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. U srijedu 15. januara,  Putin je predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, riješio „problem 2024“, a zadržao moć

 

Pre dve decenije Rusi su imali neobičan doček Nove godine – predsednik Boris Jeljcin je objavio da se povlači i iznenadio javnost izborom aslednika. Na funkciju dolazi u inostranstvu malo poznati Vladimir Putin, bivši šef tajne službe FSB i do tada premijer tek četiri meseca.

„U novogodišnjoj noći se ostvaruju snovi”, rekao je Putin u prvom govoru. Zamenio je Jeljcina čije je zdravlja bilo narušeno, najpre samo do izbora u martu 2000. Uslijedila su dva četvorogodišnja mandata, pa premijerovanje između 2008. I 2012. Potom još dva šestogodišnja predsednička mandata.

Zato u Rusiji kažu da imaju „problem 2024“ – tada Vladimiru Putinu ističe drugi mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. Otuda je u sredu 15. januara Putin predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, rešio „problem 2024“, a zadržao moć.

Prema Putinovom planu, ubuduće bi Državna Duma, donji dom parlamenta, trebalo da ima više moći te da bira, takođe, osnaženog premijera i vladu. Sada je izbor vlade još u rukama predsednika. Cinici primećuju kako očito Putin veruje da će Duma uvek odlučivati kako on želi. Pa ipak, Rusija ne bi trebalo da postane parlamentarna republika, eksplicitno je kazao predsednik.  On je  izjavio da je za Rusiju, sa njenom ogromnom teritorijom, ultikonfesionalnošću, velikim brojem  naroda potrebna snažna predsednička vlast.

Putin je pred oba doma parlamenta govorio o mogućnosti ukidanja pravila koje ne dozvoljava da se u predsedničkoj fotelji sedi „više od dva mandata zaredom“. Predložio je da ubuduće predsednički kandidati moraju iza sebe imati najmanje 25 godina života u Rusiji i ne smeju imati državljanstvo nijedne druge zemlje. „Čovek treba da shvati da vezuje život sa Rusijom, sa našim narodom — bez ikakvih nijansi i pretpostavki“, rekao je Putin. To bi trebalo da eliminiše opozicione političare iz egzila poput milionera Mihaila Hodorkovskog koji je proveo više od decenije u zatvoru osuđen za utaju poreza, proneveru i pranje novca.

I ljudi na drugim funkcijama “strateški važnim za suverenitet zemlje“ (predsednik i članovi Vlade, poslanici, senatori, sudije, šefovi regiona) po Putinu ne bi trebalo da imaju strano državljanstvo ili dozvolu za boravak u drugoj državi. Prema Putinovom viđenju, Zapad ne bi mogao da ih ucenjuje. To, kao i Putinova namera da novim Ustavom postavi ruske zakone iznad međunarodnog prava, po nekim analitičarima, ukazuje na nastavak konfrontacija sa Zapadom.

„Rusija može biti i ostati Rusija samo kao suverena država… Suverenitet našeg naroda trebalo bi da bude bezuslovan,” istakao je on. A to treba da garantuju najavljene izmjene  Ustava Rusije.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. januara ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

SUKOB SAD IRAN: I David ima adute protiv Golijata

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ubijeni general Kasem Sulejmani postao je mučenik-heroj i biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD

 

„Naše najpopularnije ličnosti iz političkog života su komandat Kuds, general Kasem Sulejmani i ministar spoljnih poslova Mohamed Džafer Zarif. Kada se treba boriti komanduje general Sulejmani, a za diplomatske razgovore je zadužen ministar Zarif,“ uz osmijeh mi je u ljeto 2017. u Teheranu govorio M.T Roahinga, generalni direktor Instituta za iransku kulturu i štampu i glavni urednik vladinog dnevnika na engleskom jeziku „Iranski list“.

General Sulejmani, 63-togodišnji komandant al-Kuds („Jerusalim“ na arapskom jeziku), spoljnih snaga Korpusa islamske revolucionarne garde (IRCG) je kasno u četvrtak, 2.januara, na putu od aerodroma u iračkom glavnom gradu Bagdadu raznijet raketom iz američkog drona. Sa Sulejmanijem su zajedno poginuli jedan od glavnih komandanata iračkih dobrovoljačkih Jedinica narodne mobilizacije (PMU) Abu Mahdi Al-Muhandis i osmorica njihovih saradnika i tjelohranitelja.

Milioni Iranaca su izašli na ulice gradova kroz koje je tri dana prolazila posmrtna povorka generala Sulejmanija. Na konačnom odredištu, u Sulejmanijevom rodnom gradu Kermanu u opštoj pometnji se u utorak dogodila nova tragedija – najmanje 65 osoba je izgubilo život u stampedu dok je preko 200 povrijeđeno, neki kritično.

Sjutradan se ubrzo po polijetanju sa aerodroma u Teheranu srušio ukrajinski avion „boing 737” sa 176 ljudi, a svi putnici i članovi posade su poginuli.

Raketni napad jeuslijedio nešto ranije u srijedu pošto je Iran u znak odmazde za ubistvo generala Sulejmanija gađao balističkim projektilima dvije baze u Irbilu i Al Asadu, zapadno od Bagdada, u kojima su smješteni vojnici SAD. Pojedini mediji javljaju da je tom prilikom uništeno nekoliko aviona i oštećen jedan objekat. Prema podacima iranske  televizije „Pres“, u raketnom napadu je poginulo 80 osoba. Međutim, iračke oružane snage i komanda američkih trupa tvrde da nisu imale gubitke.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp rekao je da niko od Amerikanaca nije poginuo u napadu. Tramp je kazao da i dalje razmišlja kako će SAD odgovoriti na ovaj napad. Američke snage su “pripremljene za sve”, ali za sada se čini da se Iran “povlači”, smatra Tramp.

Tramp je, takođe, rekao je da će SAD uvesti nove sankcije Iranu i da će one ostati na snazi dok ta država ne promijeni svoje ponašanje. Istovremeno je istakao da su SAD spremne na sve, ali da se ipak nadaju mirnom razrješenju konflikta.

Sulejmani, u mladosti građevinski radnik, je kao duboki vernik šijitskog ogranka islama bio sljedbenik Islamske revoilucije u Iranu. Iskazao se u krvavom iračko-iranskom ratu (1980-1988) i kasnije napredovao u hijerarhiji IRCG da bi na čelo Kuds stao 1999.i ostao narednih 20 godina, neuobičajeno dugo za tu formaciju. Dužnost je Sulejmanija vodila u različite djelove svijeta, a prema nekim informacijama i u Bosnu i Hercegovinu ranih 1990-tih tokom tamošnjeg rata. Pomogao je u pozicioniranju Irana kao moderne regionalne sile.

Tokom godina Sulejmani je za medije u SAD i njihovim saveznicima na Bliskom istoku izrastao u „Mračnog viteza“ optuživanog za smrt stotina američkih vojnika u Iraku. Za značajan dio stanovništva u zemljama pogođenim bliskoistočnim politikama zvaničnog Vašingtona, a naročito šijite u region, general je bio „čuvar Bliskog Istoka“. Obostrano, smatran je najmoćnijim čovjekom tog dijela svijeta.

Otuda je Sulejmani bar deceniju unazad bio na nišanu, prije svega, izraelskih tajnih agencija, a onda i američkih. Prema pisanju izraelskih medija, tamošnja čuvena obavještajna služba Mosad je bila ranije u prilici da likvidira Sulejmanija, ali nije bilo saglasnosti iz Vašingtona.

Poslije ubistva Sulejmanija, postavlja se niz pitanja. Jedno od važnih za buduće događaje na Bliskom istoku, toliko politički i ekonomski bitnom, a haotičnom dijelu svijeta jeste: Ko je pomogao iranskom generalu da proširi svoj uticaj i krug saveznika u regionu?

Niz analitičara smatra da iza Sulejmanijevog uspjeha, na prvom mjestu, stoji vojno-političko-diplomatski establišment SAD, a druga je Saudijska Arabija. Invazija SAD na Irak 2003. na tanjiru je ponudila Iranu glavu ljutog neprijatelja Sadama Huseina, stvarajući prostor Iranu da ponovo uspostavi svoje veze sa Mesopotamijom.

Mnogo godina poslije invazije SAD na Irak, malo ljudi, čak i među iranskim saveznicima sastalo se sa Sulejmanijem ili je čulo njegovo ime. No, u razorenoj državi kao što je Irak poslije američke agresije teško je biti diskretan i zato su van granica raširili Sulejmanijevo ime, kretanje i susrete.

Iran je tek je u posljednjoj deceniji počeo da šalje otvorene poruke establišmentu SAD, što je  medijima skrenulo pažnju na Sulejmanija. General se počeo da se svugdje slika i govori „Iran je ovdje“.

Neki bliskoistočni analitičari smatraju da na Zapadu vole da imaju ime, fotografiju i ciljanu osobu kojoj sve može da bude pripisano. Takvoj osobi se pripisuje odgovornost za djela koja čak ni Supermen ne bi mogao sam da izvede. To je prije pitanje etiketiranja nego znanja. U tom smislu se može reći da su  SAD nerado pomogle stvaranje Kasima Sulejmanija, a onda su ga ubile.

Stoga bi bilo pogrešno vjerovati da jedan čovjek, Sulejmani, stoji iza uspjeha „Osovine otpora“na Bliskom istoku. Zapad je napravio Sulejmanija poznatim, a iransko rukovodstvo je odigralo igru postavljajući Sulejmanija na čelo nasuprot državnom sekretaru Majku Pompeu, pa čak i predsjedniku Trampu. Upućeni misle da se radi o lukavoj persijskoj poruci, načinu da se kaže najmoćnijem predsjedniku na svijetu i njegovom državnom sekretaru „ovo je vaš nivo: vojni komandant iz IRGC! Niste dorasli da razgovarate sa našim liderima“.

Zaista, kada je Tramp poništio nuklearni sporazum SAD sa Iranom i drugim zemljama, komandanti IRGC su rekli predsjedniku Hasanu Rohaniju: „Ne odgovarajte tom čovjeku. On vam nije dorastao – on je čovjek iz noćnih klubova, bez ikakvih moralnih vrijednosti. Pustite nas da se pozabavimo sa njim“.

Nazavršetku razgovora sa direktorom Roahingom upitao sam da li će toliko popularni general Sulejmani jednom postati predsjednik Islamske Republike. Iranski zvaničnik je u to malo  vjerovao. Kasim Sulejmani je od mladih dana želio da u smrti bude mučenik.

Realnost je da je jedina stvar opasnija za SAD od svijeta u kome živi Kasim Sulejmani je onaj u kome je general mrtav, ubijen prema naređenju američkog predsjednika.

Ubijen, Sulejmani je postao mučenik-heroj, dominantan narativ u kolektivnom sjećanju i formiranju identiteta među šijitima još od devetog vijeka i raskola sa većinskim sunitima.  Biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD.

 

Pet odlika strateške osvete

Komandant IRGC general-major Hosein Salami je u govoru na sahrani Sulejmanija u Kermanu zaprijetio SAD “grubom” osvetom koja će natjerati Vašingtom da “zažali” zbog ubistva.

“Muslimani neće ostaviti Amerikancima ni jedno bezbjedno mjesto”, kazao je tvrdokorni komandant.

Iranski mediji nagađaju kako će Iran odgovoriti. Novinska agencija Tasnim, bliska IRGC, objavila je članak pod naslovom “Pet odlika strateške osvete prema Americi”.

Prva je da osveta neće biti ograničena na jednu akciju:

”Ova osveta neće biti ograničena na nekoliko vojnika ili na uništavanje infrastrukture ili neprijateljskih baza”.

Druga karakteristika, tvrdi se u članku, jeste da osveta neće biti ograničena na jedno geografsko odredište. Solejmani je bio međunarodna ličnost i aktivan širom regiona; zato “osveta neće biti ograničena na nekoliko zemalja ili na Zapadnu Aziju”. Dalje se kaže: “Američki interesi širom svijeta biće meta napada”.

Treća odlika drži da će “rezultati osvete biti strateški, a ne taktički”. Jedan od krajnjih rezultata osvete će biti “protjerivanje Amerikanaca iz Iraka i ovog regiona”.

Četvrta karakteristika je da će oni koji će izvršiti osvetu biti “transnacionalni”. Pošto je Solejmani bio “transnacionalna i međunarodna figura”, koja je pomagala “grupama otpora” širom regiona, ove grupe – iako djejstvuju nezavisno, prema ovom članku – mogle bi izvršiti osvetu.

Peta karakteristika, tvrdi se u članku, je da Amerikanci “nikada ne mogu da se osjećaju bezbjedno zbog osvete; oni mogu očekivati bilo kakvu vrstu osvete na bilo kom nivou – odgovore od kojih neki potiči iz Irana i druge odgovore koji su potpuno van kontrole … od grupa otpora”.

Dobro obaviješteni izvori na Bliskom istoku kažu da su ”iranske opcije raznolike, a ciljeva ima dovoljno u regionu i u inostranstvu”.

Sve indikacije ukazuju na Irak. SAD su naporno radile na izbacivanju Irana iz Iraka. Iran sada radi na istiskivanju SAD iz Iraka. “Magija se okreće protiv svog mađioničara,” komentarisao je jedan bliskoistočni analitičar.

Ono što je sigurno jeste da će iranskim saveznicima u Iraku biti ponuđena neograničena podrška u borbi protiv američkih snaga ma gdje se nalazile. Prvi cilj Irana je da pošalje američke vojnike kući u plastičnim vrećama, naročito prije novembarskih predsjedničkih izbora u SAD.

Inicijativa je u rukama Irana. Vašington je poslao pisma preko švajcarske ambasade u Teheranu naznačivši da “nije zainteresovan za rat ili eskalaciju”. Iran je odgovorio da “su svi pregovori sa ovom administracijom završeni; atentat na Sulejmanija će biti kažnjen”.

Međutim, Iran je poznat po pragmatičnosti, nastojaće da pronađe put iz ove situacije bez ulaska u rat. Iran neće srljati u osvetu. Kaže se da je osveta jelo koje je najbolje služiti hladno.

Iran će vjerovatno držati SAD u očekivanju mogućih napada na mnogo frontova, što će prouzrokovati iscrpljivanje finansijskih i bezbjednosnih mjera radi zaštite njihovih snaga, komandanata i visokoh zvaničnika. Iranska osveta će biti dobro promišljena i precizna, ali će željeti da izbjegne uvlačenje Irana i Bliskog Istoka u sveopšti rat.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo