Povežite se sa nama

SVIJET

NAPAD TURSKE NA KURDE U SIRIJI: „Odbrana“ u tuđem dvorištu 

Objavljeno prije

na

Zapadni mediji ocenjuju da od turske ofenzive profitiraju sirijski režim koji će Kurdima diktirati uslove za priskakanje u pomoć i Rusija koja vješto balansira između odbijanja turske ofanzive i razumevanja za politiku Ankare. Smatra se da će Erdogan  od vojne intervencije profitirati ratkoročno, ali da je dgoročno  ona štetna i za Tursku

 

Uprkos međunarodnom pritisku, novim američkim sankcijama i pretnji sukoba sa snagama pod komandom predsednika Bašara el Asada, turska vojska već drugu nedelju nastavlja s vojnom operacijom na severoistoku Sirije. Posle preuzimanja pograničnih gradova i sela od Sirijskih demokratskih snaga (SDF), turski predsednik Redžep Tajip Erdogan je odbio zahteve, pre svega iz Vašingtona, da proglasi primirje i poručio da će nastaviti sa planom potiskivanja sa granice kurdskih pripadnika SDF koje Ankara smatra “teroristima”.

Tokom telefonskog razgovora 6. oktobra sa Erdoganom, predsednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Trump pristao je da pomeri trupe sa severoistoka Sirije kako bi otvorio put za tursku vojnu operaciju za svrgavanje u tom području vlasti kurdskih Jedinica zaštite naroda (YPG), glavnog dela SDF. Područje na severoistoku Sirije je od ustanka 2011. protiv Asadove vlasti, je  pod kontrolom Kurda, koje su u velikoj meri podržavali SAD, Velika Britanija i Francuska.

Turski  zvaničnici tvrde da su njihove trupe prodrle 30 kilometara unutar Sirije.  Prema analitičarima, Erdogan računa da će posle ofanzive, politički uticaj Turske u regionu Bliskog istoka porasti. U pregovorima o budućem poretku u Siriji, on želi  da učestvuje kao ozbiljan partner – pored Rusa i Iranaca.

Erdogan namjerav da u Siriji  južno od turske granice formira „zaštitutnu zonu“ za ponovno naseljavanje izbeglica. To je ogromna teritorija, pošto je ta granica duga skoro 500 kilometara, a da je predviđeno da zona bude širine 30 kilometara.

Erdogan je  pod unutrašnjopolitičkim pritiskom. Njegova stranka pretrpela je velike gubitke na nedavnim lokalnim izborima, između ostalog i zato što su njegovi politički protivnici obećali da će se baviti „problemom sirijskih izbeglica“. U Turskoj se nalazi oko četiri miliona sirijskih izbeglica.  Većina se odomaćila u novom okruženju. Deca pohađaju turske škole, a porodice imaju medicinsku i socijalnu zaštitu. U međuvremenu se  politička atmosfera promenila. Na tržištu rada, stotine hiljada Sirijaca ugrožavaju Turke, a u teškim ekonomskim vremenima, to dovodi do sukoba. Političari koji žele brzu prednost nad svojim protivnicima zahtevaju vraćanje Sirijaca u njihovu domovinu.

Pojavili su se izveštaji da su vojnici sirijske vlade mobilizirani blizu Manbiđa, pošto su  snage SDF u poslednjem  momentu  posredstvom Rusije, postigle dogovor sa Damaskom da se grad brani od turske operacije. Mala jedinica vojnika sirijske vlade ušlaje  u Manbiđ, prvi put od 2012, a borac lojalan režimu predsednika Asada podigao nacionalnu zastavu u centru grada.

Sirijski vojnici se već nalaze u drugim mestima naseljenim Kurdima, javili su sirijski provladini mediji. Prema  televizijskim izveštajima stanovnici na vojnike bacaju cveće s prozora uz povike: “Smrt Erdoganu!”

Rusija, veliki vojni saveznik sirijskog predsednika Bašara al-Asada, je  saopštila da njene snage patroliraju na prvim linijama između  snaga Turske i pozicija sirijske  kako bi sprečila sukobe. Iz Moskve su isključili mogućnost da bi moglo da dođe do sukoba između ruskih i turskih trupa, a takođe i  vojnika Ankare i Damaska.

Polako se formiraju dva bloka koji će odlučivati o budućnosti Sirije. Prvi  je formiran pošto su kurdske snage, suočene sa daleko moćnijom turskom armijom ,  pozvale u pomoć snage regularne Sirijske arapske armije (SAA) i dozvolile im da stanu u prvi red odbrane državne granice.

Drugi blok čine snage koje podržava Turska. Većinu rovovskih borbi na severoistoku Sirije vode snage iz Sirije koje su protivne predsedniku Asadu, a kontroliše ih Turska. To su bile usitnjene, pobunjeničke frakcije i objedinjene su uoči najnovije turske invazije.

Turska ofanziva u Siriji već tera desetine hiljada Kurda u beg pred nastupajućim šarolikim plaćenicima.  Ankara je te milicije upotrebljavala  prilikom osvajanja kurdske regije Afrin 2018. UN i organizacije za ljudska prava te pobunjenike smatraju odgovornim za ratne zločine. No  sa aspekta unutrašnje politike, Turskoj to pomaže da opravda ofanzivu jer tamo  ne ginu turski vojnici.

Turska invazija u Siriju nailazi na mnogobrojne verbalne osude zbog kršenja međunarodnog prava, pretnje “etničkog čišćenja” Kurda i moguće opasnosti jačanja tzv. Islamske države. Predsednik  SAD je pooštrio sankcije protiv Turske. No  baš je Tramp odlukom da povuče američke trupe iz regiona,  otvorio put turskoj vojnoj operaciji. Zbog toga je zaradio kritike i u sopstvenim redovima.

I ministri spoljnih poslova zemalja EU su na sastanku u Luksemburgu  kritikovali ofanzivu Turske i zahtjevali da se okonča  operacija, ali se nisu  mogli dogovoriti o uvođenju sankcija Turskoj. Postigli samo jedinstvo da bude zabranjen izvoz oružja “pojedinih zemalja EU” Turskoj. EU je za Tursku najveće tržište, a uprkos krizi inajveće grupe turista koje dolaze u Tursku su iz zemalja EU.

Arapska liga (AL) je osudila akciju Turske.  Ta osuda  je možda vrhunac zle  krvi vodećih zemalja AL poput Saudijske Arabije, Ujedinjenih Arapskih Emirata i Egipta sa Turskom, pošto je 2013. Ankara osudila vojni puč u Egiptu.

Zapadni mediji ocenjuju da od turske ofanzive profitiraju, sirijski režim koji će Kurdima diktirati uslove za priskakanje u pomoć i Rusija koja vešto balansira između odbijanja turske ofanzive i razumevanja za politiku Ankare. Smatra se da će Erdogan profitirati od vojne intervencije samo kratkoročno. Dugoročno je ona štetna i za Tursku, smatraju neki analitičari.  Po njima,  Turska se izoluje od  tradicionalnih partnera na zapadu. U direktnom susedstvu, najvažnijem tržištu,  protiv sebe okreće gotovo svaku zemlju. Ne sme se zaboraviti kakve istorijske senzibilnosti postoje u arapskom svetu protiv agresivnog ponašanja Turske. ,Otomanska imperija je do 1918. vladala velikim delovima Bliskog istoka.

Stižu poruke iz regiona da bi najnovija intervencija Ankare u Siriji mogla da postanje turski Vijetnam.  “Ova vojna akcija neće uspeti da ispuni turske ciljeve, ali će ojačati kurdski nacionalizam i verovatno naterati Kurde da postignu sporazum sa Damaskom,” mišljenja je Diako Hosseini, direktor Programa za svetske studije pri iranskim predsedničkim Centrom za strrateške studije.  

Iran i naročito Rusija veoma su uključeni u posredničke napore. Ove države se zalažu  za oživljavanje tzv. Sporazuma iz Adane iz 1998. godine, koji su sklopili Hafez el Asad, otac današnjeg sirijskog predsednika, i turske vlasti. Po sporazumu je Asad pristao da zatvori  baze Kurdistanske radničke partije (PKK) koju Turska i značajan deo međunarodne zajednicce smatra terorističkom organizacijom i da lidera PKK Abdulaha Odželana protera iz Damaska, da bi on uskoro bio uhapšen u ambasadi Grčke u Najrobiju u Keniji. Po tom sporazumu, Turska i Sirija su praktično preuzele na sebe odgovornost za zajednički mir i kontrolu pograničnog područja u kome su do tada delovale jedinice PKK.

Rusija, koja podržava Asada ima i ima stalnu komunikaciju sa SDF, uveliko je posredovala u sadašnjem sporazumu Damaska sa Kurdima. Postoje i situacije u kojoj se regularna sirijska armija koja ide ka severu, na granicu sa Turskom, mimoilazi sa odlazećim američkim jedinicama bez ikakvog sukoba.

Kao da postoji prećutni sporazum da ne dolazi do sukoba glavnih aktera. Bitke se vode između proturskih, pretežno arapskih jedinica, Asadovih protivnika, i Kurda, dojučerašnjih formalno Asadovih protivnika, mada nisu vodili uzajamne borbe.   Glavni svetski akteri su zainteresovani za okončanje rata u Siriji.

U Vašingtonu su svesni da  nemaju kontrolu ni uporište u Siriji. Zato Amerikancima, a naročito predsedniku Trampu, nije veliki problem da dignu ruke od Sirije.

„Nema prijatelja osim planina“. Čini se da najnovije vesti iz Vašingtona potvrđuju tu staru kurdsku poslovicu. SAD su najavile da više neće biti protiv turske invazije u kurdskim oblastima na severu Sirije. Tako je Vašington svog najbližeg saveznika u borbi protiv takozvane „Islamske države“ ostavio na milost i nemilost nadmoćnoj Erdoganovoj vojnoj mašineriji.

Više od 10.000 kurdskih boraca proteklih godina izgubilo je život u borbi protiv IS. Kurdske milicije činile su okosnicu SDF, koje su na kopnu predvodile lavovski deo borbe protiv IS. U ratom razrušenoj Siriji, te oblasti koje su kontrolisali Kurdi, do sada su bile oaza stabilnosti. Sada je jasno: jalove su bile nade Kurda da su time zaslužili zaštitu SAD od napada Turske.

   Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

POLITIČKO VRENJE U NJEMAČKOJ: Zašto Anegret ne nasljeđuje Angelu 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Odlazak AKK s čela CDU-a unosi novi nemir u njemačku politiku, ali i ukazuje na neuspeh nemačkog političkog centra da odgovori na izazove krajnje desnice.  Taj postupak otvara i pitanje političkog pravca zemlje u kojoj je krajnja desnica sve jača, naročito na prostorima bivše Nemačke Demokratske Republike

 

Lokalni politički skandal u istočnom delu Nemačke prerastao je u nacionalnu krizu. Kada politički zemljotres trese Nemačku može da bude zaljuljana čitava Evropa.

Šefica najjače nemačke stranke Hrišćansko-demokratske unije (CDU) Anegret Kramp-Karenbauer, ministarka odbrne i očekivana naslednica dugogodišnje kancelarke Angele Merkel, najavila je odlazak. To je posledica dešavanja u  pokrajini Tiringiji, gde su CDU i Liberalna stranka (FDP), sa ekstremnim desničarima iz Alternative za Nemačku (AfD), izabrali za premijera liberala Tomasa Kemeriha.

To je izazvalo zgražavanje u Nemačkoj. Prekršeno je nepisano pravilo – tradicionalne  političke stranke u toj zemlji ne sarađuju s ekstremističkim strankama. CDU je oštro kritikovana zbog postupanja s glasovima za premijera u Tiringiji. Oglasila se i kancelarka Merkel, bez značajnije funkcije u CDU i što je neuobičajeno, tokom zvanične posete u inostranstvu, ocenom da je “neoprostiv” način na koji je izabran centrista Kemerih.

U Tiringiji,  prošle srede, pošto posle dva kruga glasanja nijedan kandidat za premijera nije imao većinu, u trećem krugu je Kemerih iznenađujuće pobedio.  Osim njegovih Liberala i CDU, za njega su glasali i poslanici AfD.

Kemerih je mogao da spreči sve što je usledilo, samo da je na formalno pitanje predsednice parlamenta rekao da odbija da bude tako izabran. On je prihvatio, mada mu je bilo jasno da bi vlada bila manjinska, sastavljena od Liberala i Demohrišćana, te bi zavisila od podrške AfD.

Narednog dana je Kemerih najavio ostavku tvrdeći da je sve bio „perfidni trik“ AfD kako bi se „naškodilo demokratiji“. Ipak će ostati premijer u ostavci do novih izbora, a političko tle Nemačke se ne smiruje.

Formiranje vlasti u Tiringiji traje još od izbora krajem oktobra 2019. Tada je stranka Ljevica, koja delimično vuče korene iz vladajuće Jedinstvene socijalističke partije Nemačke u nekadašnjoj Istočnoj Nemačkoj, ostvarila istorijsku pobedu, osvojivši čak 29 od 90 poslaničkih mesta. Druga po jačini  postala je AfD, sledili su Demohrišćani (21), a cenzus su preskočili i Liberali (5 mandata).

U centralama  CDU i Liberala su zauzeli stav da se  osim sa AfD, ne sme sarađivati ni sa Ljevicom. Odbijeno je i više ponuda da podrže manjinsku vladu Levice, Socijaldemokrata i Zelenih, te se tako ušlo u mučnu političku blokadu.

„Ispao sam budala jer sam mislio da razgovaram sa demokratama“, rekao je lider Ljevice Bodo .Ramelov nakon završnog glasanja. „Umesto toga, smenili su me uz pomoć glasova fašista.“

Neki u Tiringiji vide mračne paralele s događajima od pre 80 godina kada su u toj pokrajini, nacionalsocijalisti Adolfa Hitlera osigurali svoje prvo ministrsko mesto. Drugi se sećaju kobne pogrešne računice u Berlinu 1933. godine kada su nemački konzervativci, gladni vlasti, uveli Hitlera u igru kao korisnog idiota – da bi, prekasno za njih i svet, naučili da su oni idioti.

Ipak, najzvučniji signal od prošle sedmice je činjenica da su se, u roku od nekoliko minuta, demonstranti počeli okupljati ispred tiringijskog parlamenta osporavajući pretpostavke da istočna Njemačka ima slabo civilno društvo. Gnevni meštani su sramotili svoje političare, koji su  zaboravili vlastitu istoriju iz 1930-ih ili je nikada nisu ni naučili.

Anegret Kramp-Karenbauer, zvana i AKK, najavila je da će na leto pokrenuti izbor kandidata CDU za mesto kancelara Nemačke na izborima koji slede 2021. pa tek onda napustiti dužnost predsednice partije. Istakla je da osoba na čelu stranke treba istovremeno da bude kandidat za kancelara.

No mnogi članovi CDU, recimo odbor u Tiringiji, ne dele mišljenje šefice stranke o strogom distanciranju od AfD i ne žele da isključe mogućnost saradnje. Pošto ne uspeva da disciplinuje stranku, AKK se odlučila na odlazak sa vrha.

Neki njemački analitičari zaključuju da je problem u tome što većina članova CDU koji žive u regionima koji su nekada bili Zapadna Nemačka prihvata stav stranke o nesaradnji sa AfD koju smatraju nedemokratskom i rasističkom. No  članovi CDU u bivšoj Istočnoj Njemačkoj  imaju tendenciju da AfD vide kao stranku koja je možda politički nekorektna, ali ne “fašistička”. Bez obzira što njen lider u Tiringiji, Bjorn Hoke, u govorima citira Hitlera i kritikuje nemački “kult krivnje” zbog ratnih zločina Tokom Drugog svetskog rata.

Odlazak AKK s čela CDU-a unosi novi nemir u njemačku politiku, ali i ukazuje na neuspeh nemačkog političkog centra da odgovori na izazove krajnje desnice.  Taj postupak otvara i pitanje političkog pravca zemlje u kojoj je krajnja desnica sve jača, naročito na prostorima bivše Nemačke Demokratske Republike (NDR).

AKK je preuzela vodstvo CDU u decembru 2018. Kramp-Karenbauer, koju nemački mediji nazivaju “mini Merkel”, bila je odabrana naslednica i nastavljačica centrističke politike dugodišnje kancelarke. Od tada se borila da poboljša izborne rezultate CDU, no oni su usled jačanja krajnje desnice bili sve slabiji. Sumnju u njene liderske veštine produbio je prošlosedmični politički fijasko u Tiringiji.

Odluka Merkelove da napusti vođstvo stranke, a zadrži funkciju kancelarke otežala je nastojanja AKK da nametne  autoritet. Sada, slobodno mesto na vrhu najmoćnije njemačke stranke posle 1945. otvara raspravu o političkom smeru ove  zemlje posle dugotrajnog kancelarovanja Merkelove.

Najave AKK su dodatno potresle delom dezorijentisanu stranku, koja je dominantna i u Evropskoj narodnoj partiji, koaliciji političkih partija na kontinentu koje su desno od centra i pod uticajem hrišćanskog svetonazora. I druga velika narodna stranka, SPD, već duže luta u potrazi za  identitetomi političkim kursom.

Nemačka se nalazi pred „godinom odluke“.  Pod znakom pitanja je  tradicionalni parlamentarizam u Nemačkoj, značaj stranaka, stranačka disciplina i sloboda poslanika da odlučuju po sopstvenoj savesti. Glavno pitanje glasi: da li demohrišćanske partije žele i na koji način da se suprotstave desničarskim snagama i ekstremnim strujama.

Konačno, radi se o budućnosti demokratije u Nemačkoj. Možda zemlja stoji i pred krajem dosadašnjeg partijskog sistema. U međuvremenu, drugi politički tabori, uključujući jake Zelene, nisu preuzeli ili još ne preuzimaju ulogu velikih narodnih stranaka koje su do sada imale CDU i SPD.

Krajem januara, nemački predsednik Frank-Valter Štajnmajer, svojevremeni čelnik SDP, je u govoru u Bundestagu u znak sećanja na žrtve nacionalsocijalizma sumornim rečima govorio o novoj desnici, „zlim duhovima prošlosti“, koji su se pokazali „u novom obličju“. „Bojim se da nismo bili dovoljno pripremljeni – ali ovo vreme nas stavlja pred iskušenje. I mi moramo da prođemo taj ispit“, rekao je Štajnmajer. Nije spomenuo nijednu stranku, samo je izrekao reči upozorenja celokupnoj politici i društvu.

Rastuća nestabilnost snažno pogađa Nemačku, u vreme kada ekonomski razvoj postaje neizvesniji, a socijalna politika pokazuje znake slabosti. Ovo su vremena,  zahvaljujući američkom predsedniku Trampu i sve većem broju autoritarnih vladara širom sveta, destabilizacije više nego ikada posle pada Berlinskog zida 1989.

Ovo su i  vremena rotacije post-bregzitovske Evrope. Njemačka 1. jula preuzima predsedavanje EU. Suočena je sa međunarodnim izazovima kao nikada, a na unutrašnjem planu je nesigurna kao što to dugo nije bila.

Nemačka politička scena je dugo odolevala trendu da desničarske stranke osvajaju vlast. Sa Tiringijom i taj je tabu srušen. Desničari na vlasti – to postaje normalno, gorko je napisao komentator nemačke medijske kuće Dojče Vele.

Širom EU radikalni desničari učestvuju u vlasti na lokalnom ili nacionalnom nivou. Postavlja se pitanje da li desničari nezadrživo napreduju?

Činjenica da je AfD prvi put učestvovala u izboru premijera silno je obradovala poslanika u Evropskom parlamentu (EP) i šefa AfD Jerga Mojtena.  Podstakla ga je da izjavi kako je njegova stranka ušla u „građanski tabor“. Umerenije krilo AfD  godinama pokušava sebe da smesti pod epitet „građanski“, što je u Nemačkoj skoro sinonim za umereni konzervativizam. „AfD, Demohrišćani i Liberali sada čine građanski krug“, rekao je Mojten za Frankfurter algemajne cajtung.

Za krajnje desničarske stranke u Evropi, koje čine četvrti najjači poslanički klub u EP, događaji u Tiringiji su još jedan veliki korak napred, pokazatelj trenda koji godinama traje širom EU. U nizu zemljama desničari učestvuju u vlasti, ili predstavljaju najjače opozicione grupacije.

Poslednjih meseci su desničarski populisti u Austriji i Italiji doživeli teške udarce. Događaj iz Tiringije će im ponovo dati krila. U evropskom poslaničkom klubu koji se zove „Identitet i demokratija“ su, osim AfD, i Liga italijanskog radikala Matea Salvinija, austrijska Slobodarska partija i francusko Nacionalno okupljanje Marin Lepen.

Slobodarska partija Austrije je više puta učestvovala u vlasti na saveznom nivou. Slobodarci su, čak bili i u pokrajinskoj vladi u Gradišću i to sa Socijaldemokratama.

U Italiji su odavno pale granice između demohrišćana, konzervativaca i desnih radikala. U Francuskoj je Nacionalno okupljanje Marin Lepen  odavno prodrlo u tradicionalno konzervativno biračko telo.

U Španiji su konzervativci u Andaluziji u vladajućoj koaliciji s desničarskim Voksom koji je na nacionalnom nivou treća stranka po snazi i sve više prodire u građanski tabor. U Holandiji su liberalnom premijeru Marku Ruteu za vratom dve radikaln desničarske stranke. U Belgiji, koja već 14 meseci nema vladu, bi prema anketama desničarski „Vlams Belang“ trenutno osvojio najviše glasova.

U Finskoj su desničari za samo nekoliko promila na drugom mestu iza Socijaldemokrata, a već su i bili na vlasti. U Poljskoj i Mađarskoj su nacionalisti i desničari na vlasti s velikom većinom. Građanski liberalni tabor tamo  godinama slabi.

Na duži rok bi se moglo dogoditi da Nemačka sledi trend u Evropi. Trenutno je AfD najjača opoziciona stranka u Bundestagu. Velike tradicionalne stranke gube popularnosti ili estaju. Jačaju rubovi političkog spektra, više desni nego levi. Povremeni neuspesi desničarskih populista, kao u Austriji ili Italiji, usporavaju taj razvoj, ali ga ne zaustavljaju.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

SAD:  GLASANJE U DEMOKRATSKOJ PARTIJI ZA PREDSJEDNIČKOG KANDIDATA: Go, Berni, go

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prema nekim anketama, Berni Sanders je preuzeo vođstvo na nacionalnom nivou. Njegov uspješan početak, uznemirio je Centrističke funklcinere demokrata i uzbunio milijardere

 

Dobar početak senatora Bernija Sandersa na glasanjima za predsjednika nominaciju Demokratske partije uzbunio je centrističke funkcionere te stranke i  uznemirio milijardere i investitore demokrate.  Poslije tri godine predsjednikovanja krupnog biznismena Donalda Trampa,  Sanders smatra da je vrijeme da se na političku scenu  Sjedinjenih Američkih Država vrate ideje onoga što on naziva demokratski socijalizam.

Sanders je poslije pobjede u saveznoj državi Nju Hempširu rekao da je njegova kampanja uspješno doprla do radnih ljudi, mladih, manjinskih zajednica i onih koji vjeruju u saosećanje i pravdu, što je prema njemu, koalicija koja dobija izbore. ,,Ova pobeda je početak kraja Donalda Trampa!”, kazao je Sanders.

Neki analitičari ističu da mnoge demokrate brinu da će Sanders izgubiti od Trampa na izborima u novembru. Demokrate sa centra žele da zaustave Sandersa, ali nisu sigurne koji kandidat bi to mogao. Ukoliko se ubrzo ne istakne neki od umjerenih kandidata, stranački lideri bi mogli da se okrenu kao potencijalnom spasiocu bivšem gradonačelniku Njujorka, milijarderu Majklu Blumbergu.

Prema nekim anketama, Sanders je preuzeo vođstvo na nacionalnom nivou. Glavni i preferirani kandidat rukovodstva stranke, Džozef Bajden, potpredsjednik SAD-a iz vremena Baraka Obame, koji je mjesecima  ubedljivo vodio, izgubio je izbore u Ajavi i Nju Hempširu.

Sanders ima ozbiljnu političku mrežu iza sebe, ogroman broj pristalica, volontera i malih donatora koji podržavaju njegovu kampanju.  Majkl Blumberg  je  po mnogima ,,virtuelni kandidat‘ sa televizora. On na račun reklama, novca krupnih sponzora i partije produžava svoju kampanju.

Analitičari smatraju da će sve biti jasnije poslije izbora u Kaliforniji i „superutorka“ kada će biti izbori u najvećem broju saveznih država. Ukoliko ni jedan drugi demokrata ne bude konsolidovao podršku, Sanders bi mogao da nastavi da pobjeđuje na stranačkim glasanjima po saveznim državama, na osnovu snažne podrške svoje baze na ljevici, procjenjuju upućeni. Sudeći po sve većoj ideološkoj podjeli u Demokratskoj partiji, nadmetanje za nominaciju bi na kraju moglo da se svede na bitku izmedu Blumberga i Sandersa – plutokrata protiv socijaliste.

Uplašene demokrate su zabrinute da bi Sandersova socijalistička etiketa i nepopustljiva podrška predlozima o opštoj zdravstvenoj zaštiti i ekološkim mjerama mogli odbiti glasače u bogatijim i umjerenim oblastima koji su omogućili da demokrate 2018. dobiju većinu u Predstavničkom, donjem domu,  domu Kongresa čiji se članovi biraju paralelno sa šefom države.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 21. februara ili na
www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

POSLIJE ODLASKA VELIKE BRITANIJE IZ EU: Novi početak, ali čega 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz  u britanskom društvu, moći da bude prevladan jer samo tako društvo može da se usredsredi na budućnost. No,  rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“

 

Kada je u u petak 31. januara u Londonu otkucalo 23 časa, u kontinentalnom djelu Evrope bila je ponoć. Nastupio je istorijski trenutak za Evropu, možda i svijet. Velika Britanija je postala prva država koja je napustila Evropsku uniju (EU).

Britanski premijer Boris Džonson je događaj proslavio na poseban način: na zatamnjene zidove njegove rezidencije u Dauning stritu 10. je projektovan sat koji je odbrojavao sekunde preostale do izlaska. Junion Džek, zastava Ujedinjenog Kraljevstva se zavijorila na stubovima oko zgrade parlamenta Velike Britanije, a ispred na trgu su hiljade Britanaca, pristalice Bregzita slavile.

Desilo se ono u šta mnogi do samog kraja nisu vjerovali. Velika Britanija je poslije 47 godina članstva napustila EU, najveći svjetski trgovinski blok i drugu ekonomsku sila svijeta.  Osjećaj je pobijedio razum, smatraju mnogi. I  EU koja je bila protiv izlaska Velike Britanije, gubi 15 posto svoje ekonomije, najvećeg vojnog potrošača i jedan od vodećih svjetskih finansijskih centara, London.

Izlazak je došao tri i po godine pošto je na referendumu Bregzit izglasan tijesnom većinom sa 52 prema 48 posto. Engleska i Vels podržali su Bregzit, Sjeverna Irska i Škotska ostanak.

„Ovo nije kraj, nego početak”, poručio je kontroverzni premijer Džonson.  On, koji se u posljednji čas prelomio u korist Bregzita, smatra da će napuštanje Unije dovesti do nacionalne obnove posle čega će Velika Britanija ponovo postati velika evropska sila i globalni igrač.

Bivši lider Stranke britanske nezavisnosti (UKIP), jedan od glavnih vođa kampanje za izlazak Velike Britanije iz EU i osnivač stranke Bregzit Najdžel Faraž je okupljenima na trgu ispred Parlamenta poručio: „Više nećemo morati da slušamo Junkera (doskorašnji predsednik Evropske komisije), više našim premijerima neće nalagati birokrati iz Brisela.”

Ispred Parlamenta su pristalica Bregzita iznosile slavljeničke argumente.  „Suverenitet ima prioritet”, „Mogućnost da zemlja sama donosi pravila igre, da ponovo bude uvedena kontrola nad migracijama”. Dalje: „Za EU više neće biti  izdvajan novac”.

Za protivnike Bregzita 31. januar je bio tužan dan. „Naši političari su nas oko Bregzita prevarili i lagali”, ponavljali su. Po njima, mnogi od onih koji su bili zaslijepljeni sebičnošću političkih lidera, od arhitekte Bregzita Dejvida Kamerona, do Borisa Džonsona, zagovornici su Velike Britanije zaglavljene u prošlosti.  Ubjeđenje prema kojem bi nacija koja je nekada bila imperija trebalo da se oslobodi okova EU je suludo, jer ni jedna druga članica Unije nije uživala tolika izuzeća i popuste.

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz u britanskom društvu, biti prevladan, jer samo tako društvo može da se usredsrijedi na budućnost. Rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena.

Ispred parlamenta Škotske u Edinburgu stotine ljudi su se bdijenjem uz svijeće oprostile od Unije. Zbog Bregzita se protestovalo i na granici Republike Irske i Sjeverne Irske. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“.

Škotska premijerka Nikola Sturdžen insistira na održavanju novog referenduma o škotskoj nezavisnosti. Premijer Džonson odbija da to odobri, a glasanje ne može biti održano bez pristanka britanske vlade. Škoti su se 2014. godine sa 55 posto glasova odlučili za ostanak u Velikoj Britaniji. Dvije godine kasnije, na svebritanskom referendumu o članstvu u EU, sa 62 posto su glasali za ostanak u EU.

Zastupnici u škotskom Parlamentu su  29. januara glasali i za novi referendum, tvrdeći kako je izlazak Velike Britanije iz EU promijenio okolnosti. Na prošlogodišnjim izborima je pobijedila Škotska nacionalna stranka (SNP) Sturdženove, koja smatra da je Škotska izvučena iz EU protiv želje ogromne većine njenih građana.

Istraživanje objavljeno dan uoči Bregzita je pokazalo kako 51 posto ispitanih građana Škotske podržava nezavisnost, objavila je britanska agencija YouGov. Ovo je prvi put da je u ispitivanju javnog mnjenja od 2015. pobijedio odgovor „da”.

I u Sjevernoj Irskoj je moguće da sljedeće godine, ili malo kasnije, bude održan referendum o granici sa Republikom Irskom čiji bi rezultat mogao da bude Ujedinjena Irska. U pregovorima Brisela i Londona o Bregzitu najveći kamen spoticanja bio je kako izbjeći tvrdu granicu između Sjeverne Irske i Republike Irske, članice Unije. Izlazak Velike Britanije iz Unije je tri puta odlagan, pošto je postignuti sporazum bivše premijerke Velike Britanije Tereze Mej sa Briselom o „mekoj granici” između Velike Britanije i Irske odbijan u parlamentu u Londonu.

Sada će prema sporazumu o Bregzitu, Sjeverna Irska slijediti pravila EU o poljoprivrednim i industrijskim proizvodima, a ostatak Velike Britanije neće. Ujedinjeno Kraljevstvo će napustiti carinsku uniju EU, dok ce Sjeverna Irska nastaviti da primjenjuje evropske carinske propise u svojim lukama. To znači uvođenje novih kontrolnih punktova i postupaka za trgovinu robom između Sjeverne Irske i ostatka Velike Britanije.

Upućeni smatraju da postoji jak razlog za održavanje referenduma u Sjevernoj Irskoj poslije 20 godina relativnog mira zaključenog na Veliki petak 1998. Pošto su dvije zajednice u Sjevernoj Irskoj približno jednake veličine odluka o pridruživanju Irskoj biće i odluka o pridruživanju EU.

Velika Britanija će ubuduće za EU biti jedna od tzv. „trećih zemalja“ za koje ne važe pravila kao za one koji su „unutra“. Ipak, promjene neće nastupiti odmah, jer slijedi prelazni period do kraja decembra 2020. kako bi se stanovnici i kompanije prilagodili promjeni. Tokom tranzicije, Britanija će nastaviti da primjenjuje zakone EU, ali neće biti zastupljena u institucijama u Briselu, Strazburu i Luksemburgu. Britanija i EU u tom periodu treba da usaglase novi odnos u trgovini i bezbjednosnim pitanjima.

Prava državljana EU u Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i britanskih građana u Uniji, ostaće ista tokom prelaznog perioda. Procjenjuje se da će London platiti evropskim partnerima na ime izlaska oko 35 milijardi eura,

Zbog izlaska Velike Britanije iz EU, finansijske kompanije koje su ranije poslovale u Londonu moraju uspostaviti centrale u kontinentalnoj Evropi kako bi mogle da  pružaju usluge na jedinstvenom tržištu EU.

Kritičari Bregzita navode kako vodeći proizvođači automobila zatvaraju pogone u Velikoj Britaniji i prelaze na kontinent. Ključni finansijski igrači se sele u Pariz ili Amsterdam. Još je veći odliv mozgova i talenata koji su radili za britanski obrazovni i naučni sektor.

Frankfurtski Bankenplac, finansijski centar Nemačke, jedan je od dobitnika izlaska Velike Britanije iz Unije. Prema istraživanju njemačke Landesbank Hessen-Thuringen (Helaba), više od 30 stranih banaka donijelo je odluku u korist njemačkog finansijskog centra. Mada paralelno sa selidbom finansijskih firmi iz Londona britanska prestonica bilježi otvaranje nekih novih kompanijskih predstavništava, grad na Temzi će vjerovatno izgubiti više poslova nego što ce dobiti novih, smatraju analitičari.

Zajedničko evropsko tržište će ostati bez direktnog nadzora nad nekoliko dominantnih proizvodno-trgovinskih konglomerata kao što su Britiš Petroleum (BP), jedan najvećih svjetskih proizvodača i distributera naftnih derivata i gasa; TESCO – multinacionalna trgovina prehrambenih proizvoda sa oko 3.500 prodavnica širom Evrope; Unilever – multinacionalna britansko-holandska kompanija za široku potrošnju; Vodafon, treći globalni mobilni operater po broju stalnih korisnika; ili Rols-Rojs, proizvođač luksuznih automobila i avio-motora.

Predsjednica EK Ursula von der Lejen poručila je na dan izlaska Velike Britanije kako će „EU početi novo poglavlje poslije izlaska Britanije, kao jedinstvena snaga u globalnim pitanjima, od klimatskih promjena do tehnološkog preobražaja, te neće imati manje mogućnosti zbog Bregzita“.

Predsjednik Evropskog veća Čarls Mišel je rekao da, što se više Britanija udalji od pravila i propisa EU posle Bregzita, to će imati manji pristup jedinstvenom tržištu.

Bregzit predstavlja „duboki rez” za Njemačku i za cijelu Evropu, ocijenila je njemačka kancelarka Angela Merkel. Istovremeno je naglasila da će Evropa braniti svoje interese, posebno integritet evropskog jedinstvenog tržišta u teškim pregovorima koji će uslijediti ove godine u definisanju budućeg trgovinskog odnosa između bloka preostalih 27 zemalja i Londona.

Francuski predsjednik Emanuel Makron je britansko napuštanje Unije nazvao „šokom”. „To je istorijski znak upozorenja koji ostatak Evrope mora čuti”, naveo je Makron i nazvao Bregzit žrtvenim jarcem neuspješne refome EU. Po njemu, potrebno je „više Evrope” da bi se odgovorilo na izazove moći, poput kineske i američke.

Uopšte, mišljenja su da će Bregzit na spoljnopolitičkom planu ostaviti veliku prazninu u Uniji. Pored Francuske i Njemačke, Britanija je bila presudna u kreiranju spoljne politike EU kojoj je davala posebnu težinu. „Britanci su iskusne diplomate. Oni imaju stalno mjesto u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija. Velika Britanija se, kada su vojni kapaciteti u pitanju, od svih zemalja EU do sada stavljala najviše na raspolaganje“, naveo je upućeni diplomta u Briselu. London bi i u budućnosti trebalo da učestvuje u zajedničkim vojnim projektima i misijama.

Iz Vašingtona je poručeno da ce „posebni odnosi” sa Ujedinjenim Kraljevstvom biti još jači, zahvaljujuci Bregzitu. Ambasador SAD u Velikoj Britaniji Vudi Džonson je izjavio je da predsednik Donald Tramp dijeli britanski „optimizam i uzbuđenje” zbog novog poglavlja u uzajamnoj istoriji. Naveo je kako će britanski izlazak iz EU omogućiti da transatlantski trgovinski sporazum proizvede veći napredak i više radnih mjesta.

SAD su snažno podsticale proces Bregzita. Dva dana prije zvaničnog razlaza s EU, u posjetu britanskom premijeru je došao i državni sekretar Majk Pompeo kako bi Ujedinjenom Kraljevstvu Velike Britanije, Škotske i Sjeverne Irske ponudio „posebne odnose” poslije Bregzita.

   Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo