Povežite se sa nama

SVIJET

SEDAM DECENIJA OD OSNIVANJA NR KINE: Kao niko prije 

Objavljeno prije

na

Proteklih sedam decenija je period svestranog preobražaja  najmnogoljudije zemlje na svijetu. Kineski stručnjaci ističu kako njihova domovina mnogo uspešnije napreduje nego većina  zemalja u razvoju. To objašnjavaju tzv. Kineskim modelom ili Pekinškim konsenzusom

 

Rođendani su važni. Takav je 1. oktobar 1949, kada je vođa socijalističke revolucije Mao Ce tung proglasio osnivanje Narodne Republike Kine. Proteklih sedam decenija je bio period vrtoglavog ekonomskog uspeha u najmnogoljudijoj zemlji na svetu sa milijardu i trista miliona stanovnika.

Treća najprostranija država na svetu,  je preobrazila nacionalnu privredu iz siromašne i poljoprivredne u globalno drugu najveću, mereno realnim BDP.  Kina je  predvodnik u nizu modernih tehnologija. Najveći je industrijski proizvođač na svetu i izvoznik roba i usluga, ima najveće devizne rezerve, globalno je drugi uvoznik u međunarodnoj trgovini i primalac stranih investicija.

Uveliko je poboljšan i kvalitet života Kineza. Dužina života je više nego udvostručena, sa 35 godina 1949. na 77 u 2018. Još veći uspeh je ostvaren u iskorenjivanju krajnjeg siromaštva.  Do 2018. je ekstremno siromaštvo svedeno na 1.7 odsto i cilj je da bude potpuno uklonjeno 2020.

Kineski stručnjaci ističu kako njihova domovina mnogo uspešnije privredno napreduje nego većina  zemalja u razvoju. To objašnjavaju tzv. Kineskim modelom ili Pekinškim konsenzusom. Neke od karakteristika Kineskog modela temeljno je, izneo šangajski akademik Dženg Veivei.

Prva karakteristika je- praksa je jedini kriterijum za proveru istine. Kina obično počinje od istraživanja i postepeno sprovodi male probne programe. Ukoliko je eksperimentalni program uspešan, sačinjavaju se pravila, zakoni i donose amandmani na Ustav.

Druga – djelovanje proaktivne vlade. U upravljanju zemljom poput Kine,  vlasti nemaju izbor osim  da zastupaju sveukupnu dobrobit ljudi. “Pošto Kina ima 1.3 milijardu ljudi, bilo koji mali nedostatak, pomnožen sa 1.3 milijarde, postaje veliki, veliki problem,” komentarisao je raniji kineski premijer Ven Đaobao.

Treća – stabilnost je vrhovni prioritet. Kina ima  ograničene resurse po žitelju, što je potencijalni izvor nestabilnosti. U ogromnoj Kini,  regionalne i nacionalne kulturne razlike su mnogo složenije nego u običnim zemljama. To bi moglo da vodi konfliktima. U Kini smatraju da postoje spoljne pretnje stabilnosti zemlje, uz pomoć domaćih neprijateljskih i separatističkih snaga.

Četvrta -poboljšanje životnih uslova ljudi predstavlja glavni cilj vlasti NR Kine.  Obezbeđivanje uslova da svako može da se prehrani, predstavljao je glavni prioritet  od 1949. Kasnije su na redu bili „prikladna hrana i odeća.“ Danas su to „dva vekovna“ cilja – da 2021, stoleće od osnivanja Komunističke partije Kine (KPK) država postane umereno razvijena u svakom pogledu; a 2049, na 100-godišnjicu NR Kine, u potpunosti razvijena.

Peta – postepenost reformi. U NR Kini, jedan od velikih izazova za donosioce odluka predstavlja širenje informacija. Zato se kineske centralne vlasti oslanjaju na inicijative lokalnih grupa i ohrabruju različite eksperimente.

Šesta – mješovita ekonomija. Kineski teoretičari opisuju sadašnji kineski ekonomski sistem kao “socijalističku tržišnu privredu”. To je u osnovi mešavina tržišnih snaga,  moći KPK i vlade, sa ulogom državne privrede i privatne ekonomije.

Sedma karakteristika je otvaranje ka svetu, koje obuhvata svaki kutak NR Kine. U procesu otvaranja se Kina vodila istorijskim nasleđem svog naroda i iskustvom niza zemalja, a nije slepo sledila pristup zapadnih zemalja.

Kineski model razvoja privlači sve veću pažnju u zemljama u razvoju, a postepeno i u stručnoj literaturi na Zapadu. Ishod razvoja u NR Kini predstavlja izazov „svetom trojstvu razvoja“ koje je uspostavila Svetska banka. To su – sposobna javna administracija, demokratska odgovornost i vladavina prava. Na Zapadu se NR Kini, pre svega, spočitava da nije demokratska u izbornom smislu, mada u zemlji postoji direktno glasanje na nižim nivoima lokalne vlasti.

Mnoge istinski ili  formalno demokratske vlade zemalja u razvoju, a poslednjih godina i, neke razvijene, trpe od krize poverenja javnosti. Vlasti NR Kine, prema nezavisnim istraživanjima, uključujući američku agenciju Pju i francuski Ipsos, postojano uživaju visok stepen uvažavanja i podršku stanovništva.

Mnogostruki izvori informacija su na raspolaganju Kinezima, uključujući internet, društvene mreže i putovanja u inostranstvo. To omogućava pojedincima visok nivo autonomije u zaključivanju. Izgleda da Kinezi ne slede slepo svoje vlasti.

KPK ima odlučujuću ulogu u javnoj administraciji i utvrđivanju politika.  Američki  profesor Lans Gor, smatra da dodir sa narodom omogućvaju partijske organizacije na terenu koje su sve više uključene u svaki deo društvenog života.

Jedna od glavnih funkcija političkog sistema je da bira, regrutuje i uzdiže talentovane i ka dobrobiti zajednice orijentisane službenike. Oni treba da odgovore na rasprostranjeno shvatanje među običnim Kinezima, da demokratija znači vladavinu u korist naroda.

U Kini nekoliko milenijuma postoji praksa meritokratije, biranja i imenovanja moralnih i nadležnih. Pre gotovo 1.500 godina uspostavljen je keđu, „carski ispit,“ sistem selekcije najtalentovanijih pojedinaca na vodeće položaje u upravljanju državom.

Tradiciju biranja lidera na osnovu vrednosti dostignuća je usvojila i KPK posle pobede revolucije 1949, a naročito od početka reforme i otvaranja 1978. Među sedmoricom vodećih donosilaca odluka, članovima Stalnog komiteta Polibiroa Centralnog komiteta KPK, gotovo svi, uključujući i predsednika Si Đinpinga, su najmanje dva puta služili kao partijski sekretari ili guverneri provincija. To znači da su se starali o dobrobiti od 50 do 100 miliona ljudi.

KPK  je vladajuća stranka sa više od 90 miliona članova. Britanski profesor Martin Žak smatra da je veoma uspešna u vlastitom preobražavanju u skladu sa vremenom, što je veoma teško za velike partije. Žak je mišljelja da je KPK najuspešnija politička stranka u istoriji.

„Što duže ostajemo na vlasti, to je važnije da ne smemo zaboraviti prvobitne težnje partije i misiju ili da izgubimo revolucionarni duh KPK,“ poručuje generalni sekretar Si. Ova mačka lovi miševe.

 

Saradnja i nadmetanje socijalizma i kapitalizma

 

Predsednik i generalni sekretar Si, ne sumnja da će socijalizam trijumfovati nad kapitalizmom. No, on citira arhiotektu kineske reforme i otvaranja Deng Sijaopinga,  da će to biti dug istorijski proces koji će, verovatno, obuhvatiti nekoliko tuceta generacija.

Si smatra da je odluka KPK iz 1978. da pokrete reformu i otvaranje prema svetu osigurala da zemlja ostvari stabilnost i napredak, ne kopirajući zapadni sistem. Time su i proroci propasti NR Kine pogrešili.

On priznaje da će razvijene zapadne zemlje imati još dugo ekonomske, tehnološke i vojne prednosti. Zato NR Kina mora da bude u potpunosti spremna da dva sistema – socijalistički  i kapitalistčki – sarađuju i nadmećuj se još mnogo godina.

Po Siju, država treba da se suoči sa realnošću da će Kinezi porediti snažne strane zapadnih zemalja sa nedostatacima kineskog socijalističkog razvoja. “Moramo biti kritični”, poručuje kineski vođa.

 

 

 Očekivanja srednje klase

 

NR Kina je prva savremena kineska država koja je mogla da se usredsredi na modernizaciju i izgradnju nacije bez prekida zbog spoljnih invazija i građanskih ratova. Zemlja na pragu ostvarenja Kineskog sna pod kojim predsednik Si podrazumeva sreću običnog građanina i obnavljanje ugleda Kine  kao jednog od čelnika međunarodne zajednice.

Vlasti u Pekingu su suočene sa očekivanjima sve mnogobrojnije nove srednje klase.  Uprkos dostignućima kakva nisu za tako kratko vreme postignuta u savremenoj istoriji čovečanstva, postoje žalbe u pogledu kvaliteta napretka, zbog korupcije, jaza između bogatgih i siromašnih, neravnomernog regionalnog razvoja i ljudskih prava. Cilj ispunjenja “želje naroda za boljim životom”odavno nije samo ostvarenje osnovnih potreba. Ljudsko biće ima glad a za višim ostvarenjima, među kojima su potpunija vladavina prava radi postizanja nepristrasnosti, poštenja i transparentnosti.

Ispunjenje takvih očekivanja je ključno za pridobijanje poverenja srednje klase da se otvori za potrošnju. Podsticanje domaće potrošnje je, izuzetno važno za NR Kinu u kojoj vlasti tragaju za izvorima privrednog rasta pošto se smanjuju izvoz i investicije. Osetljivost prema javnom mjenju i težnjama  ljudi su  više nego ikada ključni za legitimitet i dugoročnost vladavine KPK.

Na međunarodnom planu je NR Kina u svojevrsnom carinskom i trgovinskom ratu sa SAD. U pitanju je više od toga, de fakto boba za vođstvo u međunarodnoj zajednici.

Elemenat nadmetanja SAD i NR Kine je i sadašnja antivladina  kampanja u Hongkongu obeležena sve većim sukobima radikalnih demonstranata i policije.  Miroljubivo ujedinjenje svih kineskih teritorija sa maticom domovinom, uključujući bivšu portugalsku koloniju Makao i odcepljenu pokrajinu Tajvan, je od kritične važnosti za Peking.

Nasuprot teoriji o “kineskoj pretnji” NR Kina je jedina značajna sila koja u inostranstvu nije ispalila metak poslednjih 32. godine.

 

 

Vrtoglave brojke

 

Kineski realan (kada se ne odbije inflacija) ukupan domaći proizvod (BDP) je sa 44,4 milijarde dolara u 1949. uzleteo na 13.1 bilion 2018. To je  povećanje od gotovo 300 puta, uz prosečnu godišnju stopu rasta od 8.1 procenta. Po stanovniku, realan GDP je porastao sa 82 dolara 1949. na 9.732 dolara, ili gotovo 120 puta.

NR Kina je, mereno realnim BDP postala druga najveća privreda na svetu, posle SAD. Kineski BDP je 1949. iznosio samo dva odsto američkog; u 2018, je dostigao 64 procenata.

Mereno paritetom kupovne moći (PPP, po tržišnim cenama), NR Kina je još od 2014. vodeća privreda sveta, sa BDP procenjenim za 2019. na 27,3 biliona dolara i per kapita dohotkom od 19.520. Po takvoj proceni Međunarodnog monetarnog fonda (MMF), BDP u SAD treba ove godine da iznese 21,4 biliona dolara, a prosečan dohodak po stanovniku 65,061 dolar.

Stopa pivrednog rasta u NR Kini je naveliko oscilirala pre ekonomskih reformi i otvaranja pema svetu 978. godine. No u potonjih 41 godinu ni jednom nije iskazaan  negativan rast. Kineska privreda od 1978. svake godine ima stopu rasta višu nego u SAD.

Kineski BDP je dobio dodatni podsticaj pošto je zemlja ušla u Svetsku trgovinsku organizaciju 2001. NR Kina je postala najveći izvoznik na svetu i drugi najveći uvoznik. Njene devizne rezerve su na kraju 2018. vredele 3.07 biliona dolara, 13. godinu za redom najviše na svetu. Krajem 1952. iznosiule su tek 108 miliona dolara.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

UBISTVO VOĐE ISIL-A: Ubijen Al Bagdadi, ali stvoreni uslovi da oživi IS

Objavljeno prije

na

Objavio:

Po nekim analitičarima, ironija je to što je Tramp Bagdadijevim  sljedbenicima oduzeo vođu ali im je pružio mogućnost za obnovu IS. Tu posljedicu može da izazove Trampova odluka da povuče vojne snage iz Sirije, dajući de facto blagoslov turskom upadu u teritorije koje drže sirijski Kurdi.  Iz zatvora u kojima se drže članovi ISIL-a već je navodno pobjeglo oko 100 zatvorenika

 

Predsjednik SAD  Donald Tramp  je poput voditelja rialiti programa u subotu uveče tvitovao: „Upravo se desilo nešto značajno!“ Održavao je napetost pošto su se pripadnici specijalne jedinice vojske SAD iskrcali iz više helikoptera pred kućom na obodu sela na sjeverozapadu Sirije u kojoj se nalazio vođa tzv. Islamske države (IS) Abu Bakr al Bagdadi. Terorista je pobjegao u tunel u kojem je aktivirao eksploziv i ubio sebe i svoje troje dece.

Tramp je teatralno zaključio „Tri godine sam tragao za njim. “Za al-Bagdadijem su SAD i saveznici tragali pet godina. Za informacije o njemu je nuđeno 25 miliona dolara.

Pod vođstvom Abu Bakr el Bagdadija, tzv. Islamska država prerasla je iz bande pobunjenika u najmoćniju i najstrašniju militantnu grupu na svijetu. Na vrhuncu,  u martu 2015. je od zapadne Sirije do istočnog Iraka zauzimala prostor veći od 88.000 kvadratnih kilometara. Nametnula je okrutni sistem vladavine nad skoro osam miliona ljudi i zarađivala milijarde dolara od trgovine naftom, iznuda i otmica. IS je u martu ove godine operacijom koju su predvodile američke trupe, zajedno sa kurdskim snagama, protjerana iz posljednjih djelova tzv. “kalifata”.

IS je oduvijek bila bizarna mješavina ultrakonzervativnih džihadista, bivših pripadnika vojske Sadama Huseina i njegovog obavještajnog aparata. Nekadašnji Sadamovi podređeni obezbjeđivali su oružje, eksplozive, informacije i planiranje. Niko nije poznavao Irak bolje od njih. Džihadisti, iz raznih djelova svijeta, obezbjeđivali su fanatizam i dobrovoljne bombaša samoubice.

Al-Bagdadi, čije je pravo ime Ibrahim Avad Ibrahim el Bagdadi, rođen je 1971. u Samari u centralnom Iraku. Njegova religiozna sunitska porodica tvrdila je da pripada plemenu Kurejš poslanika Muhameda  – ova veza je za mnoge sunite bila  uslov da neko postane kalif. Pošto je ranih 1990-ih završio fakultet, preselio se u Bagdad. Stekao je zvanje mastera na islamskim studijama, a zatim je upisao doktorske studije na Islamskom univerzitetu Bagdad, navodi se u biografiji koju su objavile njegove pristalice. Navodi se i da je tokom studija bio miran i da se držao po strani, izuzev kada je recitovao djelove Kurana i igrao fudbal za džamijski klub. Vjeruje se da je u to vrijeme prihvatio salafizam.

Po završetku američke invazije tokom koje je srušen režim Sadama Huseina 2003., Bagdadi je navodno učestvovao u formiranju islamske pobunjeničke grupe čiji pripadnici su napadali američke i savezničke trupe. Početkom 2004. godine američke trupe su ga pritvorile i odvele u logor Buka u južnoj pokrajini Basra. Logor Buka je postao mjesto koje se moglo opisati kao „Džihadistički univerzitet” za buduće vođe IS – zatvorenici su radikalizovani, formirali su ćelije i mreže. Tu je Bagdadi držao propovijedi i molitve a ponekad  bi ga američki zapovjednik u zatvoru zamolio da učestvuje u razrješenju sporova.

Američke vlasti ga nisu smatrale velikom prijetnjom te je pušten nakon deset mjeseci. „Bio je ulični razbojnik kada smo ga uhapsili 2004. godine”, rekao je jedan zvaničnik Pentagona za Njujork Tajms 2014. Godine. „Nismo imali kristalnu kuglu koja bi nam rekla da će postati šef IS.”

Smatra se da je al-Bagdadi po oslobađanju iz zatvora Buka stupio u kontakt sa iračkim krilom  Al Kaide Osame bin Ladena. Iračka Al Kaida je predvodila pobunu saveznika protiv američke okupacije Iraka. Bila je ozloglašena zbog surovog odnosa prema zatvorenicima, kojima su, između ostalog, odrubljivali glave. Početkom 2006. godine, ta grupa je osnovala džihadističku krovnu organizaciju Šura a ova promijenila ime u Islamska država Iraka (IDI). Bagdadi je nadgledao šerijatske odbore te grupe i pridružio se njihovom savjetodavnom vijeću Šura. Kada su vođa IDI-ja i njegov zamjenik stradali 2010. godine u američkoj raciji, Abu Bakr el Bagdadi je proglašen nasljednikom vođe tzv. Islamske države Iraka.

Naslijedio je organizaciju za koju su američki komandanti smatrali da je na rubu strateškog poraza. Međutim, uz pomoć nekoliko vojnih i obavještajnih oficira iz doba Sadama, među kojima su bili i bivši zatvorenici iz logora Buka, El Bagdadi je  obnovio tzv. Islamsku državu Iraka.

IS se od Al Kaide otcijepila 2016. godine. Mimoišli su najviše oko upotrebe ekstremnog, sadističkog nasilja po kome je IS poznata – a za koje je Al Kaida tvrdila da odbija ogromnu većinu muslimanskog javnog mnjenja. Al Kaida je željela da pridobije to mnjenje; IS nije bila briga. Potonja je regrutovala otpadnike, psihopate, ljude koje su privlačili nasilje i svirepost.

Posljedice Bagdadijeve pogibije će se osjećati neko vrijeme unutar tzv. Islamske države. Kad su se sljedbenici širom svijeta zarekli na vjernost IS, oni su se obavezivali i na lojalnost i njemu lično, obraćajući mu se sa „kalif Ibrahim”. Iako se pojavio samo dvaput na video snimcima, uspio je da stvori auru vjerskog autoriteta. Objavu o „kalifatu” dao je iz Velike džamije u Mosulu, za koju je kasnije izdao naređenje da bude dignuta u vazduh.

IS će sada tražiti način da se prilagodi. Grupe će željeti da pokažu sljedbenicima da IS nije izbačena iz ravnoteže. Medijski i istraživački izvještaji pokazuju da Baghdadi, kad je ubijen, nije bio stvarni vođa organizacije i njenih operacija, s obzirom na to da je još od posljednjeg pojavljivanja na videosnimku u aprilu opunomoćio komisiju da obavlja njegove zadatke.

Jedan obavještajni funkcioner iz regiona kazao je za američki Njuzvik da je Baghdadi postao simbolični vođa, koji nije vodio operacije. “Sve što je Bagdadi radio bilo je da kaže ‘da’ ili ‘ne’, ali ne i da planira”.

Nasljednik al-Bagdadija će željeti da izgradi i proširi organizaciju i da nastavi sa  „ratom iznurivanja”. Koliko god bi pripadnici IS željeli  da organizuju  spektakularni napad, vođe znaju da što je njihov plan složeniji, veće su šanse da ga bezbjednosne službe otkriju. U neposrednoj budućnosti veća je vjerovatnoća da će se odlučiti za tehnološki nezahtjevne, jednostavne napade sa relativno malo pripreme.

Tokom godina koliko je IS držala pod kontrolom neku teritoriju, uspjela je da privuče regrute iz desetina država, postavljajući temelje rasprostranjenoj mreži ekstremista koja postoji i danas. Tamošnji teroristi se uglavnom bave lokalnim ili regionalnim problemima.

Evropa, Amerika, sjeverna Afrika, Persijski zaliv i azijske zemlje sve se nalaze na nišanu IS. Čak i napadi „vukova samotnjaka”, koje sprovode usamljeni pojedinci daleko od Bliskog istoka i radikalizovani preko interneta, biće predstavljani da su potekli od IS kao odmazda za El Bagdadijevu smrt. Francuska, koja se dugo nalazi na vrhu spiska meta IS u Evropi, upozorila je građane da budu na oprezu.

 Pentagon procjenjuje da je u Iraku i Siriji između 14.000 i 18.000 operativaca IS. Na najnižoj tački 2010. godine grupa je, veruje se, imala jedva oko 700 ratnika. Veruje se da IS širom sveta ima  ćelije i “spavače”. Mnoge od ćelija IS su samostalne i finansijski samodovoljne i sa te strane neće biti pogođene al- Bagdadijevim samoubistvom. Mnogo je teže poraziti gerilsku grupu nego “islamsku državu” koja pokušava da održi stajaću vojsku u odbrani teritorija i gradova.

Sada je,  po nekim analitičarima,  ironija to što je Tramp sljedbenicima oduzeo halifu, ali im je pružio mogućnost za obnovu IS. Tu posljedicu može da izazove i Trampova odluka da povuče vojne snage iz Sirije, dajući de facto blagoslov turskom upadu u teritorije koje drže sirijski Kurdi. Kurdi su preusmjerili bezbjednosne resurse iz zatvora u kojima drže članove ISIL-a. Već je navodno došlo do bijega oko 100 zatvorenika.

Ostaje da se vidi da li će oni koji su pobjegli doprinijeti obnovi IS. Poslije napada IS na zatvore u blizini Bagdada 2013., oslobođeno je gotovo 500 njenih pristalica koji su potom postali komandanti ili ratnici od suštinske važnosti za ofanzivu na Mosul godinu kasnije.

Nastanak IS nije zavisio samo od vođa. Njeno rođenje bilo je omogućeno haosom u regionu. Od 2011. u Siriji je vladalo bezvlašće zbog  pobune protiv Bašira al Asada i  građanskog rata. Osmogodišnji haos u toj zemlji se nastavlja, sada pojačan i invazijom Turske na sjeveroistok Sirije, koji je bio pod kontrolom kurdskih pobunjenika protiv režima u Damasku.

IS može, eventualno, da iskoristi uslove u Iraku gdje nedjeljama traju protesti protiv krhke vlade u Bagdadu. U Sirijii i Iraku problemi opstaju i danas. Strategija za konačnu pobjedu nad IS bi omogućila političko rješenje za Siriju kao i početak priticanja pomoći za obnovu te zemlje i Iraka. No, za SAD i međunarodnu zajednicu  to nisu najvažmija pitanja, smatraju mnogi  analitičari.

 

Trampov trijumfalizam i posljedice

Dok Tramp trijumfalno slavi pobjedu u vrijeme kada je suočen u Kongresu sa opozivom, njegove spoljnopolitičke odluke u Siriji vjerovatno će dovesti do regrutovanja terorista. Najveći gubitnici nedavne Trampove odluke da povuče najveći dio američkog kontigenta sa sjeveroistoka Sirije su kurdski borci.

Konačno, postoji društveni problem islamofobije koji je naročito u Evropi izazvao da mladi muslimani u gradovima na kontinentu počnu da simpatišu violentnu formu islama. Visok stepen nezaposlenosti, lošeg zdravstvenog stanja, ograničenih mogućnosti stanovanja i relativnog neuspjeha u školovanju mnogih mladih muslimana, previđaju se u nizu evropskih zemalja.

Analitičari navode da se u jednoj od najrazvijenih evropskih zemalja, Velikoj Britaniji, polovina muslimana nalazi  među 20 odsto najsiromašnijih stanovnika. Strukturne nepogodnosti kombinovane sa direktnim ili indirektnim formama rasizma su značajna društvena pitanja koja ne poprimaju dovoljnu pažnju.

Na vrhuncu je IS poručivao potencijalnim regrutima da ono što su doživljavali na dnevnoj osnovi znači da nisu dobrodošli a da će im život u Siriji i Iraku riješiti sve teškoće. Poslije kampanje i ideološkog “napajanja” mladi iz  siromašnjih sredina su se odazivali na poziv. Približno 900 Britanaca je našlo put do Iraka i Sirije, uz još 150 koje su vlasti spriječile u tome.

 

Abdulah Kardaš mogući nasljenik

Ime koje se najviše spominje u kontekstu Bagdadijevog nasljednika je Abdulah Kardaš, irački Turkmen, poznat i kao Hađi Abdulah al-Afar, iz okruga Tal Afar, zapadno od Mosula. Kardaš je opisan kao Bagdadijev nasljednik još kad je Amak, medijska agencija IS, u avgustu objavila da je Bagdadi imenovao Kardaša za osobu “zaduženu za pitanja muslimana”.

Malo je informacija o Kardašu, koji je bio oficir u iračkoj vojsci u vrijeme iračkog diktatora Sadama Huseina. Irački stručnjak za bezbjednost Fadil Abu Rag je iznio da je Kardaš bio zatvorenik u zatvoru Buka, a prije toga je obavljao javnu funkciju za mrežu Al-Kaida.

“Baš kao što smrt Osame bin Ladena nije dovela do kraja Al-Kaide, očekujem da Bagdadijeva smrt neće značiti kraj ISIL-a”, izjavila je Dana Stroul, bivša zvaničnica Pentagona.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

TRIDESET GODINA OD PADA BERLINSKOG ZIDA: Na koga je pao  

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prošlo je vrijeme nekritičkog slavljenja promjena na političkom Istoku u čijem je središtu  bio pad Berlinskog zida.  “Plišane revolucije“su bile motivisane strasnom željom za slobodom, a pokazale su se kao put u bolju kontrolu društva

 

Bila je to “godina čuda” (annus mirabilis), nazvao je 1989. jedan od najpoznatijih disidenata Adam Mihnjik.

Sve je kulminiralo padom Berlinskog zida. Bila je to spektakularna scena u talasu revolucija poslije kojih se komunistički blok predvođen Sovjetskim Savezom našao na ivici propasti.  Građani su tražili više hljeba i slobode. Došao je “kraj istorije” pisao je ushićeno američki politički filozof Frensis Fukujama.

Poslije kraja Drugog svjetskog rata,  „Gvozdena zavjesa”  je odvajala Istok od Zapada.  Mihail Gorbačov koji je preuzeo vlast 1985. godine U SSSR-u, uveo je reformsku politiku „glasnosti” (otvorenost) i „perestrojke” (prestrojavanje). Događaji su se odvijali mnogo brže nego što je i on mogao da predvidi.

Već je dolazilo do reformističkih pokreta u komunističkom bloku.  Pobune u Poljskoj dovele su do toga da je njihova komunistička partija glasala za legalizaciju zabranjenog sindikata Solidarnost. Solidarnost je na djelimično slobodnim izborima tog ljeta uspjela da osvoji poslanička mjesta u parlamentu. Mađari su u martu pokrenuli masovne demonstracije. U avgustu su dva miliona ljudi širom Estonije, Letonije i Litvanije – tada dio Sovjetskog Saveza – održale  veoma upečatljive demonstracije. Tokom  Raspjevane revolucije formiran je ljudski lanac dug 600 kilometara širom baltičkih republika.

 

PROČITAJTE VIŠE U ŠTAMPANOM IZDANJU MONITORA OD 8. NOVEMBRA

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

PROTESTI U KATALONIJI: Demokratski cunami ili pobuna

Objavljeno prije

na

Objavio:

Trenutni burni  dogadaji su kulminacija više od decenije eskalirajućih tenzija u vezi statusa katalonske nacionalnosti unutar Španije. Ovo je pitanje ostalo nerazriješeno zbog vješte dvosmislenosti Ustava iz 1978, kolijevke političkog uređenja posle okončanja trodecenijskog režima fašističkog diktatora  Franka

 

Talas gradanske neposlušnosti u  Katalonijoi  podigao se pošto je,  u dugo očekivanoj presudi,  Vrhovni sud u Madridu osudio 14. oktobra politicke i gradanske lidere katalonskog zahteva za samoopredeljenje na izmedu devet i 13 godina zatvora. Odluke je opravdana tvrdnjom da su optuženi, koji su dve godine proveli u zatvoru pre sudenja, počinili „pobunu“.

Španske vlasti još  traže bivšeg katalonskog predsednika Karlosa Puđdemona zbog njegove uloge u referendumu. Puđdemon se ovih dana predao vlastima Belgiji. Ukoliko bude vraćen u Španiju, što odbija, biće uhapšen.

Do nedelje – sedmog dana protesta, učesnici su sedeli ispred sedišta španske nacionalne policije u Barseloni sa upaljenim lampama na mobilnim telefonima. Onda je protest počeo mirno, sa 500.000 ljudi koji su se sa pet različitih marševa iz unutrašnjosti skupili u centru grada. Odgovarajući na poziv anonimne grupe, masa demonstranata je izašla na ulice da izvedu „demokratski cunami“ koji je poremetio ključnu infrastrukturu od autoputeva do brzih železničkih linija i  aerodroma El Prat u Barseloni.

Oko 150 letova otkazano sa aerodroma u prvoj sedmici nemira. Demonstranti su blokirali i autoput na granici između Španije i Francuske, uzrokujući ogromne probleme.

Maskirani demonstranti su se u petak uveče sukobili sa policijom u blizini sedišta nacionalne policije u Barseloni, bacajući kamenje i limenke. Vukli su kante za smeće na ulice i oko 800 ih zapalili. Oštećeno je više od 100 policijskih vozila. Policija je odgovorila suzavcem, gumenim mecima i vodenim topom, pa sve liči na svojevrsne ulicne bitke. Tokom osmodnevnih protesta je povredeno približno 600 osoba, od čega 288 policajaca.

Španski zvaničnici procenjuju broj nasilnika na oko 4.000 i tvrde da oko 400 njih nastupa kao organizovana grupa. Fernando Grande-Marlaska, vršilac dužnosti španskog ministra unutrašnjih poslova, rekao je da je tokom prvih pet dana protesta u Kataloniji uhapšeno skoro 130 osoba. Upozorio je da se uhapšeni suočavaju sa kaznom do šest godina zatvora.

Reakcije katalonske populacije su očekivane. Svesna da će se protesti dogoditi, vlada u Madridu je, par dana pre izricanja presude, razmestila policiju iz svih delova Španije u Kataloniju.  U međuvremenu, Barselone i Real Madrida odložili su utakmicu koju je trebalo da odigraju 26. oktobra.

Katalonski nacionalisti se dugo žale da njihov region, koji ima posebnu istoriju staru skoro 1.000 godina, šalje previše novca u siromašnije delove Španije putem poreza koji kontroliše vlada u Madridu. U bogatom regionu živi oko 7,5 miliona ljudi, sa sopstvenim jezikom, parlamentom, zastavom i himnom.

Na protest u Barseloni koji je u septembru održan u znak podrške nezavisnosti Katalonije  bilo je oko 600.000 ljudi. Taj protest se smatra jednim od najvećih zaokreta u višegodišnjoj istoriji redovnih godišnjih demonstracija.

Trenutni dogadaji su kulminacija više od decenije eskalirajućih tenzija u vezi statusa katalonske nacionalnosti unutar Španije. Ovo je pitanje ostalo nerazrešeno zbog vešte dvosmislenosti Ustava iz 1978, kolevke političkog uređenja posle okončanja trodecenijskog režima fašističkog diktatora Franciska Franka. Medutim, značenje katalonske nacionalnosti je stavljeno na test sukobom u vezi statuta iz 2006. o predaji vlasti, tzv. „estatuta“. Te godine je katalonski parlament odobrio novu povelju o samoupravi koja je  u preambuli uključivala niz paragrafa o katalonskoj nacionalnosti.

Ustavni sud je presudom iz 2010. osporio velike delove katalonskog statuta. Gotovo u potpunosti ga je ponovo napisao,  precišćavajuci od svih stavova o katalonsku nacionalnosti. U Kataloniji je ova odluka shvacena kao kršenje federalnog dogovora koji je nekada bio temelj ustavnog poretka. Reakcija je bio milionski protest u Barseloni s motom: „Mi smo nacija, mi odlučujemo.“

Osećanja Katalonaca su pogrošana globalnom finansijskom krizom koja je teško pogodila Španiju. Masovni protesti protiv mera štednje i korupcije su 2011. zahvatili državu. U Kataloniji su se  protesti petvorili u pozive za referendum o nezavisnosti.

Kada je statut provincije prvi put usvojen 2006, samo je 13 posto stanovnika izrazilo želju za nezavisnom državom. Do 2013. je cifra narasla na kritičnih 48 posto.

Trenutak istine se desio u oktobru 2017, kada je katalonska vlada organizovala  referendum samoopredjeljenja i najavila nameru da jednostrano proglasi nezavisnost ukoliko bude potrebno. Španska vlada je poslala 10.000 policajaca da uguše revolt. Nedugo potom, nastavila je da suspenduje katalonski prenos vlasti i hapsi organizatore referenduma.

Španska centralna vlada bila je dobila podršku Parlamenta te, u skladu s Ustavom, preuzela privremeno direktno upravljanje Katalonijom. Raspisala je tamo izbore u decembru, na kojima su stranke za nezavisnost,  Zajedno za Kataloniju (JxCat), Katalonska republikanska levica (ERC) i Kandidatura narodnog jedinstva (CUP) ponovo osvojile natpolovičnu većinu i formirale vladu.

Od tada dinamika eskalacije nije posustala. Sadašnji lider  glavne desničarske  Narodne strake (PP) Pablo Kazado, smatrao je primerenim da podseti katalonske lidere na sudbinu Luisa Companjsa, prvog predsednika regije, koga je Frankov režim mučio i pogubio. Pojavio se konkurent PP, ultradesnicarska stranka Voks, čiji je ulazak u  parlament posle poslednjiih izbora ubrzao „trku udesno“ u vezi katalonskog pitanja.

Tri stranke za nezavisnost Katalonije, koje u regionalnom parlamentu u Barceloni imaju 70 od 135 mesta, usaglasile su se u utorak o tekstu rezolucije kojom nameravaju da nastave “put prema samoodredelenju”. JxCat, ERC i CUP će poslati rezoluciju na glasanje u katalonski parlament te je onde usvojiti jer imaju 75 od ukupno 130 poslanika.

Deklaracija nije obavezujući dokument, ali njom katalonski zagovornici nezavisnosti žele da pokažu kako je izjašnjavanje na referendumu volja naroda. Predsednik katalonske vlade Kim Tora poručio je da su im birači dali mandat za sprovodenje novog referenduma i da moraju ispoštovati tu volju. Rekao je da će braniti ideju o organiziranju novog referenduma i uspostavljanju republike do kraja svog mandata u decembru 2021.

Rezolucija je suprotna odredbi Vrhovnog i Ustavnog suda Španije, koji su u  presudama naveli da Ustav Španije ne dozvoljava referendum o nezavisnosti. Opozicijska stranka centra Gradani, koja u katalonskom parlamentu brani jedinstvo Španije, u utorak je pozvala privremenog premijera Pedra Sančeza na preuzimanje kontrole nad Katalonijom. Sančez, predsednik Socijalističke radničke partije Španije (PSOE) je to odbio i poručio da se u toj državi nikome ne sudi zbog ideja nego zbog kršenja zakona.

Iz Bisela su poručili da EU smatra događanja u Kataloniji, unutrašnjom stvari Španije. Vcećina analitičara ocenjuje da ni jedan od ozbiljnih faktora medunarodne zajednice, pre svega EU, neće podržati separatisticke težnje u Kataloniji. Čim  bi EU podržala separatiste u Kataloniji, Španija bi napustila Uniju.

UŠpanija se priprema za druge ovogodišnje opšte izbore, zakazane za 10. novembar, na kojima bi pitanje Katalonije moglo da bude jedno od ključnih. Procene su da će, bez obzira na medusobne ideološke razlike, prevladati većina stranaka koje su protiv secesije.

Većina analitičara smatra da odvajanje Katalonije ne sledi, bez obzira na to šta će se dešavati na ulicama katalonski gradova. Sigurno je da presude katalonskim vođama i aktuelni protesti mogu dodatno ujediniti špansku desnicu i dati joj vetar u leda na izborima. Poslednji dogadaji najviše  idu na ruku ultra-desnim strankama, pre svega partiji „Voks“, koja se na politickoj sceni pojavila u poslednjih godinu dana. Voks  zagovara čvrstu ruku u Španiji i apsolutnu kontrolu države nad dogadajima na čitavoj teritoriji zemlje.

Neki španski politički analitičari smatraju kako se raspada političko rešenje koje je 1978. položilo sadašnje temelje države. Navodno, trenutni katalonski “ustanak” je tek jedna manifestacija tog urušavanja,  najhitnija i najočitija. Bez sveobuhvatnog preuredenja države, što je zadatak za koji je španska vladajuca klasa izgleda nesposobna, neporecivi simptomi režimske krize će i dalje izbijati u bliskoj budućnosti, smatraju ti analitičari.

 

Gubici

Barselona je ozbiljan turistički brend u Evropi. Grad nudi lepo vreme, plaže, odličnu infrastrukturu, dobru gastronomsku ponudu. To su prepoznali i turisti koji dolaze tokom čitave godine.

Međutim, od 2017. kada je prvi put svet obišla slika Barselone kao nesigurnog grada, posledice po turizam brzo su mogle da se osete: 319 miliona evra je iznosio direktan gubitak u mesecima nakon referenduma, objavio je Savez za turizam Ekseltur.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo