Povežite se sa nama

SVIJET

VELIKA BRITANIJA, PODIJELJENO DRUŠTVO: Haotična realnost u zemlji racionalizma

Objavljeno prije

na

Oko  „tvrdog Bregzita“ po modelu  premijera Džonsona,  bez prelazne faze,  Irci su skeptični, Škoti prete referendumom, a Velšani protestuju. Nakon tog procesa Škotska i Severna Irska bi mogle da požele da se oproste od Velike Britanije. Da li će se smanjiti Ujedinjeno Kraljevstvo, koje danas čine Engleska, Vels, Škotska i Severna Irska?

 

Velika Britanija je podeljena tokom  produžene sage o Bregzitu. Većina u vladajućoj konzervativnoj stranci, čija je vlada sada manjinska u parlamentu, želi tvrdi ili raskid bez dogovora sa Evropskom unijom (EU ) i nove izbore na kojima bi, nada se,  dobila većinu.  Opozicija se jednom i drugom suprotstavlja. Građani su ogorčeni i prije svega – umorni. EU gubi strpljenje sa konfuznom vladom u Londonu.

Vladajući estališment u Velikoj Britaniji je u dubokoj krizi. Tereza Mej će možda ućI u istoriju Velike Britanije kao najgori premijer ili premijerka na Ostrvu. Njen naslednik, kontroverzni  Boris Džonon će  možda biti premijer koji je najkraće trajao u Ujedinjenom kraljevstvu. Ove dve mogućnosti ukazuju na haotičnu realnost koja vlada Velikom Britanijom dok se Gordi Albion kreće ka završetku Bregzita, procesa istupanja iz Evropske unije.

Džonson nije ni ugrejao stolicu,  a 28. avgusta je pokrenuo suspenziju parlamenta Ujedinjenog Kraljevstva. Parlament je suspendovan na pet nedelja, počev od 10. septembra. Džonson želi da novo parlamentarno zasedanje počne od 14. oktobra. Sa tako malo vremena, poslanici će teško uspeti da spreče Veliku Britaniju da napusti EU bez dogovora.

Parlament svake jeseni prestaje sa radom na nekoliko nedelja. No, ovo nije normalna pauza. Džonson prekida parlamentarno zasedanje koje traje još od 2017. godine u kritičnom momentu.

Džonson je obećao da će Bregzit dovesti do kraja po svaku cenu 31. oktobra – sa ili bez sporazuma. Većina opozicionih poslanika , kao i niz iz Konzervativne partije, ne žele napuštanje EU bez sporazuma. Plaše se da bi to moglo da naudi britanskoj privredi.

Šef Austrijske centralne banke Evald Novotni smatra da bi neregulisani Bregzit naneo različitu štetu različitim članicama EU. Ali je  siguran da bi najviše štete pretrpela upravo britanska ekonomija.

Političari sa obe strane debate  o Bregzitu Džonsonov potez si nazvali državnim udarom. Odlazeći predsedavajući Donjeg doma parlamenta, Džon Berkov, poslanik Konzervativne stranke opisao je suspenziju kao „ustavnu sramotu”. Odluka o suspenziji dovela je do protesta širom Britanije.

Tehnički, vlada je morala da traži dozvolu od  kraljice Elizbete Druge, da suspenduje parlament. To je formalnost: kraljica se drži dalje od politike. Da je odbila vladin zahtev, to bi bio potez bez presedana. Nije odbila.

Parlament je radio još sedmicu. Bila je to  trka  sa vremenom. Poslanici opozicije su uz pomoć nekoliko prebeglih konzervaticaca usvojili zakon kojim sprečavaju Bregzit bez sporazuma. Premijer se obavezuje da iznese predlog sporazuma koji će poslanici usvojiti do 19. oktobra ili da od Brisela zatraži produženje roka za Bregzit. „Radije bih bio mrtav u jarku nego odložio Bregzit”, rekao je Džonson.

Za njega  je situacija jasna: sa tzv. „bekstopom“, to znači sa zadržavanjem „meke“ granice i carinske unije između Republike Irske i Severne Irske, dela Velike Britanije, neće biti regulisanog Bregzita. „Bekstop“ znači da bi dio Velike Britanije – Severna Irska – ostao u sklopu carinske unije, jer sa Irskom i dalje ne bi bilo „tvrde“ granice. Istovremeno, London ne bi imao pravo odlučivanja u Briselu –  to je najveći trn u oku britanskim konzervativcima.

Džonson od EU ultimativno zahteva da se odrekne tog dela ugovora . EU ne želi  da odstupi ni milimetar. Premijer je opoziciji ponudio izlazak na izbore u oktobru, što su poslanici odbili. Opozicija i konzervativci koji se ne slažu sa premijerom veruju da bi održavanje izbora omogućilo Džonsonu da izvede Britaniju iz EU bez dogovora.

Konzervativci su u vođstvu sa oko 31 odsto,  po ispitivanjima javnog mnjenja. Glavna opoziciona,  laburistička partija,  ima oko 21 odsto podrške. Ali, najnovije ankete su nagovestile da ni Borisu Džonsonu ne bi pošlo za rukom da postigne jasnu pobedu torijevaca. Druge stranke, uključujući i liberalne demokrate levog centra i škotske nacionaliste, oštro se protive Bregzitu pod bilo kojim uslovima. Bregzit stranka, koju predvodi Najdžel Faradž, po svaku cenu želi da Ujedinjeno Kraljevstvo izađe iz EU. Sve to otežava davanje prognoza o tome ko bi osvojio većinu, ukoliko  je iko uopšte osvoji.

Džonson se ne usteže da razvlasti parlament. Zemlji se sveti slabost sistema koji previše poverenja poklanja tradiciji i poreklu. Nedostaje joj  pisan, moderan Ustav, koji bi je štitio od samovolje pojedinaca.

“Vratimo kontrolu” – bio je jedan od glavnih slogana kampanje “Bregzita” pre tri godine. Birači tada nisu ni sanjali da Borisu Džonsonu daju u ruke apsolutnu moć. Naprotiv, mislili su da će britanski parlament ponovo da preuzme kontrolu. Niko im nije rekao da će cilj premijera, koji verovatno ne raspolaže ni većinom u Parlamentu, biti da sam odlučuje o sudbini Velike Britanije.

Komentator radija Dojče vele je ocijenio da je  ponašanje Borisa Džonsona, posebno paraliza parlamenta ravno onome što se dešava u latinoameričkim zemljama sa vojnim diktaturama.  “Njemu i sličnima je važno samo da imaju vlast i moć. Rade samo za sebe i za svoje finansijere iz redova super bogatih. Demokratski procesi i institucionalne kontrole su za njih nešto što ih zamara i što treba zaobići,” oenio je DW. “Džonson je najopasniji političar koji se u poslednjih nekoliko vekova uselio u Dauning strit. On je oportunista željan vlasti i bez osećaja odgovornosti. Izriče tvrdnje koje ne može da potkrepi, ulizuje se Trampu i sledi samo jedan cilj: izlazak zemlje iz EU. Povukao je šahovski potez u maniru Vladimira Putina,” zaključuje komentator pomenutog medija.

Nikada ranije britanski parlament nije bio ovako  oštro napadan. “Izdajice volje naroda“ –piše na protestnim plakatima koji nedeljama vise u Vestminsteru. Perfidni izbor reči potiče iz desničarskih medija koji, u saradnji sa predsednikom vlade, građane uveravaju da je parlament beskorisna brbljaonica gde se besmisleno troši vreme umesto da se sprovede volja naroda o brzom i što je moguće tvrđem Bregzitu. Omalovažavanje poslanika, koje nazivaju slabićima, maloumnicima i ljudima sklonim oklevanju,  spada u uobičajeni rečnik Borisa Džonsona.

Poslanici u Donjem domu nastoje da zakonima spreče  tvrdi Bregzit. Mnogi od njih su glasali za Bregzit.  Sada ih zbog  nastojanja da spreče ekonomski i politički pad u provaliju, izvrgavaju ruglu. Uvrede, ali i prijetnje smrću na društvenim mrežama postale su svakodnevica.

Velika Britanija je ponosna na starost svojih institucija, svoje tradicije,  i na delimično neobična pravila. Domovina nepokolebljive demokratije – to je deo britanskog imidža, deo njihovog političkog ugleda u inostranstvu. Od početka krize oko Bregzita,  Britanci gube dobar glas o svojoj razboritosti i  pragmatizmom. Mnogi  se Evropljani sada zgražavaju nad tim kako  Vlada u Londonu parališe demokratske institucije i šteti njihovom ugledu.

Nije sigurno da će novi zakon protiv neorganiziranog Bregzita biti dovoljno jak da zaustavi premijera. Parlament je nemoćan protiv toga da bude stavljen u zapećak. Idućih sedmica premijer može da radi šta hoće, jer demokratskog nadzora nema. Upravo to je, kod premijera koji je u razaračkom pohodu, opasno stanje.

Oko  „tvrdog Bregzita“  Irci su skeptični, Škoti prete referendumom, a Velšani protestuju.  Nakon tog procesa Škotska i Severna Irska bi mogle da požele da se oproste od Velike Britanije. Da li će se smanjiti Ujedinjeno Kraljevstvo, koje danas čine Engleska, Vels, Škotska i Severna Irska?

Džonson je posetio Vels i Škotsku, kao i „pokrajinu” Severnu Irsku. Svuda je hladno primljen, u Škotskoj je i izviždan.

Irski premijer Leo Vardakar je poručio: „Ako Velika Britanija neregulisano istupi iz EU, u Severnoj Irskoj će da poraste broj onih koji sumnjaju u to da njihov deo ostrva zaista pripada Velikoj Britaniji. Mnogi će se zapitati gde bi radije želeli da žive – u nekakvoj nacionalističkoj Velikoj Britaniji u kojoj se raspravlja o uvođenju smrtne kazne, ili u zajedničkoj evropskoj domovini i to kao deo Irske… I liberalni protestanti se sada pitaju da bi u nacionalističkoj Velikoj Britaniji još mogli da se osećaju kao kod kuće”.

Sporazum na Veliki petak iz 1988. kojim su prekinuti krvavi sukobi protestanata i katolika predviđa da Severna Irska može da napusti Kraljevstvo ukoliko odluka o tome bude doneta većinom glasova na referendumu. U slučaju Tvrdog bregzita ta klauzula bi mogla biti aktivirana.

Šefica škotske vlade Nikola Sterdžeon, zapretila je premijeru Džonsonu novim referendumom o nezavisnosti, u slučaju neuređenog Bregzita. „Škotska je tokom čitavog procesa Bregzita ignorisana. Prestanite da vodite našu zemlju u propast“, rekla je. Škoti su na rendumu o „Bregzitu“ 2016. glasali za ostanak u EU, i  sada morali da osnuju nezavisnu državu da bi ogli da pristupe EU. To gledano iz škotskog nacionalnog ugla, ima jednu manu. Novi referendum bi morala da odobri vlada u Londonu sa Džonsonom na čelu.

I u Velsu, se  stalno se pruža otpor nadmoći Londona.  Ali,  prema anketi BBC, trenutno je manje od 10 odsto Velšana oduševljeno državnom nezavisnošću. Većina ih je na referendumu o „Bregzitu” 2016. glasala za izlazak iz EU.

Da li će kraljica Elizabeta posle eventualnog „tvrdog Bregzita“ izgubiti deo  podanika?  „Na pomolu trenutno nema većine za ovakav razvoj situacije, ali nakon tvrdog Bregzita će se sigurno sve promeniti“, rekla je Keti Hejvord, sociološkinja sa Kvins univerziteta u Belfastu.

U EU, Francuska gubi strpljenje zbog odgađanje Bregzita. Pariz odavno želi da preuzme mesto Londona kao finansijska metropola. Francuski politikolog Kristijan Liken iz Centra za međunarodne studije smatra da kod Francuza ne postoji ideja da Britanci moraju da ostanu u EU po svaku cenu. On kaže da se po tome razlikuju Pariz i Berlin, i da je generalno je nemački stav preblag.

Posmatrači inače primjećuju da EU, u vezi Bregzita pokazuje izuzetno jedinstvo.   

  Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

UMREŽAVANJE GASNIH KORIDORA: Gepolitika i velike pare

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nedavno puštanje u pogon gasovoda Turski tok novi je konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa

 

 

Uz orijentalnu pompu, predsjednici Turske i Rusije Redžep Tajip Erdogan i Vladimir Putin su 8. januara proslavili puštanje u pogon gasovoda Turski tok. Bio je to još jedan od nekoliko završenih gasnih projekata tokom 2019. u Evropi i Aziji, konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa.

Energija je jedna od osnova savremene ekonomije, pa gas znači geopolitiku i velike pare. Prije Turskog toka u Turskoj su završeni gradnja gasovoda TANAP i njegovo povezivanja sa gasovodom TAP. Potom je završen i pušten u rad gasovod „Sila Sibira“, koji bi mogao da doprinese da Rusija postane jedan od glavnih snabdjevača Kine prirodnim gasom. Kako će to uticati na energetsku bezbjednost Evrope?

Stručnjaci smatraju da Turska želi da postane energetsko raskršće. Dugo se pri tome uzdala u evropske partnere, ali posljednji projekat koji su podržavali Evropska unija i Sjedinjene Američke Države, a koji je trebalo da gas iz Azerbejdžana i Egipta kroz Tursku transportuje u EU, propao je 2013. zbog troškova i tehničkih problema. Umjesto toga, sada je tu Turski tok, koji je sagradila najmoćnija ruska kompanija Gazprom – za gas iz te zemlje.

Novim gasovodom energent teče u Tursku. Jedna cijev kapaciteta za transport 15,75 milijardi metara (m3) kubnih gasa godišnje namijenjena je sve većoj  potrošnji 83-milionskog turskog stanovništva.Druga cijev, skoro već gotova istog kapaciteta, trebalo bi da potom isporučuje ruski gas preko Bugarske i Srbije – i u Evropu.

Srpski predsjednik Aleksandar Vučić i bugarski premijer Bojko Borisov su takođe bili na ceremoniji u Kongresnom centru u Istanbulu.

“I Bugarska želi da postane energetsko raskršće i zato, kao i Srbija, prihvata energetsku zavisnost od Rusije“, piše, između ostalog, minhenski dnevnik Zidojče cajtung.

Jedan rukavac Turskog toka vodi za Bugarsku i odatle treba da ide dalje za Srbiju, Mađarsku i Republiku Srpsku u Bosni i Hercegovini. Atina i Skoplje, takođe, pokazuju interesovanje.

U energetskim dešavanjima na kontinentu su uz Turski tok, gasni projekti TAP i TANAP ključni za vodeću ulogu sada igra Turska, odnosno njen predsjednik Erdogan. Bugarski premijer Borisov pokušava da mu parira, a grčki političari, takođe, nastoje da imaju ulogu u balkanskim gasnim sagama. U novembru je Transanadolijski gasovod (TANAP, najduži dio Južnog gasnog koridora kojim će se isporučivati gas iz Azerbejdžana ka Evropi) zvanično povezan sa Transjadranskim gasovodom (TAP), a time i sa Evropom.

Turci su, shodno stručnjacima, po pitanju gasnih koridora, u boljoj situaciji od Grka, jer pored Južnog gasnog koridora, čiji su TANAP i TAP djelovi, Turska sada ima na svojoj teritoriji i gasovod Turski tok. Grčka, zemlja koja je nekada bila predviđena za ključnu na trasi drugog kraka gasovoda Južni tok, koridora koji je planiran da preko Crnog mora od Rusije stigne do Bugarske i od koga je Putin odustao 2014, sada ostaje samo sa TAP-om, odnosno, bez direktnog snabdijevanja ruskim gasom.

U priči o gasnim koridorima Grčka pokušava da, bar najavljujući nove projekte, ostane aktuelni igrač. Otud, smatraju neki analitičari, njihovo uporno najavljivanje gradnje terminala kondenzovanog prirodnog gasa (LNG) u Alksandropulosu kraj Soluna. Taj projekat, koji je još u početnoj faziplaniranja i traženja partnera, u izjavama grčkih zvaničnika se predstavlja kao ključan za smanjivanje evropske zavisnosti od ruskog gasa.

Povrh toga, prvih dana 2020, na svečanoj ceremoniji u Atini grčki premijer Kirjakos Micotakis bio je domaćin izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu i kiparskom predsjedniku Nikosu Anastasijadisu na potpisivanju sporazuma o izgradnji Istočno-mediteranskog gasovoda (Eastmed). Projekat bi trebalo da pruži dodatni podsticaj energetskoj diplomatiji u regionu. U razgovore o mogućnosti saradnje je uključen i Egipat. Očekivanja su velika, ali to kako će se projekat finansirati još nije razjašnjeno.

Istmed bi sa 1.900 km trebalo da bude najduži podvodni gasovod na svijetu. Njime bi zemni gas iz Izraela trebalo da stigne do Evrope. Najvažnija zemlja odrednica je Italija, No, morala bi da izgradi svoj dio gasovoda koji bi tu zemlju povezao sa lukom Igumenica na sjeverozapadu Grčke. No, i zemlje jugoistočne Evrope žele da profitiraju od projekta.

Gasovod Istmed ima, prije svega, veliku geopolitičku važnost, smatraju stručnjaci iz atinskog trusta mozgova Grčki energetski forum. No

nisu sigurni može li biti i ekonomski isplativ. Ogromni su troškovi izgradnje: za sada se procjenjuju na najmanje šest milijardi eura.

Finansijska pomoć EU je malo vjerovatna. U Briselu vlada nova filozofija, s obzirom na to da se Evropa oprašta od fosilnih energenata i usmjerava na zelene energetske projekte.

U atinskom trustu sumnjaju da bi privatni investitori bili zainteresovani, s obzirom na sadašnju preobilnu ponudu gasa na svjetskom tržištu. Osim toga, sve više potrošača orijentiše se na uvoz LNG preko morskih luka.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je od predsjednika Putina prošle godine zatražila da Ukrajina ostane u igri pri transportu ruskog gasa. No ruski eksperti ne sumnjaju da će do smanjenja transporta gasa preko Ukrajine  „neizbježno“doći čim Sjeverni tok 2 počne da radi.U isto vrijeme američki predsjednik Donald Tramp i Kongres su u saglasju. Tramp kaže, i u tome ga podržavaju Ukrajina, Poljska i tri baltičke države, bivše članice Sovjetskog saveza, da bi Njemačka sa Sjevernim tokom 2 mogla da postane „talac Rusije“. Misli se na moguću blokadu u slučaju krize. Njemački mediji, međutim, primjećuju da se Moskva, čak i u vrijeme Hladnog rata, pokazala kao pouzdan isporučilac energije.

Zidojče cajtung objašnjava razloge zvaničnog Vašingtona: SAD već nekoliko godina metodom tzv. frekinga(upumpavanje vode pod pritiskom pod zemlju da bi bili izdvojeni nafta i gas) i same proizvode mnogo više gasa nego ranije i voljele bi da ga prodaju u Evropi. “Dakle, radi se o geopolitici i o mnogo para“, navodi dnevnik liberalne orijentacije.

Iza američkih dilema se kriju prije svega sopstveni ekonomski interesi. SAD hoće da prodaju Njemačkoj LNG. On je, doduše, bitno skuplji od ruskog zemnog gasa. Vašington investira mnogo novca u LNG infrastrukturu i hoće da Njemačka kupuje energente od SAD, a ne od Rusije. No Rusija još može nuditi znatno niže cijene.

Posljednjih dana prošle godine predsjednik Tramp je ekspresno potpisao Zakon za zaštitu evropske energetske bezbjednosti. Iza tog birokratskog naziva kriju se drakonske sankcije protiv svih investitora i firmi koje učestvuju u gradnji Sjevernog toka 2.

Švajcarska firma Allseas je saopštila da će do daljeg obustaviti rad na gasovodu. Divovski brod te firme za postavljanje cijevi imao je veliku ulogu u gradnji Sjevernog toka 2. Prema različitim izborima između 70 i 270 km cijevi nedostaje da bude završen ovaj gasovod ukupne dužine 1.230 kilometara.

„Stvari se moraju nazvati pravim imenom: američke sankcije protiv Sjevernog toka 2 nisu ništa drugo do čista ucjena. Donald Tramp hoće da Evropi prodaje ‘prekrasni’ gas dobijen frakingom. Ruska konkurencija mu je trn u oku. O tome se radi i ni o čemu drugom“, piše u komentaru Redakcijske mreže Njemačke. Dodaje se: „Ko ima takve saveznike, njemu neprijatelji i ne trebaju.“

Dalje piše da i Vladimir Putin „beskrupulozno“ koristi „energetsko oružje“ da ucijeni okolne tranzitne zemlje. „Ali Sjeverni tok 2 ne povećava zavisnost Njemačke od Moskve. Jer, Rusija je upućena na prihode od prodaje gasa.”

I pored političkih izazova kojima je Sjeverni tok 2 posljednjih godina uvijek odolijevao, ruski stručnjaci smatraju da će ekonomski interesi ostati važniji. Po njima, da interes za gradnju gasovoda nije bilo veliki, gradnja bi odavno bila obustavljena. Izgleda da to tako vide i u Kremlju.

Stručnjaci u Moskvi su sigurni da prevagu moraju odnijeti praktični, a ne politički faktori. „Kao i uvijek, zima će odlučiti“, komentar je njihov.

 

Sporenja zbog gasa

Godinama se Grčka, Kipar i Turska spore oko prava na eksploataciju nalazišta gasa u istočnom Sredozemlju. Više zemalja je početkom 2019. formiralo Forum za gas istočnog Mediterana. Turska nije među njima. Izrael, Kipar i Grčka hoće da zajedno eksploatišu gas, a uz to Izrael želi da dio gasa izvozi u Egipat.

Turska smatra da je izigrana jer i ona pretenduje na svoj dio resursa. Turska ne bi profitirala od tog prirodnog blaga i ona to neće dopustiti, poručuju turski eksperti. Oni smatraju da će dodatno, ukoliko članice Foruma počnu eksploataciju gasa, to bitno smanjiti slobodu kretanja Turske po Sredozemnom moru. Zato zvanična Ankara traži put da postavi neku protivtežu takvom razvoju situacije.

Libija i Turska potpisale su 27. novembra memorandum kojim definišu međusobnu granicu, dogovor o proširenju bezbjednosne i vojne saradnje i eksploataciju energenata na Mediteranu. Sporazumom je predviđen koridor koji se prostire duž istočnog Mediterana, između obala Turske i Libije, koji siječe i dio mora, u blizini Krita, na koje pravo polaže Grčka.

U Atini smatraju da memorandum ugrožava ne samo teritorijalni integritet Grčke, već čitave EU. Tvrdi se da, sporazum Ankare i vlasti u Tripoliju – koja je priznata od Ujedinjenih nacija – ugrožava i međunarodno pravo zbog čega su reagovale velike sile, Rusija i SAD osudivši potpisivanje memoranduma. Sporazum je, takođe, izazvao oštre reakcije Izraela i Egipta koji je sporazum nazvao ilegalnim.

Ukoliko Turska krene da primjenjuje sporazum sa Libijom i počne da istražuje rezerve nafte u Egejskom moru, odgovor Grčke bi mogao da sklizne iz sfere diplomatije ─ u silu. Da li je na pomolu direktan sukob Grčke i Turske?

 

Turski tok i region

 

Spajanje gasovoda TANAP i TAP, punjenje gasom cjevovoda Turskog toka, veoma su bitni ne samo za Tursku koja postaje tranzitna zemlja za azijski gas ka evropskim potrošačima, već i za balkanske zemlje, koje se, konačno, oslobađaju zavisnosti od tranzita gasa kroz Ukrajinu. Taj gasovod je postao nepouzdan, naročito u zimskim danima zbog teškog političkog raskola između Kijeva i Moskve.

Izolovano i kratkoročno gledano, povezivanje sa Turskim tokom može biti od prednosti za zemlje regiona. “No, Moskva i Ankara time dobijaju pristup dijelu energetske bezbjednosti u krhkom svijetu malih država Jugoistočne Evrope… i povećava već postojeću zavisnost od ruskog gasa“, piše njemački Zidojče cajtung. List smatra i da novim projektom Rusija i Turska povećavaju uticaj koji dobijaju pred pragom EU.

Sa druge strane „na Balkanu su Turska i Rusija i rivali koji se nadmeću za uticaj“.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PUTIN I  MOĆ: Ustav po svojoj mjeri

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vladimiru Putinu 2024 , ističe drugi  predsjednički mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. U srijedu 15. januara,  Putin je predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, riješio „problem 2024“, a zadržao moć

 

Pre dve decenije Rusi su imali neobičan doček Nove godine – predsednik Boris Jeljcin je objavio da se povlači i iznenadio javnost izborom aslednika. Na funkciju dolazi u inostranstvu malo poznati Vladimir Putin, bivši šef tajne službe FSB i do tada premijer tek četiri meseca.

„U novogodišnjoj noći se ostvaruju snovi”, rekao je Putin u prvom govoru. Zamenio je Jeljcina čije je zdravlja bilo narušeno, najpre samo do izbora u martu 2000. Uslijedila su dva četvorogodišnja mandata, pa premijerovanje između 2008. I 2012. Potom još dva šestogodišnja predsednička mandata.

Zato u Rusiji kažu da imaju „problem 2024“ – tada Vladimiru Putinu ističe drugi mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. Otuda je u sredu 15. januara Putin predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, rešio „problem 2024“, a zadržao moć.

Prema Putinovom planu, ubuduće bi Državna Duma, donji dom parlamenta, trebalo da ima više moći te da bira, takođe, osnaženog premijera i vladu. Sada je izbor vlade još u rukama predsednika. Cinici primećuju kako očito Putin veruje da će Duma uvek odlučivati kako on želi. Pa ipak, Rusija ne bi trebalo da postane parlamentarna republika, eksplicitno je kazao predsednik.  On je  izjavio da je za Rusiju, sa njenom ogromnom teritorijom, ultikonfesionalnošću, velikim brojem  naroda potrebna snažna predsednička vlast.

Putin je pred oba doma parlamenta govorio o mogućnosti ukidanja pravila koje ne dozvoljava da se u predsedničkoj fotelji sedi „više od dva mandata zaredom“. Predložio je da ubuduće predsednički kandidati moraju iza sebe imati najmanje 25 godina života u Rusiji i ne smeju imati državljanstvo nijedne druge zemlje. „Čovek treba da shvati da vezuje život sa Rusijom, sa našim narodom — bez ikakvih nijansi i pretpostavki“, rekao je Putin. To bi trebalo da eliminiše opozicione političare iz egzila poput milionera Mihaila Hodorkovskog koji je proveo više od decenije u zatvoru osuđen za utaju poreza, proneveru i pranje novca.

I ljudi na drugim funkcijama “strateški važnim za suverenitet zemlje“ (predsednik i članovi Vlade, poslanici, senatori, sudije, šefovi regiona) po Putinu ne bi trebalo da imaju strano državljanstvo ili dozvolu za boravak u drugoj državi. Prema Putinovom viđenju, Zapad ne bi mogao da ih ucenjuje. To, kao i Putinova namera da novim Ustavom postavi ruske zakone iznad međunarodnog prava, po nekim analitičarima, ukazuje na nastavak konfrontacija sa Zapadom.

„Rusija može biti i ostati Rusija samo kao suverena država… Suverenitet našeg naroda trebalo bi da bude bezuslovan,” istakao je on. A to treba da garantuju najavljene izmjene  Ustava Rusije.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. januara ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

SUKOB SAD IRAN: I David ima adute protiv Golijata

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ubijeni general Kasem Sulejmani postao je mučenik-heroj i biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD

 

„Naše najpopularnije ličnosti iz političkog života su komandat Kuds, general Kasem Sulejmani i ministar spoljnih poslova Mohamed Džafer Zarif. Kada se treba boriti komanduje general Sulejmani, a za diplomatske razgovore je zadužen ministar Zarif,“ uz osmijeh mi je u ljeto 2017. u Teheranu govorio M.T Roahinga, generalni direktor Instituta za iransku kulturu i štampu i glavni urednik vladinog dnevnika na engleskom jeziku „Iranski list“.

General Sulejmani, 63-togodišnji komandant al-Kuds („Jerusalim“ na arapskom jeziku), spoljnih snaga Korpusa islamske revolucionarne garde (IRCG) je kasno u četvrtak, 2.januara, na putu od aerodroma u iračkom glavnom gradu Bagdadu raznijet raketom iz američkog drona. Sa Sulejmanijem su zajedno poginuli jedan od glavnih komandanata iračkih dobrovoljačkih Jedinica narodne mobilizacije (PMU) Abu Mahdi Al-Muhandis i osmorica njihovih saradnika i tjelohranitelja.

Milioni Iranaca su izašli na ulice gradova kroz koje je tri dana prolazila posmrtna povorka generala Sulejmanija. Na konačnom odredištu, u Sulejmanijevom rodnom gradu Kermanu u opštoj pometnji se u utorak dogodila nova tragedija – najmanje 65 osoba je izgubilo život u stampedu dok je preko 200 povrijeđeno, neki kritično.

Sjutradan se ubrzo po polijetanju sa aerodroma u Teheranu srušio ukrajinski avion „boing 737” sa 176 ljudi, a svi putnici i članovi posade su poginuli.

Raketni napad jeuslijedio nešto ranije u srijedu pošto je Iran u znak odmazde za ubistvo generala Sulejmanija gađao balističkim projektilima dvije baze u Irbilu i Al Asadu, zapadno od Bagdada, u kojima su smješteni vojnici SAD. Pojedini mediji javljaju da je tom prilikom uništeno nekoliko aviona i oštećen jedan objekat. Prema podacima iranske  televizije „Pres“, u raketnom napadu je poginulo 80 osoba. Međutim, iračke oružane snage i komanda američkih trupa tvrde da nisu imale gubitke.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp rekao je da niko od Amerikanaca nije poginuo u napadu. Tramp je kazao da i dalje razmišlja kako će SAD odgovoriti na ovaj napad. Američke snage su “pripremljene za sve”, ali za sada se čini da se Iran “povlači”, smatra Tramp.

Tramp je, takođe, rekao je da će SAD uvesti nove sankcije Iranu i da će one ostati na snazi dok ta država ne promijeni svoje ponašanje. Istovremeno je istakao da su SAD spremne na sve, ali da se ipak nadaju mirnom razrješenju konflikta.

Sulejmani, u mladosti građevinski radnik, je kao duboki vernik šijitskog ogranka islama bio sljedbenik Islamske revoilucije u Iranu. Iskazao se u krvavom iračko-iranskom ratu (1980-1988) i kasnije napredovao u hijerarhiji IRCG da bi na čelo Kuds stao 1999.i ostao narednih 20 godina, neuobičajeno dugo za tu formaciju. Dužnost je Sulejmanija vodila u različite djelove svijeta, a prema nekim informacijama i u Bosnu i Hercegovinu ranih 1990-tih tokom tamošnjeg rata. Pomogao je u pozicioniranju Irana kao moderne regionalne sile.

Tokom godina Sulejmani je za medije u SAD i njihovim saveznicima na Bliskom istoku izrastao u „Mračnog viteza“ optuživanog za smrt stotina američkih vojnika u Iraku. Za značajan dio stanovništva u zemljama pogođenim bliskoistočnim politikama zvaničnog Vašingtona, a naročito šijite u region, general je bio „čuvar Bliskog Istoka“. Obostrano, smatran je najmoćnijim čovjekom tog dijela svijeta.

Otuda je Sulejmani bar deceniju unazad bio na nišanu, prije svega, izraelskih tajnih agencija, a onda i američkih. Prema pisanju izraelskih medija, tamošnja čuvena obavještajna služba Mosad je bila ranije u prilici da likvidira Sulejmanija, ali nije bilo saglasnosti iz Vašingtona.

Poslije ubistva Sulejmanija, postavlja se niz pitanja. Jedno od važnih za buduće događaje na Bliskom istoku, toliko politički i ekonomski bitnom, a haotičnom dijelu svijeta jeste: Ko je pomogao iranskom generalu da proširi svoj uticaj i krug saveznika u regionu?

Niz analitičara smatra da iza Sulejmanijevog uspjeha, na prvom mjestu, stoji vojno-političko-diplomatski establišment SAD, a druga je Saudijska Arabija. Invazija SAD na Irak 2003. na tanjiru je ponudila Iranu glavu ljutog neprijatelja Sadama Huseina, stvarajući prostor Iranu da ponovo uspostavi svoje veze sa Mesopotamijom.

Mnogo godina poslije invazije SAD na Irak, malo ljudi, čak i među iranskim saveznicima sastalo se sa Sulejmanijem ili je čulo njegovo ime. No, u razorenoj državi kao što je Irak poslije američke agresije teško je biti diskretan i zato su van granica raširili Sulejmanijevo ime, kretanje i susrete.

Iran je tek je u posljednjoj deceniji počeo da šalje otvorene poruke establišmentu SAD, što je  medijima skrenulo pažnju na Sulejmanija. General se počeo da se svugdje slika i govori „Iran je ovdje“.

Neki bliskoistočni analitičari smatraju da na Zapadu vole da imaju ime, fotografiju i ciljanu osobu kojoj sve može da bude pripisano. Takvoj osobi se pripisuje odgovornost za djela koja čak ni Supermen ne bi mogao sam da izvede. To je prije pitanje etiketiranja nego znanja. U tom smislu se može reći da su  SAD nerado pomogle stvaranje Kasima Sulejmanija, a onda su ga ubile.

Stoga bi bilo pogrešno vjerovati da jedan čovjek, Sulejmani, stoji iza uspjeha „Osovine otpora“na Bliskom istoku. Zapad je napravio Sulejmanija poznatim, a iransko rukovodstvo je odigralo igru postavljajući Sulejmanija na čelo nasuprot državnom sekretaru Majku Pompeu, pa čak i predsjedniku Trampu. Upućeni misle da se radi o lukavoj persijskoj poruci, načinu da se kaže najmoćnijem predsjedniku na svijetu i njegovom državnom sekretaru „ovo je vaš nivo: vojni komandant iz IRGC! Niste dorasli da razgovarate sa našim liderima“.

Zaista, kada je Tramp poništio nuklearni sporazum SAD sa Iranom i drugim zemljama, komandanti IRGC su rekli predsjedniku Hasanu Rohaniju: „Ne odgovarajte tom čovjeku. On vam nije dorastao – on je čovjek iz noćnih klubova, bez ikakvih moralnih vrijednosti. Pustite nas da se pozabavimo sa njim“.

Nazavršetku razgovora sa direktorom Roahingom upitao sam da li će toliko popularni general Sulejmani jednom postati predsjednik Islamske Republike. Iranski zvaničnik je u to malo  vjerovao. Kasim Sulejmani je od mladih dana želio da u smrti bude mučenik.

Realnost je da je jedina stvar opasnija za SAD od svijeta u kome živi Kasim Sulejmani je onaj u kome je general mrtav, ubijen prema naređenju američkog predsjednika.

Ubijen, Sulejmani je postao mučenik-heroj, dominantan narativ u kolektivnom sjećanju i formiranju identiteta među šijitima još od devetog vijeka i raskola sa većinskim sunitima.  Biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD.

 

Pet odlika strateške osvete

Komandant IRGC general-major Hosein Salami je u govoru na sahrani Sulejmanija u Kermanu zaprijetio SAD “grubom” osvetom koja će natjerati Vašingtom da “zažali” zbog ubistva.

“Muslimani neće ostaviti Amerikancima ni jedno bezbjedno mjesto”, kazao je tvrdokorni komandant.

Iranski mediji nagađaju kako će Iran odgovoriti. Novinska agencija Tasnim, bliska IRGC, objavila je članak pod naslovom “Pet odlika strateške osvete prema Americi”.

Prva je da osveta neće biti ograničena na jednu akciju:

”Ova osveta neće biti ograničena na nekoliko vojnika ili na uništavanje infrastrukture ili neprijateljskih baza”.

Druga karakteristika, tvrdi se u članku, jeste da osveta neće biti ograničena na jedno geografsko odredište. Solejmani je bio međunarodna ličnost i aktivan širom regiona; zato “osveta neće biti ograničena na nekoliko zemalja ili na Zapadnu Aziju”. Dalje se kaže: “Američki interesi širom svijeta biće meta napada”.

Treća odlika drži da će “rezultati osvete biti strateški, a ne taktički”. Jedan od krajnjih rezultata osvete će biti “protjerivanje Amerikanaca iz Iraka i ovog regiona”.

Četvrta karakteristika je da će oni koji će izvršiti osvetu biti “transnacionalni”. Pošto je Solejmani bio “transnacionalna i međunarodna figura”, koja je pomagala “grupama otpora” širom regiona, ove grupe – iako djejstvuju nezavisno, prema ovom članku – mogle bi izvršiti osvetu.

Peta karakteristika, tvrdi se u članku, je da Amerikanci “nikada ne mogu da se osjećaju bezbjedno zbog osvete; oni mogu očekivati bilo kakvu vrstu osvete na bilo kom nivou – odgovore od kojih neki potiči iz Irana i druge odgovore koji su potpuno van kontrole … od grupa otpora”.

Dobro obaviješteni izvori na Bliskom istoku kažu da su ”iranske opcije raznolike, a ciljeva ima dovoljno u regionu i u inostranstvu”.

Sve indikacije ukazuju na Irak. SAD su naporno radile na izbacivanju Irana iz Iraka. Iran sada radi na istiskivanju SAD iz Iraka. “Magija se okreće protiv svog mađioničara,” komentarisao je jedan bliskoistočni analitičar.

Ono što je sigurno jeste da će iranskim saveznicima u Iraku biti ponuđena neograničena podrška u borbi protiv američkih snaga ma gdje se nalazile. Prvi cilj Irana je da pošalje američke vojnike kući u plastičnim vrećama, naročito prije novembarskih predsjedničkih izbora u SAD.

Inicijativa je u rukama Irana. Vašington je poslao pisma preko švajcarske ambasade u Teheranu naznačivši da “nije zainteresovan za rat ili eskalaciju”. Iran je odgovorio da “su svi pregovori sa ovom administracijom završeni; atentat na Sulejmanija će biti kažnjen”.

Međutim, Iran je poznat po pragmatičnosti, nastojaće da pronađe put iz ove situacije bez ulaska u rat. Iran neće srljati u osvetu. Kaže se da je osveta jelo koje je najbolje služiti hladno.

Iran će vjerovatno držati SAD u očekivanju mogućih napada na mnogo frontova, što će prouzrokovati iscrpljivanje finansijskih i bezbjednosnih mjera radi zaštite njihovih snaga, komandanata i visokoh zvaničnika. Iranska osveta će biti dobro promišljena i precizna, ali će željeti da izbjegne uvlačenje Irana i Bliskog Istoka u sveopšti rat.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo