Povežite se sa nama

DRUŠTVO

STRATEGIJA RAZVOJA ENERGETIKE DO 2030.: Potapanje za tuđi interes

Objavljeno prije

na

Vlada je protekle nedjelje usvojila Predlog strategije razvoja energetike Crne Gore do 2030. godine. Dokument predstavlja dopunu neispunjene istoimene strategije do 2025. godine.

Proklamovano je – energetika je stub dugoročno stabilnog razvoja Crne Gore. Brojni podaci u Strategiji govore o mogućem energetskom i svakom drugom blagostanju ukoliko se iskoristi bar dio bogatog energetskog potencijala. Izračunato je da proizvodnja 1 GWh električne energije iz domaćih izvora doprinosi povećanju BDP-a za 33.000 eura.

Jedini problem je što vlast za više od tri decenije nije uspjela da izgradi nijedan veći energetski objekat. Termoelektrana u Pljevljima izgrađena je 1982. i od tada ništa.

Stručnjaci s kojima je Monitor razgovarao kažu da ne postoji ozbiljan odnos prema ovom pitanju. I sama strategije čija je izrada počela 2010. a usvojena je sada, već je zrela za inovacije. Kao jedan od problema vide i to što Vladi ovu i razne druge strategije rade stručnjaci iz inostranstva, bez ikakve profesionalne ili druge odgovornosti, dok domaći kadar malo ili nimalo ne učestvuje.

Tokom proteklih godina bilo je više javnih rasprava na kojima su stručnjaci davali primjedbe na strategiju. U primjedbama koje je dostavio MANS navodi se da Nacrt Strategije predstavlja nerealan dokument, jer potpuno neargumentovano projektuje ulaganja od nevjerovatnih 4,3 milijarde eura u energetski sektor do 2030. godine.

Kao nedostatak Strategije navodi se i nedovoljna briga o održivom energetskom razvoju države, koji je proklamovan kao jedan od njenih glavnih ciljeva. ,,Sama činjenica da je planirana izgradnja najmanje dvije nove termoelektrane, pet velikih hidroelektrana i desetine malih hidroelektrana, uz dvije velike vjetroelektrane, te elektrane na biomasu i izgradnju gasovoda, pokazuje da bi realizacija, makar i dijela ovih investicija, imala za posljedicu ogroman uticaj na prirodnu sredinu, biljni i životinjski svijet, kao i na imovinu i zdravlje ljudi”, navodi se u primjedbama MANS-a.

Po Strategiji prvi veliki projekat koji bi mogao da se ostvari su hidroelektrane na Morači. ,,Projekat HE na Morači je daleko najbolje ispitan i dokumentovan projekat”, navodi se. Još samo treba da se nađe odgovarajuća ponuda za gradnju HE.

Tender za gradnju HE na Morači je propao krajem 2011. jer niko od potencijalnih investitora nije poslao ponudu za gradnju elektrane s nižom kotom najveće HE na Morači-Andrijevo. Nakon ovog tendera Ministarstvo ekonomije je obavilo razgovore sa potencijalnim investitorima iz Italije, Turske, Azerbejdžana i Kine u vezi dostavljanja njihovih ponuda za izgradnju HE na Morači. Ipak, ni jedna ponuda nije stigla.

Sistem hidroelektrana na Morači obuhvatao bi četiri objekta: HE Andrijevo, HE Raslovići, HE Milunovići i HE Zlatica. Predviđeni period izgradnje za sve četiri hidroelektrane je šest godina, a procijenjeni ukupni troškovi oko 540 miliona eura.

Iako se radi o skupom projektu, prof. dr Ilija Vujošević smatra da su HE zlatni rudnik i da bi bilo isplativo da se država zaduži za ovakve investicije. Vujošević pripada stručnjacima koji su se zalagali za očuvanje 80 km kanjona rijeke Tare koji je pod zaštitom, ali i za iskorišćavanje u energetske svrhe 60 km Tarinog gornjeg toka. Po toj računici struja dobijena iz HE na Morači bila bi skupa bez prevođenja dijela voda iz Tare, cijenu struje bi poskupila i gradnja niske brane na Andrijevu.

Vujošević smatra da država, kao onaj koji daje koncesije, treba da radi nove energetske objekte sa što većim svojim udjelom: ,,To što će neko uložiti više od 500 miliona i vratiti objekat poslije nekoliko decenija, uz naš godišnju dobit od koncesije od manje od milion, nije isplativo, sav profit otići će van zemlje”.

Iz NVO sektora najavljuju kampanju protiv gradnji HE na Morači. Iz NVO koalicije Za život vode Crne Gore kažu da će inicijativom pokušati da ukažu na neodrživost ideje o gradnji sistema velikih HE na Morači. Tvrde da validna procjena uticaja na životnu sredinu ne može da preporuči taj projekt, a da pored toga nema ni osnovnih ekonomski parametara koji mogu da potvrde isplativost gradnje.

,,Vjerujemo da je projektovani profit preuveličan i da čak i takav nije dokaz da treba da uništimo ‘spomenik prirode’ kakav je kanjon rijeke Morače ili Komarnice. Po dilu kojeg sada Vlada pokušava da ‘progura’, koncesionar bi za period od 25 godina imao čist profit od gotovo milijardu eura! Dok bi država morala da uloži više od 150 miliona! Vlada svjesno krije procjene da su rizici veliki i sa stanovišta seizmičkog aspekta, ali i istorijskog i sociološkog jer su mještani svih naselja u dijelu tih teritorija protiv gradnje”, kaže za Monitor Velibor Ivanović iz koalicije Za život voda Crne Gore.

Još prije četiri godine grupa profesora s Građevinskog fakulteta je prva pokrenula pitanja u vezi s načinom valorizacije prostora Morače. Isticali su ozbiljne propuste koji su napravljeni u pripremnoj fazi: obrađivač studije uticaja na životnu sredinu uopšte se nije bavio seizmičnošću zone akumulacija; opasno je potcijenjen uticaj akumulacija na postojeća i potencijalna klizišta u kanjonu Morače; nedozvoljeno je potcijenjena šteta koja bi nastala po postojeća naselja, puteve, vodovode, elektromrežu, ali i istorijske spomenike, te kulturnu i prirodnu baštinu.

U kasnijoj doradi planskog dokumenta, dio nedostataka je otklonjen, ali je dio i dalje marginalizovan.,,Problem s Moračkim elektranama, kako ga ja vidim, i dalje je u samom konceptu: prostor nije valorizovan kao vrlo skupa stavka”, kaže za Monitor prof. dr Jelisava Kalezić.

Kako se brane na Morači planiraju u seizmičkim zonama VII i VIII, Kalezić smatra da problem ugroženosti Podgorice u slučaju jačeg zemljotresa od pretpostavljenog na osnovu mikroseizmičke rejonizacije, ostaje otvoren. „Već imamo primjere neodgovornog upravljanja akumulacijama zbog kojih su i Nikšić i Bjelopavlići i Zeta doživjeli dvije poplave u deset godina Naravno, šteta je pripala građanima i državi. Profit EPCG i A2A”, kaže Kalezić.

Nedavno su i iz međunarodne nevladine organizacije CEE Bankwatch Network upozorili da su tri velika nova projekta čija se gradnja planira simultano, drugi blok Termoelektrane Pljevlja i HE na Morači i Komarnici – preambiciozni. Brane na Morači i Komarnici po njima su kontroverzne zbog negativnog uticaja na zaštićena prirodna područja, kao i TE Pljevlja II.

Kalezić smatra da se izborom pažljivih i primjerenih projektnih rješenja hidropotencijal Morače može valorizovati, ali bez očekivanja da ta energija može biti jeftina ako se pažljivo vrednuje i štiti prostor. ,,Nije moguće ustupiti taj prostor bilo kom koncesionaru. To je kao da Vlada dođe na ideju da neku od opština ustupi na trideset godina na korišćenje i upravljanje, pa šta ostane poslije, preuzme država”, kaže Kalezić.

Strategija upravo to predviđa jer je do 2030. planirano da privatni sektor u energetiku uloži 2,3 milijarde, a država 1,1 milijardu eura. Kako i na koji način nije objašnjeno. Jedan od proklamanovih ciljeva je i da Crna Gora poslije 2020. postane izvoznik električne energije.

I mimo strategija, još prije nekoliko godina premijer Milo Đukanović je sublimirao da Crna Gora ima samo dvije mogućnosti – da povećava uvoz, a time i zavisnost od drugih ili da što bolje iskoristi potencijale kojima raspolaže. Problem je samo što ova vlast u obje kombinacije računa na pomoć drugih.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

TXT: U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

BUDVA UOČI GODIŠNJICE IZBORA BEZ KOALICIONOG DOGOVORA: Carević samo Demokratama nudi savez

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nije baš jasno zašto je Marko – Bato Carević izašao sa ovakvom ponudom iako je znao da ona neće biti prihvaćena. U ranijim izjavama prvi čovjek budvanskih Demokrata, Mijomir Pejović kazao je, kako među potpisnicima koalicionog sporazuma o formiranju vlasti moraju da se nađu svi oni koji čine vladajuću većinu na državnom nivou. Uključujući i GP URA koja do sada nije učestvovala u pregovorima

 

Uskoro se navršava godina od izborne pobjede Demokratskog fronta i Demokratske Crne Gore na lokalnim izborima u Budvi, ali taj jubilej, po svemu sudeći, neće biti obilježen sklapanjem postizbornog koaliconog sporazuma o formiranju vlasti u najvećoj turističkoj opštini. Tokom proteklog desetomjesečnog perioda vlast u Budvi funkcionisala je, sa neznatnim izmjenama, na podjeli resora između DF-a i Demokrata ustanovljenoj na osnovu rezultata  prethodnih lokalnih izbora održanih 2016. godine. Kako se odnos snaga na avgustovskim izborima promijenio u korist stranaka koje čine Demokratski front, one očekuju i novu raspodjelu i veći udio u vlasti u opštini Budva.

Nakon izbora izostao je ozbiljan  dijalog među strankama kojima su Budvani iskazali povjerenje. Zamijenjen je međusobnim optužbama i žestokim kritikama čak i u okviru izbornih koalicija. Postkoalicioni dogovor nije postignut, ali je u međuvremenu došlo do preraspodjele mandata među strankama.

Lider lokalnog DF-a i predsjednik  Opštine Budva Marko – Bato Carević  nedavno je sa pobjedničke liste DF-a koja je osvojila 14 odborničkih mandata, isključio dvije partije, SNP i Pravu Crnu Goru. U odmazdi prema dojučerašnjim partnerima koji nisu glasali za njegov godišnji izvještaj, odlučio je i da im oduzme i sve funkcije koje su njihovi kadrovi zauzeli. Time se budvanski DF sveo  na 11 odborničkih mjesta. Desetak dana kasnije Carević ponovo intrigira političku scenu u Budvi miroljubivom ponudom Demokratama, o podjeli vlasti na novim osnovama.

Predsjednik Carević poslao je mejl Demokratskoj CG sa predlogom sporazuma o postizbornoj koalicionoj saradnji, konstituisanju, organizaciji i vršenju vlasti u Opštini. Ponuda se odnosi na zajedničko formiranje gradske uprave u punom trajanju mandata, do 2024. godine. Nova koalicija imala bi ukupno 17 mandata, odnosno tijesnu većinu od 33 odbornička mjesta u SO Budva.

Sporazum predviđa da se budvanska vlast uspostavi na sljedećim osnovama- Demokratski front sa 11 mandata ostvario bi učešće u vlasti sa 64,7 odsto a Demokratama sa 6 odbornika preostaje 35,3 odsto. Kolač vlasti u Budvi bio bi precizno podijeljen na dvije političke opcije.

„Potpisnici sporazuma konstatuju da se vlast konstituiše uz postojanje potpunog legitimmiteta i legaliteta koje su članice koalicije ostvarile na istorijskim izborima održanim 30. avgusta 2020. za šta postoji nesporno utvrđena volja većine građana Budve. Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na osnovu temeljnih načela demokratije, Ustava CG, Zakona o izboru odbornika i poslanika, Zakona o lokalnoj samoupravi, Statuta Opštine Budva…. uz poštovanje principa izborne volje građana i proporcionalno broju osvojenih glasova odborničkih mandata“, navodi se u predlogu sporazuma.

Predlog za formiranje vlasti potpisale su tri partije članice DF-a,  Nova srpska demokratija, Demokratska narodna partija i Pokret za promjene. Njime je jasno stavljeno do znanja da se ne odnosi na isključene SNP i Pravu CG.

„Vlast u Opštini Budva uspostavlja se na period punog trajanja mandata, odnosno na period od četiri godine od dana posljednjih izbora za izbor odbornika u SO Budva. Potpisnici sporazuma ostaju otvoreni za participaciju drugih političkih subjekata u vlasti koji dijele iste ili slične stavove i principe političkog djelovanja bez ucjena u bilo kom segmentu i pravcu djelovanja. Potpisnici sporazuma se obavezuju da u skupštinskom radu koordiniraju rad klubova odbornika radi postizanja što većeg stepena saglasnosti po svim pitanjima koje spadaju u djelokrug rada Skupštine opštine Budva kao i izvršne vlasti. Obavezuju se da poštuju princip jedinstvenog djelovanja i glasanja u SO Budva za odluke koje  je zakonom i Statutom Opštine predviđeno da se odlučuje većinom glasova od ukupnog broja odbornika“, navedeno je u tekstu.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u ptampanom izdanju Monitora od 23. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo