Povežite se sa nama

Izdvojeno

CRNA GORA I VIŠEDECENIJSKI PROBLEM BILEĆKOG JEZERA: Kad država niz vodu – baci i milijarde  

Objavljeno prije

na

Crna Gora se  upušta u projekte od kojih može imati više štete nego koristi, poput gradnje HE Komarnica, a ne pokušava da iskoristi svoj udio u Bilećkom jezeru, na koji ima pravo

 

Crna Gora je zbog toga što nije iskoristila svoj udio u Bilećkom jezeru, jednoj od najvećih vještačkih akumulacija na Balkanu, do danas izgubila najmanje milijardu eura vrijednosti u električnoj energiji. Iako, prema svim međunarodnim zakonima, naša država ima pravo na taj, već gotov resurs, Elektroprivreda Crne Gore radije pokreće kontroverzne projekte, koji idu na uštrb prirode – poput gradnje hidroelektrane (HE) Komarnica.

Prema nedavnom istraživanju Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) da bi jezero uopšte bilo napravljeno te 1968. godine, potopljeno je pet kvadratnih kilometara crnogorske teritorije. Udio crnogorskog vodotoka kojim se jezero napaja čak je  40 odsto.  Crna Gora nije dobila naknadu ni za jedan kilovatsat električne energije iz ovog sistema. Od 1992. godine, prestala je da dobija naknadu i za potopljeno zemljište, oko 200 hiljada eura godišnje, koja je do tada Opštini Nikšić uplaćivana. Samo po tom osnovu – Crna Gora je do sada izgubila oko šest miliona eura.

Različite su procjene udjela Crne Gore u sistemu Hidroelektrane na Trebišnjici (HET), preduzeću koje upravlja sistemom koji se napaja vodama Bilećkog jezera.

U Subsektorskoj studiji Energetika, u okviru Prostornog plana Crne Gore do 2020. godine, predviđa se da bi čak 488 gigavat sati godišnje trebalo da pripadne našoj državi. To je oko četvrtina godišnje ukupne proizvodnje crnogorskih hidropostrojenja. Planirana HE Komarnica proizvodila bi, po najboljim predikcijama, tek 217 gigavat sati godišnje.

Prema studiji firme Elektroprojekt iz Ljubljane, kao i studiji firme Energoprojekt Hidroinženjering, Crnoj Gori bi trebalo da pripadne nešto manje energije. Međutim, i te analize predviđaju da bismo trebali da dobijemo više količine energije od one koju bi davala Komarnica.

Bilećko jezero energijom opskrbljuje Bosnu i Hercegovinu i Hrvatsku. Iako njena teritorija nije potopljena, niti ima slivnog udjela u ovoj akumulaciji, Hrvatska je, do rata u Bosni, imala 22 odsto energije proizvedene u Hidroelektrani Dubrovnik 1, jer je učestvovala u izgradnji postrojenja. Nakon izbijanja ratnih dejstava, Hrvatska i Republika Srpska su se dogovorile da se energija iz HE Dubrovnik 1 dijeli na pola.

I pored toga što je više crnogorskih vlada pokretalo pitanje Bilećkog jezera nakon raspada SFRJ-a, nikada nije došlo do dogovora sa predstavnicima Bosne i Hercegovine, odnosno njenog entiteta – Republike Srpske, gdje se većinom nalazi Bilećko jezero.

Generalni direktor Elektroprivrede Republike Srpske (ERS) Luka Petrović nedavno je za Herceg RTV izjavio da se ni voda ni energija iz Bilećkog jezera ne treba dijeliti sa Crnom Gorom. ,,To je neka inicijativa Vlade Crne Gore u tehničkom mandatu koja nema osnova. Oni hoće da kažu da imaju pravo na Bilećko jezero, a kad se pravio sistem – nije ih bilo”.

Petrović je i ranije za regionalne medije izjavljivao da se svaka strana saglasila sa izgradnjom sistema hidroelektrana na Bilećkom jezeru, i da ne vidi razlog da se to pitanje ponovo problematizuje.

Njegove tvrdnje nijesu istinite. Po Osnovnom zakonu o vodama iz 1965, koji je donesen na saveznom nivou SFRJ, Republika Bosna i Hercegovina morala je tražiti saglasnost Skupštine Crne Gore za puštanje HE Trebinje 1, jedne od nekoliko hidroelektrana na Bilećkom jezeru, u rad. To nikada nije uradila.

BiH nikada nije prihvatila ni više inicijativa vlada Crne Gore za Bilećko jezero, kao ni prijedlog crnogorske strane za izradu Sporazuma o vodama između dvije države.

,,U prethodnih petnaestak godina, Crna Gora je aktuelizovala pitanja zaključivanja sporazuma sa Republikom Srpskom i BiH, koji ima već sa Hrvatskom i Albanijom. Međutim indikativno je to što do sada nije zaključen taj sporazum sa BiH. Pretpostavka je da je problem upravo raspodjela hidropotencijala Bilećkog jezera”, kazao je za CIN-CG Željko Furtula, nekadašnji državni sekretar za vode u Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede u Vladi Zdravka Krivokapića.

Krivokapićeva Vlada je, u tehničkom mandatu, u martu 2022. godine usvojila informaciju o formiranju Komisije koja će se baviti pitanjem valorizacije crnogorskog udjela u Bilećkom jezeru. Predviđeno je da komisiju čine predstavnici Elektroprivrede Crne Gore (EPCG) i Vlade. ,, Rješavanje pravične raspodjele hidroenergetskog potencijala Hidrosistema Trebišnjica je veoma važno za Crnu Goru, čiji hidroenergetski potencijal u HET-u u cjelosti koriste druge države, dok ona ostvaruje deficit električne energije”, navodi se u tom dokumentu.

Na inicijativu Vlade Mila Đukanovića 2008. godine, Energoprojekat Hidroinženjering sačinio je prijedlog kako bi Crna Gora mogla da povlači vodu iz Bilećkog jezera. U njemu su tri moguća tehnička rješenja. Jedno je rješenje izgradnja hidroelektrane Boka kod Risna, drugo hidroelektrana Obošnica kod Nikšića, a treće – prevođenje voda iz Bilećkog u Slano jezero kod Nikšića.

Još tada, crnogorske su vlasti preferirale izgradnju HE Boka – rješenje koje je, em ekološki, em tehnički – najproblematičnije. I aktuelni vrh EPCG to smatra, a HE Boka se, na listi potencijalne izgradnje velikih sistema, navodi i u Strategiji razvoja energetike Crne Gore do 2030.

Zbog čega se naši nadležni ne interesuju za treću opciju, prevođenje voda iz Bilećkog u Slano jezero, koja bi, prema mišljenjima stručnjaka, mogla da riješi problem Bilećkog jezera – nije poznato. To rješenje bilo bi od značaja i za HE Perućicu, i ne bi zahtijevalo velike troškove koje iziskuje gradnja hidroelektrane.

,,Problem EPCG je što u projekte ulazi ad hoc, bez prethodnih detaljnih analiza, i tako stavlja građane pred svršen čin. Kasnije se pravda da bismo raskidom nekog ugovora izgubili mnogo novca, ili da je kasno, jer je već urađen skup elaborat procjene, pa ne vrijedi odustajati. Država treba da gradi i da razvija energetiku  smišljeno, pametno, i uz detaljne analize”, kaže za Monitor inženjer mašinstva i građanski aktivista Denis Hot.

On već duže  ukazuje na nepotrebnost gradnje HE Komarnica, jer EPCG već ima projekte solarnih (Briska gora) i vjetroparkova (Gvozd). Ovi projekti su, prema njegovim riječima, mnogo jednostavniji za sprovođenje,  treba manje vremena za njihovu realizaciju, a imali bi i mnogo manji uticaj na životnu sredinu. ,,Cijeli postupak oko izgradnje HE Komarnica je od  početka netransparentan, a EPCG uopšte nije odgovorala na zahtjeve za slobodan pristup informacijama, iako su nekoliko puta obećali da hoće”.

Prema Direktivi o vodama EU, kao i drugim međunarodnim pravnim dokumentima, poput Helsinških pravila o korišćenju voda iz 1966. ili Konvencije o pravu neplovidbenih korišćenja međunarodnih vodotoka, koje su Ujedinjene nacije donijele 1997. Godine  – Crna Gora može da potražuje ono što joj pripada iz Bilećkog jezera.

U Trećem nacionalnom izvještaju Crne Gore o klimatskim promjenama, objavljenom 2020. godine, navodi se da je smanjen vodni bilans u svim riječnim slivovima u Crnoj Gori. Upozorava se i na to da je naša zemlja, kao i druge na mediteranu, izuzetno ranjiva usljed posljedica globalnog otopljavanja.

Uglavnom, zbog nedostatka znanja, volje, vizije, i odgovornosti naših čelnika, Crna Gora se upušta u projekte od kojih može imati više štete nego koristi, a ne pokušava da iskoristi resurs na koji ima pravo.

Andrea JELIĆ

Komentari

FOKUS

NAŠA TOTALNA DEMOKRATIJA: Svi sa svima, svi protiv svih

Objavljeno prije

na

Objavio:

Teško je predvidjeti ishod kombinatorike ko bi mogao činiti novu vladu, nakon masovne političke neprincipijelnosti, i domaćih igrača i stranih faktora. Sigurno je tek da je šansa iz avgusta 2020. godine, nakon pada DPS-a, da se ovo društvo istinski reformiše, izgubljena. Treba stvoriti novu

 

Nakon 100 dana manjinske Vlade, raspravlja se o njenom – kraju. Sljedeće sedmice, u petak,19. avgusta, održaće se sjednica parlamenta na kojoj će se glasati o Inicijativi za izglasavanje nepovjerenja vladi, koju su, nakon što je premijer Abazović potpisao Temeljni ugovor sa SPC, podnijeli – Demokratska partija socijalista, Socijaldemokratska partija, Liberalna partija i Socijademokrate. Da bi inicijativa bila prihvaćena, potpisnicima nedostaje još pet glasova u parlamentu. Oči su trenutno uprte u Demokratsku Crnu Goru. Ta partija je prošle sedmice, iako je donedavno tvrdo zastupala stav da sa DPS-om neće donositi krupne odluke, saopštila da će se o tom pitanju izjasniti za „deset dana“, uz komentare koji bi se mogli tumačiti i kao mogućnost da sljedećeg petka podignu ruke za izglasavanje nepovjerenja Abazovićevoj vladi.

Šta će se dogoditi 19. avgusta, nije izvjesno. Posebno što se trenutno, za razliku od atmosfere u vrijeme izglasavanja nepovjerenja vladi Zdravka Krivokapića u februaru ove godine, gotovo i ne razgovara o rješenjima izlaska iz ko zna koje po redu ovdašnje političke krize. Pitanja se nižu: šta će se dogoditi ako se izglasa nepovjerenje Abazovićevoj vladi? Čekaju li nas izbori ili nova vlada? Ukoliko je rješenje nova vlada, ko će je voditi, a ko činiti? Ko će joj dati podršku? Umjesto dijaloga i razgovora o tim pitanjima, politika se svela na bezbroj političkih izjava i saopštenja koja govore – svi protiv svih. Ali, za razliku od prethodnog perioda, i  – svi bi mogli sa svima zarad  vlasti. Principijelnost je, sve u svemu, postala odloženi teret u borbi za moć.

Jedini koji je za sada predložio model u slučaju pada vlade je Demokratski front. Oni se zalažu za tehničku vladu koju bi činili pobjednici avgustovskih izbora.

„Prvenstveno smo se obratili Abazoviću i potpredsjedniku Vlade Vladimiru Jokoviću da bi dobro bilo resetovati prethodnu većinu, vratiti stvari na narodnu volju naroda od 30. avgusta 2020. godine – saopštio je nedavno lider DF Andrija Mandić. Kazao je da smatra da je dao „poštenu ponudu”.

Ponuda nije naišla na reakciju. „Ako se ne izjasne, prepustićemo ih njihovoj sudbini“, saopštili su iz DF-a. Potom je Joković kazao da će o ponudi DF odlučivti partijski organi Socijalističke narodne partije (SNP), dodajući da su u oni načelno otvoreni za saradnju sa svima koji će raditi na ispunjenju njihovih prioriteta. SNP odluku još nije donio, a Abazović se tim povodom nije oglašavao.

Problem DF-a je to što ih Zapad ne vidi kao partnere. Svojevremeno je visoki američki zvaničnik Gabrijel Eskobar saopštio da „DF nije partner i blokira put u EU”. Slično je ponovio i sada tvrdnjom da će SAD podržati svaku vladu koja podržava EU i NATO. Zbog toga očito opcija koju ovaj politički savez predlaže nije scenario koji će se ozbiljnije razmatrati. Uz to,  u okviru DF postoje krupne programske razlike a koliko se zna i ozbiljne razlike i unutar Pokreta za promjene.

Upravo zbog podrške Zapada, pažnju javnosti skrenuo je sastanak lidera Demokrata Alekse Bečića i specijalnog izaslanika EU Miroslava Lajčaka u Bratislavi.

„Naš spoljnopolitički kurs je kurs naših evropskih susjeda i evropskih prijatelja“ – kazao je Bečić u razgovoru sa Lajčakom. Lider Demokrata tako je poslao poruku da Zapad treba, za razliku od DF-a, da ih vidi kao „partnere”. Demokrate i DF približili su u oktobru prošle godine interesi SPC, kada je ustoličenje mitropolita Joanikija postalo pitanje važnije od svih drugih. Pošto je Abazovićeva Vlada potpisala Temeljni ugovor sa SPC, Demokrate sada imaju ležerniju poziciju u komplikovanoj političkoj domaćoj kalkulaciji pod nadzorom Zapada.

Milena PEROVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. avgusta ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

HORIZONTI

NAKON POTPSIVANJA TEMELJNOG UGOVORA, NE PRESTAJE ZAPALJIVA RETORIKA: SPC i DPS opet o patriotama i izdajnicima

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ispada da jedino ljubav prema Putinu i Rusiji ponovo može spojiti dva zavađena bloka u Crnoj Gori. DPS i Đukanović su „novu evropsku Crnu Goru“ gradili po Putinovim standardima i sistemima vrijednosti dok SPC-u nikada nije smetao model takvog surovog društva dok god su crkveni interesi bili zaštićeni i glavni arhijereji finansijski namireni

 

Uzalud se nadao dio javnosti i političke scene da će potpis na Temeljni ugovor (TU) između Srpske pravoslavne crkve (SPC) i Vlade Crne Gore umiriti retoričke strasti, makar kada je crkva u pitanju, koja je dobila skoro sve što je tražila uključujući i priznanje da SPC navodno postoji osam vijekova. DPS i satelitske partije su, kako su ranije najavili, pokrenule proceduru izglasavanja nepovjerenja Vladi u Skupštini Crne Gore i obećale da će kad oni dođu na vlast odmah staviti van snage potpisani dokument. Crnogorski predsjednik i lider Demokratske partije socijalista (DPS) Milo Đukanović je u autorskom tekstu naglasio da oni koji su podržali TU su zapravo za „srednjevjekovnu, teokratsku državu“ koja je dobrim dijelom slična njegovom feudalnom konceptu države, samo bez popova i sa njim kao apsolutnim vladarem.

Na Cetinju su priređeni hepeninzi kačenja crnogorskih zastava na ograde Cetinjskog manastira, Vlaške crkve i Crkve Sv. Jovana u Bajicama uz noćnu digitalnu video projekciju zastave na apsidi manastira. Povod je bio navodno skidanje državne zastave i bacanje na zemlju od strane monahinje S.S. sa ograde manastira, na koji je zastava bila improvizirano zakačena. Na objavljenom video snimku se ne vidi da je monahinja bacila zastavu već je samo skinula i smotala. Policija je, reagujući po prijavi građana o skrnavljenju zastave, podnijela krivičnu prijavu protiv monahinje „za povredu ugleda Crne Gore“ a radnje gonjenja je potom preuzeo osnovni tužilac na Cetinju. Sredinom jula je ministar vanjski Ranko Krivokapić na otvaranju manifestacije 540 godina od osnivanja grada izjavio da će zastava Crnojevića biti vraćena i na manastir na kom se od prvog dana vijorila.

Potpisivanje TU je prokomentarisao i poglavar kanonski nepriznate Crnogorske crkve (CPC) Mihailo nazvavši ga „ciganski posao“. Tim je  izazvavo reagovanja  romskih udruženja koja su ga optužila za diskriminaciju i omalovažavanje romske zajednice.  Izvinjenje episkopa Mihaila nije uslijedilo. Nadležni se nijesu oglašavali.

Jovo MARTINOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. avgusta ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

MARKO BATO CAREVIĆ PODNIO OSTAVKU: Iznuđen odlazak gradonačelnika budve

Objavljeno prije

na

Objavio:

Predsjednik Opštine Budva, Marko Bato Carević podnio je, 8. avgusta, ostavku na tu funkciju i za svog nasljednika odredio lidera budvanskog DF-a Mila Božovića. Čini se da je njegov silazak sa funkcije uoči lokalnih izbora koji su zakazani za 23. oktobar iznuđen čin, prije svega zbog njegove veoma izražene samovolje u vođenju grada i nedostatku sposobnosti da sa koalicionim partnerima, održava partnerski odnos

 

Usred turističke sezone u Budvi se  odvija neuobičajen izborni proces. Smjena na čelnoj gradskoj poziciji, odlazak jednog predsjednika Opštine i imenovanje drugog i to tokom prinudne uprave u lokalnoj samoupravi uvedene prije par mjeseci, zbog blokade rada lokalnog parlamenta.

Predsjednik Opštine Budva Marko Bato Carević podnio je 8. avgusta ostavku na tu funkciju i za svog nasljednika odredio lidera budvanskog DF-a Mila Božovića. Carević je prethodno najavio svoj odlazak iz politike. Čini se da je njegov silazak sa funkcije uoči lokalnih izbora koji su zakazani za 23. oktobar iznuđen čin, prije svega zbog njegove veoma izražene samovolje u vođenju grada i nesposobnosti da sa koalicionim partnerima, kako sa partijama sa svoje izborne liste tako i sa onima koje to nisu, održava partnerski odnos u vršenju vlasti u skladu s osvojenim mandatima na posljednjim lokalnim izborima.

Carevića je ponio uspjeh na izborima 30. avgusta 2020. godine kada je izborna lista DF-a koju je predvodio, osvojila 45 odsto glasova birača u Budvi, što mu je obezbijedilo 14 odborničkih mandata. Nedovoljno za apsolutnu vlast koju je on, od konstituisanja parlamenta, ipak sprovodio, ne hajući za stavove i mišljenja drugih, pogotovo građana Budve, koji nisu tako odlučili.

Na čelo Opštine Budva Carević je stupio u januaru 2019. po osnovu koalicionog sporazuma sa Demokratama o rotirajućem predsjedničkom mandatu na po dvije godine, nakon izborne pobjede ove dvije političke opcije na izborima 2016. godine, kada je DPS poslije  višegodišnje vladavine, poslat u opoziciju.

Ponovo je biran za gradonačelnika nakon avgustovskih izbora 2020., u punom mandatu od 4 godine. Mjesto predsjednika Skupštine pripalo je tada Demokratama. I to je bio posljednji trenutak postizborne saradnje između ove dvije političke grupacije. Što je na kraju dvogodišnjeg trvenja dovelo Budvu do prinudne uprave a Careviću skratilo sigurni četvorogodišnji mandat na svega 23 mjeseca.

Od 30. avgusta 2020. nije formirana koaliciona vlast koja bi donijela očekivane promjene u načinu vođenja grada. Nisu izabrani potpredsjednici Opštine. Većina funkcionera izvršne vlasti bila je u v.d. stanju, kršile su se procedure i propisi. Carević je vodio grad sam, dodijelio je sebi apsolutnu moć i obilato zloupotrebljavao član 59 Zakona o lokalnoj samoupravi koji omogućava da prvi čovjek grada može privremeno donositi odluke koje su u nadležnosti skupštine ako skupština nije u mogućnosti da se sastane.

Međutim i stanje prinudne uprave pod kojim stenje „kraljica“ turizma u jeku turističke sezone Carević je vješto iskoristio da završi one poslove za koje u redovnoj proceduri, u Skupštini, nije mogao dobiti saglasnost odbornika. Apsurdnu situaciju u koju je zapala Budva, da joj visoko predstavničko tijelo vode nepoznata lica, koja su iz državne administracije upućena na privremeni rad u Budvu, DF koristi da zauzme što povoljnije pozicije u lokalnoj upravi pred nastupajuće izbore.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 12. avgusta ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo