Povežite se sa nama

SVIJET

DRŽAVNI UDAR U BOLIVIJI: Diktatura poslije brzog prebrojavanja glasova

Objavljeno prije

na

Pošto je predsjednik Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska poslata na ulice

 

Protekle dvije sedmice  svedok su tragičnih posljedica državnog udara vojske, policije i desničarskih ekstremista protiv izabranog predsjednika Bolivije Eva Moralesa i njegove vlade. Pošto je Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska je poslata na ulice. Pucano je na demonstrante koji brane demokratiju i  za mjesecu protesta i nemira pognuo je 24 ljudi.

Pristalice Moralesove partije Pokret za socijalizam (MAS) hapse po njihovim kućama, a maskirani policajci sprovode doskorašnje javne zvaničnike pred televizijskim kamerama. Stotine stranih državljana je izbačeno iz zemlje, uključujući preko 700 doktora iz Kube i diplomate iz Venecuele, dviju latinoameričkih zemalja koje su imale bratske veze sa Moralesovom Bolivijom. Morales se trenutno nalazi u egzilu u Meksiku, a novi režim  je izgleda namjeran da ostane na vlasti velikim tlačenjem domorodačkog stanovništva  i siromašnih.

U petak 15. novembra osam kokalerosa (uzgajivači koke) su masakrirale državne specijalne snage pošto su protestovali protiv nove Vlade.

Nova privremena vlada je prisvojila vlast pošto je konzervativno-religiozni opozicioni lider i drugi podpredsjednik Senata Žeanin Anjez sebe postavila na mjesto predsjednika u gotovo praznom parlamentu. Predstavnici Moralesove partije bojkotovali su zasjedanje uskraćujući kvorum neophodan da bi Moralesova ostavka bila zvanično prihvaćena i odobrio je privremeni šef države. Anjezova predstavlja partiju koja je dobila samo 4,24 posto glasova i završila na četvrtom mjestu na izborima.

„Biblija se vratila u palatu“, objavila je Anjez, mašući povelikim primjerkom svete knjige. Prema ustavu ona mora da raspiše izbore u roku od 90 dana.

Ministar komunikacija je objavio da će vlada prognati strane novinare. Artur Muriljo, novi ministar upravljanja, obećao je da će „uloviti“ bivšeg ministra Huana Ramon Kuintana, jer je on „životinja“. Muriljo je, takođe, izjavio da planira da uhapsi zakonodavce i novinare koji su raspršivali „pobunu“.

Morales je tokom tri mandata predsjedavao Bolivijom od 2006. godine. Na referendumu  2016. godine, koji je raspisao da bi dobio četvrti mandat, izgubio je minimalnim rezultatom.

Pošto se Morales žalio, Ustavni sud Bolivije je 2017. presudio da je ograničavanje broja mandata neustavno, čime je dodatašnjem šefu države omogućio novu kandidaturu. Moralesova opozicija, dobar dio Bolivijaca, ali i administracija američkog predsjednika Donalda Trampa, to su ljutito prokomentarisali. Zato je generalni sekretar OAS Luis Almagro početkom ove godine istakao kako je “poruka da Evo Morales ne može da učestvuje na izborima, apsolutno diskriminatorska imajući u vidu da su drugi predsjednici učestvovali u izbornim procesima na osnovu sudskih presuda.”

U noći izbora 20. oktobra, izborna komisija je saopštila preliminarne relultate na osnovu “brzog prebrojavanja”, nezvaničnog među dva sistema koji se u toj zemlji primjenjuju. Bilo je obuhvaćeno 83,9 odsto glasačkih listića. Tada je Morales vodio sa 45,7 odsto, a njegov protivkandidat Karlos Mesa je imao 37,8 procenata. Budući da bolivijski ustav predviđa da pobjednik mora da ima najmanje 40 odsto glasova i prednost od 10 odsto, izgledalo je da kandidati idu u drugi krug u kome je, prema nekim procjenama, opozicionar mogao da ima prednost. U tom trenutku su vlasti prekinule objavljivanje rezultata “brzog prebrojavanja”, što je bilo u skladu sa ranijom izbornom praksom, a što su bile najavile i ovog puta.

Konačan ishod nije bio poznat, ali su opozicija i izborna misija OAS u Boliviji izrazili uznemirenost  i zahtijevali da “brzo prebrojhavanje” bude nastavljeno. Sljedećeg dana su vlasti objavile rezultatre “brzog prebrojavanja” za 95,7 odsto glasačkih listića. Po njima Morales je za malo prešao razliku od 10 procenata, sa 46,9 prema Mesinih 36,7.

Tada se oglasila OAS konstatujući da su izbori održani “u mirnoj i regularnoj atmosferi”. No, kršeći protokol OAS je istovremeno izrazila “iznenađenje” i “zabrinutost” “drastičnom” i “neobjašnjivom promjenom trenda” u “brzom računanju”, ali bez navođenja konkretnih primjedbi o eventualnim neregularnostima. Za mnoge inostrane posmatrače, ali i bolivijsku opoziciju, saopštenje OAS je sugerisalo da se dogodila izborna krađa. To je podstaklo ogorčene proteste na ulicama glavnog grada La Paza i ostalih velikih mjesta.

Analitičari primjećuju da se glavna kritika OAS odnosila na značajno povećanje glasova u korist Moralesa, koje je uslijedilo pred kraj računanja. Morales ima veliku podršku u seoskim i brdskim siromašnim područjima zemlje, iz kojih glasački listići uvijek stižu znatno kasnije.

Kada su nekoliko dana kasnije stigli rezultati zvaničnog prebrojavanja glasova, jedino zvanični i obavezujući, a koji su redovno ažurirani na internet stranici izborne komisije, jasna je bila Moralesova pobjeda. No, tada je rijetko ko na njih obraćao pažnju ili ukazivao da su jedino oni bitni. Protesti opozicije su nastavljeni narednih dana i dobijali su u intenzitetu. Demonstrantima su se pridružili pripadnici policije, čak i specijalne jedinice, koja je štitila predsjedničku palatu i 10. novembra Morales je podnio ostavku.

Moralesov nenadan odlazak je bio kulminacija dvonedjeljne mobilizacije antivladenih demonstranata, koje je u velikoj mjeri okupio ultradesničarski lider Luis Fernando Kamaćo, koji je optužio Vladu za krađu na izborima. Multimilioner iz separatističkog uporišta provincije Santa Kruz, Kamaćo, 40-togodišnjaka, je po rasprostranjenom shvatanju hrišćanski fundamentalista čiji je otac vlasnik velike naftne kompanije.

Ovog fanatik je, sa svojim sljedbenicima prvi ušao u Moralesovu predsjedničku palatu noseći Bibliju i raspeće da simbolično “protjera đavola”. Naime, odkako je Morales stupio na dužnost predsjednika, Savez mladih Santa Kruza (UJC) vodio je kampanju da odvoji provinciju Santa Kruz i još tri susjedne, od ostatka Bolivije, smatrajući da je zemlju preuzela satanistička domorodačka masa.

Kamaća je odgajio Saveza mladih Santa Kruza, fašistička paravojna organizacija koju su u prošlosti povezivali sa pokušajima ubistva Moralesa. UJC je poznata po napadima na ljevičare, seljake iz redova domorodaca i novinare, te kao kao eksponent duboko rasističke, homofobične ideologije.

Upućeni tvrde da je UJC bolivijski ekvivalent španske Falange. Simbol grupe je zeleni krst koji uveliko podsjeća na nacistički “gvozdeni krst” i druge oznake fašističkih pokreta na Zapadu.  Članovi UJC pozdravljaju nacističkim “zig hajl”.

Pod Moralesovim vođstvom Bolivija je smanjila u velikoj mjeri stope siromaštva, nejednakost, ostvarila ekonomski rast odbijanjem MMF-ovog dužničkog ropstva, i nacionalizovala ključne industrije. Vašingtonski institut CEPR je uoči oktobraskih izbora u Boliviji objavio analizu ekonomskih promjena u Boliviji od 2006, dolaska Moralesa na vlast. Prema CEPR, politička opredjeljenja, a ne samo “potražnja za sirovinama”, su bili pokretačke sile u usponu Bolivije, najbržem među privredama u Latinskoj Americi u proteklih pet godina. Snažan ekonomski razvoj je omogućio je Boliviji da smanji siromaštvo za 42 odsto  i ekstremno siromaštvo za 60 procenata za 13 godina. Dok je u proteklih pet godina u regionu zabilježen značajan pad dohotka po stanovniku, u Boliviji je bio najviši u Latinskoj Americi.

Tokom prvih pet godina Moralesove administracije, prihodi države od hidrokarbonata (uljučujući gas) su uvećani sedam puta: sa 731 miliona dolara na 4,95 milijarde. Nezaposlenost je u Boliviji prepolovljena (sa 7,7 procenata na 4,4 procenta) u 2008. i kretala se približno na tom nivou zaključno sa 2018. Uopšte, Bolivija je uživala relativan mir tokom Moralestova tri mandata.

Predsjednik Morales je 2008. protjerao ambasadora SAD i agente Agencije za borbu porotiv narkotika. Dvije zemlje nisu imale odnose na ambasadorskom nivou od 2009.

Poslije odlaska Moralesa u izgnanstvo, u La Pazu su uslijedili masovni protesti protiv udara i za podršku predsjedniku regionalne grupe kampesinosa (zemljoradnika), domorodačkog  stanopvništva i lokalnih udruženja iz El Alta, drugog najvećeg grada u Boliviji, koji je u susjedstvu glavnog grada.

Jedan transparent sa mitinga održanog u La Pazu gasio je: „Kada bogati marširaju, policija se buni. Kada siromašni marširaju, oni ispaljuju  metke“.

Refren prošlomjesečnih protesta protiv Moralesa bio je da je Morales prekoračio ograničenja koja nameće funkcija i da je bio diktator. Kako riječ “dictatura” odskora ispisana na poznatom tržnom centru Mercado Lanza u La Pazu svjedoči, sada se čini da upravo sada Bolivijci proživljavaju diktaturu.

 

Bijela i slana budućnost

Neki Boliviju nazivaju “Saudijska Arabija litijuma.” Litijum, alkalni metal, glavni je sastojak ćelija u baterijama. Bez njega neće biti moguća budućnost u kojoj će, vjerovatno, pokretačka snaga biti električna energija. Bez litijuma nema mobilnih telefona, odnosno njihovih litijum-jonskih baterija, nema električnih bicikala i naravno nema ni elektro-automobila.

Bolivijskoj ljevičarskoj vladi predsjednika Moralesa nije promaklo na kakvom bogatstvu leži ta siromašna zemlja u Andima. Navodno u Boliviji leži 50 do 70 odsto svjetskih rezervi litijuma.

Tona litijuma trenutno vrijedi oko 16 000 američkih dolara i stalno raste. Podstiče je globalna tražnja za alkalnim metalom koji postaje neophodan u svakodnevnom životu.

Pošto svijet pokušava da pređe na alternativne izvore energije, ne bi bilo čudno da pažnja bude usmjerena na Boliviju i njene ogromne rezerve litijuma. Strane kompanije stalno pokazuju interesovanje za poduhvate u oblasti rudarstava u Boliviji. Investitori iz Kine, SAD, Njemačke i Rusije čekaju u redu.

Bolivijska budućnost  je bijela. I slana. Ispod ogromnog, isušenog jezera Salar de Ujuni, površine 10.000 kvadratnih kilometara, leži možda i do deset miliona tona tog materijala.

Bolivija je značajno uložila u iskopavanje litijuma, a Morales je jednom izjavio: “Eksploatacijom litijuma na prostoru od 400 kvadratnih kilometara imaćemo dovoljno sredstava da se izdržavamo jedan vijek”.

                               Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

UMREŽAVANJE GASNIH KORIDORA: Gepolitika i velike pare

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nedavno puštanje u pogon gasovoda Turski tok novi je konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa

 

 

Uz orijentalnu pompu, predsjednici Turske i Rusije Redžep Tajip Erdogan i Vladimir Putin su 8. januara proslavili puštanje u pogon gasovoda Turski tok. Bio je to još jedan od nekoliko završenih gasnih projekata tokom 2019. u Evropi i Aziji, konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa.

Energija je jedna od osnova savremene ekonomije, pa gas znači geopolitiku i velike pare. Prije Turskog toka u Turskoj su završeni gradnja gasovoda TANAP i njegovo povezivanja sa gasovodom TAP. Potom je završen i pušten u rad gasovod „Sila Sibira“, koji bi mogao da doprinese da Rusija postane jedan od glavnih snabdjevača Kine prirodnim gasom. Kako će to uticati na energetsku bezbjednost Evrope?

Stručnjaci smatraju da Turska želi da postane energetsko raskršće. Dugo se pri tome uzdala u evropske partnere, ali posljednji projekat koji su podržavali Evropska unija i Sjedinjene Američke Države, a koji je trebalo da gas iz Azerbejdžana i Egipta kroz Tursku transportuje u EU, propao je 2013. zbog troškova i tehničkih problema. Umjesto toga, sada je tu Turski tok, koji je sagradila najmoćnija ruska kompanija Gazprom – za gas iz te zemlje.

Novim gasovodom energent teče u Tursku. Jedna cijev kapaciteta za transport 15,75 milijardi metara (m3) kubnih gasa godišnje namijenjena je sve većoj  potrošnji 83-milionskog turskog stanovništva.Druga cijev, skoro već gotova istog kapaciteta, trebalo bi da potom isporučuje ruski gas preko Bugarske i Srbije – i u Evropu.

Srpski predsjednik Aleksandar Vučić i bugarski premijer Bojko Borisov su takođe bili na ceremoniji u Kongresnom centru u Istanbulu.

“I Bugarska želi da postane energetsko raskršće i zato, kao i Srbija, prihvata energetsku zavisnost od Rusije“, piše, između ostalog, minhenski dnevnik Zidojče cajtung.

Jedan rukavac Turskog toka vodi za Bugarsku i odatle treba da ide dalje za Srbiju, Mađarsku i Republiku Srpsku u Bosni i Hercegovini. Atina i Skoplje, takođe, pokazuju interesovanje.

U energetskim dešavanjima na kontinentu su uz Turski tok, gasni projekti TAP i TANAP ključni za vodeću ulogu sada igra Turska, odnosno njen predsjednik Erdogan. Bugarski premijer Borisov pokušava da mu parira, a grčki političari, takođe, nastoje da imaju ulogu u balkanskim gasnim sagama. U novembru je Transanadolijski gasovod (TANAP, najduži dio Južnog gasnog koridora kojim će se isporučivati gas iz Azerbejdžana ka Evropi) zvanično povezan sa Transjadranskim gasovodom (TAP), a time i sa Evropom.

Turci su, shodno stručnjacima, po pitanju gasnih koridora, u boljoj situaciji od Grka, jer pored Južnog gasnog koridora, čiji su TANAP i TAP djelovi, Turska sada ima na svojoj teritoriji i gasovod Turski tok. Grčka, zemlja koja je nekada bila predviđena za ključnu na trasi drugog kraka gasovoda Južni tok, koridora koji je planiran da preko Crnog mora od Rusije stigne do Bugarske i od koga je Putin odustao 2014, sada ostaje samo sa TAP-om, odnosno, bez direktnog snabdijevanja ruskim gasom.

U priči o gasnim koridorima Grčka pokušava da, bar najavljujući nove projekte, ostane aktuelni igrač. Otud, smatraju neki analitičari, njihovo uporno najavljivanje gradnje terminala kondenzovanog prirodnog gasa (LNG) u Alksandropulosu kraj Soluna. Taj projekat, koji je još u početnoj faziplaniranja i traženja partnera, u izjavama grčkih zvaničnika se predstavlja kao ključan za smanjivanje evropske zavisnosti od ruskog gasa.

Povrh toga, prvih dana 2020, na svečanoj ceremoniji u Atini grčki premijer Kirjakos Micotakis bio je domaćin izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu i kiparskom predsjedniku Nikosu Anastasijadisu na potpisivanju sporazuma o izgradnji Istočno-mediteranskog gasovoda (Eastmed). Projekat bi trebalo da pruži dodatni podsticaj energetskoj diplomatiji u regionu. U razgovore o mogućnosti saradnje je uključen i Egipat. Očekivanja su velika, ali to kako će se projekat finansirati još nije razjašnjeno.

Istmed bi sa 1.900 km trebalo da bude najduži podvodni gasovod na svijetu. Njime bi zemni gas iz Izraela trebalo da stigne do Evrope. Najvažnija zemlja odrednica je Italija, No, morala bi da izgradi svoj dio gasovoda koji bi tu zemlju povezao sa lukom Igumenica na sjeverozapadu Grčke. No, i zemlje jugoistočne Evrope žele da profitiraju od projekta.

Gasovod Istmed ima, prije svega, veliku geopolitičku važnost, smatraju stručnjaci iz atinskog trusta mozgova Grčki energetski forum. No

nisu sigurni može li biti i ekonomski isplativ. Ogromni su troškovi izgradnje: za sada se procjenjuju na najmanje šest milijardi eura.

Finansijska pomoć EU je malo vjerovatna. U Briselu vlada nova filozofija, s obzirom na to da se Evropa oprašta od fosilnih energenata i usmjerava na zelene energetske projekte.

U atinskom trustu sumnjaju da bi privatni investitori bili zainteresovani, s obzirom na sadašnju preobilnu ponudu gasa na svjetskom tržištu. Osim toga, sve više potrošača orijentiše se na uvoz LNG preko morskih luka.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je od predsjednika Putina prošle godine zatražila da Ukrajina ostane u igri pri transportu ruskog gasa. No ruski eksperti ne sumnjaju da će do smanjenja transporta gasa preko Ukrajine  „neizbježno“doći čim Sjeverni tok 2 počne da radi.U isto vrijeme američki predsjednik Donald Tramp i Kongres su u saglasju. Tramp kaže, i u tome ga podržavaju Ukrajina, Poljska i tri baltičke države, bivše članice Sovjetskog saveza, da bi Njemačka sa Sjevernim tokom 2 mogla da postane „talac Rusije“. Misli se na moguću blokadu u slučaju krize. Njemački mediji, međutim, primjećuju da se Moskva, čak i u vrijeme Hladnog rata, pokazala kao pouzdan isporučilac energije.

Zidojče cajtung objašnjava razloge zvaničnog Vašingtona: SAD već nekoliko godina metodom tzv. frekinga(upumpavanje vode pod pritiskom pod zemlju da bi bili izdvojeni nafta i gas) i same proizvode mnogo više gasa nego ranije i voljele bi da ga prodaju u Evropi. “Dakle, radi se o geopolitici i o mnogo para“, navodi dnevnik liberalne orijentacije.

Iza američkih dilema se kriju prije svega sopstveni ekonomski interesi. SAD hoće da prodaju Njemačkoj LNG. On je, doduše, bitno skuplji od ruskog zemnog gasa. Vašington investira mnogo novca u LNG infrastrukturu i hoće da Njemačka kupuje energente od SAD, a ne od Rusije. No Rusija još može nuditi znatno niže cijene.

Posljednjih dana prošle godine predsjednik Tramp je ekspresno potpisao Zakon za zaštitu evropske energetske bezbjednosti. Iza tog birokratskog naziva kriju se drakonske sankcije protiv svih investitora i firmi koje učestvuju u gradnji Sjevernog toka 2.

Švajcarska firma Allseas je saopštila da će do daljeg obustaviti rad na gasovodu. Divovski brod te firme za postavljanje cijevi imao je veliku ulogu u gradnji Sjevernog toka 2. Prema različitim izborima između 70 i 270 km cijevi nedostaje da bude završen ovaj gasovod ukupne dužine 1.230 kilometara.

„Stvari se moraju nazvati pravim imenom: američke sankcije protiv Sjevernog toka 2 nisu ništa drugo do čista ucjena. Donald Tramp hoće da Evropi prodaje ‘prekrasni’ gas dobijen frakingom. Ruska konkurencija mu je trn u oku. O tome se radi i ni o čemu drugom“, piše u komentaru Redakcijske mreže Njemačke. Dodaje se: „Ko ima takve saveznike, njemu neprijatelji i ne trebaju.“

Dalje piše da i Vladimir Putin „beskrupulozno“ koristi „energetsko oružje“ da ucijeni okolne tranzitne zemlje. „Ali Sjeverni tok 2 ne povećava zavisnost Njemačke od Moskve. Jer, Rusija je upućena na prihode od prodaje gasa.”

I pored političkih izazova kojima je Sjeverni tok 2 posljednjih godina uvijek odolijevao, ruski stručnjaci smatraju da će ekonomski interesi ostati važniji. Po njima, da interes za gradnju gasovoda nije bilo veliki, gradnja bi odavno bila obustavljena. Izgleda da to tako vide i u Kremlju.

Stručnjaci u Moskvi su sigurni da prevagu moraju odnijeti praktični, a ne politički faktori. „Kao i uvijek, zima će odlučiti“, komentar je njihov.

 

Sporenja zbog gasa

Godinama se Grčka, Kipar i Turska spore oko prava na eksploataciju nalazišta gasa u istočnom Sredozemlju. Više zemalja je početkom 2019. formiralo Forum za gas istočnog Mediterana. Turska nije među njima. Izrael, Kipar i Grčka hoće da zajedno eksploatišu gas, a uz to Izrael želi da dio gasa izvozi u Egipat.

Turska smatra da je izigrana jer i ona pretenduje na svoj dio resursa. Turska ne bi profitirala od tog prirodnog blaga i ona to neće dopustiti, poručuju turski eksperti. Oni smatraju da će dodatno, ukoliko članice Foruma počnu eksploataciju gasa, to bitno smanjiti slobodu kretanja Turske po Sredozemnom moru. Zato zvanična Ankara traži put da postavi neku protivtežu takvom razvoju situacije.

Libija i Turska potpisale su 27. novembra memorandum kojim definišu međusobnu granicu, dogovor o proširenju bezbjednosne i vojne saradnje i eksploataciju energenata na Mediteranu. Sporazumom je predviđen koridor koji se prostire duž istočnog Mediterana, između obala Turske i Libije, koji siječe i dio mora, u blizini Krita, na koje pravo polaže Grčka.

U Atini smatraju da memorandum ugrožava ne samo teritorijalni integritet Grčke, već čitave EU. Tvrdi se da, sporazum Ankare i vlasti u Tripoliju – koja je priznata od Ujedinjenih nacija – ugrožava i međunarodno pravo zbog čega su reagovale velike sile, Rusija i SAD osudivši potpisivanje memoranduma. Sporazum je, takođe, izazvao oštre reakcije Izraela i Egipta koji je sporazum nazvao ilegalnim.

Ukoliko Turska krene da primjenjuje sporazum sa Libijom i počne da istražuje rezerve nafte u Egejskom moru, odgovor Grčke bi mogao da sklizne iz sfere diplomatije ─ u silu. Da li je na pomolu direktan sukob Grčke i Turske?

 

Turski tok i region

 

Spajanje gasovoda TANAP i TAP, punjenje gasom cjevovoda Turskog toka, veoma su bitni ne samo za Tursku koja postaje tranzitna zemlja za azijski gas ka evropskim potrošačima, već i za balkanske zemlje, koje se, konačno, oslobađaju zavisnosti od tranzita gasa kroz Ukrajinu. Taj gasovod je postao nepouzdan, naročito u zimskim danima zbog teškog političkog raskola između Kijeva i Moskve.

Izolovano i kratkoročno gledano, povezivanje sa Turskim tokom može biti od prednosti za zemlje regiona. “No, Moskva i Ankara time dobijaju pristup dijelu energetske bezbjednosti u krhkom svijetu malih država Jugoistočne Evrope… i povećava već postojeću zavisnost od ruskog gasa“, piše njemački Zidojče cajtung. List smatra i da novim projektom Rusija i Turska povećavaju uticaj koji dobijaju pred pragom EU.

Sa druge strane „na Balkanu su Turska i Rusija i rivali koji se nadmeću za uticaj“.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PUTIN I  MOĆ: Ustav po svojoj mjeri

Objavljeno prije

na

Objavio:

Vladimiru Putinu 2024 , ističe drugi  predsjednički mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. U srijedu 15. januara,  Putin je predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, riješio „problem 2024“, a zadržao moć

 

Pre dve decenije Rusi su imali neobičan doček Nove godine – predsednik Boris Jeljcin je objavio da se povlači i iznenadio javnost izborom aslednika. Na funkciju dolazi u inostranstvu malo poznati Vladimir Putin, bivši šef tajne službe FSB i do tada premijer tek četiri meseca.

„U novogodišnjoj noći se ostvaruju snovi”, rekao je Putin u prvom govoru. Zamenio je Jeljcina čije je zdravlja bilo narušeno, najpre samo do izbora u martu 2000. Uslijedila su dva četvorogodišnja mandata, pa premijerovanje između 2008. I 2012. Potom još dva šestogodišnja predsednička mandata.

Zato u Rusiji kažu da imaju „problem 2024“ – tada Vladimiru Putinu ističe drugi mandat. Posle toga, prema Ustavu, Putin više ne bi mogao da se kandiduje. Otuda je u sredu 15. januara Putin predložio Federalnoj skupštini korenitu reformu Ustava, rešio „problem 2024“, a zadržao moć.

Prema Putinovom planu, ubuduće bi Državna Duma, donji dom parlamenta, trebalo da ima više moći te da bira, takođe, osnaženog premijera i vladu. Sada je izbor vlade još u rukama predsednika. Cinici primećuju kako očito Putin veruje da će Duma uvek odlučivati kako on želi. Pa ipak, Rusija ne bi trebalo da postane parlamentarna republika, eksplicitno je kazao predsednik.  On je  izjavio da je za Rusiju, sa njenom ogromnom teritorijom, ultikonfesionalnošću, velikim brojem  naroda potrebna snažna predsednička vlast.

Putin je pred oba doma parlamenta govorio o mogućnosti ukidanja pravila koje ne dozvoljava da se u predsedničkoj fotelji sedi „više od dva mandata zaredom“. Predložio je da ubuduće predsednički kandidati moraju iza sebe imati najmanje 25 godina života u Rusiji i ne smeju imati državljanstvo nijedne druge zemlje. „Čovek treba da shvati da vezuje život sa Rusijom, sa našim narodom — bez ikakvih nijansi i pretpostavki“, rekao je Putin. To bi trebalo da eliminiše opozicione političare iz egzila poput milionera Mihaila Hodorkovskog koji je proveo više od decenije u zatvoru osuđen za utaju poreza, proneveru i pranje novca.

I ljudi na drugim funkcijama “strateški važnim za suverenitet zemlje“ (predsednik i članovi Vlade, poslanici, senatori, sudije, šefovi regiona) po Putinu ne bi trebalo da imaju strano državljanstvo ili dozvolu za boravak u drugoj državi. Prema Putinovom viđenju, Zapad ne bi mogao da ih ucenjuje. To, kao i Putinova namera da novim Ustavom postavi ruske zakone iznad međunarodnog prava, po nekim analitičarima, ukazuje na nastavak konfrontacija sa Zapadom.

„Rusija može biti i ostati Rusija samo kao suverena država… Suverenitet našeg naroda trebalo bi da bude bezuslovan,” istakao je on. A to treba da garantuju najavljene izmjene  Ustava Rusije.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. januara ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

SUKOB SAD IRAN: I David ima adute protiv Golijata

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ubijeni general Kasem Sulejmani postao je mučenik-heroj i biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD

 

„Naše najpopularnije ličnosti iz političkog života su komandat Kuds, general Kasem Sulejmani i ministar spoljnih poslova Mohamed Džafer Zarif. Kada se treba boriti komanduje general Sulejmani, a za diplomatske razgovore je zadužen ministar Zarif,“ uz osmijeh mi je u ljeto 2017. u Teheranu govorio M.T Roahinga, generalni direktor Instituta za iransku kulturu i štampu i glavni urednik vladinog dnevnika na engleskom jeziku „Iranski list“.

General Sulejmani, 63-togodišnji komandant al-Kuds („Jerusalim“ na arapskom jeziku), spoljnih snaga Korpusa islamske revolucionarne garde (IRCG) je kasno u četvrtak, 2.januara, na putu od aerodroma u iračkom glavnom gradu Bagdadu raznijet raketom iz američkog drona. Sa Sulejmanijem su zajedno poginuli jedan od glavnih komandanata iračkih dobrovoljačkih Jedinica narodne mobilizacije (PMU) Abu Mahdi Al-Muhandis i osmorica njihovih saradnika i tjelohranitelja.

Milioni Iranaca su izašli na ulice gradova kroz koje je tri dana prolazila posmrtna povorka generala Sulejmanija. Na konačnom odredištu, u Sulejmanijevom rodnom gradu Kermanu u opštoj pometnji se u utorak dogodila nova tragedija – najmanje 65 osoba je izgubilo život u stampedu dok je preko 200 povrijeđeno, neki kritično.

Sjutradan se ubrzo po polijetanju sa aerodroma u Teheranu srušio ukrajinski avion „boing 737” sa 176 ljudi, a svi putnici i članovi posade su poginuli.

Raketni napad jeuslijedio nešto ranije u srijedu pošto je Iran u znak odmazde za ubistvo generala Sulejmanija gađao balističkim projektilima dvije baze u Irbilu i Al Asadu, zapadno od Bagdada, u kojima su smješteni vojnici SAD. Pojedini mediji javljaju da je tom prilikom uništeno nekoliko aviona i oštećen jedan objekat. Prema podacima iranske  televizije „Pres“, u raketnom napadu je poginulo 80 osoba. Međutim, iračke oružane snage i komanda američkih trupa tvrde da nisu imale gubitke.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp rekao je da niko od Amerikanaca nije poginuo u napadu. Tramp je kazao da i dalje razmišlja kako će SAD odgovoriti na ovaj napad. Američke snage su “pripremljene za sve”, ali za sada se čini da se Iran “povlači”, smatra Tramp.

Tramp je, takođe, rekao je da će SAD uvesti nove sankcije Iranu i da će one ostati na snazi dok ta država ne promijeni svoje ponašanje. Istovremeno je istakao da su SAD spremne na sve, ali da se ipak nadaju mirnom razrješenju konflikta.

Sulejmani, u mladosti građevinski radnik, je kao duboki vernik šijitskog ogranka islama bio sljedbenik Islamske revoilucije u Iranu. Iskazao se u krvavom iračko-iranskom ratu (1980-1988) i kasnije napredovao u hijerarhiji IRCG da bi na čelo Kuds stao 1999.i ostao narednih 20 godina, neuobičajeno dugo za tu formaciju. Dužnost je Sulejmanija vodila u različite djelove svijeta, a prema nekim informacijama i u Bosnu i Hercegovinu ranih 1990-tih tokom tamošnjeg rata. Pomogao je u pozicioniranju Irana kao moderne regionalne sile.

Tokom godina Sulejmani je za medije u SAD i njihovim saveznicima na Bliskom istoku izrastao u „Mračnog viteza“ optuživanog za smrt stotina američkih vojnika u Iraku. Za značajan dio stanovništva u zemljama pogođenim bliskoistočnim politikama zvaničnog Vašingtona, a naročito šijite u region, general je bio „čuvar Bliskog Istoka“. Obostrano, smatran je najmoćnijim čovjekom tog dijela svijeta.

Otuda je Sulejmani bar deceniju unazad bio na nišanu, prije svega, izraelskih tajnih agencija, a onda i američkih. Prema pisanju izraelskih medija, tamošnja čuvena obavještajna služba Mosad je bila ranije u prilici da likvidira Sulejmanija, ali nije bilo saglasnosti iz Vašingtona.

Poslije ubistva Sulejmanija, postavlja se niz pitanja. Jedno od važnih za buduće događaje na Bliskom istoku, toliko politički i ekonomski bitnom, a haotičnom dijelu svijeta jeste: Ko je pomogao iranskom generalu da proširi svoj uticaj i krug saveznika u regionu?

Niz analitičara smatra da iza Sulejmanijevog uspjeha, na prvom mjestu, stoji vojno-političko-diplomatski establišment SAD, a druga je Saudijska Arabija. Invazija SAD na Irak 2003. na tanjiru je ponudila Iranu glavu ljutog neprijatelja Sadama Huseina, stvarajući prostor Iranu da ponovo uspostavi svoje veze sa Mesopotamijom.

Mnogo godina poslije invazije SAD na Irak, malo ljudi, čak i među iranskim saveznicima sastalo se sa Sulejmanijem ili je čulo njegovo ime. No, u razorenoj državi kao što je Irak poslije američke agresije teško je biti diskretan i zato su van granica raširili Sulejmanijevo ime, kretanje i susrete.

Iran je tek je u posljednjoj deceniji počeo da šalje otvorene poruke establišmentu SAD, što je  medijima skrenulo pažnju na Sulejmanija. General se počeo da se svugdje slika i govori „Iran je ovdje“.

Neki bliskoistočni analitičari smatraju da na Zapadu vole da imaju ime, fotografiju i ciljanu osobu kojoj sve može da bude pripisano. Takvoj osobi se pripisuje odgovornost za djela koja čak ni Supermen ne bi mogao sam da izvede. To je prije pitanje etiketiranja nego znanja. U tom smislu se može reći da su  SAD nerado pomogle stvaranje Kasima Sulejmanija, a onda su ga ubile.

Stoga bi bilo pogrešno vjerovati da jedan čovjek, Sulejmani, stoji iza uspjeha „Osovine otpora“na Bliskom istoku. Zapad je napravio Sulejmanija poznatim, a iransko rukovodstvo je odigralo igru postavljajući Sulejmanija na čelo nasuprot državnom sekretaru Majku Pompeu, pa čak i predsjedniku Trampu. Upućeni misle da se radi o lukavoj persijskoj poruci, načinu da se kaže najmoćnijem predsjedniku na svijetu i njegovom državnom sekretaru „ovo je vaš nivo: vojni komandant iz IRGC! Niste dorasli da razgovarate sa našim liderima“.

Zaista, kada je Tramp poništio nuklearni sporazum SAD sa Iranom i drugim zemljama, komandanti IRGC su rekli predsjedniku Hasanu Rohaniju: „Ne odgovarajte tom čovjeku. On vam nije dorastao – on je čovjek iz noćnih klubova, bez ikakvih moralnih vrijednosti. Pustite nas da se pozabavimo sa njim“.

Nazavršetku razgovora sa direktorom Roahingom upitao sam da li će toliko popularni general Sulejmani jednom postati predsjednik Islamske Republike. Iranski zvaničnik je u to malo  vjerovao. Kasim Sulejmani je od mladih dana želio da u smrti bude mučenik.

Realnost je da je jedina stvar opasnija za SAD od svijeta u kome živi Kasim Sulejmani je onaj u kome je general mrtav, ubijen prema naređenju američkog predsjednika.

Ubijen, Sulejmani je postao mučenik-heroj, dominantan narativ u kolektivnom sjećanju i formiranju identiteta među šijitima još od devetog vijeka i raskola sa većinskim sunitima.  Biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD.

 

Pet odlika strateške osvete

Komandant IRGC general-major Hosein Salami je u govoru na sahrani Sulejmanija u Kermanu zaprijetio SAD “grubom” osvetom koja će natjerati Vašingtom da “zažali” zbog ubistva.

“Muslimani neće ostaviti Amerikancima ni jedno bezbjedno mjesto”, kazao je tvrdokorni komandant.

Iranski mediji nagađaju kako će Iran odgovoriti. Novinska agencija Tasnim, bliska IRGC, objavila je članak pod naslovom “Pet odlika strateške osvete prema Americi”.

Prva je da osveta neće biti ograničena na jednu akciju:

”Ova osveta neće biti ograničena na nekoliko vojnika ili na uništavanje infrastrukture ili neprijateljskih baza”.

Druga karakteristika, tvrdi se u članku, jeste da osveta neće biti ograničena na jedno geografsko odredište. Solejmani je bio međunarodna ličnost i aktivan širom regiona; zato “osveta neće biti ograničena na nekoliko zemalja ili na Zapadnu Aziju”. Dalje se kaže: “Američki interesi širom svijeta biće meta napada”.

Treća odlika drži da će “rezultati osvete biti strateški, a ne taktički”. Jedan od krajnjih rezultata osvete će biti “protjerivanje Amerikanaca iz Iraka i ovog regiona”.

Četvrta karakteristika je da će oni koji će izvršiti osvetu biti “transnacionalni”. Pošto je Solejmani bio “transnacionalna i međunarodna figura”, koja je pomagala “grupama otpora” širom regiona, ove grupe – iako djejstvuju nezavisno, prema ovom članku – mogle bi izvršiti osvetu.

Peta karakteristika, tvrdi se u članku, je da Amerikanci “nikada ne mogu da se osjećaju bezbjedno zbog osvete; oni mogu očekivati bilo kakvu vrstu osvete na bilo kom nivou – odgovore od kojih neki potiči iz Irana i druge odgovore koji su potpuno van kontrole … od grupa otpora”.

Dobro obaviješteni izvori na Bliskom istoku kažu da su ”iranske opcije raznolike, a ciljeva ima dovoljno u regionu i u inostranstvu”.

Sve indikacije ukazuju na Irak. SAD su naporno radile na izbacivanju Irana iz Iraka. Iran sada radi na istiskivanju SAD iz Iraka. “Magija se okreće protiv svog mađioničara,” komentarisao je jedan bliskoistočni analitičar.

Ono što je sigurno jeste da će iranskim saveznicima u Iraku biti ponuđena neograničena podrška u borbi protiv američkih snaga ma gdje se nalazile. Prvi cilj Irana je da pošalje američke vojnike kući u plastičnim vrećama, naročito prije novembarskih predsjedničkih izbora u SAD.

Inicijativa je u rukama Irana. Vašington je poslao pisma preko švajcarske ambasade u Teheranu naznačivši da “nije zainteresovan za rat ili eskalaciju”. Iran je odgovorio da “su svi pregovori sa ovom administracijom završeni; atentat na Sulejmanija će biti kažnjen”.

Međutim, Iran je poznat po pragmatičnosti, nastojaće da pronađe put iz ove situacije bez ulaska u rat. Iran neće srljati u osvetu. Kaže se da je osveta jelo koje je najbolje služiti hladno.

Iran će vjerovatno držati SAD u očekivanju mogućih napada na mnogo frontova, što će prouzrokovati iscrpljivanje finansijskih i bezbjednosnih mjera radi zaštite njihovih snaga, komandanata i visokoh zvaničnika. Iranska osveta će biti dobro promišljena i precizna, ali će željeti da izbjegne uvlačenje Irana i Bliskog Istoka u sveopšti rat.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo