Povežite se sa nama

Izdvojeno

KO SE BOJI LUSTRACIJE: Ima li pravde

Objavljeno prije

na

Baveći se problemom retroaktivnosti, pojedini pravnici objašnjavaju da lustracija nije kazna već „dodatni uslov“ koji se, određeni vremenski period, postavlja pred kandidate za javnu funkciju, odnosno, radni odnos u državnoj službi. Zato kažu da je lustracija „pravda bez kazne“. Koja, u slučaju zloupotrebe, lako može postati i „kazna bez pravde“

 

Zakon o porijeklu imovine i zakon o lustraciji. To su dva propisa kojima, od 30. avgusta uveče, novoformirana većina prijeti funkcionerima DPS-a ali i onim pripadnicima javne i tajne policije, sudijama i tužiocima, državnim i lokalnim funkcionerima koji nijesu bili pripadnici te partije, ali su pomogli da njena vlast traje tri decenije.

„To su dva zakona koje treba odmah donijeti. Već su spremni“, govorio je početkom septembra Dritan Abazović u ime koalicione liste Crno na bijelo koja je već nekoliko mjeseci najglasniji promoter pomenutih propisa. „Oni koji ne mogu da dokažu imovinu, moraće da idu pred nadležne organe“, objašnjavao je Abazović suštinu planiranog zakona o porijeklu imovine.

O lustraciji se manje govorilo, iako su i iz DF-a godinama najavljivali donošenje tog zakona. I premijer Zdravko Krivokapić  njegovo usvajanje navodi kao jedan od prioriteta svoje vlade. Takođe bez detalja.

Kako se bližilo formiranje vlade tako je i priča o zakonu o lustraciji postajala  detaljnija. Dok je oprez rastao. „Zakon o lustraciji nije spreman. Nemamo zajedničku ideju kako on treba da izgleda…“, kazao je Abazović, kao kandidat za potpredsjednika Vlade. On je, ipak, u emisiji Načisto (TV Vijesti) naveo da budući zakon mora propisati djela za koje se neko može lustrirati, popis funkcionera odnosno funkcija koje se obuhvaćene zakonom i onoga ko taj zakon treba da provede. “U pojedinim zemljama to je ombudsman”, precizirao je.

Dodatni detalji stigli su z Građanskog pokreta URA. Lustracija bi u praksi, objašnjavaju, značila da se u državnoj službi više ne mogu nalaziti osobe koje su kršila ljudska prava tokom ranijih angažmana i funkcija.

„Javnost ima pravo da zna ko su ljudi nedostojni da obavljaju javne funkcije, a lustracija je samo postupak utvrđivanja odgovornosti za kršenje ljudskih prava od osoba na javnim funkcijama”, kazao je  poslanik i potpredsjednik URA Filip Adžić. „Lustracija bi se sprovodila i u slučajevima kada kršenje ljudskih prava nije sankcionisano zbog zastarjelosti krivičnog djela, ali i kada krivično djelo, zbog nedostatka materijalnih dokaza, nije uopšte procesuirano prije usvajanja ovog zakona”.

Tu  dolazimo i do prvih nedoumica. „Proces lustracije je etički, politički i moralno neophodan, ali je i vrlo problematičan kada pokušavate da ga uvežete u pravni sistem jedne države“, objašnjava Vladimir Jokić, advokat i predsjednik opštine Kotor. On se poziva na ocjene Ustavnog suda Slovenije „prije svega riječ je o retroaktivnosti zakona, pošto nije rijedak slučaj da su ljudska prava u prošlosti kršena dok se postupalo u skladu sa tada važećim propisima…“.

Dilema na koju ukazuje Jokić nije nova, a u uporednim iskustvima možemo naći objašnjenje da lustracija nije kazna već „dodatni uslov“ koji se, određeni vremenski period, postavlja pred kandidate za javnu funkciju, odnosno, radni odnos u državnoj službi. Otud interpretacija da je lustracija pravda bez kazne. Ali može postati i kazna bez pravde o čemu nas, jednako, uče iskustva zemalja – nekadašnjih članica Varšavskog bloka. Sve one su, sada, članice EU.

Riječ je o sledećem: ako lustriramo, odnosno, iz javne službe isključujemo osobe koji prethodno nijesu pravno sankcionisane – zbog odsustva volje ili nesposobnosti nadležnih, pravosnažne zastare ili nedostatka dokaza – postavlja se pitanje na osnovu kojih dokaza bi se taj postupak provodio.

Češka, Njemačka, Mađarska, Poljska, mahom su se oslanjale na dokumenta iz arhiva tajnih policija. (Ne)svjesni problema koje taj pristup nosi. Naknadna saznanja pokazuju da je, recimo u Češkoj, „misteriozno nestalo“ 90 odsto datoteka koje su bile u posjedu Državne sigurnosne službe, dok su preostali podaci „bili podložni manipulacijama“ i – trgovini. Možda još veću opasnost predstavlja manipulacija dosijeima, odnosno, mogućnost da je ANB/DB/UDBA/OZNA fabrikovala dokumenta kako bi, u slučaju gubitka vlasti, izmišljotinama kompromitovala ideološke i sistemske protivnike.

Na tako nešto je, nedavno, upozorio i Dritan Abazović. To makar znači da je nova vlast svjesna mogućih zamki tajnih službi.

Još veći problem, čak i za one koji verbalno podržavaju donošenje zakona o lustraciji, predstavlja datum od koga bi se sagledavalo postupanje osoba  obuhvaćenih zakonom. Zemlje nekadašnjeg istočnog bloka su, u posljednjoj deceniji prošlog vijeka, za nultu tačku, mahom, uzimale 1976. kada je usvojen Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima. SFRJ je taj dokument ratifikovala 23. mart 1976. godine.

Naredni datum koji se pominje trebalo bi tražiti u ‘90-tim, u vrijeme pripreme i početka ratova na prostoru bivše Jugoslavije. Velikosrpski projekat, raspad SFRJ, ratni zločini, međunarodne sankcije i šverc, burazerska privatizacija, prvobitna akumulacija kapitala, masovna kršenja ljudskih prava… predstavljaju dobar momenat za povlačenje linije razdvajanja i društveno pročišćenje. U tom bi slučaju, naravno, lustraciju bilo nemoguće vezati isključivo za DPS i njegove satelite.

Otud se dijelu vladajuće većine (DF, SNP i Demokrate) nameće ideja da lustraciju treba ograničiti na period od 2007. Tu bi se, kao referentna tačka, uzeo datum donošenja Ustava Crne Gore. Mnogi sa tom idejom nijesu saglasni.

„Najava lustracije nema smisla, i osuđena je na neuspjeh, ukoliko se iz iste izuzmu oni koji su ključno motivisali kršenje ljudskih prava i uspostavljanje nacifikacije i velikonacionalnih programa i pristupa, poput novinara i crkvenih velikodostojnika, posebno kod snaženja velikosrpstva“, rekao je Aleksandar Saša Zeković, doskorašnji državni sekretar u Ministarstvu za ljudska i manjinska prava, učestvujući na okruglom stolu koji je, sredinom septembra, organizovala NVO Ne damo Crnu Goru na temu zakona o lustraciji i zakona o porijeklu imovine. Nije da im se svidjela ta ideja. 

U vrijeme ratova na prostoru bivše SFRJ vraća nas i nedavni prijedlog Zakona o zabrani negiranja, minimiziranja, opravdavanja ili odobravanja holokausta, zločina genocida i zločina protiv čovječnosti, koji je pripremila Stranka pravde i pomirenja, članica koalicije Crno na bijelo. „Očekujemo da usvajanjem ovog zakona eliminišemo svaki pokušaj negacije ali i manipulacije žrtvama holokausta ili genocida”, navodi se u saopštenju partije koju predvodi Hazbija Kalač.

Problem je što je u ovom trenutku više onih koji se baš i ne žele baviti deportacijom izbjeglica, napadom na Dubrovnik ili vikend ratnicima  koji su ubijali, silovali i pljačkali po Bosni. Oni bi radije lustrirali činovnike ili tužioce i sudije, koji su svojim (ne)činjenjem omogučili bogaćenje privilegovanih političara. Ili onaj dio pravosuđa koji je uzeo učešće u postupcima protiv čelnika DF (državni udar, pranje para, napad na poslanike DPS, odbijanje svjedočanja pred SDT Milivojem Katnićem…).

„Revizija tridesetogodišnje prošlosti, poništenje štetnih ugovora, preispitivanje porijekla imovine i lustracija, osnova je na kojoj se jedino može graditi moralna, napredna i razvijena Crna Gora“, insistira profesor Branko Radulović, poslanik DF, uz opasku da „sklanjanje nevidljivih ruku Đukanovića, brojne kriminogene bratije i tajkuna od uticaja zahtijeva veliku odvažnost“.

A iz URA razrađuju inicijalnu ideju. „Lustracija mora biti vremenski ograničena na trajanja njenih posljedica, kao i na period u kojem se postupanje ispituje”, navodi poslanik Adžić.

Već pomen bilo kakvog ograničenja ne nailazi na odobravanje dijela onih koji su najavljivali donošenje zakona o lustraciji. Tako portal Borba, blizak DF-u, Adžićeva razmišljanja prenosi pod naslovom: „Čudna poruka poslanika URE: Lustracija da bude vremenski ograničena, nema osvete prema DPS-u!“

U DPS-u sa dužnom pažnjom prate sve što se dešava. I pokušavaju uticati na raspoloženje javnog mnjenja onoliko koliko je u moći njih i njima bližnjih.Živi četnici su naumili vršiti lustraciju nad mrtvim partizanima, u praksi je sprovodeći nad njihovim nedostojnim nasljednicima“, piše Andrej Nikolaidis u kolumni za sarajevsku Al Jazeere. „Meta su borci protivnici klerikalizacije i nacionalizma“, dodaje pisac, olako zaboravljajući kakvu su ulogu ti nedostojni partizanski nasljednici igrali pod komandom Slobodana Miloševića.

Uostalom, u Crnoj Gori  smo bili svjedoci  neke vrste nezvanične i jednako perverzne lustracije (u praksi). Nakon što je jedinstveni  DPS došao na vlast (tzv. Antibirokratska revolucija 1988-89) sa političkih funkcija, iz policije, vojske, medija, kulturnih i obrazovnih institucija uklonjeni su svi koji nijesu prihvatili politiku velikosrpske hegemonije i nacionalizma. Proces te lustracije praćen je na stranicama Pobjede, Politike, Večernjih Novosti. Tu su i čitaoci, svakodnevno, imali priliku da ukažu na sve potencijalne mete.

Neki bi, svojom ili tuđom voljom, uskoro mogli ponoviti tadašnje uloge. Ili ih zamijeniti.

 

Iskustva drugih

Prvi zakon o lustraciji donijet je u tadašnjoj Čehoslovačkoj 1991. godine. Slijede Litvanija, Bugarska, Mađarska, Albanija, Poljska te Srbija  – 2003. godine. Zanimljivo, Srbije je Zakon o lustraciji donijela kao dio državne zajednice sa Crnom Gorom, ali se on nije odnosio na manju članicu federacija ali ni na srpske funkcionere na saveznom nivou. Opet, kako kažu verzirani, zakon ni jednom nije primijenjen dok nije prestao da važi – početkom prošle decenije.

Prema nekim analizama, proces lustracije je, u vidu donošenja posebnih pravnih akata, najdosljednije proveden u Češkoj Republici i Istočnoj Njemačkoj. U drugim zemljama suočila se sa žestokim političkim otporom ili je izvršena samo pro forma.

Brojne organizacije koje se bave zaštitom ljudskih prava navode kako je provođenje procesa lustracije za posljedicu imalo „stvaranje grupa ljudi koje su lišene određenih političkih prava, što je suprotno idealima liberalne demokratije“. U tom smislu je naročito potencirano „(ne)poštovanje prava na privatnost, pravično suđenje i jednak pristup zaposlenju“.

Na drugoj strani bile su zemlje poput Španije, koje je 1977. godine proglasila  opštu amnestiju za sve politički motivisane zločine i odlučio da svi policijski dosijei iz vremena diktature generala Franka ostanu zapečaćeni.

Na Crnoj Gori je da izabere svoj put.

Zoran RADULOVIĆ   

Komentari

FOKUS

KADROVANJE CRNE GORE: Gdje ja stadoh, ti produbi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Blizu 400 došlo, 210 otišlo, pa je državna kasa , od formiranja nove Vlade Zdravka Krivokapića, opterećena sa skoro dvije stotine novih plata. Prethodno je i odlazeća tehnička Vlada Duška Markovića od septembra do decembra u javnoj upravi zaposlila skoro 500 novih lica

 

„Izgubili smo devet hiljada radnih mjesta od kada je ova Vlada na vlasti“, saopštio je Nebojša Medojević obrazlažući svoju ostavku na poslaničku funkciju. Vlada nije napravila nijedan od rezova koji su bili neophodni, dodao je predsjednik PzP, pojašnjavajući kako nije smanjena potrošnja u državnoj administraciji, ali ni broj zaposlenih koji su paraziti DPS-a. ,,Samo smo se dodatno zadužili na staru privrednu strukturu…”.

Iako statistički podaci daju za pravo bivšem poslaniku, izvršnoj vlasti i njenim emisarima u javnim i državnim institucijama i preduzećima ne treba, tek tako, prebacivati kako ne stvaraju nova radna mjesta i ne zapošljavaju nove ljude. Medojević bi ponešto o tome mogao saznati i u vlastitoj partiji.

Treba, ipak, poći od početka. I  DPS vlasti koje su period između avgustovskih izbora i formiranja  nove Vlade iskoristile da među budžetske korisnike ubace što više svojih.
U periodu septembar – decembar prošle godine, tehnička Vlada Duška Markovića povećala je broj zaposlenih u potrošačkim jedinicama – korisnicima državnog budžeta za 3.178 osoba. Taj podatak Monitor je dobio iz Ministarstva javne uprave (MJU), odakle se pozivaju na podatke Ministarstva finansija i socijalnog staranja o broju zaposlenih u potrošačkim jedinicama budžeta na dan 30. novembar 2020.  To je oko dva odsto ukupno zaposlenih u Crnoj Gori.

Velika većina novozaposlenih obrela se u vaspitno-obrazovnim ustanovama (ukupno 2.702 zaposlena više u septembru nego u avgustu). Uglavnom je, kažu naši sagovornici riječ o vaspitačima, učiteljima i nastavnicima koji su angažovani na određeno vrijeme, pa im resorno ministarstvo svake godine „ukrade“ jul i avgust. Odnosno, isplati im 10 plata za godinu rada.

Ni  to nije kompletna priča. „Iako se mjesec avgust ne može uzeti kao pravi pokazatelj stvarnog rasta broja zaposlenih zbog ljetnjeg raspusta tokom kojeg zaposlenima na određeno vrijeme prestaje radni odnos i obnavlja se od septembra, povećanje broja zaposlenih u ovim ustanovama evidentno je, iako kao uporedni mjesec uzmemo maj 2020, kada je školska godina još uvijek trajala. U ovom slučaju, povećanje broja zaposlenih u tadašnjem resoru prosvjete iznosi 713 osoba “, rečeno nam je u kabinetu ministarke Tamare Srzentić. Naši sagovornici naglašavaju: „Izuzimajući sektor prosvjete, u ostatku javne uprave na centralnom nivou zaposleno je 476 novih lica za samo tri mjeseca“.

Zoran RADULOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 11. juna ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BURNA UVERTIRA UOČI DODJELE TRINAESTOJULSKE NAGRADE: Duhovi vremena

Objavljeno prije

na

Objavio:

Četnici su gospoda, tvrdi Bećir Vuković koji je predložen za predsjednika žirija za dodjelu Trinaestojulske nagrade. Bili i ostali, a poslije njih gospode i nema, obrazlaže dalje. Izbor Vukovića samo oslikava gdje smo. I do sada je dodjela ovog priznanja često bila praćena raznim tenzijama i oslikavala je duh vremena

 

Predlog da na čelu žirija za dodjelu Trinaestojulske nagrade, najvišeg državnog priznanja u Crnoj Gori, bude Bećir Vuković, pjesnik koji veliča četnički pokret, izazvao je buru.

Administrativni odbor Skupštine je pored Vukovića za članove žirija predložio prof. dr Dragana Koprivicu, mr Isidoru Damjanović, prof. dr Miletu Marka Ivanovića, dr Milenu Burić, Gorana Batrićevića i Miomira Vojinovića.

Iz DPS-a je ocijenjeno da se radi o još jednom „ekspertu u negiranju antifašističkih temelja Crne Gore.“ SDP je kritiku usmjerio na URU: „Sramotno je što je URA, a i ostale nazovi građanske partije, za komisiju koja slavi 13. jul, Dan državnosti i Dan ustanka crnogorskog naroda protiv fašizma izabrala osobu kojoj je ‘Draža vođa trećeg srpskog ustanka'“.

Predsjednik Administrativnog odbora je Milutin Zogović iz DF-a, a članovi su Luiđ Škrelja (DPS), Radoš Zečević (DF), Vladan Raičević (DF), Dragan Vukić (SNP), Momo Koprivica (Demokrate), Vladan Martinović (Demokrate), Miloš Konatar (URA), Daliborka Pejović (DPS), Suzana Pribilović (DPS), Damir Šehović (SD), Kenana Strujić-Harbić (Bošnjačka stranka) i Raško Konjević (SDP).

Kako je Vuković bio član ovog žirija i prošle godine, iz URE su odgovorili da SDP-u tada to nije smetalo. Iz DPS-a su prošlogodišnju podršku Vukoviću, koji je predložen od strane DF-a, obrazložili kao pokušaj „zdravog dijaloga“ sa jedinim djelom opozicije koji je tada učestvovao u radu parlamenta.

I ovom prilikom potvrdila se praksa nove vlasti koja uporno zanemaruje manjine. O predlogu Bošnjačke stranke da Suljo Mustafić bude član žirija, Odbor nije ni raspravljao. Objasnili su da je bio sedmi na listi, a oni biraju šest članova.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 11. juna ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

SVETI STEFAN U NEVOLJAMA: Radnicima prijete otkazima

Objavljeno prije

na

Objavio:

Možda se najgori scenario izbjegne u poslednjem trenutku. Predsjednik Mjesne zajednice Vlado Mitrović kazao je da zakupac nema smetnji da obavlja svoju djelatnost i da će se u MZ založiti da ne dođe do ugrožavanja poslovanja na način kako je organizovano do sada. To smatraju gestom dobre volje i dokazom da nisu protiv investitora

 

Nakon prve godine rada elitnih crnogorskih hotela pod imenom Aman Sveti Stefan, u maju 2014. godine, u tekstu američkog portala USA Today, naslovljenom „Za 1 posto iznad najboljih evropskih hotela“ Hotel Sveti Stefan našao se na listi 10 najboljih hotela u Evropi. Sa ekskluzivnom ponudom za „Jet set turiste“ Aman Sveti Stefan opisan je kao „igralište za ultra bogate u centru crnogorskog dijela jadranske obale“.

Sedam godina kasnije, uoči turističke sezone 2021. Aman resort, hotelski operater u projektu  višedecenijskog zakupa hotela Miločer i Sveti Stefan, najavljuje zatvaranje hotela i odlazak iz Crne Gore. Razlozi neočekivanog poteza Amana navodno su, nemogućnost da svojim gostima obezbijedi ekskluzivnost i mir, ugodan odmor daleko od očiju javnosti, nakon što mještani okolnih naselja, traže pristup manjem dijelu plaža kojima zakupac gazduje.

Zatvaranje hotela makar i na jednu turističku sezonu, najprije su na svojoj koži osjetili zaposleni radnici prema kojima se poslodavac, kompanija Adriatic properties, u vlasništvu grčkog biznismena Petrosa Statisa, ponio na krajnje ponižavajući i nehuman način. Oni koji su do juče opsluživali super bogate goste najpoznatijeg hotelskog brenda na svijetu, Aman resorta, ostavljeni su na cjedilu u jednom trenu. U toku jednog sata, koliko je 17. aprila trajao sastanak sa izvršnim direktorom firme, Goranom Bencunom, radnicima su saopšteni uslovi pod kojima mogu da odu iz firme ili da ostanu.

Usmeno im je saopšteno da su od tog dana na odmoru, da mogu da traže posao negdje drugo zbog čega se „Aman neće ljutiti“, da uzmu otpremnine ili prihvate nove uslove rada za ostanak u firmi.

Kompanija Adriatic properties zapošljava ukupno 100 radnika, od kojih jedan broj radi u administraciji, drugi u ugostiteljstvu, treću grupu čine sezonci. Na udaru su se našla 43 radnika iz ugostiteljstva, na poslovima kuvara, poslastičara, konobara, sobarica, koji imaju ugovore o stalnom zaposlenju i u hotelima Svetog Stefana rade dugi niz godina. Oni su dio grupe od 220 zaposlenih u HTP Budvanska rivijera i HTP Miločer, koje je zakupac preuzeo nakon zaključenja ugovora o zakupu. Najveći broj njih uzeli su tada povoljne otpremnine i napustili firmu.

Radnici navode podatak da za 14 godina trajanja zakupa Adriatic properties nije primio nijednog novog radnika u stalni radni odnos. Primali su samo sezonce sa kojima zaključuju ugovore o djelu i to najčešće na rok od dva mjeseca.

Priču oko zatvaranja hotela Sveti Stefan i Miločer zakupac koristi da se oslobodi ugostitelja preuzetih 2007. pod uslovima suprotnim Zakonu o radu. Njima su ponuđene otpremnine čiji je iznos u rasponu od 8-15.000 eura, koje mnogima nisu pirhvatljive, posebno radnicima sa dužim radnim stažom.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 11. juna ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo