Povežite se sa nama

OKO NAS

NASILJE I FIZIČKO KAŽNJAVANJE DJECE: Znanjem protiv tradicije

Objavljeno prije

na

Kažnjavanje djece je, kažu tradicionalno, sastavni dio roditeljskog vaspitanja, a različiti oblici kažnjavanja primjenjuju se i danas. Roditelji ponekad koriste fizičku kaznu kao vaspitnu metodu ili način disciplinovanja za neprimjerena ponašanja djece.

U istraživanju sprovedenom 2013. godine u realizaciji Ipsos-a preovladava mišljenje da je vaspitanje djece u Crnoj Gori blago i liberalno (63 odsto ispitanih) ali i da bi ga trebalo pooštriti, budući da je za 42 odsto anketiranih takav odnos prema djeci previše blag. Čak 40 odsto stanovništva koje je učestvovalo u ispitivanju vjeruje da je tradicionalni, strogi metod vaspitanja najbolji.

,,Zakonske odredbe predviđaju neke kazne za roditelje koji fizički kažnjavaju djecu, a pitanje je koje su to kazne i još važnije je pitanje šta se dešava i kakva se postupanja dešavaju kada neko prijavi roditelja”, kaže Kristina Mihailović, izvršna direktorica Udruženja roditelji u razgovoru za Monitor. ,,Tome će se takođe u narednom periodu posvetiti posebna pažnja, ali ujedno i obezbjeđivanju servisa podrške roditeljima”.

Mihailović ističe da će njihove buduće aktivnosti sa nevladinim i međunarodnim organizacijama biti usmjerene na roditelje i na pomoć njima u vidu stručnih savjeta o vaspitanju i odgajanju djece. ,,Prvo moramo kao društvo raditi na preventivi i na podršci, a tek onda na kažnjavanju, mada to često kod nas nije slučaj.”

Iz Udruženja poručuju da su psiholozi i pedagozi ti koji nam objašnjavaju šta i kako treba da radimo i šta je dobro odnosno loše za razvoj djece kada imamo neodumice ili nijesmo sigurni kako da postupimo. ,,Ono što je jasno u posljednje vrijeme je da su svi puni savjeta i predloga, novih/starih modela i načina vaspitavanja, ali da nedostaje konkretne podrške onda kada je najviše treba. “

U razgovoru ističe da su tokom petogodišnjeg rada dobili svega par prijava fizičkog kažnjavanja djece koje su proslijedili na odgovarajuće institucije.

,,Kod nas trenutno, da mi znamo, ne postoji program koji bi pomogao roditeljima da ne koriste nasilje kao način disciplinovanja djece kao ni bilo koji drugi program podrške roditeljima i djeci. Vjerujemo da će se to u narednom periodu promijeniti a mi ćemo na tome raditi”, kaže Mihailović, ,,Mi ne mislimo da se država – bar do sada – sa dovoljno pažnje bavila ovom problematikom i roditeljima uopšte u mjeri u kojoj je potrebno obezbijediti podršku porodici. Zakone je najlakše usvojiti ali ih treba prilagoditi nama, našoj sredini a zatim i primijeniti”.

Evo kako to izgleda u istraživanju s početka ovog teksta. Za 41 odsto anketiranih fizička kazna je potpuno neprihvatljiva dok veća polovina ispitanika (53 odsto) misli da je ona ipak ponekad opravdana, a ukoliko se primjenjuje trebalo bi to činiti do uzrasta od 10 do, eventualno, 15 godina. Ovakav stav prema fizičkoj kazni može se objasniti sopstvenim iskustvom, objašnjavaju u Ipsosu rezultat istraživanja, budući da polovina ispitanika smatra da je ona od fizičkih kazni u djetinjstvu imala pozitivan uticaj na njih.

Istraživanje pokazuje da većina građana Crne Gore smatra da je država dužna da reaguje u slučajevima nasilja i da odnos roditelja prema djeci nije privatna stvar već da o tome mora društvo da vodi računa. I pored ovakvih stavova, smatra se da društvo ne osuđuje u dovoljnoj mjeri nasilje u porodici.

Radmila Stupar – Đurišić, psihološkinja, u razgovoru za Monitor ističe da zakon ne može bitnije uticati na izmjenu ponašanja.

,,Zakoni su slovo na papiru koje ima značenje onda kada za nešto budete javno prozvani, optuženi, osumnjičeni ili kako to već ide u pravu”, ističe Stupar-Đurišić uvjerena da u našem okruženju mnogi i danas vjeruju kako je batina iz raja izašla.

,,Vjerujem da mnogi roditelji koriste tjelesno kažnjavanje u svrhu vaspitanja djece a to rade jer najiskrenije misle da je taj metod odličan i funkcionalan za njihovo dijete. Žao mi je što mnogi ne žele da čuju kada im se govori da su u velikoj zabludi”.

Đurišić ističe da postoji toliko drugih načina da se djeca vaspitaju. Samo se treba potruditi da, ako ne svi oni a ono makar neki od njih stignu do roditelja prije nego što oni pri vaspitanju djece posegnu za ,,tradicionalnim sredstvima”.

,,Želim da vjerujem da će izmjene i dopune porodičnog zakona uticati na to da roditelji shvate da bi vaspitali svoje dijete treba da porade da vaspitaju sebe i svojim primjerom po principu učenja putem uviđanja vaspitavaju svoje dijete”, zaključuje Stupar-Đurišić.

Istraživanje Ipsos-a pokazuje da je najlakše otkriti fizičke oblike nasilja, dok je najteže detektovati slučajeve mentalnog i seksualnog nasilja. Dominantan stav je da država i društvo ne reaguju adekvatno u slučajevima nasilja nad djecom. To smatra dvije trećine anketiranih.

Gotovo svaki građanin Crne Gore (95 odsto) bi prijavio slučaj nasilja nad djecom ukoliko bi za njega saznao. Institucije kome bi se obratili su prije svih policija (86 odsto) i centar za socijalni rad (43 odsto). Manje od polovine ispitanika(44 odsto) zna da u centrima za socijalni rad postoje 24-časovna dežurstva i telefon na koji se mogu prijaviti slučajevi nasilja u porodici i nasilja nad djecom.

Tabu – seksualno zlostavljanje

Gotovo svaki deseti građanin Crne Gore poznaje dijete ili odraslu osobu koja je kao dijete bila žrtva seksualnog zlostavljanja. Ipak, svijest o prisutnosti seksualnog zlostavljanja u Crnoj Gori je niska – svega 30 odsto populacije priznaje, odnosno, zna da ovaj problem postoji. Dominira mišljenje da seksualno nasilje nad djecom vrše odrasle osobe, a veći procenat ispitanika vjeruje da su u pitanju djetetu poznate osobe (52%) prije nego nepoznate (21%). Ispitanici (64 odsto) smatraju da su djevojčice generalno češće žrtve ovog oblika nasilja, dok svega tri odsto anketiranih građana vjeruje da žrtve mogu biti i dječaci. Kada bi saznali za slučaj seksualnog zlostavljanja djeteta, gotovo svi anketirani stanovnici Crne Gore bi ga prijavili i to uglavnom policiji (86 odsto) ili centru za socijalni rad (35 odsto).

Nasilje u školi

Prema istraživanju IPSOS-a svaki treći anketirani zna neko dijete koje je bilo žrtva nasilja u školi. Većina smatra da postoje grupe djece koje su češće žrtve vršnjačkog nasilja: siromašni, djeca sa smetnjama u razvoju, nacionalne manjine kao i oni fizički slabiji. Dječaci su, smatra se, češće žrtve vršnjačkog nasilja u školi (to smatra 35 odsto anketiranih), dok 39 odsto ispitanika smatra da su djevojčice i dječaci podjednako izloženi vršnjačkom nasilju.

Konačno, velika većina ispitanika (92 odsto) vjeruje da su najčešći nasilnici u školi druga djeca , odnosno vršnjaci ili učenici starijih razreda. Iskustva anketiranih ukazuju da ponašanje nastavnika u školama u Crnoj Gori nije zasnovano isključivo na poštovanju i uvažavanju učenika, već da se barem ponekad primjenjuju i vikanje, vrijeđanje i udaranje učenika, od čega je najučestalije vikanje. Više od četvrtine anketiranih (28 odsto) vjeruje da „nastavnici u određenim situacijama moraju upotrebljavati metode poput vikanja na učenike, kažnjavanja pa čak i vrijeđanja i udaranja, kako bi ih smirili i naučili nečemu!?”

Bojana DRAGAŠ

Komentari

Izdvojeno

PORAZNA STATISTIKA TRŽIŠTA RADA NA SJEVERU: Loše prije korone, sada gore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pandemija je tokom prošle godine više nego u ostatku države, pogoršala stanje na tržištu rada Sjevernog regiona. U većini opština dodatno su zabrinuti  porastom broja nezaposlenih osoba sa invaliditetom

 

Obaveza izrade strategija zapošljavanja za narednih pet godina suočila je mnoge opštine na sjeveru sa statistikom koja svjedoči o izuzetno nepovoljnom  ambijentu na tržištu rada. Statistika pokazuje i da je zabrinjvajuće visok procenat osoba sa invalidetom među nezaposlenima. Minule godine,  ocjenjuju u opštinama Sjevernog regiona, to stanje je dodatno pogoršano.

Broj zaposlenih Beranaca, kažu u tamošnjoj lokalnoj upravi, prošle godine značajno se smanjio. Kako piše u Strategiji zapošljavanja te opštine, „nivo zaposlenosti u će na kraju 2020. biti ispod nivoa iz 2011. godine.“ Samo tokom prvih šest mjeseci prethodne godine broj nezaposlenih povećan je za 161, pa je na evidenciji Biroa rada blizu 4.500 Beranaca. Stopa nezaposlenosti (16,2 odsto)  u toj opštini kontinuirano je veća u odnosu na  stopu nezaposlenosti u Sjevernom regionu (11,7 odsto).

„Trendovi pokazuju da lokalno tržište rada ne može da apsorbuje priliv visokoobrazovanih. Jer je najveći broj zaposlenih u sektorima koji zapošljavanju srednjekvalifikovanu radnu snagu. Zbog toga su potrebne dodatne mjere i programi zapošljavanja koji su usmjereni na različite i specifične kategorije nezaposlenih“, kažu u branskoj lokalnoj upravi.

Čak četvrtina od ukupnog broja nezaposlenih osoba sa invalidtetom u državi, živi u Beranama. Prema podacima od prije dvije godine, bilo ih je 2.688, a tokom naredne godine taj broj se povećao skoro za četvrtinu. I broj nezaposlenih Beranki je sve veći.

„Politike i mjere zapošljavanja trebalo bi usmjeriti na najosjetljivije grupe na tržištu rada. Posebnu pažnju treba posvetiti nezaposlenim  ženama, dugoročno nezaposlenim i osobama sa invaliditeom, niskokvalifikovanim i nezaposlenim starije dobi. Potrebna je dalja podrška postojećim preduzetnicima u smislu uklanjanja biznis barijera i uvođenja određenih olakšica za poslovanje“, neki su od ciljeva za unapređenje zapošljavanja u tom gradu.

Tokom prvih šest mjeseci prošle godine broj nezaposlenih u Plavu se povećao za 5,8 procenata. Stopa nezaposlenosti u toj opštini i prije pandemije je bila značajno veća u odnosu na ostale sjeverne opštine.  Prema podacima iz 2019, nazposlen je bio svaki peti  stanovnik te varoši.

Trenutno, kažu u plavskoj lokalnoj upravi, svaki treći na evidenciji Biroa rada je sa nekom vrstom invaliditeta.

„Plav je po broju korisnika naknade za materijalno obezbjeđenje porodice (MOP) na trećem mjestu među opštinama u Crnoj Gori. Prisutnost sive ekonomije i neprijavljenog rada predstavlja značajnu prepreku za dalji socio-ekonomski razvoj opštine. Lokalna politika zapošljavanja i aktivne mjere  bi trebale da budu usmjerene i na povećanje aktivnosti ženske populacije“, piše u planovima za popravljanje stanja na tržištu rada u toj opštini.

Do prošle godine Bijelo Polje je, brojem zaposlenih i nižom stopom nezaposlenosti, popravljalo prosjek sjevernih opština. Kako kažu u lokalnoj upravi,  od januara do jula prošle godine broj nezaposlenih se  u odnosu na  2019.  povećao za 4,5 odsto.

„Podaci o broju zaposlenih u periodu 2011. do 2019. godine pokazuju  povećanje za 1.325 lica. Tako, opština Bijelo Polje zapošljava blizu 30 odsto  radne snage Sjevernog regiona. Međutim, tokom prvih šest mjeseci 2020. godine broj zaposlenih je smanjen za oko devet procenata. Na to je, prije svega, uticalo zatvaranje privrednih djelatnosti tokom drugog kvartala i veliki pad u uslužnom sektoru“, objašnjavaju u bjelopoljskoj lokalnoj upravi.

Više od trećine nezaposlenih u tom gradu su osobe sa invaliditetom.

Kao  ključne razvojne šanse za unapređenje zapošljavanja u toj opštini su definisali i smanjenje biznis barijera.

U mojkovačkoj opštini visoku nezaposlenost namjeravaju da riješe valorizovanjem turističkih i poljoprivrednih potencijala.

Na području te opštine broj zaposlenih lani se smanjio za blizu osam procenta. To  je, objašnjavaju u lokalnoj upravi,  posljedica pandemije, ali i manje potražnje za sezonskim radnicima.

„Odnos između broja registrovanih zaposlenih i broja stanovnika iznosi 0,16 što je slično prosjeku u Sjevernom regionu, ali dvostruko manje u odnosu  državni prosjek. Ti podaci upućuju na zaključak da u opštini postoji visoka nezaposlenost, ali i visok udio neaktivnog stanovništva u ukupnom stanovništvu“, kažu u Opštini.

Broje nazaposlenih Mojkovčana lani, u odnosu na predhodnu godinu,  povećan je za čak 30 odsto. To je skoro tri puta više u odnosu na povećanje broja nezaposlenih na nivou države.

Ukupan broj osoba sa invalidetom, koje su na evidenciji mojkovačkog Biroa rada, u stalnom je porastu. Međutim, objašnjavaju u Opštini, to je, ipak,  manje nego na državnom nivou.

Tokom minulih deset godina broj zaposlenih Kolašinaca se konstantno smanjivao. Lani, u odnosu na 2019. godinu, još za četiri odsto. Godinama je broj penzionera veći nego zaposlenih.

Prije pandemije nezaposlen je bio svaki deseti Kolašinca, ali se minule godine to stanje pogoršalo.

„U  prvoj polovini 2020. godine ukupna nezaposlenost se povećala za 17,3 odsto. Udio osoba sa invalidetom u ukupnom broju nezaposlenih se takođe povećao. Trenutno je svaka deseta osoba na evidenciji Biroa rada iz te kategorije“, objašnjavaju u kolašinskoj lokalnoj upravi.

Slično kao u susjednom Mojkovcu, i u Kolašinu šansu, kada je riječ o smanjenju stope nazaposlenosti, vide u poljoprivredi i turiznu, ali i u prerađivačkoj industriji.  U Strategiji zapošljavanja  piše i da industrijska zona u toj opštini funkcioniše ispod realnih mogućnosti.

Više napora, konstatuju autori tog dokumenta, nazaposleni treba da ulože u učenje stranih jezika. Društveni ambijent, preporučju, treba da stvori mogućnosti za promovisanje preduzetničkog načina razmišljanja.

                                                                                                            Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ANDRIJEVICA: DRI OŠTRO O BIVŠOJ LOKALNOJ VLASTI: (Ne)očekivani izvještaj

Objavljeno prije

na

Objavio:

Zbog ogromnog broja nepravilnosti u poslovanju opštne Andrijevica za vrijeme prethodne vlasti, DRI je odlučila da sa tim upozna Vrhovno državno tužilaštvo, Vladu, ministarstva finansija i socijalnog staranja i javne uprave, digitalnog društva i medija, skupštinski Odbor za ekonomiju, budžet i finansije i Zajednicu opština Crne Gore

 

Nakon što je Državna revizorska institucija (DRI) dala katastrofalno loše mišljenje o poslovanju lokalnih vlasti u Andrijevici tokom 2019. godine, kada su opštinu vodili DPS i SD, nove vlasti (NSD, SNP i Demokrate) očekuju da tužilaštvo procesuira tadašnje opštinsko rukovodstvo.

Potpredsjednik opštine Veselin Raketić (NSD) kaže da je to imperativ. On, ipak, nema nadu da će se to i dogoditi dok se ne promijene tužilački zakoni i ne bude promjena u tužilaštvu.

„To je službeno procesuirano i predato tužilaštvu, ali ja sam ubijeđen da je to već odloženo u neku fioku, i da će ostati da kupi prašinu. Tu je bio dovoljan samo jedan telefonski poziv i da se predmet arhivira” – kaže Raketić.

Prema njegovim riječima Andrijevica je desetak godina, za vrijeme vladavine DPS, bila „oaza bezakonja”.

„Tu se svašta radilo, čemu se ne može ući u trag, jer nema papira i dokumentacije. Nijedna inspekcija nije smjela ući u kancelarije i službe. Oni su mnoge najozbiljnije stvari završavali ‘na riječ’. Ne znamo gdje su završili milioni eura od vodovoda i gradske male elektrane na gradskom vodovodu. Krali su čak i kablove i crijeva u dužini od tri kilometra” – kaže Raketić.

DRI je dala negativno mišljenje na završni račun budžeta Opštine Andrijevica za 2019. godinu i utvrdila veliki broj kršenja zakona i nepravilnosti u poslovanju.

Zbog ogromnog broja nepravilnosti, DRI je odlučila da sa tim upozna Vrhovno državno tužilaštvo, Vladu, ministarstva finansija i socijalnog staranja i javne uprave, digitalnog društva i medija, skupštinski Odbor za ekonomiju, budžet i finansije i Zajednicu opština Crne Gore.

„Finansijski izvještaji za 2019. godinu sadrže pogrešna prikazivanja, koja pojedinačno i zbirno imaju prožimajući karakter. Finansijskom revizijom je utvrđeno da Opština Andrijevica nije iskazala budžetski rezultat u Izvještaju, odnosno deficit u iznosu od 652.501 euro, što nije u skladu sa Zakonom o budžetu i fiskalnoj odgovornosti. Deficit umanjen za kamate u poređenju sa prihodima budžeta Opštine procentualno iskazan iznosi 84,39 odsto, što je osam puta veći iznos od dozvoljenog Zakonom. Opština je prikazala donacije ispod linije finansijskog rezultata, što bi uticalo na uvećanje deficita da je finansijski rezultat izračunat”, navodi se u izvještaju DRI.

Navodi se i da revizor nije mogao utvrditi modifikovani gotovinski deficit kojim bi se dobila realna fiskalna slika budžeta Opštine zato što Opština ne evidentira obaveze, kao i zbog neprecizne evidencije obaveza iz prethodne godine.

Revizijom su utvrđena odstupanja i neusklađenosti sa Zakonom o budžetu i fiskalnoj odgovornosti, Zakonom o lokalnoj samoupravi, Zakonom o finansiranju lokalne samouprave, Zakonom o upravljanju i unutrašnjim kontrolama u javnom sektoru, Zakonom o poreskoj administraciji, Zakonom o porezu na nepokretnosti, Zakonom o porezu na dohodak fizičkih lica, Zakonom o doprinosima na obavezno socijalno osiguranje, Zakonom o radu, Zakonom o državnoj imovini, Zakonom o javnim nabavkama, Uredbom o naknadi troškova zaposlenih u javnom sektoru, Pravilnikom o jedinstvenoj klasifikaciji računa za budžet Crne Gore i budžete opština, Pravilnikom o načinu sačinjavanja i podnošenja finansijskih izvještaja budžeta, državnih fondova i jedinica lokalne samouprave i Uputstvom o bližem radu trezora jedinica lokalne samouprave, koja imaju i materijalni i prožimajući karakter.

Navodi se da je Opština u 2019. dva puta donosila odluku o izmjeni i dopuni budžeta.

„Odlukom od 15. 3. 2019. godine, primici i izdaci budžeta uvećani su na 3.140.533. Ministarstvo finansija je dalo saglasnost na Predlog Odluke kojom je budžetski gotovinski deficit Opštine za 2019. godinu planiran u iznosu od 990.000 eura i iznosi 31,52 odsto od ukupno planiranih prihoda, što je znatno više od zakonom predviđenog limita od 10 odsto. Odlukom o izmjeni i dopuni budžeta od 18. 11. 2019. godine, primici i izdaci budžeta uvećani su na 3.263.533. Ministarstvo finansija je dalo saglasnost na Predlog Odluke kojom je budžetski gotovinski deficit Opštine za 2019. godinu planiran u iznosu od 440.000 eura i iznosi 17,05 odsto od ukupno planiranih prihoda. Revizijom je utvrđeno da je odobren rebalans budžeta Opštine kojim se višestruko probijaju Zakonom dozvoljena ograničenja budžeta ”,  piše u izvještaju.

Navodi se da Opština nije donijela Plan za uspostavljanje finansijskog upravljanja i kontrola i nije odredila osobu za koordinaciju aktivnosti na sprovođenju i unapređenju upravljanja i kontrola, nije izvršen popis značajnih poslovnih procesa i aktivnosti u cilju identifikacije rizika, nijesu identifikovani značajni rizici i nije uspostavljen registar rizika, nije izvršeno razdvajanje odgovornosti kojim se sprečava da jedno lice istovremeno bude odgovorno za odobravanje, ovlašćivanje, odnosno izvršenje, evidentiranje i kontrolu, i nije uspostavljen sistem dvojnog potpisa.

Revizijom je utvrđeno da Opština ne vodi poresko knjigovodstvo za lokalne komunalne takse i za sve vrste naknada. Prilikom obračuna naknada po osnovu ugovora o privremenim i povremenim poslovima, Opština nije postupala u skladu sa odredbama Zakona o porezu na dohodak fizičkih lica i Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje, već je obračun vršen na umanjenu poresku osnovicu. U obračunu putnih naloga uz koje postoji prilog (izvještaj sa službenog puta, fiskalni računi za troškove reprezentacije i smještaj u hotelu) pogrešno je izvršen obračun, a takođe, nema ni pisane saglasnosti ovlašćenog lica koje potvrđuje njihovo odobravanje

„Ostali transferi institucijama vršeni su bez prateće dokumentacije, sa odgovarajućom specifikacijom troškova. Opština nije vršila nadzor nad potrošnjom sredstava dodijeljenih putem transfera. Plaćanja sa Glavnog računa trezora, preduzećima čiji je osnivač opština, vršena su bez prateće dokumentacije sa odgovarajućom specifikacijom troškova. Opština kod realizacije ugovora o javnim nabavkama nije obezbjeđivala dokaz o kvalitativnom i kvantitativnom prijemu izvršenih radova, odnosno usluga. Opština nije evidentirala sve nabavke male vrijednosti,

DRI je naložila Opštini da u roku od 30 dana dostavi plan aktivnosti za realizaciju izdatih preporuka za ispravljanje nepravilnosti koji treba da sadrži mjere, nosioce aktivnosti i rokove. Opština je dužna i da u roku od šest mjesec DRI dostavi izvještaj o sprovedenim radnjama po izrađenim i dostavljenim preporukama.

Na vlasti u Andrijevici do izbora u avgustu bila je Demokratska partija socijalista (DPS) sa Socijaldemokratama (SD), predsjednik Opštine u tom periodu bio je Srđan Mašović (DPS). Nakon lokalnih izbora vlast je formirala koalicija Za budućnost Andrijevice (SNP-NSD) i Mir je naša nacija (Demokrate i Demos).

DRI je dala i niz drugih primjedbi koje se odnose na nekontrolisano korišćenje mobilnih telefona, upotrebu službenih automobile bez putnih naloga i slično. I to je samo ono što je do sada utvrđeno i dostavljeno tužilaštvu, koje  ćuti.

Novo rukovodstvo Opštine Andrijevica, prema riječima potpredsjednika Raketića, već radi na tome da se „popravi što se popraviti može”. Oni će u narednim mjesecima, kako su i obevezani, dostaviti šta su ispravili i šta će dalje ispravljati i kojom dinamikom.

Nove lokalne vlasti bi iz izvještaja DRI za samo jednu godinu vladavine DPS morale izvući pouku. I njima će jednom DRI, ili neka druga nezavisna revizorska kuća, zakucati na vrata.

          Tufik SOFTIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

EKOLOZI UPOZORAVAJU NA UGROŽENOST ŽIVOTINJSKIH VRSTA: Nigdje nebom nema sačme kao iznad Crne Gore

Objavljeno prije

na

Objavio:

Godišnje strada i do 200 hiljada jedinki zaštićenih vrsta ptica. Agencija za zaštitu prirode i životne sredine tek se sprema da napravi Crvenu listu, koja je u svijetu osnova za očuvanje bogatstva i raznolikosti vrsta, a lovci plotune pravdaju očuvanjem ravnoteže i zaštitom od predatora

 

Ljut kao ris.

Frazu ukorijenjenu u govoru nije lako objasniti mlađim generacijama, jer ova najveća vrsta mačke u Evropi je nestala – iskorijenjena  iz crnogorskih šuma.

Ugrožene su rijetke i zaštićene ptice, zmije, ribe i jegulje, mekušci. Tome najviše doprinose krivolov i druge nelegalne aktivnosti ljudi, ali i neadekvatan odnos vlasti i blaga sudska praksa – pokazalo je istraživanje Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) i Monitora.

Nabrajanja pojedinačnih vrsta na čiju ugroženost ukazuju ekolozi nije potpun, jer u Crnoj Gori još nema „Crvene liste biljaka, životinja i gljiva“, spiska ugroženih vrsta kakav pravi Međunarodna unija za zaštitu prirode IUCN.

Iz Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma su za CIN-CG/Monitor potvrdili da, prema Zakonu o zaštiti prirode ovu listu utvrđuje Agencija za zaštitu prirode i životne sredine, uz objašnjenje da će se „u narednom periodu razmotriti mogućnosti obezbjeđivanja sredstava za ovu potrebu“.

Iz Agencije su za CIN-CG/Monitor rekli da su više puta tražili novac iz budžeta ali i od stranih donatora za ovaj projekat, za koji je, kako tvrde potrebno angažovati cjelokupan ekspertski kadar u Crnoj Gori.

Do tada, na primjer, u Nacionalnom parku Skadarsko jezero ostaje dozvoljen lov na jegulju, ugroženu vrstu koja se nalazi na globalnoj Crvenoj listi.

,,Crna Gora voli da potpisuje međunarodne deklaracije, ali ne i da ih poštuje. Tako je kod nas dozvoljen lov na dvije ugrožene vrste sa Crvene liste – jarebice kamenjarke i grlice. Slali smo urgencije da se sa tim prestane, ali uzalud. Jarebica i grlica su sada na neinvazivnoj terapiji, a ako nešto ne uradimo ubrzo će završiti na respiratoru. Sve i da ima dobre volje, grlica je ptica selica – preleti Mediteran, ide za Afriku, teško će je biti zaštititi. A mi je još i lovimo”, kaže za CIN-CG/Monitor ornitolog Darko Saveljić.

U Crnoj Gori godišnje strada oko 200.000 ptica, nedavno su ponovo upozorili iz Centra za zaštitu i proučavanje ptica (CZIP). Ovo je podatak iz izvještaja BirdLife International The Killing 2.0 – A view to a kill, iz 2018. godine, u kome se navodi da se svake godine u Crnoj Gori ubije od 64.000 do 197.000 jedinki zaštićenih vrsta ptica. Kada je objavljen izazvao je vatrene reakcije i osporavanja lovačkih organizacija.

Izvještaj je nastao na osnovu podataka lovačkih organizacija i procjene ornitologa na terenu objašnjavaju iz Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma.

„Kako se ovakve procjene temelje i na izvještajima lovačkih organizacija, a koje su i od strane Agencije ocijenjene kao nepouzdane, smatramo da je jedino rješenje revizija podzakonskih akata koji se odnose na organizaciju lovstva kao i pokretanje društvenog dijaloga kojim bi se došlo do rješenja”, najavljuju iz ovog Vladinog resora.

O neuređenoj oblasti svjedoče i vijesti o pronađenim zabranjenim lovačkim ,,čekama” u parku prirode Ulcinjskoj solani, gnijezdilištu za više od 250 vrsta ptica, nedavno ubistvo mečke u Beranama, držanje vukova u dvorištu u podgoričkom naselju u Tološima, ubijena srna i lane…

Po biodiverzitetu, raznovrsnosti živog svijeta, Crna Gora predstavlja jedno od najznačajnijih područja Evrope, kaže za CIN-CG/Monitor biolog dr Bogić Gligorović. Na teritoriji Crne Gore, kako kaže, procentualno u odnosu na Evropu živi 70 odsto vrsta sisara, 75 odsto vrsta ptica, 50 odsto vrsta slatkovodnih i 79 odsto morskih vrsta riba, 30 odsto vrsta biljaka…

,,Pojedine vrste su u Crnoj Gori bile na ivici istrebljenja ili su nestale zbog pretjeranog lova i krivolova. Takav primjer je balkanski ris koji je istrebljen. U posljednjim istraživanjima pronađeno je samo nekoliko primjeraka sivog sokola, dok su bjeloglavi sup i bijela kanja nestali prije nekoliko decenija zbog trovanja vukova, smanjenja nomadskog stočarstva i nedostatka hrane. Brojnost jedinki vrsta vilinog konjica veliki potočar je smanjena za oko 40 odsto”, nabraja Gligorović.

Postojećim nacionalnim zakonodavstvom u Crnoj Gori zaštićene su 873 vrste: šest algi, 111 gljiva, 27 mahovina, dvije paprati, 272 biljke, devet  sunđera, sedam korala, čest člankovitih crva, 18 mekušaca, pet paukolikih zglavkara, četiri vrste rakova, 14 insekata, šest bodljokožaca, 11 riba, 16 vodozemaca, 26 gmizavaca, 298 ptica i 35 vrsta sisara.

Imamo zaštićene vrste, ali se ne zna kako se one štite, tvrdi biolog Vuk Iković. U razgovoru za CIN-CG /Monitor on podsjeća na zmije otrovnice, među kojima je i poskok, koje su zaštićene u Srbiji i Hrvatskoj, a u Crnoj Gori nisu. Iković ističe i veliki uticaj lovačkog lobija koji je izdejstvovao da se neke vrste ne nađu na spisku zaštićenih.

Iz Ministarstva ekologije su na pitanje CIN-CG/Monitora odgovorili da „ne postoje precizni podaci o stanju i broju svake od zaštićenih životinjskih vrsta”.

,,Spiskovi zaštićenih vrsta nijesu potpuni i imaju nedostataka. Pojedine vrste ne postoje u Crnoj Gori, ili su nestale ili greškom unijete u spiskove. Takođe, veliki broj vrsta koje su izuzetno značajne nijesu zaštićene. Neophodno je uraditi što hitniju reviziju i ažuriranje spiskova, kao i ustanoviti različite nivoe zaštite na osnovu rezultata  detaljnih ekoloških istraživanja”, ističe Gligorović.

Da je spisak potrebno revidirati „na osnovu ekspertskog mišljenja’’, potvrdili su za CIN-CG/Monitor i iz Agencije za zaštitu životne sredine. Iz Ministarstva i Agencije navode da, iako se monitoring sprovodi godinama: ,,dostupna sredstva nisu bila dovoljna da se realizuju sveobuhvatna istraživanja koja bi dala potpunu sliku stanja i statusa svih zaštićenih vrsta’’.

,,Nulto stanje biodiverziteta nije utvrđeno, jer zbog nedostatka sredstava. Utvrđivanje broja prisutnih vrsta, njihovog rasprostranjenja na teritoriji Crne Gore i parametara njihovih populacija treba da bude prvi korak da bi se zaštita biodiverziteta sprovela na odgovarajući način”, kaže Gligorović.

Koliko je stanje loše govori i podatak da o promjenama u brojnosti i strukturi populacija riba u Skadarskom jezeru detaljniji podaci i procjene nijesu obavljivane od 80-ih godina prošlog vijeka, navodi se u analizi Zaštita prirode u Crnoj Gori koju je objavio Green Home.

Podaci koji se godišnje ažuriraju su oni o brojnosti lovnih životinja. Biolozi upozoravaju da se oni prikupljaju na osnovu procjene lovačkih udruženja, da se ne primjenjuju naučni metodi, te da nijesu pouzdani. A i razlikuju se. Podatke o brojnom stanju divljači i odstrjelu prikupljaju Ministarstvo poljoprivrede, Agencija za zaštitu prirode i Monstat. Prema posljednjim dostupnim podacima za 2019. Monstat navodi da je brojno stanje vuka 601 a lisice 7.748, Agencija tvrdi – vukova ima 569, lisica 7.856.

Monstat navodi da je vukova u 2019. odstrijeljeno 31, lisica 1.163, Agencija 29 vukova i 1.190 lisica. Prema podacima Ministarstva poljoprivrede odobren je odstrijel 181 vuka, a ubijen 31, dok je od odobrenih 1.824, ubijeno 1.233 lisice.

Zakonom o divljači i lovstvu trajni zabran lova odnosi se na veliku lasicu, medvjede, srne, divokoze, košute, kao i na velikog tetrijeba i lještarku.

U popisu Ministarstva poljoprivrede navodi se da je 2019. odobren odstrjel 25 divojaraca, ali da nije ubijen nijedan, a od 49 za lov odobrenih srndaća stradalo je osam.

Zvanično, prema podacima Ministarstva, lovci manje love od onoga što im je odobreno. Tako je 2019. godine odobren lov 1.536 divljih svinja, a ubijeno je 940, stranci su odstrijelili devet. Oboreno je da se ubije 1.941 jarebica kamenjarki, a ustrijeljeno je 537, plus 25 koje su pogodili strani lovci.

Iz Lovačkog saveza Crne Gore za CIN-CG/Monitor kažu da brojno stanje divljači nije moguće sa apsolutnom tačnošću utvrditi, te da se u literaturi navode podaci da dozvoljena greška pri utvrđivanju brojnog stanja iznosi plus/minus 20 odsto.

,,Lovci su jedini koji dobrovoljno rade na održavanju i unapređivanju kvaliteta staništa divljači, a time i svih zaštićenih vrsta. Lako je sjedjeti u kancelariji, čitati i tumačiti propise o očuvanju prirode i pisati šta sve ne valja. Mnogo je teže pratiti sva zbivanja u prirodi i prikupljati podatke o divljim životinjama, njihovom pojavljivanju, brojnosti i stanju populacija”, kažu u Lovačkom savezu.

Iz lovačke organizacije se protive apelu nevladinih organizacija da se uvede moratorijum na lov i naglašavaju da se krivolov ne može i ne smije izjednačavati sa lovom, koji je legalna i regulisana djelatnost.

„Lov danas prestavlja krajnji produkt gazdovanja sa divljači u lovištima i dolazi kao kruna dugogodišnjeg rada lovaca na uzgoju i zaštiti divljači”. trvde iz ovog saveza. Oni naglašavaju da se lov ne bi smio zabraniti i zbog održivog razvoja divljači kojeg obezbjeđuju lovci, zatim i zbog zdravlja ljudi kao izbog zdrastvenog stanja životinja koje može biti ugroženo zaraznim bolestima prenesene sa oboljele divljači na druge divlje i domaće životinje, pa čak i na čovjeka. Tvrde da, kada lovci ne bi ubijali predatore, ubrzo bi bile desetkovane ,,uzgojne populacije zeca, jarebice kamenjarke, srne…“. Još više bi, kažu, bile ugrožene i domaće životinje.

Argument lovaca je i da bi zabranom lova bila ugrožena egzistencija ljudi koji su zaposleni u ovoj djelatnosti, i da ,,neke divlje životinje mogu prouzrokovati štete na imovini, a neke mogu i direktno napadati ljude. Zato postoji opravdana bojazan da bi ljudi mogli u odbranu imovine, kad već nema lova, pribjeći trovanju te divljači i drugim oblicima zakonom nedozvoljenih radnji što je jako opasno i za druge životinje i za ljude”.

Da nije slučajeva koji poput ubijene mečke uznemire javnost pa krivolovci završe u pritvoru, prema presudama sudova krivolova gotovo i nema.

Prema podacima koje je CIN-CG/Monitor dostavio Osnovni sud u Podgorici u posljednjih pet godina donijete su dvije odluke zbog krivičnog djela nezakonit lov protiv tri osobe, od kojih je samo jedna osuđena uslovno.

Od ukupno 127 sudskih slučajeva, između 2013. i 2018. godine, koji su uključivali slučajeve ilegalnog ubijanja životinja, zloupotrebe životinja i uništavanja staništa, više od pola – 84 slučaja je bilo u potpunosti odbačeno.

Pored nedostatka baze podataka, nedovoljno novca za istraživanja, slabog rada institucija i neprimjenjivanje zakona, Gligorović upozorava i da ,,nizak nivo svijesti o značaju očuvanja biodiverziteta predstavlja kočnicu za zaštitu vrsta”.

On smatra da je ,,neophodno sprovesti aktivnosti koje će uticati na promjenu načina razmišljanja i to povećanjem broja časova biologije u školama, kao i drugim edukativnim aktivnostima. Takođe je, kaže, potrebno povećati ulaganja u nauku i jačati kapacitete institucija i nevladinih organizacija i samostalnih naučnika koje se bave istraživanjem i zaštitom životne sredine”.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo