Povežite se sa nama



Objavljeno prije


Some try to earn from backbreaking work, some using “a book” and “pen”, and some using a mouse and a keyboard, from home through the Internet


Managing. Teens, elderly primary school students, and high school students quickly learn what that word means in a country where their parents, with two average salaries, barely cover their family expenses: buy food, pay bills and loans, and provide basic inedible supplies. The pocket money is usually not high on the priority list. And even if it is, it is not enough. So, you start thinking early, about some kind of profit. And managing.

Some try to earn from backbreaking work, some using “a book” and “pen”, and some using a mouse and a keyboard, from home through (fast) Internet.

It all starts with following ads that offer “fast, easy, and guaranteed earnings.” Playing unpopular games or browsing paid commercials for hours is the slowest and least fun way to make money on the Internet. You sometimes barely get five to ten euros for one or two-week engagement and number of hours worked. And sometimes, not even that much.

Stefan V. said that he also went through this phase, but that very soon he wanted to try something more tangible and useful (more profitable). He was attracted to the possibility of creating a logo for foreigners (according to definition from Wikipedia: a logo is a graphic sign or an icon indicating a product or business). It seemed to be a profitable and simple business, explained our interviewee the beginning of his business adventure in which he entered with a group of friends. “For those who don’t know what a logo is – it’s an image, mostly often made by the request of a person who uses it and it serves to label a company, profile or product. Well, at the beginning we used various YouTube guides, explanations and shortcuts for work in basic programs like Photoshop. It took us several days to learn and master them. And then we started to look for our first customers in online forums. At the very beginning, we were paid 3-5 euros for a simple logo, so we earned 15 to 20 euros a week, depending on the number of customers. It wasn’t much, but it was not bad for the beginning. Over time, you realise that it is the most difficult to find customers at that level. And some more fun things emerge…”

A similar type of money-earning on the Internet, with compulsory prior knowledge, is translation of shorter and longer texts on various websites. Using the jargon of teenagers in Podgorica, this is freelancing and it refers to a person who does not have a particular job but rather collects and considers the offers he/she has and accepts the most appropriate one. In the adult world, we define freelancing as a part-time job without permanent employment, but let’s not elaborate further, the essence is the same. Basically, we're talking about translating catalogues for online shopping websites or subtitling of movies and series. Earnings range from five euros per hour to higher amounts, but require solid, very good or excellent knowledge of English language – and Montenegrin as well.

For those to whom learning is not a favourite activity, there are games. And there are several ways to combine the pleasure of playing and the benefit of making money. “After hours and days of playing Paladins, we decided to make our first team for playing the game,” recalled Damian B., one of our interviewees. He noted that this was significantly before broadcasts of video game tournaments started on the state television (RTCG) channels and cable television sports channels (Sport klub has a channel exclusively dedicated to electronic games). “Team had three members, which was enough for amateur tournaments. We thought that we could easily win some rewards. But as soon as we entered the first phase of the first tournament, we saw that we lack experience and that we are still not up to the online tournaments of that rank, since our opponents overwhelmingly defeated us”.

They decided to take a step back. “We tried to find an easier way to make money through video games. And over time, we have succeeded”.  On the steam platform (steampowered.com), the globally best known and most developed platform for buying and playing games that has hundreds of millions of players and billions of euros turnover, there is a section called the community market. It is used by players to buy and sell items (features, tools, weapons, food with which the player improves the features of the character he/she manages)… which they use in their games. Trade is done for real money. In addition, the largest number of items, except for the most expensive ones, which cost hundreds or thousands of euros, can also be obtained by (skilful) playing a specific game. “We started to collect and win these items and to offer them for sale to interested players who had fewer skills and luck, and more money than us. Over time, we started to make “easy” money, money gained through entertainment. These are not large sums of money (at best several tens of euros), but they are sufficient for pocket money. And, what is more important, we gained it while having fun”, said Vuk V. Our interviewee believed that for higher profits, one should invest in video games equipment, but also directly in the purchase of certain items. This also carries the risk of losing money. “If you don't have luck or enough knowledge, you can “go negative”, because over time, these items lose and gain value as well as cryptocurrencies. And if you don't assess well when to sell them, you can easily lose money”.

Regular players know that there are various ways to make money on the steam. “Very profitable thing that we did was selling of accounts for games which we had brought beforehand to a certain level. Players who do not have the skill or time to start the game from the beginning or to reach to that stage – usually those are older players who have a job and a salary – are ready to pay decently and take over game already levelled up. Each of us has earned 50 euros or more, at least once, by selling accounts, and that is not a small amount of money”, claimed our interviewees. However, they note that buying someone else's gaming account is not completely safe. If you do business with an unknown and dishonest account seller, you can easily be left without an account and without money since, that person can report that his/her account has been stolen (unauthorised account takeover). “So if you intend to buy one of the accounts, it is desirable that you know that person and that you are sure that he/she will not use and deceive you.”

Our interviewees, students of several high schools in Podgorica (Electro-technical, Economic, Grammar School), uneasily talked about a more primitive type of reselling of game accounts, which was popular in local gaming houses in the first half of the last year. At that time, the game Fortnite gained great popularity, so many wanted to make progress in it as soon as possible and as much as possible in order to show off to their friends. Thus primary school students from lower grades were willing to pay 10, 15 and even 20 euros for a game with popular and rare skins (they allow change appearance of a game character managed by the player).

They also emphasize that in the world of internet platform players, just like among payment cards or electronic banking users, you must always keep your personal data safe from thieves. Particularly dangerous can be “going” to unverified sites and platforms that lure by advertising cheaper or free items.

It happened that at the beginning of the year, one of them was hacked, as he entered a new site, practically, at the same time as he logged in. “Instantly, my account lost all protections, even though it even had a phone code that needed to be entered every time when account was used. Someone took it over, but failed to use it (to resell the collected items, for example) because we quickly contacted the game administrators and reported the theft. We proved the ownership of the account by repeating the credit card number, which belongs to a father of one of the players from our group, and which was used for the first payment made on that account”, stated the robbed player. And he left, to play basketball on the internet in peace “until everyone goes online”. Maybe something can be earned.

And how much money circulates in the world of e-sports, shows the prize fund at professional gaming tournaments. Thus, at the tournament International 2019, the contestants in playing Dota 2 game shared the amount of 30 million dollars.


When the ruble is stronger than the euro

Team of high school players from Pobrezje said that last year, with a “system error”, they managed to make an unexpected profit: “There was a terminal near our building where, in addition to paying for telephone and electricity bills, you could deposit money on a steam platform. We used the terminal since it allowed us to make payments by cash, without borrowing payment-cards from elder family members, and providing explanations. The thing was that the terminal, for unknown reasons, would transfer amount paid in euros to Russian rubles. Luckily for us, it turned out that games are much cheaper in rubles than in euros. Even twice in some cases. So for a week, we were cheaply buying and reselling, of course below the official price, games –– until this error was detected. In fact, the terminal disappeared, so we guess it was due to that.”





Objavljeno prije



Osim na društvenim mrežama, teorije zavjere protiv vakcina šire se i putem pojedinih medija u regionu, koji su lako dostupni i našoj publici zbog poznavanja jezika. Urednik platforme Raskrinkavanje.me Darvin Murić kazao je da je protiv HPV vakcine vođena otvorena dezinformacijska kampanja


„Odvela sam ćerku da primi vakcinu, ali sam se ispred ordinacije predomislila. Prosto, uhvatio me je neki strah, pomislila sam šta ako stvarno izaziva neplodnost ili paralizu”, ispričala nam je Podgoričanka Biljana koja ima devetogodišnju djevojčicu.

Na pitanja gdje je pročitala da vakcina HPV izaziva neplodnost, odmah je odgovorila: „Na društvenim mrežama, naravno, gdje bih drugo…”. Naša sagovornica je visokoobrazovana, zaposlena, majka dvoje djece. Svjesna je da na društvenim mrežama ima dosta lažnih vijesti, teorija zavjere, ali ipak je, kaže, strah bio jači.

U Crnoj Gori je 26. septembra počela vakcinacija protiv HPV (humana papiloma virus) infekcije, a prve vakcine dobijaju djevojčice od devet godina.

HPV je jedan od glavnih uzročnika karcinoma grlića materice, koji je jedan od pet vodećih uzroka malignih bolesti žena u Crnoj Gori. Epidemiolozi kažu da HPV vakcinacija može pružiti zaštitu od šest vrsta raka i od genitalnih bradavica, ali da je njena glavna namjena sprečavanje obolijevanja od raka grlića materice.

Vakcinacijom protiv HPV-a Crna Gora se pridružila zajednici od oko 100 država svijeta koje tu djelotvornu i visokobezbjednu vakcinu primjenjuju već 15 godina. Posljednji zvanični podaci govore da je u Crnoj Gori za godinu dana registrovano 106 novootkrivenih slučajeva raka grlića materice, od čega je preminulo 46 žena, saopštilo je Ministarstvo zdravlja početkom septembra.

Iako je naša sagovornica sve ovo pročitala u etabliranim medijima u Crnoj Gori, njenu sumnju su probudile razne objave na društvenim mrežama. Dovoljno da se vrati ispred Doma zdravlja i da joj ćerka ne primi vakcinu.

Društvene mreže su skoro pa potpuno neregulisane, iako u posljednje vrijeme postoje napori tehnoloških kompanija koje njima upravljaju da, pod pritiskom, uvedu neku vrstu kontrole. U Crnoj Gori sva istraživanja nevladinih organizacija pokazuju da oko 60 odsto građana koristi društvene mreže, posebno mladi kojima to često bude jedini izvor informisanja.

Iz Instituta za javno zdravlje nam je 29. oktobra, za potrebe ovog teksta, saopšteno da je prvu dozu vakcine primilo 550 djevojčica uzrasta devet godina (starosne grupe kojoj je taj vid prevencije za sada jedino i ponuđen u našoj zemlji). „Za samo mjesec dana već je nešto više od 10 odsto roditelja djevojčica ciljne grupe vakcinisalo svoje ćerke. Ovo su podaci koji ohrabruju, ali i obavezuju na dalji predan i naporan rad da se unapređuje povjerenje i postižu dobri rezultati”, naveli su iz Instituta.

Informacije o tome koliko je roditelja odbilo da zaštiti svoje dijete ovom vakcinom se, međutim, ne prikupljaju, niti se to, kako ističu u Instititu rutinski radi za bilo koju vakcinu. Podaci se prikupljaju o tome koliko je djece zaštićeno određenom vakcinom i sa koliko doza.

„Početak HPV vakcinacije je dobar i to ohrabruje, tako da smo fokusirani i bavimo se pozitivnim aspektom Programa HPV imunizacije u Crnoj Gori. Nema mjesta nikakvoj negativnoj priči, defetizmu ili slično”, navode u Institutu. Međutim, najjednostavnijom pretragom na Internetu, naići ćete i na tekst naslova – Anketa: Da li ćete vakcinisati vaše dijete. Preko 70 odsto navodnih ispitanika kaže da neće. Vijest je naravno generisala komentare čitalaca u kojima domira narativ da je riječ o otrovu.

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 25. novembra ili na www.novinarnica.net



nastavi čitati


 ZAŠTO NE RADI RUDNIK U BERANAMA: Zaludu grad na uglju leži 

Objavljeno prije



Aktuelni direktor rudnika, Nikola Šćekić  podsjeća da su od početka globalne krize i krize energenata mnoge kompanije iskazivale interesovanje za ugalj iz Berana, među kojima i poznata firma iz Poljske, Karbon mejning


Potpuno hamiltonovska slika miholjskog sunčanog dana na Limu i čovjeka koji gazeći, s macolom i metalnom štangom u rukama, vadi iz vode grumenje uglja, ostala je, nažalost, nezabilježena, ali je otvorila apsurdnu priču o Beranama, gradu koji leži na rudi i rudniku koji godinama ne radi.

Ovaj čovjek to danas čini baš kao nekada u najsirotinjskijim vremenima, kada je ugalj izvađen iz Lima za mnoge porodice u naselju Hareme, s desne strane rijeke,  značio opstanak za vrijeme dugih zima.

Stariji i vremešniji Beranci se prisjećaju kako su se nekada skoro sve haremske, starogradske porodice time bavile. Neko za svoje potrebe, a neko i za prodaju.

,,Odozgo od mosta kod Hotela Berane pa sve dolje do novog magistralnog mosta, i niže, svuda je ugalj u vodi. Naročito ga ima u godinama velikih vodostaja, kada Lim spere površinski šljunkoviti sloj i otkrije ga. Onda bi svi navalili i vadili”, priča taj stanovnik naselja Hareme.

U poratnim godinama, kako se prisjeća,  postojao je pored Lima i prvi rudnik, odnosno organizovana površinska eksploatacija.

,,Radila je to tada država prije početka podzemne eksploatacije. Onda je nadošao Lim. Bila je to najveća povodnja koja se u ovom kraju pamti. Uništila je taj rudnik. Odnijela je i tada jedini gradski most”, prisjeća se ovaj čovjek.

I ne samo u Limu. Ugalj je, kako pričaju, ispod čitavog naselja Hareme. Veliki broj kuća porodica Efović, Đurišić, Beganović, Ćeranić, Folić, kao i mnogih drugih, leže upravo na uglju. U tom naselju možete čuti priče i o tome kako su ljudi, kopajući temelje, dolazili do uglja na jedva metar dubine.

Iskusni rudarski inženjeri stručno i precizno objašnjavaju kako, zapravo, čitavo Berane leži na velikoj ugljenoj ploči.

,,To na šta se nailazi, u Limu, u Haremima i na nekim drugim mjestima u gradu, samo su takozvani izdanci.  Čitav grad, naime,  leži na velikoj ugljenoj ploči debljine četiri i po,  do devet metara, pa i više na pojedinim mjestima, kao što je to slučaj u selu Dapsići. Ploča ispod grada je na dubini od oko dvjesta metara. Upravo na toj dubini su i rudarski hodnici današnje jame Petnjik”, kažu stručnjaci.

Prema njihovim riječima ukupne rezerve uglja u takozvanom beranskom basenu procijenjene su na 167 miliona tona.

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 25. novembra ili na www.novinarnica.net



nastavi čitati


MUKE S PLANSKOM DOKUMENTACIJOM U KOLAŠINU I ŽABLJAKU:  Na čekanju i planovi i infrastrukturni projekti

Objavljeno prije



Izrada novih prostorno-urbanističkih planova (PUP) ZA Kolašin i Žabljak je u toku. Dok Kolašinci, nakon tri godine procedura, broje dane do javne rasprave, na Žabljaku nacrt izmjena i dopuna tog planskog dokumenta, u najboljem slučaju, mogu očekivati za 11 mjeseci.


Opština Kolašin je izmjene i dopune Prostorno-urbanističkog plana (PUP) inicirala još  sredinom 2019. godine.  Nakon tri godine,  taj dokument je sada, konačno,  u fazi „pred javnu raspravu“. To jest, obrađivač je, prije 20 dana, završio novi nacrt izmjena i dopuna PUP-a,  pa se  čeka da  Ministarstvo ekologije, prostornog planiranja i urbanizma utvrdi program javne rasprave.  Nakon javne rasprave, uslijediće obrađivanje svih primjedbi, a dokument treba da prođe i proceduru pred savjetima  i komisijama, pa tek da stigne do Vlade.  Neobjašnjivo dug postupak izrade PUP-a  Kolašinu svakodnevno nanosi štetu, a zbog toga su „na čekanju“ i važni infrastruktuni projekti. Sve u periodu dok se na području te opštine dešava hipergradnja i, takozvani, „drugi investicioni bum“.

Plan je, kako su, početkom godine,  iz kolašinske lokalne uprave informisali odbornike,  urađen do faze predloga i dostavljen je Ministarstvu  20. decembra 2020. godine. Međutim, početkom ove godine, tvrde u Opštini,  izrada PUP-a je „vraćena na početak“. Za sve to vrijeme lokalnoj upravi su bile vezane ruke za mnoge infrastrukturne projekte, kojima bi se značajno popravio kvalitet života građana. Kako za Monitor kaže predsjednica Opštine Marta  Šćepanović, među te projekte spadaju i trafostanice, saobraćajnice, tržnica, predviđena kao tržni centar… Veza auto-puta sa skijalištima na Bjelasici  treba da bude riješena PUP-om.

„Takođe, i autobuska, postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda (PPOV) sa kanalizacionom mrežom, turistički kompleksi, podzemna garaža… PUP će se riještiti i prostor Park šume Dulovine, a od naročitog značaja su centar grada, to jest spratnost i površina objekata u tom dijelu.  Istina, dosta toga smo uspjeli, u ove dvije godine, da riješimo  na osnovu Zakona o uređenju prostora. Naime, taj zakon daje mogućnost da predsjednik odlukom utvrdi objekat od opšteg interesa“, objašnjava Šćepanovićeva.

Tako je, podsjeća ona,  urađena i trafostanica za Ski-centar Kolašin 1600 i još neki objekti, koji će biti uklopljeni u novi PUP.  Šćepanovićeva kaže i da treba imati u vidu da „izmjene i dopune PUP-a „ni u jedom segmenetu ne idu u detaljnu izradu“.   Osim što bi omogućio početak realizacije važnih infrastrukturnih projekata,  zavšen PUP bi i otvorio prostor  za usvajanje novih  detaljno urbanističkih planova (DUP), koji se odnose na centar grada, Brezu i Smailagića Polje. Taj prostor je, pokazalo se, pored planine Bjelasice, najviše do sada zanimao investitore. Kako usvajanje PUP-a nije dovoljno da zaustavi  hipergradnju, koja je važećim DUP-om Centar dozvoljena, to se  očekuje od novog DUP-a. No, dok predugo traju procedure, u Kolašinu gotovo svake sedmice započne gradnja novog hotela ili stambeno-poslovnog objekta.  Važeći DUP Centar pun je kontradiktornosti, a  njegovo usvajanje prije 15-ak godina pratile su brojne kontraverze. Taj planski dokument radilo je preduzeće Montplan, koje se još sudi s Opštinom i potražuje više stotina hiljada eura na ime, navodno, neisplaćenih honorara za rad na projektima i planskoj dokumentaciji. Pored toga, to preduzeće sada, na zahtjev investitora, izdaje mišljenja kojima se spratnost i gabarit objekata u centru grada povećavaju, u odnosu na ono što propiše u urbanističko-tehničkim uslovima (UTU) lokalni Sekreterijat za planiranje prostora. Zahtjevi te vrste su su sve brojniji, a rekacije nema od nadležnih inspekcija, tako da od mišjenja Monteplana trenutno zavisi arhitektonski identitet Kolašina.

Prva, sada nevažeća verzija, nacrta izmjena i dopuna PUP-a, za koju, zbog korona virusa, i nije bilo javne rasprave, u Kolašinu je dočekana „na nož“ i od dijela tadašnje vlasti i od opozicije.  Pored primjedbi da se „nije čuo glas građana“, problematizovana je i „namjena površina, u više naselja, pa i centru grada“.

,,Namjena površina nije raspoređena u ekonomskom interesu građana. Postoje naselja u kojima su parametri gradnje takvi da sprečavaju gradnju ili dogradnju. Na primjer, to znači da porodice koje imaju parcele u centru grada, a te parcele ucrtane su kao zelene površine, ne mogu izgraditi ništa. Njihova imovina vrijedi nula eura. Međutim, ispunjeni su pojedinačni zahtjevi krupnog kapitala. Nijesu ispunjeni interesi građana“, kazao je tada predsjednik SO Milan Đukić.

Šef odborničkog kluba i poslanik Demokrata Vladimir Martinović, koji će, najvjerovatnije, biti novi predsjednik Opštine, odavno je  „dao riječ“  „da Kolašin neće služiti nekim investitorima“. On je kazao i da treba vidjeti je li Plan rađen po „mjeri ljudi koji su bili u centrima moći“.  U novi Nacrt, prema nezvaničnim informacijama, unešene su mnoge sugestije, kojima se ispravlja ono što nije bilo dobro u prethodnom.

Dok se čeka izrada važnih planskih dokumenta, Opština je pokušala da, incijativama kod Uprave za zaštitu kulturnih dobara,  pokrene postupke zaštite za neke od objekata i prostora u gradu. Uspostavljanje mehanizama zaštite traženo je, kako su saopštili u lokalnoj upravi prije nekoliko mjeseci, da bi se spasile „ ambijentalne, arhitektonske i kulturno-istorijske vrijednosti varoši, usljed investicionog buma, odnosno hiper gradnje koja se dešava Kolašinu“. Među potencijalna kulturna dobra svrstani su  nizovi kuća u ulicama 13. jula, Buda Tomovića i IV Proleterske. Takođe i spomenik Veljku Vlahoviću, kuća Marića, objekat Zavičajnog muzeja, restoran Vodenica, zgrada Doma kulture, Gradska kafana Planinar, Crkva Svetog Dimitrija…

Ako je suditi po kolašinskom iskustvu i opština Žabljak će se načekati dok dobije novi PUP. Stari je prestao da važi prije dvije godine. Predlog odluke o izradi izmjena i dopuna PUP-a  za tu opštinu Vlada je donijela prije mjesec.

„Sadašnje stanje prostora opštine, koje je odraz ranijeg koncepta planiranja i uređenja prostora zahtijeva iznalaženje realnih rješenja u prostoru za nove razvojne programe i potrebe lokalne zajednice. Brojni razvojni i prostorno-ekološki problemi koji su prisutni na prostoru opštine Žabljak nameću potrebu da se što prije pristupi traženju odgovora i konkretnim aktivnostima za njihovo rješavanje“, piše u obrazloženju te odluke.

Kao glavni problemi prepoznati su skromni i opadajući demografski potencijal, nedovoljno razvijena infrastrukturna opremljenost, kako saobraćajne tako i ostale tehničke infrastrukture, nelegalna izgradnja… Takođe i  neracionalna potrošnja i neadekvatno korišćenje poljoprivrednog zemljišta, neostvarena subregionalna i međuopštinska saradnja, nedovoljan privredni i društveni razvoj i relativno nizak životni standard… Obrađivaču je sugerisano da, pri planiranju na detaljnijem planskom nivou, poštuje pravila za razvoj definisana planovima višeg reda, kao i režime zaštite prostora i životne sredine. Zaštita kulturnog nasljeda , takođe, trebala bi da  bude definsana kroz planski dokument Studiji zaštite kulturnih dobara.

Opšti ciljevi prostornog razvoja na nivou te opštine odnose se na „intenzivnije uključivanje Žabljaka  u privredne, saobraćajne i društvene tokove Crne Gore, te  ravnomjeran, racionalan, efikasan i održiv prostorni plan“. Zaštita prirodnih vrijednosti NP Durmitor  predstavlja,  između ostalog, kako piše u obrazloženju odluke o izradi novog PUP-a,  osnovu na kojoj treba da počiva održivi razvoj.

                                                                                                          Dragana ŠĆEPANOVIĆ


nastavi čitati