Povežite se sa nama

SVIJET

SUKOB SAD IRAN: I David ima adute protiv Golijata

Objavljeno prije

na

Ubijeni general Kasem Sulejmani postao je mučenik-heroj i biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD

 

„Naše najpopularnije ličnosti iz političkog života su komandat Kuds, general Kasem Sulejmani i ministar spoljnih poslova Mohamed Džafer Zarif. Kada se treba boriti komanduje general Sulejmani, a za diplomatske razgovore je zadužen ministar Zarif,“ uz osmijeh mi je u ljeto 2017. u Teheranu govorio M.T Roahinga, generalni direktor Instituta za iransku kulturu i štampu i glavni urednik vladinog dnevnika na engleskom jeziku „Iranski list“.

General Sulejmani, 63-togodišnji komandant al-Kuds („Jerusalim“ na arapskom jeziku), spoljnih snaga Korpusa islamske revolucionarne garde (IRCG) je kasno u četvrtak, 2.januara, na putu od aerodroma u iračkom glavnom gradu Bagdadu raznijet raketom iz američkog drona. Sa Sulejmanijem su zajedno poginuli jedan od glavnih komandanata iračkih dobrovoljačkih Jedinica narodne mobilizacije (PMU) Abu Mahdi Al-Muhandis i osmorica njihovih saradnika i tjelohranitelja.

Milioni Iranaca su izašli na ulice gradova kroz koje je tri dana prolazila posmrtna povorka generala Sulejmanija. Na konačnom odredištu, u Sulejmanijevom rodnom gradu Kermanu u opštoj pometnji se u utorak dogodila nova tragedija – najmanje 65 osoba je izgubilo život u stampedu dok je preko 200 povrijeđeno, neki kritično.

Sjutradan se ubrzo po polijetanju sa aerodroma u Teheranu srušio ukrajinski avion „boing 737” sa 176 ljudi, a svi putnici i članovi posade su poginuli.

Raketni napad jeuslijedio nešto ranije u srijedu pošto je Iran u znak odmazde za ubistvo generala Sulejmanija gađao balističkim projektilima dvije baze u Irbilu i Al Asadu, zapadno od Bagdada, u kojima su smješteni vojnici SAD. Pojedini mediji javljaju da je tom prilikom uništeno nekoliko aviona i oštećen jedan objekat. Prema podacima iranske  televizije „Pres“, u raketnom napadu je poginulo 80 osoba. Međutim, iračke oružane snage i komanda američkih trupa tvrde da nisu imale gubitke.

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp rekao je da niko od Amerikanaca nije poginuo u napadu. Tramp je kazao da i dalje razmišlja kako će SAD odgovoriti na ovaj napad. Američke snage su “pripremljene za sve”, ali za sada se čini da se Iran “povlači”, smatra Tramp.

Tramp je, takođe, rekao je da će SAD uvesti nove sankcije Iranu i da će one ostati na snazi dok ta država ne promijeni svoje ponašanje. Istovremeno je istakao da su SAD spremne na sve, ali da se ipak nadaju mirnom razrješenju konflikta.

Sulejmani, u mladosti građevinski radnik, je kao duboki vernik šijitskog ogranka islama bio sljedbenik Islamske revoilucije u Iranu. Iskazao se u krvavom iračko-iranskom ratu (1980-1988) i kasnije napredovao u hijerarhiji IRCG da bi na čelo Kuds stao 1999.i ostao narednih 20 godina, neuobičajeno dugo za tu formaciju. Dužnost je Sulejmanija vodila u različite djelove svijeta, a prema nekim informacijama i u Bosnu i Hercegovinu ranih 1990-tih tokom tamošnjeg rata. Pomogao je u pozicioniranju Irana kao moderne regionalne sile.

Tokom godina Sulejmani je za medije u SAD i njihovim saveznicima na Bliskom istoku izrastao u „Mračnog viteza“ optuživanog za smrt stotina američkih vojnika u Iraku. Za značajan dio stanovništva u zemljama pogođenim bliskoistočnim politikama zvaničnog Vašingtona, a naročito šijite u region, general je bio „čuvar Bliskog Istoka“. Obostrano, smatran je najmoćnijim čovjekom tog dijela svijeta.

Otuda je Sulejmani bar deceniju unazad bio na nišanu, prije svega, izraelskih tajnih agencija, a onda i američkih. Prema pisanju izraelskih medija, tamošnja čuvena obavještajna služba Mosad je bila ranije u prilici da likvidira Sulejmanija, ali nije bilo saglasnosti iz Vašingtona.

Poslije ubistva Sulejmanija, postavlja se niz pitanja. Jedno od važnih za buduće događaje na Bliskom istoku, toliko politički i ekonomski bitnom, a haotičnom dijelu svijeta jeste: Ko je pomogao iranskom generalu da proširi svoj uticaj i krug saveznika u regionu?

Niz analitičara smatra da iza Sulejmanijevog uspjeha, na prvom mjestu, stoji vojno-političko-diplomatski establišment SAD, a druga je Saudijska Arabija. Invazija SAD na Irak 2003. na tanjiru je ponudila Iranu glavu ljutog neprijatelja Sadama Huseina, stvarajući prostor Iranu da ponovo uspostavi svoje veze sa Mesopotamijom.

Mnogo godina poslije invazije SAD na Irak, malo ljudi, čak i među iranskim saveznicima sastalo se sa Sulejmanijem ili je čulo njegovo ime. No, u razorenoj državi kao što je Irak poslije američke agresije teško je biti diskretan i zato su van granica raširili Sulejmanijevo ime, kretanje i susrete.

Iran je tek je u posljednjoj deceniji počeo da šalje otvorene poruke establišmentu SAD, što je  medijima skrenulo pažnju na Sulejmanija. General se počeo da se svugdje slika i govori „Iran je ovdje“.

Neki bliskoistočni analitičari smatraju da na Zapadu vole da imaju ime, fotografiju i ciljanu osobu kojoj sve može da bude pripisano. Takvoj osobi se pripisuje odgovornost za djela koja čak ni Supermen ne bi mogao sam da izvede. To je prije pitanje etiketiranja nego znanja. U tom smislu se može reći da su  SAD nerado pomogle stvaranje Kasima Sulejmanija, a onda su ga ubile.

Stoga bi bilo pogrešno vjerovati da jedan čovjek, Sulejmani, stoji iza uspjeha „Osovine otpora“na Bliskom istoku. Zapad je napravio Sulejmanija poznatim, a iransko rukovodstvo je odigralo igru postavljajući Sulejmanija na čelo nasuprot državnom sekretaru Majku Pompeu, pa čak i predsjedniku Trampu. Upućeni misle da se radi o lukavoj persijskoj poruci, načinu da se kaže najmoćnijem predsjedniku na svijetu i njegovom državnom sekretaru „ovo je vaš nivo: vojni komandant iz IRGC! Niste dorasli da razgovarate sa našim liderima“.

Zaista, kada je Tramp poništio nuklearni sporazum SAD sa Iranom i drugim zemljama, komandanti IRGC su rekli predsjedniku Hasanu Rohaniju: „Ne odgovarajte tom čovjeku. On vam nije dorastao – on je čovjek iz noćnih klubova, bez ikakvih moralnih vrijednosti. Pustite nas da se pozabavimo sa njim“.

Nazavršetku razgovora sa direktorom Roahingom upitao sam da li će toliko popularni general Sulejmani jednom postati predsjednik Islamske Republike. Iranski zvaničnik je u to malo  vjerovao. Kasim Sulejmani je od mladih dana želio da u smrti bude mučenik.

Realnost je da je jedina stvar opasnija za SAD od svijeta u kome živi Kasim Sulejmani je onaj u kome je general mrtav, ubijen prema naređenju američkog predsjednika.

Ubijen, Sulejmani je postao mučenik-heroj, dominantan narativ u kolektivnom sjećanju i formiranju identiteta među šijitima još od devetog vijeka i raskola sa većinskim sunitima.  Biće to snažan motiv onima koji će nastojati da ponove Sulejmanove akcije protiv “Velikog satane,” kako u Iranu nazivaju neprijateljske SAD.

 

Pet odlika strateške osvete

Komandant IRGC general-major Hosein Salami je u govoru na sahrani Sulejmanija u Kermanu zaprijetio SAD “grubom” osvetom koja će natjerati Vašingtom da “zažali” zbog ubistva.

“Muslimani neće ostaviti Amerikancima ni jedno bezbjedno mjesto”, kazao je tvrdokorni komandant.

Iranski mediji nagađaju kako će Iran odgovoriti. Novinska agencija Tasnim, bliska IRGC, objavila je članak pod naslovom “Pet odlika strateške osvete prema Americi”.

Prva je da osveta neće biti ograničena na jednu akciju:

”Ova osveta neće biti ograničena na nekoliko vojnika ili na uništavanje infrastrukture ili neprijateljskih baza”.

Druga karakteristika, tvrdi se u članku, jeste da osveta neće biti ograničena na jedno geografsko odredište. Solejmani je bio međunarodna ličnost i aktivan širom regiona; zato “osveta neće biti ograničena na nekoliko zemalja ili na Zapadnu Aziju”. Dalje se kaže: “Američki interesi širom svijeta biće meta napada”.

Treća odlika drži da će “rezultati osvete biti strateški, a ne taktički”. Jedan od krajnjih rezultata osvete će biti “protjerivanje Amerikanaca iz Iraka i ovog regiona”.

Četvrta karakteristika je da će oni koji će izvršiti osvetu biti “transnacionalni”. Pošto je Solejmani bio “transnacionalna i međunarodna figura”, koja je pomagala “grupama otpora” širom regiona, ove grupe – iako djejstvuju nezavisno, prema ovom članku – mogle bi izvršiti osvetu.

Peta karakteristika, tvrdi se u članku, je da Amerikanci “nikada ne mogu da se osjećaju bezbjedno zbog osvete; oni mogu očekivati bilo kakvu vrstu osvete na bilo kom nivou – odgovore od kojih neki potiči iz Irana i druge odgovore koji su potpuno van kontrole … od grupa otpora”.

Dobro obaviješteni izvori na Bliskom istoku kažu da su ”iranske opcije raznolike, a ciljeva ima dovoljno u regionu i u inostranstvu”.

Sve indikacije ukazuju na Irak. SAD su naporno radile na izbacivanju Irana iz Iraka. Iran sada radi na istiskivanju SAD iz Iraka. “Magija se okreće protiv svog mađioničara,” komentarisao je jedan bliskoistočni analitičar.

Ono što je sigurno jeste da će iranskim saveznicima u Iraku biti ponuđena neograničena podrška u borbi protiv američkih snaga ma gdje se nalazile. Prvi cilj Irana je da pošalje američke vojnike kući u plastičnim vrećama, naročito prije novembarskih predsjedničkih izbora u SAD.

Inicijativa je u rukama Irana. Vašington je poslao pisma preko švajcarske ambasade u Teheranu naznačivši da “nije zainteresovan za rat ili eskalaciju”. Iran je odgovorio da “su svi pregovori sa ovom administracijom završeni; atentat na Sulejmanija će biti kažnjen”.

Međutim, Iran je poznat po pragmatičnosti, nastojaće da pronađe put iz ove situacije bez ulaska u rat. Iran neće srljati u osvetu. Kaže se da je osveta jelo koje je najbolje služiti hladno.

Iran će vjerovatno držati SAD u očekivanju mogućih napada na mnogo frontova, što će prouzrokovati iscrpljivanje finansijskih i bezbjednosnih mjera radi zaštite njihovih snaga, komandanata i visokoh zvaničnika. Iranska osveta će biti dobro promišljena i precizna, ali će željeti da izbjegne uvlačenje Irana i Bliskog Istoka u sveopšti rat.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

MASOVNI PROTESTI OBILJEŽILI 2019: Uznemirena sila i nepravda 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Nekada su protesti bili rezervisani za određena područja, a sada su redovna pojava na svim kontinentima. Ulični buntovi postaju globalni talas koji udara u temelje postojećeg ekonomskog, socijalnog i političkog sistema

 

Protekla 2019, će biti zapamćena kao godina masovnih uličnih protesta.  U različitim delovim sveta, u najmanje 20 zemalja,  zabeleženi su dugi i intenzivni protesti.  U bar šest zemalja su nemiri doveli do pada vladara ili moćnika. Nema naznaka da bi situacija mogla uskoro da bude primirena.

Protesti su otpor prema nedelotvornoj državi i težnja za političkom i društveno-ekonomskom promenom u sve podeljenijim društvima. Privrede su na ivici ambisa. Najniži je globalni rast od vremena  svetske finansijske krize 2008.  Traži se  više demokratije, borba protiv korupcije i nejednakosti.

Nekada su protesti bili rezervisani za određena područja, a sada su redovna pojava na svim kontinentima. Ulični buntovi postaju globalni talas koji udara u temelje postojećeg ekonomskog, socijalnog i političkog sistema. Protesti u Libanu i Čileu su motivisani ekonomskim pitanjima i korupcijom režima na vlasti, a Hongkong i Barselona se bore za veću autonomiju i manje pritiska od strane centralnih vlasti. No, svuda obični ljudi pokušavaju da nametnu svoje zahteve i planove centru koji ih je ignorirao i marginalizirao dok se nisu pobunili protiv njega. Neki demonstranti su mirno marširali, drugi se žestoko sukobljavali sa snagama bezbednosti.

Iako problemi korupcije, ekonomske stagnacije ili ekonomske nejednakosti dugo oprerećuju zemlje koje tresu pobune, masovni protesti su se dogodili posle udara vlasti na njihove osnovne životne potrebe. Žuti prsluci u Francuskoj i žitelji unutrašnjosti Ekvadora su se pobunici zbog viših cena goriva, Libanci zbog najavljenog poreza na pozive preko aplikacije kao što je WhatsApp. Veliko nezadovoljstvo Čileanaca je izazvalo povećanje cene metro karata u Santjagu.

Protesti protiv jedne konkretne politike lako su prerastali u kritiku sistema i pobunu. Kada se građani osnaže  jer vide da je vlast spremna da ispuni neke njihove zahteve, kakav je to bio slučaj sa zakonom o ekstradiciji osumnjičenih kriminalaca u Hongkongu, na dnevni red demonstranata dolaze i ostala sporna pitanja,  poput loše ekonomske situacije i korupcije. Popuštanje vlasti često  dodatno podstiče demonstrante da postave još veće zahteve.

Zajedničko protestima je i to što je u mnogim zemljama policija reagovala burnije nego što se očekivalo. Slike demonstranata koje je policija napala ili ispaljivanje suzavca na demonstrante su moćni motivatori za još veće okupljanje.

Društvene mreže su omogućile da veliki broj incidenata u kojima su policajci koristili preteranu silu bude podeljen širokoj publici. Tako su  demonstranti u Barseloni i Čileu dobili simpatije i van njihove zemlje. Društvene mreže su zaslužne i za dobru koordinaciju i organizovanje protesta, jer je uz malo resursa moguće podeliti neophodne informacije velikom broju ljudi.

Građani širom sveta pokazuju da ne žele da trpe ono što percipiraju kao nepravdu.  Upravo je to potrebno da bi demokratija bila uspešna.  Jednom uspostavljene demokratske institucije ne ostaju demokratske dugo ukoliko se građani za to ne bore neprekidno.

Od Hongkonga, na istoku, do Alžira, na zapadu; od Francuske, na severu, do Čilea, na jugu – obični narod diže pobune nadajući se promenama. Analitičari su izneli nekoliko opažanja koja se mogu pratiti kada je reč o aktualnim protestima u svetu.

Prvo, u proteste su uglavnom uključeni obični ljudi, koji u direktnom smislu nemaju političku pozadinu (pod pretpostavkom da je politika profesija). Oni izlaze na ulice kako bi izrazili zahteve pošto su izgubili poverenje u političku klasu u svojim zemljama, bilo da je reč o vlasti ili opoziciji. Dolaze sa političke margine, a ne iz centra koji je desetlećima monopolisao politiku.

Ti “obični ljudi” su tako  došli u središte medijske i političke pažnje, pokušavajući da nametnu  zahteve i planove tom “centru”.

Drugo, ovi “obični” ljudi su  odlučni. Ne žele da se vrate kućama bez ispunjenja njihovih zahteva, posebno onih koji se tiču ostvarivanja njihovih ekonomskih i socijalnih prava, čak i ukoliko je potrebno da te demonstracije potraju i da se na ulicama ostane sedmicama, mesecima, pa i godinama. Protesti “Žutih prsluka”, su počeli sredinom novembra 2018. u Francuskoj i još okupiraju ulice centralnog Pariza. Tri sedmice kasnije su građani Srbije krenuli u protestne šetnje koje i dalje traju.

U Hongkongu i Alžiru, a pre toga i Sudanu, sve do Iraka i Libana ovih dana, demonstrante nije mogla sprečiti  represija, ubijanje i nasilje koje su pretrpeli.

Treće,  “obični” ljudi na protestima koriste nove i različite taktike. Poput okupiranja ulica i trgova, upotreba tehnologije za taktiziranje s vlastima, korištenje društvenih medija kako bi se mogli nositi s nadzorom i uznemirivanjem koje vlasti vrše nad njima. Možda je glavni razlog što su ovi protesti opstali sedmicama i mesecima njihova sposobnost osmišljavanja novih sredstava i alata protesta, čime su vlasti dovedene više u položaj branioca nego napadača.

Četvrto, okupljene mase koje protestuju nemaju centralno rukovodstvo. “Obični” ljudi se oslanjaju na decentralizirani pokret, bilo da se radi o vodstvu ili teritorijalnom delovanju. Takav fenomen je počeo da se iskazuje i na protestima 2011. u okviru Arapskog proleća, koji nisu imali jasno vodstvo. To je doprinelo njihovom uspehu u svrgavanju autoritarnih i korumpiranih režima, bez obzira na kasniji ishod.

U aktualnim demonstracijama postoje vođe na terenu, čija se uloga svodi na organiziranje događaja i akcija na terenu, ali ne i da govore u ime javnosti. To odražava zrelost i svest o opasnosti monopolizacije vodstva ili govora u ime masa kao uvodu u polarizaciju, potčinjavanje i ostavljanje pokreta bez njegovog sadržaja.

Na kraju, ekonomski i socijalni aspekt dominiraju zahtevima demonstranata na istoku i zapadu, ali postoji jasna svest da su ta dva aspekta povezana i s političkim. “Obični” ljudi koji protestuju, koren problema vide u političkom delovanju, bilo da je reč o korupciji, nedostatku socijalne pravde, nezaposlenosti ili nedostatku osnovnih usluga, kao što su zdravstvo, obrazovanje i penzije.

Stoga ne iznenađuje što su demonstranti podigli parole tražeći odlazak režima ili vladajuće elite u većini ovih pobuna, kao najoodgovornijih za situaciju u tim zemljama, kao što je slučaj u Libanu, Iraku, Alžiru, Čileu i Boliviji. Neverovatna stvar – barem do sada – u ovim ustancima je sposobnost tih “običnih” ljudi da promene pravila igre i da pretvore marginu u centar i centar u marginu. Štaviše, da nateraju centar da udovolji njihovim zahtjevima i, što je najvažnije, da poštuje njihovu volju i dostojanstvo.

 

Provalija između bogatih i siromašnih

Sadašnja situacija u svetu može se objasniti socijalnom paradigmom, gde jedan odsto populacije drži u rukama kapital koji vredi koliko i kapital 99 odsto stanovništva. Takva provalija i izumiranje srednje klase u državama širom sveta generišu unutrašnje tenzije, pobune, nemire, pretnje pobunama kakve sada gledamo naročito u Južnoj Americi.

Nejednakost je nit  koja povezuje nezadovoljne širom svijeta , tvrdi novi izveštaj Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP).

Izveštaj UNDP o ljudskom razvoju utvrđuje koliko duboku štetu sistemske nejednakosti nanose našem društvu ukazuje je  Ahim Štajner, administrator te specijalizovane agencije svetske organizacije.  “Nejednakost se ne odnosi samo na to koliko neko zarađuje u odnosu na svog komšiju. Reč je o nejednakoj raspodeli bogatstva i moći: ukorenjenim društvenim i političkim normama koje danas izvode ljude na ulice, i koje predstavljaju okidače koji će to činiti i u budućnosti, ukoliko se  nešto ne promeni. Prepoznavanje pravog lica nejednakosti je prvi korak; a sledeće je izbor koji svaki vođa mora da donese”, ocjenjuje  Štajner.

Prema ovom Izveštaju UNDP, nejednakosti slabe jedinstvo društva i poverenje građana jednih u druge, u vlade i institucije. One štete ekonomiji, sprečavaju ljude da dostignu svoj puni potencijal na poslu i u životu. Takođe  ukazuju da političke odluke ne odražavaju težnje celog društva. Nekolicina koja napreduje koristi svoju moć́ da odluke koje upravljaju društvom oblikuje prema svojim interesima.

Globalno, jaz u osnovnom životnom standardu se smanjuje.  To pokazuje broj ljudi koji uspevaju da izbegnu siromaštvo, glad i bolesti. Međutim, na pomolu je nova generacija nejednakosti vezanih za pristup obrazovanju, ali i napredak tehnologije i klimatske promene, Potonje su dve seizmičke sile bi, ukoliko ostanu van kontrole, mogle da pokrenu „novo veliko društveno raslojavanje“ kakvo nije viđeno od industrijske revolucije, navodi se u Izveštaju UNDP.

Klimatske promene mogu da prodube postojeće nejednakosti  dok tehnološki napredak poput robotike i veštačke inteligencije može da ostavi van tokova razvoja velike grupe ljudi, čak i zemlje.  Primera radi, u veoma visoko razvijenim zemljama broj pretplatnika na široko pojasnu telekomunikacionu mrežu (kablovski i optički internet, 4G i 5G mobilna telefonija) raste 15 puta brže, a udeo visokoobrazovanih šest puta brže nego u zemljama sa niskim razvojem.

Nejednakosti su duboko ukorenjene u našim društvima. One počinju u ranom detinjstvu, rastu tokom života i prenose se iz generacije u generaciju.

Izveštaj preporučuje donošenje politika koje podrazumevaju ulaganje u učenje, zdravlje i ishranu dece. Takva ulaganja moraju da budu nastavljena i kada se ljudi nađu na tržištu rada, kako bi mogli da se prilagode ili prekvalifikuju za nova zanimanja. Ukoliko nejednakosti u ljudskom razvoju budu povećavane  globalni ciljevi Agende za održivi razvoj do 2030. godine ostaće neispunjeni.

Neki analitičari poručuju da elite, političke, konomske i finansijske, na globalnom, ali i unutrašnjem nacionalnom planu, treba da shvate da rastući jaz između bogatih i siromašnih ni njima ne donosi ništa dobro, jer preti velikim nemirima i revolucijama u pojedinim državama.

Na globalnom planu je neophodna saradnja među velikim silama. Ukoliko razum ne pobedi  čovečanstvo čekaju ogromni sukobi spram kojih će 2019. godina delovati kao mirno i zlatno doba, smatraju neki od analitičara.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

VANREDNI PARLAMENTARNI IZBORI I VELIKOJ BRITANIJI: Glas za – “Dovršimo Bregzit”

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prema trenutnim planovima Britanija treba da do 31. januara 2020. napusti EU. Premijer Džonson postigao je sa EU sporazum o tome kako će „razvod” izgledati, ali taj sporazum mora da odobri britanski parlament

 

Britanski premijer Boris Džonson odveo je konzervativce do istorijske pobjede i komotne većine u prošlonedjeljnim vanrednim parlamentarnim izborima. U kampanji se skoro sve vrtjelo oko Bregzita, izlaska Ujedinjenog kraljevstva iz Evropske unije te je ovo i glas za Džonsonovu parolu „Dovršimo Bregzit“.

Proglašeni su rezultati iz svih izbornih jedinica i torijevci su osvojili 365 od 650 poslaničkih mesta u Donjem domu britanskog parlamenta. Premijer Boris Džonson je rekao da će mu ova pobjeda dati mandat da se „riješi pitanje Bregzita” i izvede Britaniju iz EU sljedećeg mjeseca.

Laburisti, predvođeni ljevičarem Džeremijem Korbinom, pretrpjeli su istorijski poraz, osvojivši tek 203 izborne jedinice. Korbin je prije izbora obećao „pravi zaokret“, ali birači to očito ne žele. Korbin je rekao da je za njegovu stranku izborna bila „veoma razočaravajuća noć”. Najavio je da će ostati na čelu partije do marta 2020, ali da se više neće kandidovati za premijera.

Škotska nacionalna stranka osvojila je 48, Liberalne demokrate 11, Demokratska unionistička partija Severne Irske osam mandata. Ovo će biti najubjedljivija pobjeda konzervativaca od izbora 1987. godine kada je vlast osvojila Margaret Tačer, dok se čini da su laburisti zabilježili najgore rezultate na izborima od Drugog svjetskog rata.

Džonson je tražio ove izbore, jer mu je parlament blokirao planove o izlasku iz EU. Kako bi obezbijedio većinu znao je da mora da ubijedi glasače laburista da glasaju za njega. Džonson je govorio o „najvažnijim izborima naše generacije“. Sve je zvučalo kao da se radi o novom referendumu o Bregzitu po sistemu – ko glasa za Džonsona, glasa prije svega za njegov moto „Dovršimo Bregzit “.  Tako je Džonsonova računica upalila. Stajao je nasuprot Korbinu, koji se zalagao za nove pregovore sa EU i novi referendum, baš kao i škotski nacionalisti i Liberalne demokrate.

„Boris Džonson se kockao. Da bi mogao da dobije izbore, znao je da mu treba podrška gradova i opština u kojima je skoro grijeh glasati za Konzervativnu partiju”, ocijenio je BBC. I uspio je.

Poslije izbora Korbin je kazao da su laburisti iznijeli pred ljude „manifest nade”. No, „Bregzit je toliko polarizovao raspravu da je poništio normalnu političku debatu”. Analitičari misle da je to previše jednostavno objašnjenje, posebno jer laburistički lider nije imao jasan stav o Bregzitu.

Izbornom pobjedom su konzervativci, po Džonsonu, „ukinuli blokadu parlamenta” o Bregzitu i stavili tačku na „jadne prijetnje” novim referendumom o izlasku iz EU. Džonson sada ima slobodan put do podrške parlamenta sporazumu sa EU, možda i do ispunjenja predizbornog obećanja – Bregzit do 31. januara 2020. „Bregzit će biti gotov do 31. januara – nema ako, nema ali, nema možda”, rekao je Džonson.

Tokom kampanje, on se u potpunosti usredsredio na jednu poruku – da će da „završi Bregzit”. Kampanja laburista je, međutim, bila usmjerena na druga pitanja – obećavali su da će okončati štednju i povećati izdavanja za javne usluge i Nacionalnu zdravstvenu službu. Neki od analitičara se sada pitaju da li je znak vremena u kojem živimo to što laži, prekršena obećanja i jedva uvijeni rasizam, koje je manifestovao Džonson,  predstavljaju suštinu politike? Teme obrazovanja, kriminala, beskućništva i zdravstvenog sistema, koji je na samrti – ništa od toga kao da nije bitno.

Boris Džonson je prisvojio skoro svaki trik iz repertoara Donalda Trampa. I niko nije trepnuo na to. Poražavajuće je što su Laburisti poraženi širom svog jezgra – tzv. “crvenog zida”. Konzervativci su osvojili mandate u velikim djelovima postindustrijske sjeverne Engleske iako su tamo upravo oni mjerama štednje načinili siromašne još siromašnijima.

Prema trenutnim planovima Britanija treba da do 31. januara 2020. napusti EU. Premijer Džonson postigao je sa EU sporazum o tome kako će „razvod” izgledati, ali taj sporazum mora da odobri britanski parlament. Ukoliko se to ne dogodi Britanija bi mogla da izađe iz Unije bez sporazuma. Sada je, međutim, dobio značajnu većinu u parlamentu i ne bi trebalo da ima veće probleme.

A šta posle Bregzita? Ukoliko Britanija 31. januara zaista izađe iz EU, to će biti samo prvi korak u veoma komplikovanom procesu. Prvi zadatak poslije toga biće trgovinski sporazum sa EU, jer Britanija želi što više njene robe i usluga u Uniji. Međutim, konzervativci su jasno istakli da Britanija mora da napusti carinsku uniju i jedinstveno tržište EU, kao i da okonča nadležnost Evropskog suda pravde.

 

Loša vijest za EU

Ishod izbora definiše i buduću ulogu Velike Britanije u svijetu. Ovo je kamen-međaš za veliku promjenu u britanskoj politici koja će odzvanjati zemljom u godinama koje dolaze.

Rezultati izbora u Velikoj Britaniji će oslabiti EU. Neki, kao što je češki premijer, smatraju da je Džonsonova pobjeda loša vijest za EU, jer će Britanija sada definitvno izaći iz Unije. Pobjeda Džonsona bi mogla da utiče na slabljenje EU, pa tako i na raspoloženje u zemljama aspirantima za evropske integracije. Evropske nade na Zapadnom Balkanu i ambicije za evropske integracije biće malo korigovane. Moraće još jednom da se razmisli o načinu pridruživanja EU.

Britanija će kao ponovo nezavisna zemlja u naredne dvije-tri godine imati mnogo problema i obaveza i neće se u toj mjeri baviti zemljama na Zapadnom Balkanu. Opet, potom, kao zemlja izvan EU, možda će mnogo više energije trošiti na ovaj dio sveta, posebno u Srbiji. Sa druge strane, poznavaoci prilika misle čak da je američki predsjednik Donald Tramp uvjeren da je Džonsonova pobjeda dobar signal i za njegovu sudbinu na izborima 2020, kao što je to bio slučaj 2016. godine poslije britanskog referenduma o izlasku iz EU. Takvi analitičari smatraju da je pobjeda Džonsona veliko ohrabrenje i prednost za Trampove glasače. Prema ocjenama mnogih, Tramp je praktično već počeo  kampanju za naredne izbore i na sve načine nastoji da obezbijedi neki upečatljiv spoljnopolitički uspjeh, a „Politiko“ piše da pobjeda „britanskog Trampa“, kako je nazvao Džonsona, znači da će pažnju usredsrediti na trgovinski sporazum.

„Čestitke Borisu Džonsonu na pobjedi, sada poslije Bregzita Velika Britanija i SAD mogu da zaključe novi trgovinski sporazum. Taj sporazum mogao bi biti mnogo značajniji i povoljniji nego bilo koji sa EU“, napisao je i sam Tramp na Tviteru.

 

Enigma Škotska i Sjeverna Irska

Iako je rezultat izbora razriješio dilemu kada će Velika Britanija izaći iz EU, pred premijera Džonsona nametnula su se druga važna pitanja. Između ostalog i kako će na izlazak Ujedinjenog Kraljevstva iz EU gledati građani Škotske i Sjeverne Irske.

Škotska nacionalna partija (SNP) je na posljednjim izborima dobila oko 45 odsto glasova, nešto više od procenta koji su konzervativci osvojili na nivou cijele Britanije (43,6 odsto), čime je osigurala 48 poslanika u Parlamentu. Drugi referendum o nezavisnosti Škotske je vjerovatan.

Vlada u Londonu ne može prisiliti Škotsku da protiv njene volje bude dio Britanije, kaže Nikola Stardžon, premijerka Škotske. Kako navodi, uspjeh njene SNP na izborima joj daje pravo da traži novi referendum o nezavisnosti, kako bi vlasti u Edinburgu bile sigurne da je odluka iz 2014. bila legalna i legitimna. Međutim, britanski ministri se protive tome, kao i premijer Boris Džonson. Džonson smatra da odluka škotskih građana iz 2014. kada na referendumu nisu podržali otcjepljenje od Velike Britanije mora i dalje da bude poštovana. Džonson je naglasio „svoju nepokolebljivu posvećenost jačanju Unije“.

Građani Škotske prije pet godina izašli su na referendum o nezavisnosti koji je odobrio tadašnji konzervativni premijer Dejvid Kameron. Neposredno prije glasanja, on je zaprijetio Škotima da će Ujedinjeno Kraljevstvo, ako ga Škotska napusti, uložiti veto na budući ulazak Škotske u EU.

Mnogi analitičari vjeruju da je upravo ta prijetnja bila presudna u odluci škotskih glasača da ostanu u Kraljevini, jer su time ostali i unutar EU. Dvije godine kasnije, na drugom referendumu, o Bregzitu, čak 62 odsto Škota glasalo je za ostanak Ujedinjenog Kraljevstva u EU, ali preglasali su ih Vels i siromašni krajevi Engleske. Iako se radi o velikoj pobjedi SNP-a, stranke koje se protive nezavisnosti ipak su dobile većinu glasova škotskih birača. Pitanje je hoće li Bregzit još neke birače u Škotskoj okrenuti na stranu nezavisnosti. To sada ne može da bude procijenjeno, ali nekim analitičarima za sada ne izgleda da postoji većina koja bi to izglasala. S druge strane, pokret za samostalnost Škotske nesumnjivo je jak i u uslovima jednokružnog (većinskog izbornog) sistema, podrška od 45 odsto koju ima SNP dovoljna je da oni i dalje pobjeđuju na izborima i to će sigurno stvarati stalne konflikte na potezu između Londona i Edinburga.

Povrh svega, irski nacionalisti su u Sjevernoj Irskoj više ojačali nego unionisti. Postavlja se pitanje hoće li prvi put biti pomenuto otcjepljenje Sjeverne Irske?

Liderka irske nacionalističke stranke Šin Fejn Meri Lu Makdonald u subotu je poručila da raste pritisak za raspisivanje referenduma o irskom ujedinjenju. „Bregzit je promijenio politički profil Irske, u Britaniji i u Evropi. Sve što je nekada bilo sigurno, više nije“, rekla je Makdonald. Izborni rezultati su, po Mekdonaldovoj ponovo pokazali da je većina na Sjeveru protiv da budu izvučeni iz EU, protiv bilo kakve tvrđe granice na irskom ostrvu, kao i da žele da zaštite Sporazum Velikog petka i ekonomiju na cijelom ostrvu, rekla je Makdonaldova.

U posljednjoj anketi, sprovedenoj u septembru ove godine, 51 odsto glasača Sjeverne Irske bilo je za ujedinjenje s Irskom, dok je 49 odsto bilo za ostanak u UK. Nakon najnovije Džonsonove pobjede, koji je u svojim pregovorima s EU jasno dao do znanja da mu je Sjeverna Irska manje bitna od Bregzita, i nakon što su na izborima pobijedile stranke koje su za ostanak u EU i za ujedinjenje, nije čudno da je Šin Fejn,  politička stranka i nacionalni pokret irskog republikanizma u Republici Irskoj i Severnoj Irskoj, već pozvao vlade Irske i UK na početak pregovora.

Ukoliko London ne odgovori na pitanja koja mu postavljaju građani Škotske i Sjeverne Irske, postoji opasnost da se Bregzit pretvori u duboku krizu Velike Britanije koja bi uzdrmala Ujedinjeno Kraljevstvo,

                 

  Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

DRŽAVNI UDAR U BOLIVIJI: Diktatura poslije brzog prebrojavanja glasova

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pošto je predsjednik Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska poslata na ulice

 

Protekle dvije sedmice  svedok su tragičnih posljedica državnog udara vojske, policije i desničarskih ekstremista protiv izabranog predsjednika Bolivije Eva Moralesa i njegove vlade. Pošto je Evo Morales 10. novembra primoran da pod “pištoljskim” zahtjevima zapovjednika vojske i policije podnese ostavku, instaliran je privremeni, neizabrani predsjednik, a vojska je poslata na ulice. Pucano je na demonstrante koji brane demokratiju i  za mjesecu protesta i nemira pognuo je 24 ljudi.

Pristalice Moralesove partije Pokret za socijalizam (MAS) hapse po njihovim kućama, a maskirani policajci sprovode doskorašnje javne zvaničnike pred televizijskim kamerama. Stotine stranih državljana je izbačeno iz zemlje, uključujući preko 700 doktora iz Kube i diplomate iz Venecuele, dviju latinoameričkih zemalja koje su imale bratske veze sa Moralesovom Bolivijom. Morales se trenutno nalazi u egzilu u Meksiku, a novi režim  je izgleda namjeran da ostane na vlasti velikim tlačenjem domorodačkog stanovništva  i siromašnih.

U petak 15. novembra osam kokalerosa (uzgajivači koke) su masakrirale državne specijalne snage pošto su protestovali protiv nove Vlade.

Nova privremena vlada je prisvojila vlast pošto je konzervativno-religiozni opozicioni lider i drugi podpredsjednik Senata Žeanin Anjez sebe postavila na mjesto predsjednika u gotovo praznom parlamentu. Predstavnici Moralesove partije bojkotovali su zasjedanje uskraćujući kvorum neophodan da bi Moralesova ostavka bila zvanično prihvaćena i odobrio je privremeni šef države. Anjezova predstavlja partiju koja je dobila samo 4,24 posto glasova i završila na četvrtom mjestu na izborima.

„Biblija se vratila u palatu“, objavila je Anjez, mašući povelikim primjerkom svete knjige. Prema ustavu ona mora da raspiše izbore u roku od 90 dana.

Ministar komunikacija je objavio da će vlada prognati strane novinare. Artur Muriljo, novi ministar upravljanja, obećao je da će „uloviti“ bivšeg ministra Huana Ramon Kuintana, jer je on „životinja“. Muriljo je, takođe, izjavio da planira da uhapsi zakonodavce i novinare koji su raspršivali „pobunu“.

Morales je tokom tri mandata predsjedavao Bolivijom od 2006. godine. Na referendumu  2016. godine, koji je raspisao da bi dobio četvrti mandat, izgubio je minimalnim rezultatom.

Pošto se Morales žalio, Ustavni sud Bolivije je 2017. presudio da je ograničavanje broja mandata neustavno, čime je dodatašnjem šefu države omogućio novu kandidaturu. Moralesova opozicija, dobar dio Bolivijaca, ali i administracija američkog predsjednika Donalda Trampa, to su ljutito prokomentarisali. Zato je generalni sekretar OAS Luis Almagro početkom ove godine istakao kako je “poruka da Evo Morales ne može da učestvuje na izborima, apsolutno diskriminatorska imajući u vidu da su drugi predsjednici učestvovali u izbornim procesima na osnovu sudskih presuda.”

U noći izbora 20. oktobra, izborna komisija je saopštila preliminarne relultate na osnovu “brzog prebrojavanja”, nezvaničnog među dva sistema koji se u toj zemlji primjenjuju. Bilo je obuhvaćeno 83,9 odsto glasačkih listića. Tada je Morales vodio sa 45,7 odsto, a njegov protivkandidat Karlos Mesa je imao 37,8 procenata. Budući da bolivijski ustav predviđa da pobjednik mora da ima najmanje 40 odsto glasova i prednost od 10 odsto, izgledalo je da kandidati idu u drugi krug u kome je, prema nekim procjenama, opozicionar mogao da ima prednost. U tom trenutku su vlasti prekinule objavljivanje rezultata “brzog prebrojavanja”, što je bilo u skladu sa ranijom izbornom praksom, a što su bile najavile i ovog puta.

Konačan ishod nije bio poznat, ali su opozicija i izborna misija OAS u Boliviji izrazili uznemirenost  i zahtijevali da “brzo prebrojhavanje” bude nastavljeno. Sljedećeg dana su vlasti objavile rezultatre “brzog prebrojavanja” za 95,7 odsto glasačkih listića. Po njima Morales je za malo prešao razliku od 10 procenata, sa 46,9 prema Mesinih 36,7.

Tada se oglasila OAS konstatujući da su izbori održani “u mirnoj i regularnoj atmosferi”. No, kršeći protokol OAS je istovremeno izrazila “iznenađenje” i “zabrinutost” “drastičnom” i “neobjašnjivom promjenom trenda” u “brzom računanju”, ali bez navođenja konkretnih primjedbi o eventualnim neregularnostima. Za mnoge inostrane posmatrače, ali i bolivijsku opoziciju, saopštenje OAS je sugerisalo da se dogodila izborna krađa. To je podstaklo ogorčene proteste na ulicama glavnog grada La Paza i ostalih velikih mjesta.

Analitičari primjećuju da se glavna kritika OAS odnosila na značajno povećanje glasova u korist Moralesa, koje je uslijedilo pred kraj računanja. Morales ima veliku podršku u seoskim i brdskim siromašnim područjima zemlje, iz kojih glasački listići uvijek stižu znatno kasnije.

Kada su nekoliko dana kasnije stigli rezultati zvaničnog prebrojavanja glasova, jedino zvanični i obavezujući, a koji su redovno ažurirani na internet stranici izborne komisije, jasna je bila Moralesova pobjeda. No, tada je rijetko ko na njih obraćao pažnju ili ukazivao da su jedino oni bitni. Protesti opozicije su nastavljeni narednih dana i dobijali su u intenzitetu. Demonstrantima su se pridružili pripadnici policije, čak i specijalne jedinice, koja je štitila predsjedničku palatu i 10. novembra Morales je podnio ostavku.

Moralesov nenadan odlazak je bio kulminacija dvonedjeljne mobilizacije antivladenih demonstranata, koje je u velikoj mjeri okupio ultradesničarski lider Luis Fernando Kamaćo, koji je optužio Vladu za krađu na izborima. Multimilioner iz separatističkog uporišta provincije Santa Kruz, Kamaćo, 40-togodišnjaka, je po rasprostranjenom shvatanju hrišćanski fundamentalista čiji je otac vlasnik velike naftne kompanije.

Ovog fanatik je, sa svojim sljedbenicima prvi ušao u Moralesovu predsjedničku palatu noseći Bibliju i raspeće da simbolično “protjera đavola”. Naime, odkako je Morales stupio na dužnost predsjednika, Savez mladih Santa Kruza (UJC) vodio je kampanju da odvoji provinciju Santa Kruz i još tri susjedne, od ostatka Bolivije, smatrajući da je zemlju preuzela satanistička domorodačka masa.

Kamaća je odgajio Saveza mladih Santa Kruza, fašistička paravojna organizacija koju su u prošlosti povezivali sa pokušajima ubistva Moralesa. UJC je poznata po napadima na ljevičare, seljake iz redova domorodaca i novinare, te kao kao eksponent duboko rasističke, homofobične ideologije.

Upućeni tvrde da je UJC bolivijski ekvivalent španske Falange. Simbol grupe je zeleni krst koji uveliko podsjeća na nacistički “gvozdeni krst” i druge oznake fašističkih pokreta na Zapadu.  Članovi UJC pozdravljaju nacističkim “zig hajl”.

Pod Moralesovim vođstvom Bolivija je smanjila u velikoj mjeri stope siromaštva, nejednakost, ostvarila ekonomski rast odbijanjem MMF-ovog dužničkog ropstva, i nacionalizovala ključne industrije. Vašingtonski institut CEPR je uoči oktobraskih izbora u Boliviji objavio analizu ekonomskih promjena u Boliviji od 2006, dolaska Moralesa na vlast. Prema CEPR, politička opredjeljenja, a ne samo “potražnja za sirovinama”, su bili pokretačke sile u usponu Bolivije, najbržem među privredama u Latinskoj Americi u proteklih pet godina. Snažan ekonomski razvoj je omogućio je Boliviji da smanji siromaštvo za 42 odsto  i ekstremno siromaštvo za 60 procenata za 13 godina. Dok je u proteklih pet godina u regionu zabilježen značajan pad dohotka po stanovniku, u Boliviji je bio najviši u Latinskoj Americi.

Tokom prvih pet godina Moralesove administracije, prihodi države od hidrokarbonata (uljučujući gas) su uvećani sedam puta: sa 731 miliona dolara na 4,95 milijarde. Nezaposlenost je u Boliviji prepolovljena (sa 7,7 procenata na 4,4 procenta) u 2008. i kretala se približno na tom nivou zaključno sa 2018. Uopšte, Bolivija je uživala relativan mir tokom Moralestova tri mandata.

Predsjednik Morales je 2008. protjerao ambasadora SAD i agente Agencije za borbu porotiv narkotika. Dvije zemlje nisu imale odnose na ambasadorskom nivou od 2009.

Poslije odlaska Moralesa u izgnanstvo, u La Pazu su uslijedili masovni protesti protiv udara i za podršku predsjedniku regionalne grupe kampesinosa (zemljoradnika), domorodačkog  stanopvništva i lokalnih udruženja iz El Alta, drugog najvećeg grada u Boliviji, koji je u susjedstvu glavnog grada.

Jedan transparent sa mitinga održanog u La Pazu gasio je: „Kada bogati marširaju, policija se buni. Kada siromašni marširaju, oni ispaljuju  metke“.

Refren prošlomjesečnih protesta protiv Moralesa bio je da je Morales prekoračio ograničenja koja nameće funkcija i da je bio diktator. Kako riječ “dictatura” odskora ispisana na poznatom tržnom centru Mercado Lanza u La Pazu svjedoči, sada se čini da upravo sada Bolivijci proživljavaju diktaturu.

 

Bijela i slana budućnost

Neki Boliviju nazivaju “Saudijska Arabija litijuma.” Litijum, alkalni metal, glavni je sastojak ćelija u baterijama. Bez njega neće biti moguća budućnost u kojoj će, vjerovatno, pokretačka snaga biti električna energija. Bez litijuma nema mobilnih telefona, odnosno njihovih litijum-jonskih baterija, nema električnih bicikala i naravno nema ni elektro-automobila.

Bolivijskoj ljevičarskoj vladi predsjednika Moralesa nije promaklo na kakvom bogatstvu leži ta siromašna zemlja u Andima. Navodno u Boliviji leži 50 do 70 odsto svjetskih rezervi litijuma.

Tona litijuma trenutno vrijedi oko 16 000 američkih dolara i stalno raste. Podstiče je globalna tražnja za alkalnim metalom koji postaje neophodan u svakodnevnom životu.

Pošto svijet pokušava da pređe na alternativne izvore energije, ne bi bilo čudno da pažnja bude usmjerena na Boliviju i njene ogromne rezerve litijuma. Strane kompanije stalno pokazuju interesovanje za poduhvate u oblasti rudarstava u Boliviji. Investitori iz Kine, SAD, Njemačke i Rusije čekaju u redu.

Bolivijska budućnost  je bijela. I slana. Ispod ogromnog, isušenog jezera Salar de Ujuni, površine 10.000 kvadratnih kilometara, leži možda i do deset miliona tona tog materijala.

Bolivija je značajno uložila u iskopavanje litijuma, a Morales je jednom izjavio: “Eksploatacijom litijuma na prostoru od 400 kvadratnih kilometara imaćemo dovoljno sredstava da se izdržavamo jedan vijek”.

                               Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo