Povežite se sa nama

SVIJET

UMREŽAVANJE GASNIH KORIDORA: Gepolitika i velike pare

Objavljeno prije

na

Nedavno puštanje u pogon gasovoda Turski tok novi je konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa

 

 

Uz orijentalnu pompu, predsjednici Turske i Rusije Redžep Tajip Erdogan i Vladimir Putin su 8. januara proslavili puštanje u pogon gasovoda Turski tok. Bio je to još jedan od nekoliko završenih gasnih projekata tokom 2019. u Evropi i Aziji, konkretan pokazatelj koliko značajnu ulogu umrežavanja proizvođača i potrošača ovog energenta ima za privredni razvoj i energetsku bezbjednost zemalja na trasi transporta prirodnog gasa.

Energija je jedna od osnova savremene ekonomije, pa gas znači geopolitiku i velike pare. Prije Turskog toka u Turskoj su završeni gradnja gasovoda TANAP i njegovo povezivanja sa gasovodom TAP. Potom je završen i pušten u rad gasovod „Sila Sibira“, koji bi mogao da doprinese da Rusija postane jedan od glavnih snabdjevača Kine prirodnim gasom. Kako će to uticati na energetsku bezbjednost Evrope?

Stručnjaci smatraju da Turska želi da postane energetsko raskršće. Dugo se pri tome uzdala u evropske partnere, ali posljednji projekat koji su podržavali Evropska unija i Sjedinjene Američke Države, a koji je trebalo da gas iz Azerbejdžana i Egipta kroz Tursku transportuje u EU, propao je 2013. zbog troškova i tehničkih problema. Umjesto toga, sada je tu Turski tok, koji je sagradila najmoćnija ruska kompanija Gazprom – za gas iz te zemlje.

Novim gasovodom energent teče u Tursku. Jedna cijev kapaciteta za transport 15,75 milijardi metara (m3) kubnih gasa godišnje namijenjena je sve većoj  potrošnji 83-milionskog turskog stanovništva.Druga cijev, skoro već gotova istog kapaciteta, trebalo bi da potom isporučuje ruski gas preko Bugarske i Srbije – i u Evropu.

Srpski predsjednik Aleksandar Vučić i bugarski premijer Bojko Borisov su takođe bili na ceremoniji u Kongresnom centru u Istanbulu.

“I Bugarska želi da postane energetsko raskršće i zato, kao i Srbija, prihvata energetsku zavisnost od Rusije“, piše, između ostalog, minhenski dnevnik Zidojče cajtung.

Jedan rukavac Turskog toka vodi za Bugarsku i odatle treba da ide dalje za Srbiju, Mađarsku i Republiku Srpsku u Bosni i Hercegovini. Atina i Skoplje, takođe, pokazuju interesovanje.

U energetskim dešavanjima na kontinentu su uz Turski tok, gasni projekti TAP i TANAP ključni za vodeću ulogu sada igra Turska, odnosno njen predsjednik Erdogan. Bugarski premijer Borisov pokušava da mu parira, a grčki političari, takođe, nastoje da imaju ulogu u balkanskim gasnim sagama. U novembru je Transanadolijski gasovod (TANAP, najduži dio Južnog gasnog koridora kojim će se isporučivati gas iz Azerbejdžana ka Evropi) zvanično povezan sa Transjadranskim gasovodom (TAP), a time i sa Evropom.

Turci su, shodno stručnjacima, po pitanju gasnih koridora, u boljoj situaciji od Grka, jer pored Južnog gasnog koridora, čiji su TANAP i TAP djelovi, Turska sada ima na svojoj teritoriji i gasovod Turski tok. Grčka, zemlja koja je nekada bila predviđena za ključnu na trasi drugog kraka gasovoda Južni tok, koridora koji je planiran da preko Crnog mora od Rusije stigne do Bugarske i od koga je Putin odustao 2014, sada ostaje samo sa TAP-om, odnosno, bez direktnog snabdijevanja ruskim gasom.

U priči o gasnim koridorima Grčka pokušava da, bar najavljujući nove projekte, ostane aktuelni igrač. Otud, smatraju neki analitičari, njihovo uporno najavljivanje gradnje terminala kondenzovanog prirodnog gasa (LNG) u Alksandropulosu kraj Soluna. Taj projekat, koji je još u početnoj faziplaniranja i traženja partnera, u izjavama grčkih zvaničnika se predstavlja kao ključan za smanjivanje evropske zavisnosti od ruskog gasa.

Povrh toga, prvih dana 2020, na svečanoj ceremoniji u Atini grčki premijer Kirjakos Micotakis bio je domaćin izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu i kiparskom predsjedniku Nikosu Anastasijadisu na potpisivanju sporazuma o izgradnji Istočno-mediteranskog gasovoda (Eastmed). Projekat bi trebalo da pruži dodatni podsticaj energetskoj diplomatiji u regionu. U razgovore o mogućnosti saradnje je uključen i Egipat. Očekivanja su velika, ali to kako će se projekat finansirati još nije razjašnjeno.

Istmed bi sa 1.900 km trebalo da bude najduži podvodni gasovod na svijetu. Njime bi zemni gas iz Izraela trebalo da stigne do Evrope. Najvažnija zemlja odrednica je Italija, No, morala bi da izgradi svoj dio gasovoda koji bi tu zemlju povezao sa lukom Igumenica na sjeverozapadu Grčke. No, i zemlje jugoistočne Evrope žele da profitiraju od projekta.

Gasovod Istmed ima, prije svega, veliku geopolitičku važnost, smatraju stručnjaci iz atinskog trusta mozgova Grčki energetski forum. No

nisu sigurni može li biti i ekonomski isplativ. Ogromni su troškovi izgradnje: za sada se procjenjuju na najmanje šest milijardi eura.

Finansijska pomoć EU je malo vjerovatna. U Briselu vlada nova filozofija, s obzirom na to da se Evropa oprašta od fosilnih energenata i usmjerava na zelene energetske projekte.

U atinskom trustu sumnjaju da bi privatni investitori bili zainteresovani, s obzirom na sadašnju preobilnu ponudu gasa na svjetskom tržištu. Osim toga, sve više potrošača orijentiše se na uvoz LNG preko morskih luka.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je od predsjednika Putina prošle godine zatražila da Ukrajina ostane u igri pri transportu ruskog gasa. No ruski eksperti ne sumnjaju da će do smanjenja transporta gasa preko Ukrajine  „neizbježno“doći čim Sjeverni tok 2 počne da radi.U isto vrijeme američki predsjednik Donald Tramp i Kongres su u saglasju. Tramp kaže, i u tome ga podržavaju Ukrajina, Poljska i tri baltičke države, bivše članice Sovjetskog saveza, da bi Njemačka sa Sjevernim tokom 2 mogla da postane „talac Rusije“. Misli se na moguću blokadu u slučaju krize. Njemački mediji, međutim, primjećuju da se Moskva, čak i u vrijeme Hladnog rata, pokazala kao pouzdan isporučilac energije.

Zidojče cajtung objašnjava razloge zvaničnog Vašingtona: SAD već nekoliko godina metodom tzv. frekinga(upumpavanje vode pod pritiskom pod zemlju da bi bili izdvojeni nafta i gas) i same proizvode mnogo više gasa nego ranije i voljele bi da ga prodaju u Evropi. “Dakle, radi se o geopolitici i o mnogo para“, navodi dnevnik liberalne orijentacije.

Iza američkih dilema se kriju prije svega sopstveni ekonomski interesi. SAD hoće da prodaju Njemačkoj LNG. On je, doduše, bitno skuplji od ruskog zemnog gasa. Vašington investira mnogo novca u LNG infrastrukturu i hoće da Njemačka kupuje energente od SAD, a ne od Rusije. No Rusija još može nuditi znatno niže cijene.

Posljednjih dana prošle godine predsjednik Tramp je ekspresno potpisao Zakon za zaštitu evropske energetske bezbjednosti. Iza tog birokratskog naziva kriju se drakonske sankcije protiv svih investitora i firmi koje učestvuju u gradnji Sjevernog toka 2.

Švajcarska firma Allseas je saopštila da će do daljeg obustaviti rad na gasovodu. Divovski brod te firme za postavljanje cijevi imao je veliku ulogu u gradnji Sjevernog toka 2. Prema različitim izborima između 70 i 270 km cijevi nedostaje da bude završen ovaj gasovod ukupne dužine 1.230 kilometara.

„Stvari se moraju nazvati pravim imenom: američke sankcije protiv Sjevernog toka 2 nisu ništa drugo do čista ucjena. Donald Tramp hoće da Evropi prodaje ‘prekrasni’ gas dobijen frakingom. Ruska konkurencija mu je trn u oku. O tome se radi i ni o čemu drugom“, piše u komentaru Redakcijske mreže Njemačke. Dodaje se: „Ko ima takve saveznike, njemu neprijatelji i ne trebaju.“

Dalje piše da i Vladimir Putin „beskrupulozno“ koristi „energetsko oružje“ da ucijeni okolne tranzitne zemlje. „Ali Sjeverni tok 2 ne povećava zavisnost Njemačke od Moskve. Jer, Rusija je upućena na prihode od prodaje gasa.”

I pored političkih izazova kojima je Sjeverni tok 2 posljednjih godina uvijek odolijevao, ruski stručnjaci smatraju da će ekonomski interesi ostati važniji. Po njima, da interes za gradnju gasovoda nije bilo veliki, gradnja bi odavno bila obustavljena. Izgleda da to tako vide i u Kremlju.

Stručnjaci u Moskvi su sigurni da prevagu moraju odnijeti praktični, a ne politički faktori. „Kao i uvijek, zima će odlučiti“, komentar je njihov.

 

Sporenja zbog gasa

Godinama se Grčka, Kipar i Turska spore oko prava na eksploataciju nalazišta gasa u istočnom Sredozemlju. Više zemalja je početkom 2019. formiralo Forum za gas istočnog Mediterana. Turska nije među njima. Izrael, Kipar i Grčka hoće da zajedno eksploatišu gas, a uz to Izrael želi da dio gasa izvozi u Egipat.

Turska smatra da je izigrana jer i ona pretenduje na svoj dio resursa. Turska ne bi profitirala od tog prirodnog blaga i ona to neće dopustiti, poručuju turski eksperti. Oni smatraju da će dodatno, ukoliko članice Foruma počnu eksploataciju gasa, to bitno smanjiti slobodu kretanja Turske po Sredozemnom moru. Zato zvanična Ankara traži put da postavi neku protivtežu takvom razvoju situacije.

Libija i Turska potpisale su 27. novembra memorandum kojim definišu međusobnu granicu, dogovor o proširenju bezbjednosne i vojne saradnje i eksploataciju energenata na Mediteranu. Sporazumom je predviđen koridor koji se prostire duž istočnog Mediterana, između obala Turske i Libije, koji siječe i dio mora, u blizini Krita, na koje pravo polaže Grčka.

U Atini smatraju da memorandum ugrožava ne samo teritorijalni integritet Grčke, već čitave EU. Tvrdi se da, sporazum Ankare i vlasti u Tripoliju – koja je priznata od Ujedinjenih nacija – ugrožava i međunarodno pravo zbog čega su reagovale velike sile, Rusija i SAD osudivši potpisivanje memoranduma. Sporazum je, takođe, izazvao oštre reakcije Izraela i Egipta koji je sporazum nazvao ilegalnim.

Ukoliko Turska krene da primjenjuje sporazum sa Libijom i počne da istražuje rezerve nafte u Egejskom moru, odgovor Grčke bi mogao da sklizne iz sfere diplomatije ─ u silu. Da li je na pomolu direktan sukob Grčke i Turske?

 

Turski tok i region

 

Spajanje gasovoda TANAP i TAP, punjenje gasom cjevovoda Turskog toka, veoma su bitni ne samo za Tursku koja postaje tranzitna zemlja za azijski gas ka evropskim potrošačima, već i za balkanske zemlje, koje se, konačno, oslobađaju zavisnosti od tranzita gasa kroz Ukrajinu. Taj gasovod je postao nepouzdan, naročito u zimskim danima zbog teškog političkog raskola između Kijeva i Moskve.

Izolovano i kratkoročno gledano, povezivanje sa Turskim tokom može biti od prednosti za zemlje regiona. “No, Moskva i Ankara time dobijaju pristup dijelu energetske bezbjednosti u krhkom svijetu malih država Jugoistočne Evrope… i povećava već postojeću zavisnost od ruskog gasa“, piše njemački Zidojče cajtung. List smatra i da novim projektom Rusija i Turska povećavaju uticaj koji dobijaju pred pragom EU.

Sa druge strane „na Balkanu su Turska i Rusija i rivali koji se nadmeću za uticaj“.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

KORONA VIRUS ZATVORIO MNOGE DRŽAVNE GRANICE: Sloboda kretanja od najveće vrijednosti do najveće opasnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica.  Stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone. Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a. Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.  No neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja korona  virusa

 

Lideri Evropske unije (EU) su povukli potez bez presedana u  istoriji najveće i najuspješnije regionalne integracije u svijetu. Odlučili su se da radi obuzdavanja pandemije korona virusa na 30 dana zatvore granice. Računa se da je do srijede od KOVID-19 bilo oboljelo 73.632 osobe , a podleglo 3.304. u zemljama EU i još četiri države koje sa Unijom imaju sporazum o Evropskom ekonomskom području (EEA) i Šengenski sporazum.

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica, ljudima sa dugogodišnjim boravištem u Uniji, članovima porodica državljana bloka, diplomatama, zdravstvenim radnicima i ljudima koji prevoze robu.

Direktor Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) Tedros Adhanom Gebrejesus je saopštio da je Evropa sada „epicentar” globalne pandemije korona virusa i pozvao zemlje da primijene agresivne mjere, kako bi bili sačuvani životi. „Ne dozvolimo da ova vatra gori”, rekao je Gebrejesus, svojevremeni ministar zdravlja Etiopije i spoljnih poslova  istočnoafričke države.

Italija i Španija su poslije Kine, iz koje je krajem decembra 2019. potekla zaraza, zemlje sa najviše oboljelih. U Italiji je prema podacima od srijede oboljelo 31. 506 osoba, a u Španiji 11.178. Umrlo je 2.505 u Italiji i 491  u Španiji.

Druga tema šefova država i vlada bila je zajednička borba protiv ekonomskih posljedica epidemije. „Šta god bude potrebno biće urađeno2, rekao je predsjednik  Savjeta EU Čarls Mišel nakon konferencije.

Kancelarka Nemačke, Angela Merkel,  je naglasila da je važno održavati slobodan protok robe. Mora se računati s „ozbiljnim, veoma ozbiljnim posljedicama“ za privredu Unije čiju je vrijednost Međunarodni monetarni fond u oktobru prošle godine, kada je u njenom sastavu još bila Velika Britanija, procijenila na blizu 20,4  biliona dolara ili 25 odsto globalnog ukupnog domaćeg proizvoda (GDP).

Merkel je priznala da trenutno postoje poteškoće u vezi s graničnim kontrolama, pa bi  trebalo uspostaviti posebne „staze“ za kretanje robe.  Takođe je rekla da bi Nemačka ukinula ograničenja izvoza za medicinsku robu, onog trenutka kada bi se i partneri tako ponašali.

Kancelarka se usprotivila tvrdnjama da bi moglo da dođe do manjka novca tokom krize. ,,Nema nikakvih znakova za tako nešto”, rekla je Merkel. ,,Protok novca je zagarantovan. Stanovništvo bi trebalo da sluša zvanična saopštenja, jer u opticaju ima mnogo lažnih vijesti.”

Prethodno je osam članica EU zatvorilo granice za strane državljane zbog pandemije  ali neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja bolesti. Granice su zatvorili Mađarska, Češka, Kipar, Danska, Litvanija, Latvija, Poljska i Slovačka.

Austrija i još nekoliko država granice su zatvorile djelimično i uvele dodatne granične kontrole. U ponedjeljak se toj grupi pridružila Njemačka, zatvorivši djelimično granicu s Austrijom, Danskom, Francuskom, Luksemburgom i Švicarskom.

SAD  su  zabranile ulazak u zemlju stranim državljanima koji dolaze iz Irske i Ujedinjenog Kraljevstva. U subotu je stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone.

Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  posve zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a.  Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.

Pre tele-konferencije najviših čelnika EU bilo je dosta neslaganja unutar Unije. Francuski predsjednik Emanuel Macron je osudio jednostrane mjere granične kontrole koje su preduzele pojedine zemlje EU. Došlo je i do rasprave Makrona i Merkel pošto je Njemačka odlučila da privremeno uvede granične kontrole prema susjednim člnicama EU.

Čak je predjsednica Evropske komisije (EK) Ursula Fon der Lejen podsjetila da SZO ,,opšte zabrane putovanja ne smatra najdjelotvornijom” mjerom. Upozorila je da će zatvaranje granica dovesti do dodatne ,,društvene i ekonomske” štete.

,,Jedinstveno tržište mora funkcionisati. Nije dobro kada države članice preduzimaju jednostrane mere jer to uvijek izaziva domino-efekt, a to onemogućava da hitno potrebna oprema stigne do pacijenata, bolnica i medicinskog osoblja”, kazala je Fon der Lejen, donedavna njemačka ministarka odbrane.

Jedan portparol u Briselu je spontano zatvaranje granica diplomatski formulisao: ima sumnji u korist od te mere, jer je virus odavno svuda u EU. Zatvaranje granica nisu podržali ni neki stručnjaci. Njemački ministar zdravlja Jens Span, prije odluke lidera EU je kazao kako će se virus  širiti, iako zatvorite sve granice.

No, nisu svi mislili tako. ,,Sloboda kretanja u Šengenskoj zoni bila je naša najveća vrijednost, ali je sada postala najveća opasnost”, kazala je ministarka unutrašnjih poslova Litvanije Rita Tamašuniene.

Zatvaranje  unutrašnjih i spoljnih granica je protivno evropskom načelu slobodnog kretanja ljudi. Komentatori,  i provladinih njemačkih medija, smatraju da su omanule vlade i institucije EU na svim poljima i da ih je virus bacio u haos. Nisu poštovani dogovori i solidarnost. Niko nije reagovao pravovremeno i niko nije razumio koliko će ovo biti velika kriza.

Spašavaj se ko može – kao da je to bio moto evropskih vlada na početku korona-krize. Bez koordinacije, svako je uvodio mjere ne obavještavajući susjede. Rezultat je bila kakofonija propisa i savjeta.

Prvo je – kao i uvijek u kriznim vremenima – zakazala je solidarnost. Italija je prva i najteže pogođena korona-krizom, ali niko u Briselu nije došao na ideju da pozove Rim telefonom i ponudi pomoć. Italija je morala da gorko iskusi kako su jaki nemački susedi zaustavili izvoz medicinskog materijala. To je dovelo do kraha među ministrima zdravlja EU. ,,Bila je to slika bijednog nacionalnog egoizma u odnosu na probleme južno od Alpa koji su već bili jasni,” komentarisala je iz Brisela novinarka njemačke medijske kuće Dojče vele.

Evropski partneri su šokirali Italiju odbijanjem pomoći za medicinsku opremu. Ovakav gest EU prema vladi u Rimu povezuje se i sa nizom ranijih upozorenja kako EU tako i SAD-a, da italijanski „posao stoljeća“ sa Kinom i stavljanje potpisa na kinesku inicijativu „Pojas i put“, može  imati za ekonomiju te zemlje i transportnu infrastrukturu nesagledive posljedice sa katastrofalnim epilogom.

Smatra se da su Pariz i Berlin otvorili vrata za akciju Kineza koji su avionom, efikasno za publiku, poslali u Italiju ljekare i materijal. Tek ovih dana je EK postigla dogovor o zajedničkoj nabavci medicinske opreme. Tek sada se održavaju svakodnevne video-konferencije ministara zdravlja i kontakti šefova vlada, kako bi mogli da razmjenjuju i koordinišu planove. Do sada su svi samo pazili šta pričaju pred sopstvenim biračima.

Još prije odluke lidera EU o zatvaranju spoljnih granica, počele su da se formiraju beskonačne kolone kamiona i zastoj u prometu robe. Sada, ukoliko je izolacija neophodna, to mora biti organizovano kako treba, da bi roba stizala do ljudi i potrebna radna snaga mogla i dalje da cirkuliše, poručuju stručnjaci.

Ukoliko se na zajedničkom tržištu javi slom, doći će do problema u snabdevanju u samoposlugama. Onda će kao lažovi izgledati vlade koje su do sada tvrdile da je snabdevanje obezbijeđeno i da nema razloga za kupovinu zaliha. Ponovni pad u nacionalno razmišljanje o sopstvenoj koristi u okviru granica koje su odavno fiktivne može da umiri manje pametne birače, ali se time postiže suprotno.

Povratak u nacionalnu logiku će se okončati pošto krenu ekonomske posljedice. Evropa je odavno do te mere umrežena da recesija koja preti može biti savladana samo zajedno. Svaka zemlja na kontinentu je sama za sebe tek kap u okeanu.

 

Ranjivi Balkan i evropska nesolidarnost

Zdravstveni sistemi u državama Zapadnog Balkana su  i pre izbijanja epidemije  opterećeni nedostatkom opreme i stručnog osoblja. Dodatno će  ih pogoditi odluka EK o ograničenju izvoza medicinske opreme van EU kako bi bile sačuvane neophodne zalihe unutar bloka s obzirom na ubrzani rast zaraženih i preminulih. Članice EU, pre svega najugroženije poput Italije i Španije, suočavaju se sa problemom nedovoljnog broja respiratora, testova, kreveta za smeštaj pacijenata i strućnog osoblja.

Portparol EK Erik Mamer je potvrdio da se i na Zapadnom Balkanu primenjuje tzv. ,,šema autorizacije” koja omogućava članicama EU da odluče da li će izvoziti medicinsku i ostalu zaštitnu opremu. To podrazumeva da će sve zavisiti od spremnosti individualnih članica Unije da izvoze medicinsku opremu van granica bloka.

Odluka o limitiranju izvoz medicinske opreme će važiti narednih šest sedmica.  Ona je u regionu doživljena kao nedostatak evropske solidarnosti.

Evropski komesar za proširenje Oliver Varhelji je u utorak održao videokonferenciju s premijerima država zapadnog Balkana o situaciji s korona virusom. ,,Naglasio sam spremnost Evropske unije da podrži regiju u suočavanju s virusom COVID-19”, naveo je komesar Varhalji.

Tokom videokonferencije, koju je austrijski kancelar Sebastian Kurc organizirao, Varhelji je premijerima sa zapadnog Balkana poručio da EK razmatra kako da poveže regiju s inicijativama koje EU preduzima kao odgovor na pandemiju korona virusa. To uključuje eventualnu mogućnost preusmjeravanja IPA finansiranja i fleksibilnosti u pravilima o državnoj pomoći, naveo je komesar.

Prethodno su stručnjaci iz Kine na video konferenciji koja je u Beogradu održana između zvaničnika Pekinga i zemalja Centralne i istočne Evrope iz tzv. formata ,,+1” preneli savete, znanja i iskustva radi  sprečavanje širenja i suzbijanja KOVID-19. Konferenciju je organizovala vlada NR Kine.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

KORONA I TRŽIŠNA LOGIKA: Virus profita

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pandemija korona virusa još jedan je dokaz da kapitalizam ne samo da nema rješenje za goruće probleme planete, već aktivno doprinosi njihovom umnožavanju i komplikovanju

 

Prije samo mjesec dana, ono što se sada događa u Evropi i Sjedinjenim Američkim Državama nije izgledalo ni vjerovatno ni moguće. Prazna i napuštena mjesta. Ljudi u zaštitnim sanitetskim odijelima. Zatvorene prodavnice. Redovi ispred ulaza u pošte, apoteke, prodavnice. Prepune bolnice. Konvoji vojnih kamiona koji prevoze kovčege sa umrlima od korona virusa zvaničnog imena SARS-CoV-2 koji izaziva bolest Covid-19.

Evropa i SAD su neki od najrazvijenijih i najsigurnijih djelova svijeta. Većina njihovih stanovnika posjeduje ono o čemu na drugim kontinentima mnogi samo sanjaju, od rols rojsova do demokratije. Neki na Zapadu cinično smatraju da ukoliko drugi  to nemaju, sami su krivi ili su nesposobni. Po takvima, KOVID-19 je mogao da se dogodi samo u zemljama koje nisu ,,na nivou istorije”. Za neke od njih, to je bio samo teoretski problem o kome može da se raspravlja.

A onda se virus pojavio u ovom savršeno zamišljenom neoliberalnom svijetu. Istovremeno, na istom tom Zapadu, među inteklektualcima, akademicima i novinarima lijeve orijentacije jača uvjerenje i umnožavaju se članci da je aktuelna pandemija korona virusa u velikoj mjeri proizvod tržišne logike, neoliberalne ofanzive i globalne erozije radničkih prava, za koje je odgovorna vladajuća klasa, a ne „viša sila“.

Čovječanstvo je prije 17 godina prošlo kroz epidemiju teškog akutnog respiratornog sindroma (SARS), srodnog korona virusu. SARS je bio relativno rijetka zaraza koja je pogodila 29 zemalja u svijetu, prije svega u Aziji, ali i u nekim djelovima Evrope i SAD-a. Na kraju epidemije u junu 2003, broj oboljelih je bio 8.422, uz 774 umrla i stopu fatalnosti od 11 procenata.

U srijedu je zaraza COVID-19 potvrđena u blizu 195 država ili teritorija. Tog dana je registrovano ukupno 423.330 slučajeva zaraze širom svijeta. Među njima su 295.278 bili aktivni slučajevi.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 27. marta ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

MIGRANTSKA KRIZA I PROMJENE U EVROPI: Orban kao putokaz 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku prema migantima  već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima Višegradske grupe

 

„Mi to možemo!”, glasio je slogan njemačke kancelarke Angele Merkel iz avgusta 2015. Ubrzo potom Nemačka je na nekoliko nedelja otvorila  granice što je omogućilo masovni dolazak izbeglica, migranata i tražitelja azila preko Mađarske, Austrije i tzv. Balkanske rute. Kritiku da je u zemlju pustila stotine hiljada neregistrovanih osoba kancelarka Merkel je tih dana odlučno odbacila: “Ukoliko sada još moramo da se  izvinjavamo zato što smo u nužnoj situaciji pokazali humano lice, onda ovo više nije moja zemlja”.

Danas je ton potpuno drugačiji. Nemačka vlada je jasno dala do znanja da se događaji iz 2015. više ne sme ponoviti. Za čekanje hiljada igranata na tursko-grčkoj granici kancelarka Merkel je upotrebila pojam “slepa ulica”. “Kritičnu situaciju” kao 2015. kada su usred leta hiljade čekale na železničkoj stanici u Budimpeštiviše ne pominje.

Šta se promenilo tokom pet godina? Europska unija (EU) danas mnogo više energije ulaže u zaštitu spoljnih granica. Predsednici država i vlada zemalja članica EU neprestano ponavljaju kako je zaštita spoljnih granica prioritet. Na jednom samitu 2018. je zatvaranje granica čak uvršteno u ciljeve zajedničke migrantske politike. Hermetičko zatvaranje grčke granice je posledica ovih zaključaka.

Predsednik poslaničkog kluba Evropske narodne partije (EPP) u Evropskom parlamentu, nemački političar Manfred Veber upotrebu suzavca protiv h izbeglica smatra opravdanom. “Spoljna granica mora biti zaštićena”, rekao je Veber iz Hrišćansko demokratske unije (CDU), kancelarke Merkel. Veber smatra da je glavni krivac turski predsednik Taip Redzep Erdogan koji migrante autobusima doprema do granice.

Tu postoje paralele sa 2015. Tada je mađarski premijer Viktor Orban autobusima izbeglice dovozio do mađarsko-austrijske granice čime je jačao pritisak na Austriju i Nemačku da dozvole njihov dolazak. Kada su stotine hiljada sirijskih izbeglica 2015. dospele u EU, istočne članice EU su bile prve koji su zbog toga izrazile nezadovoljstvo. Među njima su se Bugarska i Rumunija, a pre svega članice tzv. Višegradske grupe (V4), Poljska, Mađarska, Češka i Slovačka usprotivile mehanizmu raspodele izbeglica u EU.

Vlasti tih država su pitanje izbeglica umele da iskoriste za svoje svrhe. Tako je poljska nacionalnokonzervativna stranka Pravo i pravda (PiS) mogla da pobedi na parlamentarnim izborima 2015. U Poljskoj je raspoloženje stvarano slikama izbeglica koje stižu iz Nemačke. Ni vrh stranke tada nije prezao od drastične, rasističke retorike. Moćni šef PiS Jaroslav Kačinjski govorio je o “parazitima koji u telima migranata nisu opasnost, ali jesu to – za Evropljane“.

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku, već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima V4.

Orban smatra da ima potvrdu za svoje postupke. On je 015, zahtevao je da EU povede više računa o zaštiti granica, a manje o doseljavanju. Tu poziciju sada deli većina zemalja EU. Poljska se ne nalazi na Balkanskoj ruti i zato dosad nije sprečavala migrante da uđu na njenu teritoriju, poput Mađarske 2015. Ili sada Grčke. No, PiS ima imidž zagovornika striktne granične politike i to ne mora da prenaglašava pred predsedničke izbore 10. maja, na kojima stranku predstavlja sadašnji šef države Andžej Duda. Dovoljno je da u kampanji polje bude prepušteno medijima bliskim vladi.  Portal Politicje (Polityce)  tvrdi da migranti glume, da  udaraju svoju decu i drže ih nad vatrom,  kako bi plakala . Na taj način  se svetski mediji vuku za nos. “Tako se mobilišu standardni birači PiS“, ocenili su neki zapadnoevropski mediji.

Orban je odlučio je da udvostruči broj policajaca na granici sa Srbijom. Potražioci azila više ne bi trebalo da budu puštani ni u tranzitu zonu na toj granici. To se obrazlaže rizikom od korona virusa . Takvi postupci i prateća retorika bii Orbanu mogli da osiguraju podršku birača, takođe zaključuju zapadnoevropski mediji.

Proteklih pet godina se dosta toga dogodilo i u Nemačkoj. Stranka Alternativa za Nemacku (AfD), radikalno desnicarska, postala je popularnija. Na dnevnom redu je pitanje kako smiriti zemlju, kako se boriti protiv rastućeg desničarskog radikalizma i kako osloboditi od straha ljude stranog porekla koji žive u Nemačkoj. Kancelarka procjenjuje da bi bilo kontraproduktivno ukoliko bi se Nemačka suočila s novom izbegličkom krizom. Berlin od Grcke nije zahtevao otvaranje granice i puštanje migranata. I poruka drugih nemačkih političara je jasna: Ne dolazite.

Fridrih Merc, koji želi da bude novi predsednik CDU i eventualno kandidat za kancelara, otvoreno je rekao da je protiv prijema novih izbeglica iz Turske: „Mora im se poslati jasan signal: nema smisla dolaziti u Nemacku, ne možemo ovde da vas prihvatimo.“

Slično je reagovao i šef Stranke slobodnih demokrata (FDP) Kristijan Lindner.  “Godinama kažemo da u slucaju krize mora biti moguća i zabrana ulaska na nemackoj granici, kao što to cine naši evropski partneri.“

Lider AfD Jerg Mojten je, očekivano, za hitno zatvaranje granica. „Grcka i Bugarska moraju dobiti punu finansijsku i logisticku podršku od nas za potrebnu snažnu zaštitu spoljnih granica“, napisao je Mojten na Fejsbuku. Istovremeno bi trebalo preduzeti „zaštitne mere“ na nemackim granicama.

Ovakve nedvosmislena reagovanja treba staviti u kontekst ambijernta u kome se nalazi  političko pitanje svih pitanja u Evropi: Kakav je odnos vladajućih politika prema desničarima?

Za to postoje dobri razlozi. Desni ekstremisti učestvuju u vlasti u skoro svim istočnoevropskim članicama EU. U Mađarskoj i Poljskoj su čak dominantna politička snaga. U Austriji i Italiji bili su u vladajućim koalicijama, a u mnogim zapadnoevropskim zemljama dišu za vratom strankama centra.

U Nemačkoj je početkom februara srušen tabu preovlađujući još od poraza nacizma  na kraju Drugog svetskog rata:  Nikada u koaliciju sa strankom profašističke orijentacije.  U  pokrajini Tiringiji, na istoku zemlje na vlast je za kratko,  došao premijer iz CDU uz podršku glasova iz AfD. Zemljotres je bio toliko jak da je generalna sekretarka CDU i savezna ministarka odbrane Anegret Kramp-Karenbauer najavila ostavku i odustajanje od težnje da nasledi Merkelovu na čelu vlade.

Baš tih dana je kancelarka Merkel je primala u posetu Orbana – čoveka protiv kojeg bi u Nemačkoj verovatno bila pokrenuta istraga zbog sumnje za huškanje i kojeg bi verojatno pratio nemački Ured za zaštitu ustavnog poretka.

Mađarski novinari podsećaju da Orban smešta svoju stranku Fideš u konzervativni spektar hrišćanskih demokrata. Do sada nije otvoreno kršio Ustav i pazi na formalnu zakonitost u oblikovanju Mađarske po svojoj meri. No, što ga pažljivije svakodnevno posmatrate, to  više se stvara slika političara koji se sve češće svesno krši demokratski konsenzus, kazu poznavaoci mađarske političke scene.

Orban  dugo zastupa nacionalističke pozicije. Još 2012. je u jednom govoru istakao nacionalnu zajednicu svih Mađara u kojoj su vezivne vrednosti „krv i domovina, hrišćanstvo, porodica i mađarska sloboda“ – ma šta to  značilo.

Podstiče mržnju prema strancima kada dočarava sliku neprijatelja u formi opasnog mladog islamskog migrant. Govori o „organizovanom migrantskom talasu“ koji navodno uništava evropsku hrišćansku kulturu. Orban preuzima narativ desničarskog ekstremizma pa govori o „tajnoj svetskoj sili“ i „zameni stanovništva“ u Evropi.

Kada Orban kritikuje anomalije finansijskog kapitalizma ili vodi kampanju protiv  Džordža Sorosa, stalno u to upliće antisemitske stereotipe. Budi i predrasude protiv Roma. Baš na nekim romskim manifestacijama kaže da u Mađarskoj svi moraju da rade i da se od socijalne pomoći i kriminala ne može živeti.

Orban je „izuzetnim državnikom“ nazvao Mikloša Hortija,  koji je odgovoran za deportaciju i ubijanje stotina hiljada mađarskih Jevreja. Horti je posle Drugog sveskog rata umro u izgnanstvu u profašističkoj Portugaliji.

Više puta se izjasnio za vraćanje smrtne kazne. Oravdavao je i slučaj uzimanja “pravde” u svoje ruke kada su 2017. u jednom mađarskom selu izbušene gume na automobilu lokalnog preduzetnika, u znak osvete jer je hteo da izbegličkoj porodici omogući par dana odmora na selu. Orban u toj osveti nije video „ništa sporno“.

U poslednje vreme  zahteva da se pravosnažne presude ne izvršavaju ukoliko nisu u skladu sa „zdravim narodnim osećajem“. Tako reaguje povodom obeštećenja koje je sud dodelio zatvorenicima zbog nečovečnih uslova i romskoj deci zbog segregacije u školi.

Upućeni kažu kako su Merkelovoj poznata Orbanova gledišta. Kancelarka i mađarski premijer imaju krajnje težak i distanciran odnos. Pa ipak su njihove stranke ujedinjene u EPP. Orbanov Fides nije isključen iz te porodice desničarskih stranaka nego je privremeno suspendovan. Merkel i dalje razgovara s Orbanom, a jedan od razloga je strah da Fides ne pređe u drugi stranački savez na evropskom nivou.

Mađarski novinari kritični prema premijeru upozoravaju  kako Merkelovoj mora biti jasno: Viktor Orban neće, uprkos povremenim taktičkim popuštanjima, prestati da provocira, podstiče mržnju i truje atmosferu u Mađarskoj i regionu.  Ti novinari  poručuju: On je spreman da u pitanje dovede sve demokratske vrednosti i otvori vrata samovolji. S tim čovekom i njegovom strankom ne sme postojati zajednički politički put, ni u EPP niti bilo gde drugde. .

                     Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo