Povežite se sa nama

OKO NAS

ZAGAĐENJE VAZDUHA: Maske nam trebaju i mimo korone

Objavljeno prije

na

Samo stanovnici primorja tokom cijele godine udišu vazduh dobrog kvaliteta. Tokom jeseni i zime stanovnici Pljevalja, Bijelog Polja, Nikšića i Podgorice dišući se truju. Vlast na svim nivoima o ovom problemu samo ćuti

 

Tokom jesenjih i zimskih mjeseci građani Pljevalja, Bijelog Polja, Nikšića i Podgorice trebali bi da nose masku ne samo zbog korone. Zagađenje vazduha u ovim gradovima je alarmantno.

Pljevljaci su tokom novembra samo sedam dana udisali čist vazduh. U Bijelom Polju situacija je bila za dan gora, 24 dana, od 30, vazduh je bio zagađen. Zabilježeno je povećanje PM10 čestica i u Nikšiću tokom 22 novembarska dana, a u Podgorici 21 dan, podaci su Agencije za zaštitu životne sredine.

Tokom ovog novembra stanovnici navedenih gradova udislali su manje čist vazduh nego 2019. Stručnjaci kažu da su jedan od glavnih razloga meteorološki uslovi – nije bilo vjetra niti kiše.

Vremenske prilike mogu ublažiti zagađenje, ali ono što zavisi od ljudi je konstantno loše. ,,I ovu sezonu grijanja karakterterišu isti problemi, kao i one prethodne.  Porijeklo suspendovanih čestica PM10 je raznoliko. One se pojavljuju kako u urbanom, tako i ruralnom okruženju.  Među osnovnim izvorima su: industrijska postrojenja, motorna vozila, grijanje domaćinstava i privrednih objekata, prašina sa gradilišta, odlagališta i deponija, prašina sa poljoprivrednih površina, požari…”, kaže za Monitor Aleksandar Perović, direktor Ekološkog pokreta Ozon.

O kakvom se zagađenju radi govori podatak da je najveća koncentracija PM10 čestica u Podgorici izmjerena 15. novembra i iznosila je 281,5  µg/m3, što je skoro šest puta više u odnosu na graničnu vrijednost (50 ug/m3).

U Pljevljima su tokom novembra zabilježene koncentracija sumpor-dioksida od 386 ug/tZ, dok mjerenja pokazuju da te vrijednosti u drugim crnogorskim  gradovima rijetko prelaze 10 ug/m3.

Ekološka udruženja u Pljevljima za enormno zagađenje vazduha optužuju Termoelektranu. Navode da je ona glavni zagađivač i protestuju protiv izjava zvaničnika EPCG da su individualna ložišta glavni problem.

Izvršni direktor Ekološkog udruženja Breznica Milorad Mitrović izjavio je da je neprihvatljivo to što Termoelektrana radi bez integrisane dozvole i što je ispunila sve uslove da obustavi proizvodnju. Navodi da treba krivično da odgovaraju odgovorni za ovakvu situaciju i podvlači da su za to odgovorni u bivšoj Vladi koja nije ispoštovala dogovore da se izvrši ekološka rekonstrukcija Termoelektrane.

Niko od lokalnih, kao ni državnih institucija ne razmišlja o saradnji na smanjenju koncentracije čvrstih čestica u vazduhu u zimskom periodu, upozoravaju već godinama ekološke organizacije. Donose se državni i lokalni akcioni planovi koje niko ne poštuje.

Prema podacima bivšeg Ministarstva održivog razvoja i turizma, vazduh dobrog kvaliteta je samo u južnoj, primorskoj zoni gdje živi oko 25 odsto stanovništva Crne Gore.

Zvanični podaci govore da je broj dana sa prekoračenjem srednjih dnevnih vrijednosti PM10 čestica tokom 2019. u Pljevljima iznosio 136 dana, Nikšiću 61, Podgorici 57. Dozvoljeni broj prekoračenja na godišnjem nivou je 35.

,,Imajući u vidu da je već u prva tri mjeseca tekuće probijen zakonski limit od 35 dana sa prekoračenjima srednjih dnevnih vrijednosti susprednovanih čestica PM10 , u Pljevljima, Bijelom Polju, Podgorici i Nikšiću,  očekivali smo da se nadležne institucije posvete jednom od najvažnijih ekoloških problema u Crnoj Gori, što je nažalost izostalo”, kaže Perović.

On smatra da je potrebno izvršiti pritisak na Vladu i  lokalne samouprave da se uradi održiv akcioni plan,  sa konkretnim mjerljivim aktivnostima, kako bi se sistemski djelovalo i sa centralnog i sa lokalnog nivoa: ,,Bez efikasne i neselektivne primjene važećih zakona i primjene dobrih praksi,  ne može se očekivati unapređenje postojećeg zabrinjavajućeg stanja, kome je covid 19 kriza dala dodatni negativni efekat”.

Epidemija je učinili da se o ovom problemu manje govori. Krajem protekle i početkom ove godine nadležne institucije su zbog velikog zagađenja obećale da će pojačati svakodnevno informisanje građana o kvalitetu vazduha. Iz Vlade su, tada, poslali preporuke čelnicima najugroženijih gradova Podgorice i Nikšića , Bijelog Polja i Pljevalja.

Iz Instituta za javno zdravlje su početkom ove godine kazali da je svaki četvrti Pljevljak koji ima rak pluća obolio od zagađenog vazduha.  Taj procenat u Nikšiću je 15, a u Podgorici sedam odsto.

Nema preciznih podataka o povezanosti zagađenja vazduha i rastu broja oboljelih od karcinoma nema, kao ni o ostalim respiratornim oboljenjima.

Posljednje istraživanje o uticaju zagađenja vazduha na zdravlje  rađeno je 2016. U ovom istraživanju Instituta za javno zdravlje CG i Svjetske zdravstvene organizacije navodi se da zagađenju može pripisati ,,nešto blizu šest odsto svih smrti izazvanih prirodnim putem u Podgorici, 12 odsto takvih smrti u Nikšiću i 22 odsto u Pljevljima”. Pored uticaja na smrtnost odraslih,  zagađenje vazduha utiče i na smrtnost beba i pojavu respiratornih i kardiovaskularnih bolesti kod djece i odraslih. ,,Godišnja prijevremena smrtnost vezana za izloženost česticama bila je oko 10 do 60 puta veća od smrtnosti zbog nesreća u drumskom saobraćaju ili između dva i 20 puta veća od smrtnosti od digestivnih oboljenja u Crnoj Gori”, navodi se u tom izvještaju.

Novijih podataka kod nas  nema, ali se istraživanja rade na nivou Evrope. A ona kažu da jedan od osam smrtnih slučajeva u Evropi ima veze sa zagađenjem životne okoline. Situacija je najgora na Balkanu, navodi se u nedavnom  Izveštaju Agencije za zaštitu životne sredine Evropske unije. Zemlje sa procentualno najvećim brojem smrtnih slučajeva zbog zagađenja su Albanija, Bosna i Hercegovina, Rumunija, Crna Gora i Srbija, piše u Izveštaju.

Iz EU se stalno ponavlja da je Balkan crna ekološka rupa kontinenta. ,,Samo 16 termoelektrana na Zapadnom Balkanu proizvedu više zagađenja nego 250 postrojenja u EU”, jedna je od ocjena. Upotreba čvrstih goriva, uglja u industriji, energetici i grijanju domaćinstava, te izduvni gasovi starih automobila, glavni su uzročnici zagađenja u zemljama Zapadnog Balkana, ocijenila je u novembru Evropska komisija.

Istog mjeseca Sud pravde EU presudio je da je Italija,,prekršila evropski zakon o kvalitetu vazduha” zato što je ,,sistematski i uporno” premašivala granične vrijednosti postavljene za sitne čestice. Italija nije jedina evropska zemlja koja je osuđena zbog zagađenja vazduha – Francuska je osuđena 2019, a Poljska 2018.

Crna Gora i ostale države regiona su na samitu Berlinskog procesa, u Sofiji 10. novembra, podržali Deklaraciju o Zelenoj agendi, koja je u skladu sa Zelenim sporazumom EU. Deklaracija o Zelenoj agendi podrazumijeva sprovođenje aktivnosti u okviru pet ključnih oblasti: 1. klima, energetika, mobilnost, 2. cirkularna ekonomija, 3. eliminisanje zagađenja, 4. održiva poljoprivreda i proizvodnja hrane i 5. biodiverzitet.

Pored obavezujućih normi, stručne i finansijske podrške EU, moraćemo i sami da se okrenemo rješavanju ovog i drugih ekoloških problema, da ne bi i dalje trovali sebe i ostatak Evrope.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo