Povežite se sa nama

DRUŠTVO

140 GODINA ZAŠTIĆENOG PROSTORA BIOGRADSKA GORA:  Umijemo li da čuvamo prašumu kao što je umio kralj Nikola

Objavljeno prije

na

Uprkos institucionalnom i zakonskom okviru, mnogo šta ukazuje da Biogradska gora nije ni približno zaštićena kao u vrijeme, kada je 1878. godine taj prostor knjaz Nikola proglasio zaštićenim prostorom. Samo šest godina nakon što je proglašen prvi nacionalni park u svijetu (Jelouston , SAD)

 

„O tome koliko je prostor NP Biogradska gora danas zaštićen suštinski može se polemisati”. Te riječi, koje je nedavno na svečanoj akademiji, kojom je obilježeno 140 godina neformalne i formalne zaštite prirodnog dragulja Crne Gore,  izgovorio  dekan Filozovskog fakulteta, Goran Barović,  oslikavaju stvarnu brigu države o Biogrdskoj gori.

Država je za minulih 14 decenija na različite načine i različitim intenzitetom štitila jednu od tri posljednje pašuma i prvi zaštićeni prostor u Evropi.  Svijest o značaju tog prostora postojala je uvijek, ali ponekad je falilo snage i volje da se on na pravi način i čuva.

Samo šest godina nakon što je proglašen prvi nacionalni park u svijetu (Jelouston, SAD), na prostoru oko Biogradskog jezera 1878. godine nastao je Knjažev zabran, kasnije Branik kralja Nikole, a od 1952. godine NP Biogradska gora.

Navodno, prije četrnest decenija, Rovčani i Moračani su se dogvorili da knjazu Nikoli poklone svoje posjede oko Biogradskog jezera, a knjaz je taj prostor proglasio zaštićenim područjem. Pored Biogradske gore, te godine isti status su dobila još tri područja u okolini Nikšića. Prema drugoj verziji,  plemenski glavari nijesu se svojevljno odrekli svoje imovine, već je knjaz , oduševljen ljepotom prašume i  jezera, naredio da se taj prostor čuva i da se ne koristi u private svrhe. Bilo  šta od toga da je tačno, ne može se osporiti da je tadašnji crnogorski gospodar  imao ekološku viziju i dobro procijenio šta je za čuvanje i zaštitu države.

Mnogo je angdota, pričaju lokalni hroničari, iz tog perioda. Priča se kako je jedan od kolašinskih uglednih ljudi,  zadužen za brigu o Biogradskoj gori,  pitao da li može da pokosi livade na toj teritoriji, a sijeno koristi kako bi izimio stoku na Bjelasici.  Knjaz mu je, navodno, tada odgovorio da ne bi bilo lijepo da neko ko čuva takvo prirodno bogastvo, istovremeno,  ima materijalne koristi od njega. Prema nekim podacima, do kojih je u svojim istraživanjima došao Kolašinac Branislav Jeknić, zbog krađe ribe iz Biogradskog jezera, lovokradice su  bile surovo kažnjene, u nekoliko slučjeva  padele su glave.

,,U svakom slučaju,  ako se čak i uzme obzir da  neke priče i nemaju uporište u stvarnosti,  u to doba postojala je stroga kontrola prirodnih bogatstava oko Biogradskog jezera.  U knjažev zabran niti se moglo niti se smjelo. Postoje mnogobrojni dokumenti iz tog perioda koji potvrđuju  da je knjaz u svakom trenutku vodio računa šta se dešava oko Biogradskog jezera i potrudio se da to zaista bude zabran za okolno stanovništvo”,  kaže Jeknić.

Bivši dugogodišnji direktor tog NP Dragiša Dožić u izjavi za Monitor  kaže  da je sada stanje mnogo drugačije, te da nadležni za brigu o tom prostoru nijesu ni približno ažurni. On je više puta upozoravao na „pretjeranu  komercijalizaciju“ prašumskog dijela.

,,Prostornim planom Bjelasice i Komova, napravljene su bitne izmjene, kada je riječ o zaštitnim zonama parka, u odnosu na stariji dokument Prostorni plan NP Biogradska gora. Sve to pogoduje jedino profitersko-menadžerskim grupama, a prašumi prijeti devastacija”, tvrdi Dožić.

Prema njegovim riječima, tim izmjenama pretjerano jača privredna djelatnost u NP, a marginalizuje zaštitna, edukativna i naučno-istraživačka funkcija. Biviši direktor NP od odgovrnih je više puta tražio da odgovore da li se promjenom uređenja prostora i režima u planu zona obustavlja postupak kandidovanja NP za upis na UNESKO-vu listu svjetske prirodne baštine.

Ministar održivog razvoja i turizma Pavle Radulović je nedavno kazao da je  NP 2010. godine upisan na tentativnu listu Crne Gore za UNESKO. Isto je, tvrdi on, učinjeno  ove godine kad je riječ o kandidaturi bukove šume Biogradske gore, što bi omogućilo priključenje multinacionalnoj nominaciji bukovih prašuma i izvornih šuma Karpata i ostalih regija Evrope. NP je, kazao je Radulović, ozbiljan kandidat da bude uvršten  na listu ekološka mreža Natura 2000.

No Dožić  upozorava: ,,Ponašanje odgovornih u Javnom preduzeću (JP) NP Crne Gore navodi na sumnju  da sprječavaju  upis  Biogradske gore kod UNESKO-a. Sve zbog toga što bi primjenom svjetskih standarda  i normi u očuvanju zaštićenih prostora, bila onemogućena  radikalna menadžerska ponašanja i planovi grupnog profiterstva”.

On tvrdi da u  dugoj istoriji postojanja Biogradska gora sve do danas nikad  nije poslovala na principu sopstvenih prihoda. Prije svega, tvrdi Dožić, zbog toga što je prioritetan cilj bio  očuvanje jedinstvenog prašumskog rezervata.

Prema riječima direktora JP Nacionalni parkovi Crne Gore Elvira Klice, „zaštita koju je knjaz Nikola ostavio u amanet je i sada priroitet“ tom preduzeću. „Tagom dosadašnjih istraživanja težićemo tehničkom i ekološki prihvatljivom rješenju za zaštitu Biogradskog jezera”, najavio je on.  Istovremeno, pohvalio se i ovogodišnjom  rekordnom posjetom od 60.000 turista u prašumi.

Broj posjetilaca, smatra bivši direktor, ipak, treba da je u drugom planu. Prioritet bi, objašnjava Dožić za  Monitor trebalo da bude naučno istraživački rad i zaštita.

Da je saradnja sa Univerzitetom Crne Gore zapostavljena i da nije na zadovoljavajućem nivou  sa svečane akademije poručio je i dekan Filozovskog fakulteta. On je pozvao na tješnju i intenzivniju saradnju NP sa naučnom zajednicom.

Naučna zajednica je, podsjećaju poznavaoci borbe za očuvanje Biogradske gore, u prošlosti, nekoliko puta izvojevala značajne pobjede nad onima koji su htjeli ličnu materijalnu korist od tog prostora. Duga je i uspješna tradicija  odbrane prašumskog rezervata. Posebno je  daleka  1934. godina  bila vrijeme velikih iskušenja u očuvanju Biogradske gore od ambicija  rukovodilaca  privrednog giganta ŠIPAD-a, koji su namjravali da iskorištavaju stoljetnu drvnu masu. Nekoliko godina kasnije, Zetska banska uprava podnijela je Direkciji šuma iz Skoplja,  zahtjev za podizanje objekata na Biogradskom jezeru. Zahtjev je odbijen. Potom, 1958. godine Savezna komisija za fizičku kulturu SFRJ uradila je projekat za izgradnju Zimskog sportskog centra na području sadašnjeg nacionalnog parka.

„Posle duže rasprave ekspertska komisija za pregled projekta,  sa akademikom Vilotijem Blačićem na čelu, podržana naučnim institucijama, uglednim javnim i kulturnim radnicima i državnim organima za zaštitu prirode,  odbacila je projekat u cjelini. A 1965. godine Sekreterijat za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo naručio je  Elaborat o mogućnostima korišćenja Biogradske gore.  I ta ideja je osujećena  jer je u odbranu prašume ustala struka i nauka iz Evrope i tadašnje Jugoslavije“, sjeća se Dožić.

Sve to obavezuje da dobro  otvorimo oči.

                                                          Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

DRUŠTVO

HOTELI SVETI STEFAN I MILOČER I DALJE ZATVORENI: Statis optužuje premijera za prijetnje sudijama

Objavljeno prije

na

Objavio:

Javni poziv kompanije Adriatic properties na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih optužbi i kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića, kojeg potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva

 

Prepiska između predstavnika Vlade i zakupca hotelskog kompleksa Sveti Stefan i Miločer, kompanije Adriatic properties povodom zatvaranja/otvaranja hotela za ovu turističku sezonu, dostigla je krajem jula kulminaciju. Više se ne  biraju riječi i uvrede koje jedna strana upućuje drugoj.

U posljednjem u nizu javnih saopštenja kompanije Adriatic properties i Aman resorts pozvale su predstavnike Vlade na saradnju u rješavanju nezavidne trenutne situacije. Najpoznatije ljetovalište na Crnogorskom primorju i dalje je zatvoreno, uprkos poodmakloj turističkoj sezoni.

Ponovljen je zahtjev  u kojem tvrde da jedino  traže uvjerenje da mogu nastaviti da upravljaju luksuznim risortom u skladu sa međunarodnim standardima. ,,Bez upada, uznemiravanja, zastrašivanja ili oštećenja rizorta”.

Međutim, ovaj javni poziv  na saradnju pretvorio se u niz neprimjerenih kvalifikacija na račun Vlade i premijera Zdravka Krivokapića. Njega  potpisnici optužuju da utiče na rad crnogorskog pravosuđa na način da lično prijeti pojedinim sudijama u sporovima koje zakupac vodi protiv države Crne Gore i Opštine Budva.

,,U lokalnim medijima čitamo šokantne izvještaje da premijer prijeti lokalnom sudiji da će, ukoliko odluči u našu korist, zahtijevati da se protiv njega podnese krivična prijava tvrdeći da je institucija radila protiv interesa države”, navodi se u saopštenju koje su objavile Vijesti.

Da bi se zabrinuto upitali kakva se poruka ovakvim aktivnostima premijera šalje aktuelnim i potencijalnim investitorima u smislu demokratije i političke stabilnosti u Crnoj Gori.

Petros Statis nije potpisan ispod teksta saopštenja za javnost. Ali  prepoznatljiva je retorika predsjednika Odbora direktora kompanije Adriatic properties, čiji je osnivač of-šor kompanija Aidway investments Ltd, registrovana na Britanskim Djevičanskim Ostrvima.

I pored detaljne pretrage nije bilo moguće naći niti jedan tekst u medijima na temu u kojoj se pominju prijetnje premijera Krivokapića nekom od sudija. Ko je, gdje i kada objavio  takvu informaciju, Statis nije podijelio sa čitaocima. Teško je povjerovati da bi informacija o direktnom miješanju premijera Crne Gore u nadležnost pravosuđa ostala na marginama medijske scene u Crnoj Gori. Naprotiv, takva skandalozna vijest, našla bi se na naslovnicima vodećih medija i bila važna  vijest na svim TV stanicama i portalima. Ne bi bila ekskluziva tamo nekog lokalnog medija, ili onih medija koje Statis kontroliše.

Problematičan je i drugi dio neutemeljenog javnog opanjkavanja premijera, po kojem je u pitanju prijetnja lokalnom sudiji nekog lokalnog suda.

Od nižih sudova u Budvi radi samo Sud za prekršaje, dok se sporovi građana i privrednih subjekata sa teritorije opštine Budva uglavnom vode pred Osnovnim sudovima u Kotoru ili na Cetinju. U slučaju spora o kome govore u Adriatic propertiesu, navedeni sudovi nisu nadležni, pa ne može biti riječi o lokalnom sudu ni o lokalnom sudiji.

Podsjećamo, početkom jula kompanija Adriatic properties preko svojih advokata predala je Privrednom sudu u Podgorici predlog za određivanje privremene mjere kojom se državi Crnoj Gori zabranjuje da preduzima mjere i radnje koje mogu  nanijeti štetu ovoj kompaniji kao i zabranu da se vrše promjene na imovini koja je predmet Ugovora o zakupu hotela Sveti Stefan i Miločer kao i ugovora o zakupu hotela Kraljičina plaža.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

VIŠE STANOVNIKA UMIRE NEGO ŠTO SE RAĐA: Epidemija Bijele kuge u Crnoj Gori

Objavljeno prije

na

Objavio:

Korona, siromaštvo, iseljavanje, besperspektivnost neki su od razloga što je u Crnoj Gori prošle godine, prvi put od Drugog svjetskog rata, zabilježen negativni prirodni priraštaj. Negativan trend se ove godine pogoršava

 

Prirodni priraštaj u Crnoj Gori na kraju aprila bio je čak minus 1.218, a bijela kuga je prisutna u 21 od 24 opštine, pokazali su, početkom ovog mjeseca prezentovani, podaci Monstata. Od početka godine do kraja aprila rođeno je 2.178 beba, a preminulo je 3.396 građana. Pozitivan prirodni priraštaj bilježi se u Budvi gdje je broj rođenih za sedam veći od umrlih, Rožajama 13, a u Podgorici, koja je grad koji ima najviše rođenih, svega dva.

Crna Gora je prošlu godinu završila sa negativnim prirodnim priraštajem, jer je broj preminulih za 1 odsto veći od broja rođenih. To je prvi put od Drugog svjetskog rata, da je priraštaj negativan. Na kraju 2020. prirodni priraštaj je bio negativan u 17 opština, a tokom ove došlo je do povećanja negativnih trendova u još četiri grada, najviše na sjeveru zemlje. U pljevaljskoj opštini natalitet je u konstantnom padu, za šest mjeseci 2021. godine rođene su 62 bebe. U maju je rođeno 17, a u junu 10 beba. Statitički podaci govore da se posljednjih godina u Pljevljima na godišnjem nivo rađa do 200 beba, a prije dvadeset godina rađalo se i do 1.300 djece. Ove godine se prvi razred upisuje 160 đaka prvaka, a prije 30 godina upisivalo se 450.

Sa prosječnom platom od 300 eura na sjeveru ne može se planirati porodica, pa se mladi iz ovih krajeva stalno sele u inostranstvo i prema jugu države. Nezvanični, pošto zvaničnih nema, podaci govore da je Crnu Goru u posljednje tri decenije napustilo oko 150.000 građana. Nezaposlenost, male plate a ogromne cijena stanova, razlog su što se mladi u Crnoj Gori, najkasnije u Evropi, odvajaju od porodice, tek sa 32 godine.

Poslovna politika većine preduzeća je da se žene još uvijek prilikom intervjua pitaju da li planiraju zasnivanje porodice, što im se ubraja u otežavajuću okolnost. A majke su prve koje, kada nastupi kriza, ostaju bez posla.

Na sve ovo tokom prošle i ove godine nadodala se i korona kriza. ,,Kada je pandemija počela već smo imali najavu negativnih trendova kada je u pitanju priraštaj. Ta priča o koroni je bila iznenađujuća i razarajuća za društvo. Tako da su se pored svih društvenih faktora sada umiješali i biološko medicinski faktori koji su doveli do pada prirodnog priraštaja”, ocjenio je nedavno za Radio Slobodnu Evropu demograf Miroslav Doderović.

U Crnoj Gori je, do sada, od korona virusa umrlo 1624 osoba. Prema analizi Vijesti u periodu od jula 2020. do aprila 2021. svaka peta smrt bila je povezana s koronavirusom.

Prema podacima Uprave za statistiku Monstat i Instituta za javno zdravlje porast mortaliteta ne ogleda se samo u preminulima od posljedica virusa. Od jula (2020) do aprila (2021), izuzevši zvanične žrtve korone, umrlo je 535 osoba više u odnosu na petogodišnji prosjek. Kada se uporedi sa istim mjesecima 2020. i 2019. godine, umrlo je 598 osoba više.

,,Dodatan broj smrtnih slučajeva može biti indirektno vezan za koronavirus ili može biti posljedica oslabljenog pristupa zdravstvenoj zaštiti tokom kovid krize”, izjavio je za Vijesti direktor Instituta za javno zdravlje Igor Galić.

U prvim mjesecima pandemije sami pacijenti su izbjegavali odlaziti u bolnice zbog rizika od COVID19, a tokom prošle godine  imali smo zatvaranje ambulanti na sekundarnom i tercijarnom nivou, podsjeća za Monitor epidemiološkinja iz Instituta za javno zdravlje Milena Popović Samardžić: ,,Kad se tome pridruže dugoročne posljedice COVID-19 infekcije može se postaviti sumnja da konačan broj umrlih od COVIDa nije definitivan i da može biti značajno veći”.

Ona kaže da porast broja smrtnih slučajeva daje potpuniju sliku uticaja pandemije na mortalitet, što se samo iz prijavljenih smrtnih slučajeva od COVID 19 ne može zaključiti. ,,Da bismo izmjerili stvarni uticaj pandemije na moratalit pored registrovanih umrlih od COVID 19 potrebno je analizirati i excess deaths, tj. promjenu u broju umrlih u poređenju sa prosjekom za isti period prethodne godine”, kaže.

Podaci govore da je tokom 2020. umrlo 430 muškaraca i 268 žena više u poređenju sa 2019. Najveći porast u broju smrtnih slučajeva u odnosu na 2019. godinu zabilježen je starosnoj strukturi iznad 65 godina. ,,Trend rasta mortaliteta tokom 2021 nastavio je da raste. Tokom januara broj preminulih je veći za preko 200 u odnosu na isti period prethodne godine. Taj trend rasta mortaliteta se nastavio i u narednim mjesecima što samo govori o ozbiljnosti ove pandemije. Kada se uz to uzmu u obzir i dugoročne posljedice COVIDa ili nešto što je već u literaturi poznato kao long COVID a što je čest uzrok vraćanja pacijenata u bolnicu u periodu od tri do šest mjeseci nakon inicijalne pojave simptoma, ponovno zauzimanje hospitalnih kapaciteta, pa i povećan rizik od smrti u prvih šest mjeseci od inicijalne infekcije, jasno je da će konačna slika ove pandemije što se tiče broja žrtava biti mnogo ozbiljnija”, zaključuje Popović-Samardžić.

Usljed kovid krize, tokom prošle godine, jedna od preporuka Nacionalnog koordinacionog tijela za borbu protiv zaraznih bolesti bila je da parovi odgode planove za proširenje porodice.

Kovid je dodatno ogolio negativne trendove koji odavno traju, a koje država do sada nije preduprjeđivala. Nakon što su početkom ovog mjeseca  objavljeni alarmanti podaci o padu nataliteta, reagovala je jedino Socijalistička narodna partija koja je poručila da nova vlast rješavanju problema negativne stope prirodnog priraštaja mora pristupiti krajnje ozbiljno, jer se radi o trendovima koji bi upalili „crveni alarm“ i kod država sa neuporedivo većim brojem stanovnika. U većini ostalih partija alarm se pali samo na priče iz davnina.

Sredinom aprila je objavljeno da će se pitanjima koja se tiču nataliteta baviti skupštinski odbor za Rodnu ravnopravnost.

Dugoročne prognoze, koje su još 2017. godine objavile Ujedinjene nacije govore da će u 2100. Broj stanovnika u Crnoj Gori biti za 200.000 manji nego danas i iznositi 437.000 ljudi. Polovinu stanovništva će činiti stariji od 60 godina.

Predrag NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

ZNACI: Vakcinacija zakočila

Objavljeno prije

na

Objavio:

U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru, najavljuje epidemiološkinja Milena Popović-Samardžić

 

U Crnoj Gori je do srijede prvu dozu vakcine primilo 165.022 građanina (36,1 odsto punoljetnog stanovništva), a dvije doze 147.184 (32,2 odsto). Od 4. maja, kada je počela masovna vakcinacija protiv korona virusa, ukupno je dato 312.206 doza vakcina.

Vakcinacija ne teče brzinom kojom bismo željeli, kaže za Monitor epidemiološkinja Instituta za javno zdravlje Milena Popović – Samardžić. ,,Građani odlažu vakcinaciju za septembar. Moramo ih upozoriti da je za kompletiranje vakcinacije i konsolidaciju imunog odgovora potrebno dva mjeseca od primanja prve doze. Sada se vakcinišemo da bismo bili bezbjedni u oktobru”.

Ona ponavlja apel Instituta na građane da ne oklijevaju i ne odlažu vakcinaciju. ,,Vakcine protiv COVID-19 su bezbjedne i učinkovite u domenu prevencije teških formi bolesti i fatalnih ishoda. Efikasnost vakcina u prevenciji simptomatske infekcije izazvane delta sojem je niža nego što je bila u odnosu na alfa soj. Svaka nova mutacija virusu daje veću otpornost na vakcinu. To je upravo jedan od razloga zašto vakcinacija mora biti brža i obuhvat mora biti veći jer virus mutira u osjetljivom domaćinu”, kaže Popović-Samardžić.

Predviđa se da nas očekuje teška zima, ako se globalni proces vakcinacije nastavi ovom dinamikom i virus nastavi da mutira ovom brzinom.

,,Podsjetiću da je u Jugoslaviji tokom 1972. za mjesec dana vakcinisano 18 miliona ljudi od variole vere. U epidemiji najvažniji je brz odgovor. Vakcinacija je dobrovoljna i umnogome zavisimo od solidarnosti. Mladi ljudi koji upravljaju pandemijom vakcinisani su u veoma malom procentu. U grupi od 20 do 29 godina u procesu vakcinacije je oko 18 odsto mladih ljudi. To je  bolje nego prije mjesec dana ali i dalje nedovoljno. Tokom zimskih mjeseci jedan od važnijih oslonaca pored vakcinacije biće nam poštovanje propisanih mjera, nošenje maske u zatvorenom prostoru”, zaključuje Popović-Samardžić.

P.NIKOLIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo