Povežite se sa nama

DRUŠTVO

CRNE TAČKE EKOLOŠKE CRNE GORE: Predjeli slikani deponijama

Objavljeno prije

na

Divlju ljepotu Crne Gore, koju promoviše Nacionalna turistička organizacija, ozbiljno ugrožavaju divlje deponije.

Aleksandar Perović, izvršni direktor Ekološkog pokreta Ozon iz Nikšića, za Monitor objašnjava: ,,Tokom prve polovine 2013. godine uz primjenu savremenih tehnologija mapirali smo preko 350 ‘divljih’ deponija na kojima je dominantno odlagan komunalni otpad, ali i različite druge vrste kao što su medicinski, životinjski, elektro, gume… U njih smo uvrstili i neuređena gradska smetlišta, koja koristi većina lokalnih uprava u Crnoj Gori, a koja ne ispunjavaju zakonske uslove kao lokacije za privremeno odlaganje komunalnog otpada. Miješanje različitih vrsta otpada, pa i opasnog sa komunalnim, uslovilo je da se -po struci i nauci- cijele količine moraju posmatrati kao opasan otpad. To moramo imati na umu ako želimo projektovati uticaj na životnu sredinu”.

Uz to, kaže Perović, postoji i značajan broj divljih deponija industrijskog otpada, ostavljenih nakon propadanja fabrika, naročito na sjeveru Crne Gore. ,,Jasno je da se radi o ekološkoj katastrofi koja nesporno direktno ili indirektno negativno utiče i na zdravlje ljudi”.

Nedavno je zvanično potvrđeno da se na sanitarnim deponijama u Crnoj Gori godišnje odloži 128.051 tona komunalnog otpada, što je 58,78 procenata od ukupno stvorenog.

,,Na privremenim odlagalištima završi 4.998, a na ‘divljim’ deponijama oko 36 procenata ili gotovo 80.000 tona smeća”, saopštila je novinarima prošle sedmice državna sekretarka u Ministarstvu održivog razvoja i turizma Daliborka Pejović.

Prema njenim riječima nisu poznate lokacije na kojima završi oko 26.000 tona otpada.

Pejović je istakla da se u Crnoj Gori selektuje malo otpada u odnosu na evropske standarde: ,,Otpad se organizovano razdvaja samo u Podgorici, Herceg Novom i Kotoru, i to tek 2,66 odsto od ukupnih količina”.

Ona je iznijela i podatak da od 21 crnogorske opštine njih 13 imaju planove upravljanja otpadom. Državna sekretarka kaže da će za realizaciju državnog plana upravljanja otpadom, onako kako je sada definisan, biti potrebno 90 miliona eura. Inače, prošle godine iz Crne Gore je izvezeno oko 40.000 tona otpada.

Šef Delegacije Evropske unije u Podgorici Mitja Drobnič

izjavio je prije nekoliko dana da Crna Gora u sadašnjoj fazi evropskih integracija mora da donese najbitnije strateške odluke u sektoru upravljanja otpadom.

,,Svjedoci smo da širom Crne Gore postoje brojne divlje deponije, koje predstavljaju rizik po zdravlje i životnu sredinu”, upozorio je Drobnič, i kao jedan od takvih primjera naveo je deponiju Vasove vode u Beranama.

Podsjetimo: mještani Beransela, u blizini deponije Vasove vode, devet puta su blokirali to smetlište boreći se za Ustavom zagarantovano pravo i jedno od temeljnih ljudskih prava – pravo na zdravu životnu sredinu.

Prošlog utorka Daliborka Pejović je, na regionalnom sastanku u Beranama o uspostavljanju održivog modela upravljanja otpadom, kazala da Vlada nije odustala od sanacije Vasovih voda i da će taj projekat biti realizovan nakon izrade projektne dokumentacije.

Alijansa za zdravlje i životnu sredinu (HEAL), vodeća evropska organizacija koja se bavi uticajem životne sredine na zdravlje u Evropskoj uniji, saopštila je 16. decembra da više od deset hiljada ljudi godišnje umre u Srbiji i Crnoj Gori zbog zagađenja vazduha, a da su Pljevlja lider među najzagađenijim mjestima u Evropi. Tog dana zagađenje vazduha u Pljevljima bilo je jedanaest puta veće od dozvoljenog!

U pljevaljskoj opštini postoje dvije deponije – Maljevac i druga u mjestu Gradac.

Procjenjuje se da se na deponiji Maljevac, u blizini Pljevalja, nalazi oko 11 miliona kubnih metara pepela i šljake. Prema podacima Instituta za matematiku i fiziku Univerziteta Crne Gore iz 1988. godine, sa ugljem u TE Pljevlja sagori 3,1 tona uranijuma i 3.500 kilograma radioaktivnog torijuma. Ti podaci su dugo skrivani od javnosti, a objavila ih je ekološka NVO Breznica iz Pljevalja, nakon trinaest godina.

,,Niko ni do danas nije pozvan na odgovornost, niti se nešto, s tim u vezi, značajno promijenilo”, kaže direktor Breznice Milorad Mitrović.

,,Deponija Maljevac nikada nije radila u zakonom predviđenim okvirima. Nikada nije dobila ni dozvolu za rad. Dakle, ta deponija opasnog otpada trideset godina emituje i proizvodi ogromno i pogubno zagađenje. Na Maljevcu su u protekle tri decenije pljevaljske elektrane deponovale preko osam miliona tona pepela i šljake”, tvrdi Mitrović.

U mjestu Gradac, 24 kilometra od Pljevalja, nalazi se deponija sa oko četiri miliona tona veoma toksičnog i opasnog otpada, koji je godinama prepušten sam sebi.

,,Više zagađivača, rušitelja zdravlja i okoline na ovako malom prostoru, mislim da nema nadaleko”, kaže Mitrović.

Dijelovi kopa Potrlica u kojima je okončana eksploatacija uglja figuriraju kao potencijalna lokacija za deponovanje pepela i šljake iz pljevaljske Termoelektrane. To bi praktično značilo da će deponija biti udaljena manje od kilometra vazdušne linije od centra grada.

Sada se najavljuje stvaranje ,,nacionalne” deponije opasnog otpada, ali zanimljivo je da „nacionalnih” deponija opasnog otpada nema u Prostornom Planu Crne Gore do 2020. godine.

Iako je prije 23 godine proglašena prvom ekološkom državom na planeti, Crna Gora se suočava sa raznim ekološkim problemima, a u nekim oblastima, kao što je upravljanje otpadom, stanje je katastrofalno. Ideja da Crna Gora bude ekološki uzor guši se u zagađenom vazduhu i smeću. Zajedno sa ljudima. I sa imidžom Crne Gore kao turističke zemlje prepoznatljive po divljoj ljepoti.

Skupi nemar

,,Sistemski pristup u rješavanju problema nekontrolisanog odlaganja otpada podrazumijeva kvalitetnu strategiju i širok front institucija koje bi morale da se aktivno uključe i efikasno rade, a to je ovdje još nerealna priča. Već duže radi se na novoj strategiji upravljanja otpadom, nacrtu državnog plana, izmjenama i dopunama zakona o upravljanju otpadom. Kao neko ko aktivno učestvuje u svemu tome moram reći da je proces konfuzno vođen, što svjedoči i današnji ‘zamrznuti’ status”, kaže Aleksandar Perović. Da bismo realno mogli pričati o količinama generisanog i prikupljenog otpada, naglašava Perović, moramo imati precizne podatke na osnovu kojih bi se utvrdio i analizirao i njegov sastav, a to u Crnoj Gori nemamo. Sada se koriste podaci koje dostavljaju javna komunalna preduzeća na osnovu njihovih iskustava, a tu treba imati u vidu da nijedna opština nije potpuno pokrivena komunalnim uslugama. ,,Ukoliko bi problematici otpada dali prioritet oni koji donose odluke na najvećem nivou, mislim da bi se stanje relativno brzo moglo značajno unaprijediti. Takvu procjenu zasnivam na činjenici da smo mali sistem i da su količine otpada koje generišemo mnogo manje nego tamo gdje su razvijenije ekonomije”, ocjenjuje Perović. Sigurno je: nemar nadležnih institucija i ignorisanje problema u oblasti upravljanja otpadom skupo će nas koštati. To se danas odražava i kroz ekonomske i kroz ekološke parametre.

Švedski recept

Švedska je uvijek bila korak ispred svojih susjeda kad je riječ o smanjenju štetnog uticaja na okolinu. Kako bi proizvela energiju, Švedska pomoću spalionica pretvara smeće u energiju, koju koristi cijela država. Time se Šveđani rješavaju smeća prije nego što se nakupi i proizvode električnu energiju bez iskorištavanja fosilnih goriva. Švedska je počela i da uvozi smeće iz susjedne Norveške. Dosad je uvezeno 881.000 tona. Ovaj recept koji koristi Švedska ne može se tako lako kopirati i drugdje. Pogotovo ne na geografski neprikladnom području gdje nakon dana spaljivanja smeća nastane još veća hrpa otpada.

Veseljko KOPRIVICA

Komentari

DRUŠTVO

POLITIKA ISPRED TURIZMA: Sezona pod prinudnom upravom

Objavljeno prije

na

Objavio:

Sa nivoa Nacionalne turističke organizacije nema validnih procjena o uspješnosti ovogodišnje turističke sezone. Procjene su se pravile na osnovu unaprijed ugovorenih hotelskih kapaciteta i potražnje na tržištu. U crnogorskom turizmu nema više ugovorenih kapaciteta, nema velikih turoperatora i čarter linija. NTO najavljuje dobar buking iz Velike Britanije iako nijedan turoperator iz te zemlje ne radi organizovano Crnu Goru

 

Turizam je glavna privredna grana u Crnoj Gori. Budva je  centar crnogorskog turizma u kojem se ostvaruje oko 50 odsto ukupnog prihoda. Ta opštepoznata činjnica nije bila presudna za  određivanje datuma održavanja lokalnih izbora u Opštini u kojoj je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava.

Izbori su bili zakazani za 5 jun. kako bi se uzavrela politička situacija u gradu stabilizovala i sva pažnja novoizabrane vlasti usmjerila na djelatnost od čijih prihoda se puni gradska kasa i od koje zavisi ukupan razvoj grada. Međutim, politički interesi stranaka nove parlamentarne većine kojima izbori početkom juna nisu odgovarali, stavljeni su iznad  turizma i ekonomije.

Lokalni izbori u Budvi pomjereni su za 23. oktobar, što znači da će tokom čitave turističke sezone najvažniju turističku opštinu voditi pet Vladinih povjerenika sa svim ovlašćenjima koja po zakonu imaju i legalno birani odbornici.

Kako će Budva u predstojećoj sezoni funkcionisati bez potpune vlasti i učešća predstavnika građana, teško je prognozirati. Turistička sezona 2022. jedna je od najneizvjesnijih jer počinje u jeku rata koji bukti usred Evrope, u Ukrajini, i velike ekonomske krize koja je uslijedila. Crnogorski turizam ovoga ljeta ne može da računa na najbrojnije turiste iz Ukrajine i Rusije koji su u ukupnom turističkom prometu naše zemlje učestvovali i do 30 procenata.

Zbog rata u Ukrajini, kome se ne nazire kraj, i obostranih ekonomskih sankcija koje su Crna Gora i Rusija jedna drugoj uvele, suspendovan je avio-prevoz sa ovih destinacija za aerodrom Tivat. Za ljetovanje u Crnoj Gori opredijeliće se uglavnom oni Rusi koji imaju nekretnine u Crnoj Gori. Dolazak na Crnogorsko primorje postao je za Ruse preskup, putuje se preko Beograda i Istanbula sa kartom koja staje više od 1.000 eura.

Hotelijeri i vlasnici privatnog smještaja nadaju se da će gubitak istočnog tržišta biti nadoknađen pronalaskom novih emitivnih destinacija i uvođenjem sezonskih avio- linija ka Sjevernoj i Zapadnoj Evropi. Ipak nisu preveliki optimisti da će se nakon  pandemije koja je obilježila prošlogodišnju sezonu i novih okolnosti rata i ekonomske krize koja trese veliki broj zemalja, dostići nivo turističkog prometa iz 2019. godine.

Branka PLAMENAC
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IZBORNI GALIMATIJAS: Po volji vladajuće većine

Objavljeno prije

na

Objavio:

Već zakazani lokalni izbori u jeku turističke sezone, objedinjeni su i odloženi za oktobar. Iz nove vladajuće većine objasnili su da društvo treba relaksirati neprestane izborne trke, dok opozicija tvrdi da se radi o bježanju od izvora. Iz dijela nevladinog sektora, kao i ranije, upozoravaju na nezakonitost

 

 I pored toga što je predsjednik Crne Gore Milo Đukanović raspisao lokalne izbore u više crnogorskih opština koji su trebali da se održe u jeku turističke sezone, bar turisti mogu da odahnu – do njih neće doći. Nova parlamentarna većina se potrudila da izbore objedini i odloži za oktobar, sve slijedeći DPS praksu nedržanja zakona kao pijan plota. Nova opozicija upozorava na hajdučiju i pravni haos i poentiraju da je odluka politička jer novoj većini u ovom trenutku ne odgovaraju izbori.

Krenimo redom. Skupština Crne Gore je 5. maja usvojila dopune Zakona o lokalnoj samoupravi kojima je predviđeno da se izbori u 14 gradova objedine i odgode do 30. oktobra. Dopune, za koje je glasalo 45 poslanika, protiv je bilo 16, su predložili članovi nove parlamentarne većine iz SNP-a, URA-e, DPS-a, Bošnjačke stranke i SDP-a.

Predlagači zakona iz redova nove parlamentarne većine pozvali su se na javni interes da građani na lokalnim izborima glasaju istog dana, te na potrebu građana i društva da se ne bude non-stop u izbornoj kampanji. Upozorili su i da iza objedinjavanja izbora u jednom danu stoje Evropska komisija, OEBS i ODIR, te da je to jedna od preporuka iz posljednjeg izvještaja Evropske komisije.

Da je ovo zakon o bježaniji od izbora, tvrde sada opozicione Demokrate. Oni tvrde da je ovo akt bez presedana kojim se uvodi pravni haos u izborni sistem. Demokratski front (DF) je napustio sjednicu Skupštine zbog, kako su kazali, pravnog nasilja vladajuće većine, uz najavu vaninstitucionalne borbe.

Predsjednik Đukanović, koji je već raspisao izbore za Bijelo Polje i Šavnik za 12. jun, za 5. jun vanredne u Budvi, Tivtu, a redovne u Plužinama i Žabljaku, vratio je Skupštini dopune zakona. On je upozorio da bi odluka vladajuće većine, u kojoj je sada i njegov DPS, mogla ,,otvoriti više bitnih pravnih pitanja, odnosno nedoumica, koje nastaju u karakterističnim političkim situacijama, uz pretpostavljenu refleksiju na polje crnogorskog ustavnog sistema i postulata ustavnog prava uopšte”.

Novi premijer Dritan Abazović je na ovu odluku Đukanovića odgovorio da će skupštinska većina ponovo izglasati dopune i da će Đukanović morati da ih potpiše.

,,Ukoliko Skupština ponovo usvoji isti zakon, predsjednik je dužan da ga proglasi”, kazao je u izjavi Pobjedi Đorđije Blažić, dekan Fakulteta za državne i evropske studije.

Nakon što su poslanici Skupštine Crne Gore i drugi put usvojili dopune Zakona o lokalnoj samoupravi, Đukanović ih je, poštujući zakonsku proceduru, potpisao.

Blažić je upozorio na pravni galimatijas koji može izazvati pravne i institucionalne probleme u funkcionisanju pojedinih državnih organa, ali i lokalne samouprave: ,,Pravni sistem se ne prilagođava interesima partija već građanima i sa takvom praksom se mora prekinuti”.

Saga oko lokalnih izbora je upravo pokazatelj kako se sve podređuje partijskim interesima. Dopune Zakona o lokalnoj samoupravi prvi put su povučene iz skupštinske procedure u novembru, iako su njegovi potpisnici bili svi predstavnici tadašnje vlasti. To se desilo nakon što koalicija Crno na bijelo nije prihvatila amandmane SNP-a koji je trebalo da garantuju da će odluka predsjednika države o raspisivanju izbora na Cetinju, Petnjici i Mojkovcu prestati da važi.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 13. maja ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

IMPROVIZACIJA VLASTI U TURISTIČKOJ METROPOLI: Budva u rukama povjerenika

Objavljeno prije

na

Objavio:

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je izbore u ovim opštinama za 05. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja

 

Da od lošeg može biti gore pokazuje politička situacija u Budvi u kojoj je na snazi prinudna uprava, koja se dodatno usložnjava ukoliko Skupština Crne Gore usvoji predlog za odlaganje lokalnih izbora u većini crnogorskih opština za 30. oktobar.

Odbor za politički sistem, u srijedu 4. maja, predložio je usvajanje Predloga zakona o dopuni  Zakona o lokalnoj samoupravi kojim bi se omogućilo odlaganje održavanja izbora u Podgorici i 13 opština u kojima su oni zakazani ili se očekuje njihovo zakazivanje u redovnom zakonskom roku, sa obrazloženjem stvaranja normativnog okvira za održavanje svih lokalnih izbora u jednom danu. Predlog su podržali poslanici partija nove parlamentarne većine, DPS, SDP, URA i SNP.

Pomjeranje lokalnih izbora preko utvrđenog zakonskog roka za njihovo održavanje i određivanje datuma koji odgovaraju partijama koje kroje aktuelnu većinu u parlamentu, predstavlja grubo kršenje izbornog zakonodavstva i pravila fer i poštene izborne utakmice. To je akt samovolje i straha od raspoloženja birača koje pokazuju najnovija istraživanja javnog mnjenja,  ocjenjuju predstavnici stranaka koji se tome protive.

Odlaganje izbora za oktobar posebno pogađa primorske opštine Budvu i Tivat u kojima je raspušten lokalni parlament i uvedena prinudna uprava. Predsjednik Milo Đukanović raspisao je vanredne izbore u ovim opštinama za 5. jun. Političke partije već su započele izbornu kampanju. U obavezi su da izborne liste za odbornike u lokalnim parlamentima predaju najkasnije do 11. maja. Očekivalo se da će Odbor za politički sistem napraviti izuzetak za ove dvije opštine i potvrditi zakazani termin izlaska građana na birališta, kako bi u predstojeću turističku sezonu startovale sa novom lokalnom upravom, ali to u predlogu nisu učinili.

Ukoliko se izbori ne održe u zakazanom terminu, dvije turističke opštine ne mogu ostati u rukama povjerenika Vlade duže nego što je Zakonom o izboru odbornika i poslanika predviđeno. A to je najduže do 100 dana od dana raspisivanja izbora. Đukanović je izbore u Tivtu raspisao 12. marta a u Budvi 02. aprila ove godine.

Nakon isteka maksimalnih 100 dana prinudne uprave, opštine Budva i Tivat našle bi se u zoni bezvlašća ili nezakonite i neustavne improvizacije vlasti sa povjerenicima kojima je istekao mandat, tokom trajanja čitave turističke sezone, odnosno punih šest mjeseci.

Solomonsko rješenje za vakum koji bi nastupio u Budvi i Tivtu odlaganjem izbora bez preciziranja datuma održavanja, odnosno najkasnije do 30. oktobra, po ispravljenom predlogu predlagača izmjene Zakona, riješio bi se produženjem mandata povjerenika do konstituisanja nove skupštine, kad god to bilo.

Skupštinu Budve vodi Odbor povjerenika od 5 članova koji trenutno predstavljaju zakonodavnu vlast u najvećoj turističkoj opštini u zemlji. To su pojedinci izabrani na konkursu Ministarstva javne uprave, digitalnog društva i medija, iza kojih ne stoji volja građana. Konkurs je raspisan po kriterijumima koje je odredilo Ministarstvo javne uprave jer Zakon o lokalnoj samoupravi nije propisao način i kriterijume za izbor kandidata za ovo Vladino tijelo kome su data ogromna ovlašćenja.

U fotelji predsjednika Skupštine opštine Budva tako se, putem konkursa, našla Sonja Vukićević, mašinska inženjerka iz Budve, kao predsjednica Odbora povjerenika. Nije ispoštovan uslov konkursa po kome su „prioritet stručne reference iz oblasti prava, ekonomije ili sistema lokalne samouprave“. Odbor povjerenika ima sve nadležnosti lokalnog parlamenta propisane čl 38. Zakona o lokalnoj samoupravi. To u praksi znači da tih pet lica, dva člana iz reda zaposlenih u ministarstvima i tri iz Budve, upravljaju Opštinom čiji je budžet težak oko 40 miliona eura.

Scene iz budvanske skupštinske sale  postale su nadrealne. Dok su 33 odbornika budvanskog parlamenta kao predstavnici izborne volje građana Budve izražene na izborima 30. avgusta 2020. raspuštanjem Skupštine poslati kućama, petoro ljudi izabrani putem javnog konkursa sjede u odborničkim klupama i vode grad. Ako im se „rok važnosti“ produži do oktobra, opština Budva ulazi u stanje bezakonja.

Odbor povjerenika može donositi sve pravne akte Opštine, stratešeke planove razvoja, programe uređenja prostora, budžet i završni račun budžeta…Odbor raspolaže nepokretnom imovinom Opštine, odlučuje o finansijskom zaduživanju i davanju garancija, potvrđuje mandate odbornicima, bira i razrješava predsjednika Skupštine i predsjednika Opštine Budva i razmatra i usvaja izvještaj o radu predsjednika. Mogu odlučivati o zaradama lokalnih funkcionera i službenika… Otvorene su im sve mogućnosti, pa i za eventualne zloupotrebe.

Prinudna uprava  u Skupštini rezultat je političke nesposobnosti Demokratskog fronta i Demokrata u Budvi. Sa ukupno osvojenih 20 odborničkih mandata imali su lagodnu većinu za formiranje vlasti i podizanje Budve iz pepela koji je ostao iza trodecenijske vlasti DPS-a i njenih satelita. Sada DPS ponovo odlučuje i produžava agoniju lokalne samouprave u Budvi odgađanjem izbora na duži rok.

Bogata turistička metropola nije zaslužila ovakav krah avgustovske izborne pobjede. Lične sujete i pogrešna predstave o sopstvenoj moći pojedinih stranačkih prvaka, bile su preče od poštovanja birača. Nisu bili u stanju da formiraju funkcionalnu vlast u gradu koji raspolaže godišnjim prihodima  od nekoliko desetina miliona eura. Duže od godinu i po dana turistički grad je blokiran,  bez uticaja javnosti na razvojne, kulturne i društvene procese. Kao da su stanovnici Budve i lokalna uprava dva odvojena svijeta, bez dodirnih tačaka i zajedničkih interesa. Vlast, oličena isključivo u jednoj osobi, predsjedniku Opštine Marku Batu Careviću, postala je dovoljna sama sebi.

Uprkos drugačijim očekivanjima, prinudna uprava nije ugrozila fotelju predsjednika  Carevića. Čini se da je njegova pozicija sa povjerenicima jača nego što je bila ranije, sa legitimnim predstavnicima građana, izabranim odbornicima političkih partija. Sada i formalno sam upravlja najvećom turističkom opštinom na Crnogorskom primorju.

Branka PLAMENAC

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo