Povežite se sa nama

OKO NAS

KAKO ŽIVE MJEŠTANI KRALJSKIH BARA: Selo u koje dolaze samo koncesionari

Objavljeno prije

na

Decenije pustošenja prirodnih bogatstava Potkomlja gotovo su ugasile život u  kolašinskom selu Kraljske Bare.  Nebriga sa lokalnog i državnog nivoa, tvrde mještani,  urušila je i ono što su sami gradili tokom druge polovine XX vijeka

 

Za mještane kolašinskog sela Kraljske Bare, ispod Komova,  javnost, od sredine jula,  zna po odlučnoj namjeri da zaustave gradnju malih hiroelektrana (mHE) na vodotocima Ljubaštica, Crnja  i Čestogaz.   Zahvaljući tome, poslije dugo vremena,  u selo su došli i predstavnici Vlade i Opštine, novinari, aktivisti NVO…

Do tada, pričaju mještani, u „zaboravljeno  i od nadležnih ignorisano selo“ dolazili su samo konecesionari i šumokradice da nešto uzmu. Prije nego što su riješili da njihove vodotoke stave u cijevi,  decenijama iz tog kraja  kamioni koncesionara odvozili su  drvnu građu, ostavljali pustoš oko sela, uništavali puteve. Paradoks Kraljskih Bara, pričaju mještani, je u tome što „selo živi  samo kad dođu mašine, koji uzimaju svaku budućnost i smisao života tog   kraja“.

„Kada se snijeg otopi,  putevi okopne,  nagrnu tada silni šumski koncesionari u totalnu sječu, a 40-tonski kamioni sa prikolicama, „udrobe“ i asfalt i makadam. Dolaze ovamo i „neobilježenim“  kombijima i sijeku sve što mogu pored puta. Ove godine kraj je „živnuo“  i kad je mehanizacija koncesionara počela devastaciju rječice Čestogaz. Nezasitost ljudi koji dolaze u ovaj kraj vidi se i po prečniku cijevi,  koje su planirali da postave. Suprotno onome što su sami tražili u dozvolama, lageruju cijevi većeg prečnika. Sve to rade  u Parku prirode Komovi,  zakivajući tako  posljednji ekser u posmrtni kovčeg daljeg razvoja i života ovog kraja“- kaže za Monitor vlasnik imanja u tom selu  Vladimir Novović.

Prema nezvaničnoj statistici predsjednika Mjesne zajednice  Milovana Labovića,  tokom miunulih  pet – šest godina,  40 mladih bračnih parova napustili su svoje rodno selo tražeći, širom države ili regiona, mjesto gdje se lakše živi i jednostavnije „podižu djeca“.

„Decenijama se iz ovog kraja samo uzimalo, a rijetko kad šta vratilo. Decenijama smo svjedoci urušavanja onog što smo podigli sopstvenim rukama. Dugo se borimo da na ovom području preživimo od onoga što nam je bog dao.  Nijesmo imali gotovo nikave koristi čak ni od koncesionih naknada, uplaćenih u državni i opštinski budžet“, kaže sagovornik Monitora.

Prve eksploatacije šume u tom dijelu kolašinske opštine počele su odmah poslije Drugog svjetskog rata.  Do početka 90-ih godina prošlog vijeka mještani su, objašnjava Novović, i imali neke koristi od toga.

„Odmah poslije rata  gazdovanje  i sječu obavljalo je  preduzeće Jela iz Andrijevice. Do 1953. godine gazdovanje pripada ŠIK Tara, a od 70-ih OUR-u Vranjak. Do početka 90-ih značajan broj meštana našao je zaposlenje i ostvario penziju u tom preduzeću. Tih godina pravo na penziju iz šumarstva  ostvarivalo je oko 75 mještana, a do sredine 90-ih bilo je  i oko 30-ak radnika u stalnom radnom odnosu. Od tada pa nadalje počinje nekontrolisana sječa. Danas, sa ovog područja su u šumarstvu radno angažovana samo dva mještanina“, kaže on.

Proglašenje  Parka prirode Komovi, kojem pripadaju okolina sela i katuni, na kojima izdužu stoku, prošle godine dalo je za pravo mještanima da se nadaju boljim danima. Priznaju, nije ih ostavilo ravnodušnim ono što je pisalo na papirima o  zaštiti tog područja.  Ponadali su se turistima  i  ulaganjima države. Umjesto toga stigla je mehanizacija da gradi mHE.

U „centru“ Kraljskih Bara nekoliko ruiniranih objekata svjedoče istovremeno i  o nekadašnjem životu, ali i o sadašnjem propadanju sela. Barani odavno nemaju prodavnicu, pa  čak ni prostor gdje bi održali sastanak Mjesne zajednice. Dom za zborove građana,  koji su izgradili 1972. godine, odavno je, kaže Novica Dragojević, nekom čudnom logikom administracije,  sada vlasnišvo Ministarstva prosvjete. Nemaju  pravo ni da se okupe u Domu, a novi vlasnik ne brine o objektu. Nekada u tom objektu redovno su organizovane igranke, kino projekcije, razne kulturne manifestacije… Sredinom 70-ih godina prošlog vijeka samodoprinosom sagradili su i biblioteku. Prije četiri decenije to je bila zvanično naljepša  seoska biblioteka na prostoru bivše Jugoslavije.  Školu,  priča Dragojević, takođe su podigli mještani. Svojim rukama i novcem kaptirali su  izvor i doveli vodu za taj objekat.

Mateševo, Vranještica i Kraljske Bare još 1969. godine su  „svojim trudom i parama  doveli struju od Kolašina“. Dugih 20 kilometara trase probili su gotovo bez ičije pomoći.

„Prvi stubovi su bili neimpregnisani. Svaki mještanin  je za glavni vod dao po osam  stubova. Žica sa glavnog voda do kuće je plaćana  lično. U drugoj fazi dobijeni su impregnisani stubovi. Mještani su za lokalne i lične priključke sa glavnog voda bili  dužni da daju pet običnih za  jedan inpregnisani stub. To je važilo samo za naš kraj“, priča Dragojević o još jednoj „nepravdi nadležnih prema tom dijelu Potkomlja“.

Nepravda je, objašnjava Novović, i što su im putevi zimi često neprohodni. Put koji prolazi kroz taj  kraj,  država je prije nekoliko godina  prekategorisala iz prve u petu kategoriju. Novoj kategorizaciji odgovara i pažnja koja se toj saobraćajnici poklanja prilikom održavanja.

„Prije nekoliko decenija, kada nije bilo kamiona od 400 KS, kada nije bilo mehanički upravljivih raonika i prskalica za so,  nije bio neprohodno zimi tim putem.  Snijeg se čistio ručno, lopatama. Putari su dijelili dionice puta mještanima, a oni svaki svoju održavali put čistim i prohodnim. Što ručno lopatama, što uz pomoć konja i volova, vukući takozvane ‘voze'… Sada,  po tri četiri mjeseca, regionalni put bude neprohodan“, tvrdi Novović.

Od svega, objašnjava predsjednik Mjesne zajednice,  ipak najviše boli pokušaj da im „napadnu i vode“.  Kako su nedavno kazali iz Savjeta Parka prirode Komovi, Ljubaštica, Crnja i Čestogaz su jedini vodotoci ispod te planine koji nijesu stavljeni u cijevi. U Kraljskim Barama te tri rječice, kaže Labović, garancija su života.

„Sa tih rijeka vjekovima se  stoka pojila, a ljudi je koristili za sve što im je potrebno. Ljudi su se dogovarali, pa plavili svoja imanja naizmjenično, ekonomično, čuvajući svaku kap, naročito u ljetnjim mjesecima…  Danas su vode ovog kraja napadnute od strane onih koji možda i ne znaju šta one znače.  Napadnute na samim vodoizvorištima, gdje se ne ostavlja ni najmanja šansa da voda ide svojim tokom dalje niz korito, ponire u ovu podkomovsku zemlju i da ponovo negdje izvire i bude izvor životu. Zbog toga smo odlučni – vodu ne damo ni kap“, objašnjava Labović bunt svojih komšija.

Prema njegovim riječima 23 porodice, sa 78 punoljetnih članova, odlučne su u namjeri da ne dozvole mehanizaciji da uđe u vodotoke. Po nekoliko mještana,  od sredine jula, svakodnevno stražari na mjestu gdje je investitor zakopao prve cijevi za buduću mHE.  Ne dozvoljavaju nastavak radova. Odbrana rijeka je, objašnjava Labović , posljednja šansa da Kraljske Bare  prežive. To su minule sedmice objasnili i ministarki ekonomije Dragici Sekulić, koja je došla u najavljenu posjetu, ali i predsjedniku i potpredsjedniku Opštine Milosavu Bulatoviću i Danilu Medenici, koji su prisustvovali jednom od protesta na Čestogazu.

                                                          Dragana Šćepanović

Komentari

Izdvojeno

CRNOGORSKA NAUKA JOŠ KASKA ZA EVROPOM: Uspješni samo na papiru

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je u posljednjem izvještaju EK dobila uslovno pozitivnu ocjenu za oblast nauke, jer je prva u regionu izradila i usvojila Strategiju pametne specijalizacije. No, nema razloga za preveliko zadovoljstvo, jer  primjena tok dokumenta tek preostaje

 

Dok su gotovo sve oblasti u Crnoj Gori dobile lošu ocjenu u Izvještaju o napretku, Evropska komisija (EK) je jedino pohvalila oblast nauke i istraživanja. Dobar napredak je, kažu, postignut usvajanjem Strategije pametne specijalizacije i značajnim poboljšanjem učešća u okvirnom programu Horizont 2020 (najvećem EU programu za istraživanja i inovacije).

Međutim, iako je dobila uslovno pozitivnu ocjenu Evropske komisije, crnogorska nauka i dalje kaska za evropskim standardom. U samom izvještaju navode da je zabilježen rast ulaganja u nauku sa 0,37 odsto u 2017. godini, na 0,5 odsto bruto društvenog proizvoda u 2018. godini, ali da većina ulaganja dolazi iz javnih fondova. Naveli su da samo 2,2 odsto malih i srednjih preduzeća ulaže u nauku i razvoj, dok je taj prosjek mnogo veći u Evropskoj uniji – 22 odsto.

Oni su Crnoj Gori preporučili da, nakon što je prva usvojila Strategiju pametne specijalizacije (S3), da počne sa njenom primjenom od naredne godine. Riječ je o novom konceptu ekonomskog razvoja koji kombinuje ekonomski sa naučno-istraživačkim i inovativnim kapacitetom zemlje, kako bi identifikovao oblasti u kojima država ima realne šanse da bude konkurentna u odnosu na tržište šire od nacionalnog.

„U junu 2019. godine Crna Gora je prva zemlja u regionu koja je usvojila Strategiju pametne specijalizacije (S3) za peiriod 2019-2024. i daje prioritet oblastima poljoprivrede, energetike, zdravstva, turizma i ICT-a. Ona ima veliku političku podršku i, uz pažljivo upravljanje i praćenje, ima potencijal generisati ekonomski rast razvojem konkurentskih prednosti zemlje inovativnim pristupom. U tu svrhu, Crna Gora bi trebala slijediti tehničke preporuke koje proizilaze iz uslovne pozitivne ocjene Evropske komisije i osigurati održivu i blisku suradnju između svih relevantnih sudionika“, navodi se u izvještaju.

Međutim, kroz istoriju pregovora o članstvu u Evropskoj uniji Crna Gora je ispoštovala preporuke i donijela niz dobrih zakona i strategija, koje su ostale dobre samo na papiru. Vodeći ekspert na izradi strategije (SR) Nina Radulović, koju je kao konsultanta angažovalo Ministarstvo nauke, se pribojava da dokument ne ostane „pro forma“, kakve su do sada bile brojne crnogorske strategije. Ona se, međutim, nada da će nova vlast prepoznati svoju šansu za uspjeh u ovoj priči, ali i generalno ozbiljnije pristupiti strateškom okviru.

„I ova strategija, kao i svaka druga je samo dobar ’plan za budućnost’, ali ako ga ne sprovedite u djelo ništa nijeste uradili… Kada je u pitanju crnogorska S3, ona je ’ispregovarana’ direktno sa Evropskom komisijom, tako da je praktično obavezujuća za bilo koju opciju na vlasti u periodu primjene, a u kontekstu pristupnih pregovora. Kod nas su do sada strategije, nažalost, uglavnom bile ’pro forma’“, kazala je ekspertkinja za Monitor.

Ona smatra da je stanje u oblasti nauke „daleko od zadovoljavajućeg“, nalazeći argumente u statistici.

„Dovoljno je reći da je prosječna evropska potrošnja na istraživanje i razvoj u odnosu na društveni bruto proizvod 2,06 odsto, dok Kinezi troše neznatno više, a USA to čini za skoro čitav procenat. Ovo su posljednji uporedivi podaci iz 2017. godine po kojima Crna Gora troši svega 0,35 odsto BDP-a. Privremeno preusmjeravanje simboličnih sredstava iz drugih resora ka nauci i pozitivan trend uspješnosti naših naučnika prilikom apliciranja za ino-fondove (Horizont) posljednjih godina rezultiraju pomakom nabolje, ali o stanju u ovoj oblasti kod nas statistika govori dovoljno sama po sebi. Zato je i ’zeleno svjetlo’ Evropske komisije u ovom slučaju samo ’uslovno’“.

Ivan ČAĐENOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30 oktobra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

PROPADA VAŽAN DIO KOLAŠINSKOG KULTURNOG NASLJEĐA: Arhitektonski ponos pretvoren u ruine

Objavljeno prije

na

Objavio:

Najstarije kolašinske zgrade pretvorene su u ruševine. Čak je i njihovo uklanjanje neizvodljivo. Kuću Marića i zgradu Gorštaka Opština je prodala,  a vlasnik svih ovih godina nije našao način da ih adaptira

 

Opština nemoćna, državi se ne žuti, vlasnici na haju. To su, najkraće rečeno, i razlozi zbog zbog kojih su nekoliko objekata u centru Kolašina  ruine, opasne za prolaznike. Većina tih zgrada građena je početkom prošlog vijeka. Da je bilo adekvatne brige i  odgovornosti, mogle su biti sačuvane i adaptirane. Mogle su biti i urbanistički ponos grada. Sada, u zavrzlami prebacivanja odgovornosti i nadležnosti,  svi  jedva čekaju da ih se riješe. Preciznije,  godinama se traži adresa nedležna da naloži rušenje.

Stari sud, kako Kolašinci zovu polusrušeni objekat  u Ulici Boška Rašovića, već deceniju je opasnost za sve koji se nađu u blizini.  U toj  zgradi nekada je bio smještan Sreski sud, a prije nacionalizacije bila je vlasništvo poznate trgovačke porodice Marić.  Sagrađena 1901. godine, u duhu secesije, zgrada je među onima čiju su projektanti ostali anonimni. „Arhitektonsko rješenje objekata nagovijestilo je siguran raskid sa tradicionalnim graditeljskim konceptima tog podneblja“, zapisala je Draginja Kujović, kustos zavičajnog muzeja. Opština je prije 10-ak godina zgradu prodala podgoričkom preduzeću, čiji je vlasnik Nebojša Bošković, za 120.000 eura. Izdati su mu Urbanističko-tehnički uslovi (UTU) za izradu projektno-tehničke dokumentacije za rekonstrukciju objekata u postojećim gabaritima.  Pije osam godina,  najavljivani su ambiciozni planovi rekonstrukcije.  Poslovni i finasijski problemi novog vlasnika, odložili su adaptaciju. Kasnije je zgrada, koja je služila kao zalog za nevraćeni kredit, pripala i jednoj od banaka.

Brojni apeli odbornika lokalnog parlamenta, građana, a prije nekoliko  godine i inicijativa Turističke organizacije (TO), kojim je traženo uklanjnje objekta, nijesu doveli do rješenja.  Prema zakonu, Opštini su  „vezane ruke“. Čeka se da građevinska inspekcija reaguje na brojne urgencije dosadašnjih sekretara za planiranje prostora. Novu urgenciju piše i aktuelna sekretarka Ljiljana Rakočević.

„U narednih nekoliko dana poslaću još jednu urgenciju građevinskoj inspekciji od koje očekujemo i reakciju. Do sada nijesu reagovali. Zgrada je vlasništvo banke, ali zemljište je opštinsko. S obziom na to da objekat nije vlasništvo opštine, mi praktično ne možemo ništa učiniti. Prethodna sekretarka, takođe, koliko mi je poznato, pisala je urgencije. Kao što vidite, nije bilo pomaka“, kaže Rakočević za Monitor.

Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30 oktobra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

MALOLJETNICI U SVIJETU ORGANIZOVANOG KRIMINALA: Od bušenja guma do krvavih ruku

Objavljeno prije

na

Objavio:

Mladi ljudi sve češće postaju akteri kriminalnih obračuna. Kao žrtve i zločinci. Prema zvaničnim podacima, sve je veći broj mlađih i starijih maloljetnika koji su registrovani kao članovi ozloglašenih kriminalnih grupa

 

„Maloljetnik osumnjičen za ubistvo“, „Uhapšen maloljetnik, osumnjičen za tešku krađu“, „Kod maloljetnika je pronađen eksploziv velike razorne moći“, „Uhapšen maloljetnik sa 2,3 kilograma marihuane“

Ovo su samo neki od naslova koji su se, u skorije vrijeme,  mogli vidjeti u crnogorskim medijima. I niko od nadležnih se nije zapitao, makar ne javno,  kakvu budućnost imaju ova djeca, ali i kakva je budućnost društva u kome su  mladima idoli postala lica s potjernica. Dok su na najvećoj cijeni oni koji su u svijet kriminala zakoračili očevim stopama.

Zato i ne čudi što, prema zvaničnim podacima, nije mali broj ni starijih maloljetnika koji su već registrovani kao članovi ozloglašenih kriminalnih grupa, koje na svojim rukama imaju desetine zločina.

„Njihova obuka za vršenje najtežih zločina počinje još u ranom djetinjstvu. Imamo primjer da je jedan dječak već sa 14 godina obučavan da koristi vatreno oružje, a samo par godina kasnije već je bio spreman da puca u živu metu“, kaže sagovornik Monitora iz bezbjednosnih krugova, dodajući da broj takvih slučajeva nije zanemarljiv. On, ipak, iz svoje prakse izdvaja primjer dječaka koji su se dohvatili oružja kako bi, vršeći zločine, skupili novac za liječenje člana svoje porodice.

U razgovoru za Monitor sociolog Ana Ivanović pojašnjava da maloljetnička delinkvencija  podrazumijeva karakteristično prestupničko ponašanje, prije svega nedruštveno i protivdruštveno ponašanje, osoba u razvojnom periodu, koje su odraz njenog poremećenog biološkog, psihološkog i socijalnog razvoja.

„Kada analiziramo ponašanje maloljetnog delinkventa, onda uzimamo u obzir niz faktora koji utiču na njegovo djelovanje i akcije. Prije svega, moraju se uzeti u obzir faktori koji su vezani za samu ličnost, prije svega osionost, egocentričnost, osjećaj da vrijedi više od vršnjaka i osoba iz okruženja, inferiornost, nestabilnost, nizak nivo tolerancije na frustracije, nepostojanje želje da bude odgovoran za bilo kakvo djelovanje ili ponašanje“, navodi Ivanovićeva, „s druge strane, veoma je važan uticaj porodice, jer je ona najvažniji agens u procesu socijalizacije. Ne postoji nijedno mjesto gdje dijete dobija toliko ljubavi, pažnje i gdje se odjeća zaštićeno i sigurno, kao u porodici“.

Ivanovićeva dodaje da će, ako u porodici ima problema, dijete tražiti grupu ili okruženje koje će ga bolje razumjeti, a samim tim to mogu biti vršnjaci iz sličnih porodica. Dodaje da su rizični faktori mnogobrojni i da se mogu posmatrati i u širem društvenom kontekstu. Tu prepoznajemo i djecu iz naše priče.

„Ovakve devijacije mogu biti i posljedica stanja u društvu, manjak aktivnosti, slabo ili potpuno neiskorišteno slobodno vrijeme, uticaj sredstava masovne komunikacije. Na kriminogene radnje i ponašanje, maloljetne delinkvente često podstiču i stariji kriminalci. Mladi vrlo često postavljaju pitanje, da li vrijedi živjeti i djelovati u skladu s normama i zakonom? Uočavaju da se primjenom bezakonja brzo dolazi do materijalnog bogatstva, ugleda i statusa. Vjeruju da se pravda sprovodi veoma sporo, i da su možda upravo oni ti koje neće sustići ista. Posmatraju svoje članove porodice koji se muče, žive u skladu sa zakonom, životare, zadužuju se, imaju skroman standard i život… u takvom društvu ne vide podsticaj i šansu za sebe. Šansa je sa druge strane zakona, alternativa je u destrukciji“, kaže ona.

Svetlana ĐOKIĆ

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 23. oktobra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo