Povežite se sa nama

OKO NAS

KAKO ŽIVE MJEŠTANI KRALJSKIH BARA: Selo u koje dolaze samo koncesionari

Objavljeno prije

na

Decenije pustošenja prirodnih bogatstava Potkomlja gotovo su ugasile život u  kolašinskom selu Kraljske Bare.  Nebriga sa lokalnog i državnog nivoa, tvrde mještani,  urušila je i ono što su sami gradili tokom druge polovine XX vijeka

 

Za mještane kolašinskog sela Kraljske Bare, ispod Komova,  javnost, od sredine jula,  zna po odlučnoj namjeri da zaustave gradnju malih hiroelektrana (mHE) na vodotocima Ljubaštica, Crnja  i Čestogaz.   Zahvaljući tome, poslije dugo vremena,  u selo su došli i predstavnici Vlade i Opštine, novinari, aktivisti NVO…

Do tada, pričaju mještani, u „zaboravljeno  i od nadležnih ignorisano selo“ dolazili su samo konecesionari i šumokradice da nešto uzmu. Prije nego što su riješili da njihove vodotoke stave u cijevi,  decenijama iz tog kraja  kamioni koncesionara odvozili su  drvnu građu, ostavljali pustoš oko sela, uništavali puteve. Paradoks Kraljskih Bara, pričaju mještani, je u tome što „selo živi  samo kad dođu mašine, koji uzimaju svaku budućnost i smisao života tog   kraja“.

„Kada se snijeg otopi,  putevi okopne,  nagrnu tada silni šumski koncesionari u totalnu sječu, a 40-tonski kamioni sa prikolicama, „udrobe“ i asfalt i makadam. Dolaze ovamo i „neobilježenim“  kombijima i sijeku sve što mogu pored puta. Ove godine kraj je „živnuo“  i kad je mehanizacija koncesionara počela devastaciju rječice Čestogaz. Nezasitost ljudi koji dolaze u ovaj kraj vidi se i po prečniku cijevi,  koje su planirali da postave. Suprotno onome što su sami tražili u dozvolama, lageruju cijevi većeg prečnika. Sve to rade  u Parku prirode Komovi,  zakivajući tako  posljednji ekser u posmrtni kovčeg daljeg razvoja i života ovog kraja“- kaže za Monitor vlasnik imanja u tom selu  Vladimir Novović.

Prema nezvaničnoj statistici predsjednika Mjesne zajednice  Milovana Labovića,  tokom miunulih  pet – šest godina,  40 mladih bračnih parova napustili su svoje rodno selo tražeći, širom države ili regiona, mjesto gdje se lakše živi i jednostavnije „podižu djeca“.

„Decenijama se iz ovog kraja samo uzimalo, a rijetko kad šta vratilo. Decenijama smo svjedoci urušavanja onog što smo podigli sopstvenim rukama. Dugo se borimo da na ovom području preživimo od onoga što nam je bog dao.  Nijesmo imali gotovo nikave koristi čak ni od koncesionih naknada, uplaćenih u državni i opštinski budžet“, kaže sagovornik Monitora.

Prve eksploatacije šume u tom dijelu kolašinske opštine počele su odmah poslije Drugog svjetskog rata.  Do početka 90-ih godina prošlog vijeka mještani su, objašnjava Novović, i imali neke koristi od toga.

„Odmah poslije rata  gazdovanje  i sječu obavljalo je  preduzeće Jela iz Andrijevice. Do 1953. godine gazdovanje pripada ŠIK Tara, a od 70-ih OUR-u Vranjak. Do početka 90-ih značajan broj meštana našao je zaposlenje i ostvario penziju u tom preduzeću. Tih godina pravo na penziju iz šumarstva  ostvarivalo je oko 75 mještana, a do sredine 90-ih bilo je  i oko 30-ak radnika u stalnom radnom odnosu. Od tada pa nadalje počinje nekontrolisana sječa. Danas, sa ovog područja su u šumarstvu radno angažovana samo dva mještanina“, kaže on.

Proglašenje  Parka prirode Komovi, kojem pripadaju okolina sela i katuni, na kojima izdužu stoku, prošle godine dalo je za pravo mještanima da se nadaju boljim danima. Priznaju, nije ih ostavilo ravnodušnim ono što je pisalo na papirima o  zaštiti tog područja.  Ponadali su se turistima  i  ulaganjima države. Umjesto toga stigla je mehanizacija da gradi mHE.

U „centru“ Kraljskih Bara nekoliko ruiniranih objekata svjedoče istovremeno i  o nekadašnjem životu, ali i o sadašnjem propadanju sela. Barani odavno nemaju prodavnicu, pa  čak ni prostor gdje bi održali sastanak Mjesne zajednice. Dom za zborove građana,  koji su izgradili 1972. godine, odavno je, kaže Novica Dragojević, nekom čudnom logikom administracije,  sada vlasnišvo Ministarstva prosvjete. Nemaju  pravo ni da se okupe u Domu, a novi vlasnik ne brine o objektu. Nekada u tom objektu redovno su organizovane igranke, kino projekcije, razne kulturne manifestacije… Sredinom 70-ih godina prošlog vijeka samodoprinosom sagradili su i biblioteku. Prije četiri decenije to je bila zvanično naljepša  seoska biblioteka na prostoru bivše Jugoslavije.  Školu,  priča Dragojević, takođe su podigli mještani. Svojim rukama i novcem kaptirali su  izvor i doveli vodu za taj objekat.

Mateševo, Vranještica i Kraljske Bare još 1969. godine su  „svojim trudom i parama  doveli struju od Kolašina“. Dugih 20 kilometara trase probili su gotovo bez ičije pomoći.

„Prvi stubovi su bili neimpregnisani. Svaki mještanin  je za glavni vod dao po osam  stubova. Žica sa glavnog voda do kuće je plaćana  lično. U drugoj fazi dobijeni su impregnisani stubovi. Mještani su za lokalne i lične priključke sa glavnog voda bili  dužni da daju pet običnih za  jedan inpregnisani stub. To je važilo samo za naš kraj“, priča Dragojević o još jednoj „nepravdi nadležnih prema tom dijelu Potkomlja“.

Nepravda je, objašnjava Novović, i što su im putevi zimi često neprohodni. Put koji prolazi kroz taj  kraj,  država je prije nekoliko godina  prekategorisala iz prve u petu kategoriju. Novoj kategorizaciji odgovara i pažnja koja se toj saobraćajnici poklanja prilikom održavanja.

„Prije nekoliko decenija, kada nije bilo kamiona od 400 KS, kada nije bilo mehanički upravljivih raonika i prskalica za so,  nije bio neprohodno zimi tim putem.  Snijeg se čistio ručno, lopatama. Putari su dijelili dionice puta mještanima, a oni svaki svoju održavali put čistim i prohodnim. Što ručno lopatama, što uz pomoć konja i volova, vukući takozvane ‘voze'… Sada,  po tri četiri mjeseca, regionalni put bude neprohodan“, tvrdi Novović.

Od svega, objašnjava predsjednik Mjesne zajednice,  ipak najviše boli pokušaj da im „napadnu i vode“.  Kako su nedavno kazali iz Savjeta Parka prirode Komovi, Ljubaštica, Crnja i Čestogaz su jedini vodotoci ispod te planine koji nijesu stavljeni u cijevi. U Kraljskim Barama te tri rječice, kaže Labović, garancija su života.

„Sa tih rijeka vjekovima se  stoka pojila, a ljudi je koristili za sve što im je potrebno. Ljudi su se dogovarali, pa plavili svoja imanja naizmjenično, ekonomično, čuvajući svaku kap, naročito u ljetnjim mjesecima…  Danas su vode ovog kraja napadnute od strane onih koji možda i ne znaju šta one znače.  Napadnute na samim vodoizvorištima, gdje se ne ostavlja ni najmanja šansa da voda ide svojim tokom dalje niz korito, ponire u ovu podkomovsku zemlju i da ponovo negdje izvire i bude izvor životu. Zbog toga smo odlučni – vodu ne damo ni kap“, objašnjava Labović bunt svojih komšija.

Prema njegovim riječima 23 porodice, sa 78 punoljetnih članova, odlučne su u namjeri da ne dozvole mehanizaciji da uđe u vodotoke. Po nekoliko mještana,  od sredine jula, svakodnevno stražari na mjestu gdje je investitor zakopao prve cijevi za buduću mHE.  Ne dozvoljavaju nastavak radova. Odbrana rijeka je, objašnjava Labović , posljednja šansa da Kraljske Bare  prežive. To su minule sedmice objasnili i ministarki ekonomije Dragici Sekulić, koja je došla u najavljenu posjetu, ali i predsjedniku i potpredsjedniku Opštine Milosavu Bulatoviću i Danilu Medenici, koji su prisustvovali jednom od protesta na Čestogazu.

                                                          Dragana Šćepanović

Komentari

Izdvojeno

PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU NA SJEVERU: Mrvice iz opštinskih kasa

Objavljeno prije

na

Objavio:

Većina opština ispoštovala je formalnu obavezu, pa su i ove godine opredijelili sredstva za podršku sugrađankama koje bi da pokrenu ili unaprijede svoje biznise. Međutim, prema broju i vrsti projekata kojima su konkurisale, jasno je da se žene na sjeveru još sa strahom upuštaju u preduzetništvo

 

Prema ocjeni Privredne komore Crne Gore (PKCG) žensko preduzetništvo je najbrže rastuća kategorija u preduzetničkom svijetu. Podrška s lokalnog nivoa tom vidu ženskih poslovnih incijativa, ipak, na sjeveru, stagnira već tri godine. U većini opština, bez obzira na visnu budžeta, sredstva koja se godišnje izdvaju da osnaže žene preduzetnice ne prelazi 10.000 eura. Tako je, na primjer, u Brenama, čija je opštinska kasa ove godine „teška“ više od devet miliona eura, ali i u Kolašinu i Mojkovcu čiji su dvanaestomjesečni prihodi polovinu tog iznosa.

Odluku da pomažu sugrađankama, koje bi da se oprobaju ili unaprijede svoje biznise, opštine u Crnoj Gori nijesu donijele same. Ženska politička mreža (ŽPM) uspjela je 2018. godine da se izbori da se u lokalnim budžetima opredijele posebna sredstva namijena podsticaju razvoja ženskog preduzetništva. Naredne godine, oko 15 opština uvelo je posebnu budžetsku liniju za podršku preduzetništvu  svojih sugrađanki.

No, od tada do danas, sredstva koja se izdvaju za tu namjenu ostaju ista, s izuzetkom rijetkih opština koje su ih povećale. Na primjer, nakon što je dvije godine zaredom u budžetu Opštine Bijelo Polje za žensko preduzetništvo izdvajano po 10.000 eura, ove godine su taj iznos udvostručili. Očekivano, s obzirom na to da su bjelopljski prihodi i rashodi planirani na skoro 12,5 milona eura.

Berane ne slijedi taj primjer. Iz budžeta će ove, kao i prethodne dvije  godine,  izdvojiti  samo 10.000 eura za sufinasiranje biznis planova žena u tom gradu.

Iz Opštine su najavili da će podržati projekte koji podstiču ekonomski razvoj opštine, predviđaju otvaranje novih radnih mjesta, podstiču razvoj poljoprivrede i ruralnog područja… Prednost će imati i projekti koji podstiču razvoj organske poljoprivredne proizvodnje, turizam, doprinose afirmaciji i valorizaciji kulturnog potencijala…

Dragana ŠĆEPANOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

BOGATSVO LJEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA U CRNOJ GORI: OD KANTARIONA DO BRĐANKE: Zaboravljeni rasadnik mogućnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Crna Gora je, sa svojih četiri hiljade vrsta biljaka koje žive na njenoj teritoriji, u odnosu na svoju veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Šanse za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima

 

Sakupljanje ljekovitog i aromatičnog bilja može biti veoma isplativa  djelatnost u Crnoj Gori. Oko četiri hiljade vrsta bilja živi na njenoj teritoriji. Od toga, preko 700 vrsta ljekovitog bilja je u upotrebi. Flora Evrope broji oko 11 hiljada različitih biljaka, a Balkansko poluostrvo oko devet.  Crna Gora je, u odnosu na veličinu, centar raznovrsnosti i velikog broja endema. Mogućnosti za njihovu eksploataciju su brojne, ali uz mjere zaštite i očuvanja prirode, kao i podrške malobrojnim uzgajivačima i proizvođačima.

,,Prepoznavanje i poznavanje biljaka je velika vještina koja se stiče godinama”, objašnjava za Monitor biološkinja Dragana Saveljić. Pravilno sakupljanje ljekovitog bilja podrazumijeva posjedovanje osnovnog botaničkog znanja – sposobnost poznavanja vrste i njene biologije i ekologije, gdje raste, kako se razmnožava, u kojoj fazi je najbolje brati i slično. ,,Iako naizgled veoma slične, biljke se među sobom veoma razlikuju po sastavu i kvalitetu biljne droge. Ako se sakupi biljka koja nema upotrebnu vrijednost, sve mora da se baci, trud propada. Još je gore da  ljekovitu biljku zamijenite sa potencijalno ili stvarno otrovnom, odnosno štetnom vrstom.  Bilo je trovanja ljudi, i sa fatalnim ishodom, zbog nepoznavanja ljekovite flore”, kaže Saveljićeva.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

ŠUME I POHARE: Ima li kraja

Objavljeno prije

na

Objavio:

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore upozoravaju da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta.  Ovih su dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem kako bi se hitno zaustavila  nezakonita eksploatacija državnih šuma od privilegovanih koncesionara, tajkuna

 

Drvoprerađivači sa sjevera Crne Gore poručili su da se hitno mora zaustaviti dalja nezakonita eksploatacija državnih šuma od, kako kažu, privilegovanih koncesionara. Preciznije – tajkuna.

Oni su se ovih dana u Plavu dogovorili da formiraju delegaciju koja će zatražiti hitan sastanak sa premijerom Zdravkom Krivokapićem i njegovim saradnicima. Cilj je definisanje daljih koraka oko gazdovanja državnim šumama.

Koliko štete trpe drvoprerađivači, građani, lokalne samouprave i država od gazdovanja neki od njih su stavili i na papir.

Plavljanin Edin Šarkinović kaže da država i lokalne zajednice gube ogromne prihode, zbog toga što se ne obavlja finalna obrada drveta. Prema njegovim riječima, koncesionari dobijaju drvnu masu po cijeni sedamnaest eura za kubik.

„Bilo koji od njih, koji se mogu na prste ruke prebrojati, za neku za njih smiješnu količinu od 5.000 kubika dobije za 85.000 eura, a PDV na tu sumu iznosi 17.500 eura. Ako bi tu količinu sirovine izrezali, osušili i uglačili na standardnu debljinu, dobili bi vrijednost od 1.550.000 eura, a PDV bi bio 325.000 eura” – kaže Šarkinović.

On napominje da bi složenije obrade, poput izrade vrata, dostizale trostruko veće iznose. „Ovo dovoljno govori koliko se gubi što nema finalne obrade i što se izvozi oblovina” – objašnjava Šarkinović. Da ovakav način gazdovanja šumama nije pošten i ne donosi nikakvu dodatnu vrijednost Crnoj Gori, prošle sedmice saopštio je i premijer Krivokapić. On je najavio suzbijanje mnogih problema koji su, kako je rekao, prerasli  čak i u organizovani kriminal. „Došlo je vrijeme da se stane na put svima koji bjesomučno koriste šume, uništavaju puteve, a ne daju nikakve dodatne vrijednosti Crnoj Gori” – izjavio je premijer prilikom posjete Beranama.

Ta izjava premijera Krivokapića je ohrabrila drvoprerađivače da se okupe u Plavu. Saglasili su se da se samo zajedničkim djelovanjem svih drvoprerađivača i nevladinih organizacija koje se bave zaštitom prirodnih i drugih vrijednosti, može zaustaviti pohara i uništavanje državnih šuma.

„Ovaj skup su podržale 62 nevladine organizacije iz čitave Crne Gore. Konačno se mora stati na kraj nezakonitim radnjama. Zadatak radnog tijela kojeg smo formirali biće da se u razgovoru sa premijerom Kivokapićem i njegovim saradnicima iznađe najbolji model za upravljanje državnim šumama. Tu se, prije svega, moraju zaštititi interesi lokalnog stanovništva i dati šansa drvoprerađivačima da, baveći se finalnom preradom drveta, lako dolaze do sirovine, što do sada nije bio slučaj” – kaže Esko Barjaktarović, drvoprerađivač iz Plava. Sa tog skupa je poručeno da se više ne smije dozvoliti da koncesionari sa strane raubuju državne šume, a da pritom lokalno stanovnioštvo ne može da obzbijedi ni ogrjevno drvo.

Tufik SOFTIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 30. jula ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo