Za mnoge zemlje kriza je tek počela. Dva su prijeteća globalna žarišta – Podsaharska Afrika i Jug Azije. To su regioni sa ukupno blizu tri milijarde ljudi, odnosno 40 odsto stanovnika planete. Ukoliko međunarodna zajednica ne bude sada tamo djelovala, rezultati mogu biti katastrofalni
Poslije sedmica neumoljive sumornosti tračak nade čovječanstvu su pružili smanjivanje stope zaraze korona virusom u nekim djelovima razvijenog svijeta i planovi da počne ublažavanje mjera izolacije. No, za mnoge zemlje u razvoju kriza jedva da je počela, a ljudski danak velike epidemije KOVID-19 bi u njima bio neuporedivo veći nego u bilo kojoj razvijenoj državi.
Dva su prijeteća globalna krizna žarišta – Podsaharska Afrika i Jug Azije. To su regioni u kojima, ukupno, živi blizu tri milijarde ljudi ili 40 odsto stanovnika naše planete. Ukoliko međunarodna zajednica ne bude sada tamo djelovala, rezultati mogu biti katastrofalni, smatraju medicinski, socijalni i ekonomski stručnjaci.
Afrika je drugi kontinent po prostranstvu (30,3 miliona kvadratnih kilometara) i broju stanovnika (blizu 1,3 milijarde). Tamo epidemija tek dobija zamah. Iz Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) su poručili: „Afrika se mora pripremiti za najgore”. Ekonomska komisija UN za Afriku (UNECA) je objavila mračne projekcije prema kojima bi broj mrtvih mogao da se kreće od 300.000 do tri miliona ljudi.
Prema stanju od 20. aprila u Podsaharskoj Africi ima više od 20.000 potvrđenih slučajeva korona virusa i preko 1.000 umrlih. U dijelu kontinenta koji obuhvata 46 od ukupno 54 države u Africi, sa preko milijardu stanovnika, prema podacima SZO, broj žrtava je prošle sedmice skočio za 60 odsto, a oboljelih porastao za 51 odsto. Radi se o zemljama u kojima gotovo da ne postoje testiranja, pa su prave veličine vjerovatno veće od prijavljenih.
U Podsaharskoj Africi, kao i u Indiji, Bangladešu, djelovima Pakistana, teško je obezbijediti socijalno rastojanje i osnovne higijenske uslove. U Africi oko 56 odsto stanovništva živi u grdovima koji se najvećim dijelom sastoje od siromašnih, prigradskih naselja u kojima je fizička distanca gotovo nemoguća.
Sirotinjski kvartovi i neformalna naselja su bili prepuni i prije pandemije. U Aleksandri, predgrađu najvećeg južnoafričkog grada Johanesburga, procjenjuje se da više od 700.000 ljudi živi na manje od pet km2. U Makoku u 16-omilionskom Lagosu u Nigeriji, 300.000 u domovima napravljenim na stubovima u laguni.
U indijskom najvećem siromašnom naselju Daravi, u Mumbaiju, koje se proslavilo Oskarom nagrađenim filmom „Milioner sa ulice“, živi oko milion ljudi, ili 270.000 ljudi po km2. Stručnjaci upozoravaju da bi se KOVID-19 mogao širiti poput požara u slamovima gdje su distanciranje i samoizolacija skoro nemogući.
Ko je u uobičajenoj saobraćajnoj gužvi vidio „matatu” (kombi) u Najrobiju ili taksi u Johanesburgu – u kojem je često 12 do 14 osoba – shvatiće da je priča o držanju odstojanja tokom odlaska na posao, samo mit. I putovanje i redovi za javni prevoz oduzimaju mnogo vremena, što takođe može potencijalno izložiti ljude zarazi.
I u Africi i na Jugu Azije sve više ljudi radi od kuće umjesto po kancelarijama. No, ukoliko zarađujete za život prodajom paradajza ili polovne odjeće na buvljacima velikog grada, kako to izvesti „posredstvom interneta”? Izbor je, često, ili ostati kući i ne donijeti večeru mnogočlanoj porodici ili otići ka gradu i pokušati da se izborite za najbliže.
Onima koje brine izloženost korana virusu, SZO preporučuje da ne dijele kupatila, čak ni spavaće sobe ukoliko je to moguće. Šta činiti u kući gdje je spavaća soba ujedno i kuhinja i dnevni boravak – za mnogočlanu porodicu? Takve preporuke još su apsurdnije ukoliko je izvor vode zajednička česma ili bunar ili toalet koji se dijeli s nizom drugih familija.
U Africi samo 34 posto domaćinstava ima pristup protočnoj vodi. Čak i u boljim djelovima mnogih gradova na kontinentu to je izazov. Česme u Harareu, glavnom gradu Zimbabvea, gotovo su suve 10 godina. Kako u takvim uslovima obezbijediti redovno pranje ruku i održavati osnovnu higijenu?
Afrika odavno pati od velikog nedostatka zdravstvenih radnika, sa samo 2,2 radnika na 1.000 ljudi (u poređenju sa 14 na 1.000 u Evropi). Malo afričkih država posjeduje respiratore, ključno sredstvo za liječenje zaraženih sa teškim simptomima. Izvještava se da ih u afričkom „džinu“ Nigeriji, sa procijenjenih blizu 205 miliona stanovnika, ima manje od 500, Južni Sudan sa pet potpredsjednika, ima tek četiri, a Centralnoafrička republika najviše tri među pet miliona stanovnika. Burkina Faso ima 12 kreveta u intenzivnoj njezi za 20 miliona građana.
Manje od 2.000 radnih respiratora mora opsluživati stotine miliona ljudi u javnim bolnicama u 41 afričkoj zemlji, u poređenju sa više od 170.000 u Sjedinjenim Američkim Državama, naveo je Njujork tajms. „Kiseonik i respiratori će biti vododjelnica između sjevera i juga, baš kao pristup ljekovima na početku pandemije SIDE 1990-ih,” poručili su iz međunarodne nevladine organizacje Ljekari bez granica.
Indija, sa preko 1,3 milijarde stanovnika posjeduje krhak sistem javnog zdravstva. Ima samo 0,7 bolničkih kreveta na 1.000 ljudi, u poređenju sa 3,4 u Italiji i 2,9 u SAD. Zdravstveni sistem je rastrzan između pretrpanih javnih bolnica i privatnih koje većini Indusa nisu dostupne. Oko 50 posto Indusa spada u kategoriju siromašnih, a 5,5 odsto stanovništa živi u uslovima ekstremne bijede.
Profesor na Prinston Univerzitetu dr Ramanan Lakšminarajan, indijski stručnjak i savjetnik vlade u Nju Delhiju, procjejuje da su u toj zemlji moguća dva scenarija. Po crnom, zasnovanom na gorkom iskustvu Irana i Italije, oko 60 odsto Indusa, 800 miliona ljudi, moglo bi da bude zaraženo. Smatra se, ipak, da bi najveći broj oboljelih imao blag oblik bolesti, dok bi za najmanje oko šest miliona oboljelih bila neophodna intenzivna njega. Indija ima samo izmedu 75.000 i 100.000 kreveta u intenzivnoj njezi.
Drugi, blaži scenario, zasnovan je na primjeru Južne Koreje i pretpostavlja samo 20 odsto oboljelih. To bi značilo u prosjeku nešto više od jednog preminulog dnevno u svakom od 736 okruga koliko ih Indija ima.
Mohamed A. El-Erian, glavni ekonomski savjetnik u Alianz, multinacionalnoj kompaniji za finansijske usluge sa sjedištem u Minhenu, je konstatovao da vlade država u Podsaharskoj Africi imaju malo fiskalnog i monetarnog prostora (ili operativnog kapaciteta) da slijede razvijene zemlje u nošenju sa masivnim posljedicama koje po zaposlenost i sredstva za život imaju državne mjere za obuzdavanje KOVID-19. Povrh toga, uticaji iz Azije, Evrope i SAD – uključujući smanjene prihode od roba iz Afrike (uglavnom sirovine, usljed pada potražnje i cijena), rastući troškovi uvoza, kolaps turizma (uz naftnu industriju, glavna privredna grana na kontinentu), nestašica osnovnih dobara, nedostatak direktnih stranih investicija i nagli zaokret u finansijskim tokovima – već su zaoštrili ta državna ograničenja. Za one koji su imali pristup međunarodnim tržištima kapitala uslovi su postali znatno teži, naveo je El-Erian koji je bio predsjednik Savjeta za globalni razvoj u vrijeme mandata Baraka Obame.
UNECA je u pomenutom izvještaju naglasila da ekonomski uticaj novog korona virusa, „ima potencijal da gurne 27 miliona ljudi u ekstremno siromaštvo“ zbog činjenice da su tržišta nafte i turizma žestoko pogođena. UNECA procjenjuje da će biti potrebno najmanje 100 milijardi američkih dolara da bi bio „osiguran neto odgovor na zdravlje i socijalnu sigurnost”, a dodatnih 100 milijardi dolara bi bilo potrebno za rješavanje ekonomskih vanrednih situacija na kontinentu.
Postoje strahovanja da bi šok izazvan KOVID-om-19 u Africi i na Jugu Azije mogao završiti u trci između smrtonosne infekcije i njom izazvane smrtonosne gladi. Neke države, koje su tokom decenija postale krhke slabim političkim vođstvim ili korumpiranim autoritarizmom, mogu čak i da se uruše. To bi moglo podstaći nemire i stvoriti plodno tlo za ekstremističke grupe.
Podsaharska Afrika bi mogla da se suoči sa toliko dubokom ljudskom tragedijom koja bi u nekim zemljama ostavila buduće generacije sa posljedicama koje bi se širile i izvan granica regiona.
Drastičnim smanjenjem ekonomskih perspektiva Afrikanaca, kriza KOVID-19 mogla bi izazvati još veću migraciju. Pokretanjem niza bankrota zbog dugova kompanija ili država, nekontrolisana epidemija KOVID-19 mogla bi pogoršati nestabilnost finansijskog tržišta čija bi se kontaminiranost prelila u realnu privredu.
El-Erian smatra da ti rizici mogu biti izbjegnuti ili ublaženi većim djelovanjem međunarodne zajednice, naročito razvijenih zemalja. Africi i Jugu Azije bi trebalo proširiti zvaničnu finansijsku pomoć, olakšati dugovanja i hitno uspostaviti međunarodni fond solidarnosti kojem bi se druge zemlje i privatni sektor mogli pridružiti.
Razvijene zemlje trebalo bi da podijele najbolje prakse suzbijanja i ublažavanja pandemije. Tu je i nada da će razvijene zemlje uskoro preuzeti vođstvo u radu na vakcini protiv KOVID-19.
Pandemija KOVID-19 prijeti razaranjem velikih djelova svijeta u razvoju. Samo usaglašenim, kooperativnim i holističkim pristupom, međunarodna zajednica može izbjeći veliku humanitarnu tragediju. I zaštititi ostatak čovječanstva od destabilizujućeg povratnog udarca.
I najezda pustinjskih skakavaca
Pored očekivanog porasta broja novih slučajeva smrti uzrokovane korona virusom, UN su upozorile da je bezbjednost hrane za oko 25 miliona Afrikanaca ugrožena trenutnom krizom zbog najezde pustinjskih skakavaca. Naročito su pogođene zemlje u Istočnoj Africi.
Broj ljudi suočenih sa akutnim nedostatkom hrane ove godine mogao bi biti udvostručen na 256 miliona, zbog ekonomskih posledica KOVID-19, saopštio je Svjetski program UN za hranu (WFP). U toj kategoriji je već 135 miliona ljudi, a strahuje se da će dalji gubici u sektoru turizma, smanjenje zarada i ostale restrikcije povezane sa pandemijom dovesti do povećanja za još 130 miliona ljudi koji nemaju dovoljno hrane.
Koliko je jaka najslabija karika
Profesor dr Lorens Gostin, direktor Centra za javno zdravlje i ljudska prava SZO, upozorio je da, ukoliko pandemiji bude dopušteno da maršira preko Podsaharske Afrike i indijskog potkontinenta, ostatak svijeta rizikuje ponovljene napade KOVID-19. „Mi smo sigurni samo onoliko koliko i najslabija karika u globalnom lancu borbe protiv korona virusa”, kazao je dr Gostin.
Ukoliko KOVID-19 bude bjesnio u drugim djelovima svijeta, u međusobno povezanom društvu u kojem živimo vratiće se u Evropu i SAD. Zaraza se može vratiti u „drugom, trećem ili čak četvrtom talasu“ ukoliko problem ne bude riješen globalno, dodao je dr Gostin.
Gostin je oštro kritikovao odluku predsjednika Donalda Trampa da privremeno povuče američka sredstava za SZO, rekavši da bi to moglo imati „razarajuće posledice”.
Milan BOŠKOVIĆ
DRUŠTVO4 sedmice
DRUŠTVO1 sedmica
HORIZONTI4 sedmice
ALTERVIZIJA4 sedmice
INTERVJU4 sedmice
DANAS, SJUTRA4 sedmice
DRUŠTVO3 sedmice
SUSRETI3 sedmice