Povežite se sa nama

DRUŠTVO

Otanjila kasa

Objavljeno prije

na

Već dvije godine Manastir Ostrog, za koji se vjeruje da donosi najveće prihode Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC) u Crnoj Gori, nema igumana. Mjesto je upražnjeno nakon što je vikarni episkop dioklijski Jovan (Purić) u maju 2011. izabran za episkopa u Nišu, a nadležna Mitropolija crnogorsko-primorska (MCP) nije objavila ko ga nasljeđuje.

Kontrola prihoda ovog svetilišta možda nije samo predmet polemika u crnogorskoj javnosti. MCP je u obavezi da godišnje Patrijaršiji uplaćuje razrez, tzv. crkveni doprinos ili porez. Manastir Ostrog ima u ovdašnjim bankama najmanje dva žiro-računa, nezavisno od MCP-a.

Dio poslova sa hodočasnicima obavlja se preko Odigitrije, firme MCP-a, u čijoj je upavi, pored Amfilohija (Radovića), još uvijek i episkop Jovan. Vjeruje se kako Jovan nije mogao preuzeti nišku eparhiju bez prijedloga i-ili izričite saglasnosti Irineja (Gavrilovića), koji je bio njen episkop do izbora za patrijarha.

Finansije su za MCP goruće pitanje. Iz nekih medija bliskih MCP-u su objavili da „jedva obezbeđuju novac za plate sveštenicima” (Večernje novosti, 20. februar). Predstavnik Eparhije budimljansko-nikšićke (EBN) je 12. aprila u razgovoru sa ministrom za ljudska i manjinska prava Suadom Numanovićem istakao „problem regulisanja penzijskog osiguranja za sveštenike”.

Sličnih problema nije bilo od 25. maja 2007. do 22. januara 2010, kada je Amfilohije (Radović) bio zamjenik patrijarha i predsjedavajući Sv. Sinoda. Kontrolisao je kase Patrijaršije i Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, najbogatije eparhije SPC-a, koja ukupnom crkvenom budžetu doprinosi razrezom sa 13 odsto. Amfilohije je 2011. deklarisao da je budžet njegove eparije 2-2,5 miliona eura.

U tom periodu je počela i multimilionska investicija izgradnje Sabornog hrama u Baru, sa pozlaćenim krstovima i drugim ornamentima grandomanije. Za drugu krupnu investiciju „papiri” tek što su bili sređeni: stambeno-poslovni kompleks MCP-a, praktično u centru Podgorice, sa pet spratova, prizemljem, međuspratom, dvije garaže – bruto površina 9.921 kvadrata – dobio je građevinsku dozvolu još 23. marta 2011, ali izgradnja nije počela.

Prilike su se, dakle, promijenile: Amfilohije je u sukobu sa srpskim vlastima, ali i sabraćom iz „srbijanskog” episkopata, uključujući i Irineja. Pokušao je da autoritet povrati razgorijevajući vatru oko Kosova a Njegoša progura za svetitelja – i kao nikad dotad naišao na odbijanje. Možda tek sada shvata težinu, prošle godine izrečenih, upozorenja sabrata Irineja (Bulovića), episkopa bačkog. Povodom Amfilohijevih predosjećanja da će mu smanjiti dotacije iz Srbije, poručio mu je da „ne živi u državi o čijim institucijama iznosi krtičke primedbe”.

Koliko srpskih sveštenika u Crnoj Gori bi moglo da trpi zbog recesije crkvenog budžeta koju je izazvao Amfilohije? Nije poznat njihov tačan broj, ali nema sumnje da je predimenzioniran.

U saopštenju MUP-a Crne Gore iz juna 2011, koje je u jednom segmentu zasnovano na podacima Fonda zdravstva, 320 osoba je prijavljeno kao sveštenici i članovi njihovih porodica, monasi i monahinje SPC-a. Iz EBN-a su objavili kako imaju 80 sveštenika, što bi značilo da MCP ima vjerovatno oko 200, dok je ostatak u eparhijama iz Trebinja i Prijepolja koje takođe posjeduju parohije, crkve i manastire u Crnoj Gori.

Glasovi nezadovoljstva sveštenstva MCP-a u Amfilohijevom mandatu se nijesu čuli, što nikako ne znači da ih nema. Ali, unutrašnji kritičari strahuju od glasnosti, jer ih čeka golgota suđenja kroz Eparhijski sud, kojim predsjedava Amfilohije, dok je crkveni tužilac njegova desna ruka, protojerej Velibor Džomić, nosilac titule stavrofora sa pravom da preko mantije nosi natprsni krst i crveni pojas, sve za desetak godina svešteničkog staža – bez svršene bogoslovije ili Teološkog fakulteta.

Jedna od tema koja se u MCP šapatom kritikuje je – crkveni nepotizam. Amfilohijev rođeni brat, jerej Rade Radović, ima solidnu parohiju u Kolašinu, dok je protojerej Arsenije Radović, bratanac mitropolita crnogorsko-primorskog, paroh u Budvi.

Upravo u Budvi MCP raspolaže potencijalno glavnim finansijskim resursom – zemljištem. U toj opštinije je najveći zemljoposjednik. Na njenoj parceli su planom bile ucrtane dvije jednospratne zgrade, ali je sada od opštinskog Sekretarijata za prostorno planiranje zatražila da se revizijom izvrši povećanje za tri sprata i da se objekti definišu – kao hotelski.

Zakon o pravnom položaju vjerskih zajednica propisuje da vjerske organizacije ne mogu da se bave djelatnostima od opšteg i posebnog društvenog značaja niti da osnivaju tijela za takvu djelatnost. MPC niti je registrovana po tom zakonu, a već ima jedan hotel u Budvi – Podostrog.

Kroz sudski postupak, MCP će od SO Budva naplatiti 1,5 milion eura zbog neisplaćenih naknada za izuzimanje njene parcele prilikom gradnje saobraćajnice.

U zatvorenom krugu mućki oko privatizacije hotela Avala, državna Budvanska rivijera je prije desetak godina poravnanjem isplatila MCP 628.174 njemačkih maraka (Ugovor br. Rs. 700/00, Osnovni sud u Kotoru).

Finansijeri

U javno dostupnim evidencijama nema preciznih podataka s koliko novca Vlada Srbije finansira MCP i EBN. Amfilohije je kazao da je Ministarstvo vjera Srbije, gdje su obje ove eparhije registrovane kao pravna lica, „finansijski pomagalo” (TV Atlas, 22. jun 2012). Ministarstvo je u međuvremenu ukinuto, a poslove finansiranja je preuzela Kancelarija za odnose sa crkvama i vjerskim zajednicama. Njen budžet je 801.668.000 dinara, ili 7,01 milion eura, od čega 85 odsto za SPC.

No, država Srbija, kroz druge stavke, finansira SPC neuporedivo većim sumama. SPC je, između 2008. i 2011. dobila oko 20 miliona eura namijenjenih „neprofitnom sektoru”. Doplatom poštanskih markica za izgradnju Hrama Sv. Save u Beogradu je prikupljeno preko pet miliona eura; deklarisani troškovi za završetak radova su 40 miliona. Za obnovu Hilandara je dosad utrošeno 11,5 miliona. AP Vojvodina, gradovi i opštine iz svojih budžeta finansiraju SPC; Niš je za izgradnju tamošnje crkve u ovoj godini opredijelio protivvrijednost od 450.000 eura. Najmanje 13 miliona eura SPC je samo 2006. i 2007. dobila kroz Nacionalni investicioni program. Skrivene donacije, kroz sumu poreza koju SPC ne plati na prihode od izdavanja objekata u zakup ili trgovinski promet, takođe su milionske. Vlada Srbije sa 170 eura mjesečno plaća stopu doprinosa za osiguranje svakog sveštenika, te posebnim programima finansira vjeronauku u školama. Tu su i donacije velikih državnih kompanija; na primjer, Saobraćajni institut CIP sada sa dva miliona eura rekonstruiše vilu patrjarha na Dedinju. Afere su orijentiri o iznosima koji se obrću: navodne pronevjere u slučajevima Vilovski, Žikić i Popović te poreske kazne episkopa srednjoevropskog Konstantina – ukupno iznose oko 2,5 miliona eura, itd.

Prema neslužbenim podacima Kancelarije za odnose sa crkvama i vjerskim zajednicama, srpske eparhije u Crnoj Gori, BiH i Hrvatskoj, iz njenog budžeta dobijaju po trećinu od ukupno 1,33 milion eura, dok je Bogoslovija na Cetinju posebna stavka (Večernje novosti, 5. novembar 2012).

Interesantno je obrazloženje Kancelarije, tačnije Vlade Srbije, za finansiranje MCP i EBN. U njenom Informatoru o radu za jun 2013, bez pominjanja bilo kakve misije jevanđelizacije, piše da srpsko „sveštenstvo i monaštvo ima presudnu ulogu u očuvanju nacionalnog identiteta u državama nastalim iz prethodne Jugoslavije”.

„Društveni položaj i materijalno stanje srpskog sveštenstva u Crnoj Gori određeni su snažnom ideološkom distancom države prema Crkvi, odbijanjem zahteva da se veronauka vrati u državne škole, ili prikrivenom ili otvorenom saradnjom sa grupom koja je osnovala kanonski nepriznatu Crnogorsku pravoslavnu crkvu” (Informator, str. 26).

Direktor Kancelarije je Mileta Radojević, član Socijalističke partije Srbije (SPS) iz Lazarevca. On je, nakon što je 11. maja mitropolit crnogorsko-primorski u Beogradu na mitingu održao jektenije za upokojenje srpske vlade i parlamenta, organizovao „ručak pomirenja” za Amfilohija i premijera i predsjednika SPS-a Ivicu Dačića (Politika, 31. maj).

Radojević je sjedio u Eparhijskom savetu Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke kada je, mijenjajući patrijarha Pavla (Stojčevića), Amfilohije bio i njen administrator. Iz eparhijske i patrijaršijske kase tada je nestalo oko milion eura, zbog čega je uhapšen i nedavno optužen blagajnik Srbislav Žikić.

Na Amfilohijev poziv, Radojević je 6-8. aprila o.g. posjetio MCP. Protoneimar izgradnje Hrama u Podgorici, Momčilo Stanojević, informisao ga je, piše na sajtu Komisije, da za završetak radova nedostaje 330.000 eura. To je značajno manje od 480.000, koje je Stanojević, u Amfilohijevom prisustvu, 27. juna saopštio novinarima. Stanojević je 1990-ih bio SPS gradonačelnik Đakovice i poslanik. Nadgledao je 2005. radove na „limenoj crkvi” koja je transportovana na vrh Rumije, a 2009. je sklopio sa suprugom Miroslava Miškovića ugovor o zakupu zemljišta MCP-a na Luštici za 590.000 eura.

I EBN, odnosno episkop Joanikije (Mićović), pokušava da bude u tijesnoj vezi sa Kancelarijom. Radojević je 11-13. maja o.g. posjetio EBN, kojom prilikom je „istakao da eparhija i srpski narod u Crnoj Gori mogu da računaju na pomoć Srbije”.

Vladimir JOVANOVIĆ

Komentari

DRUŠTVO

NAJAVE UVOĐENJA VJERONAUKE U DRŽAVNE ŠKOLE: Novo raspirivanje podjela

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ako zaživi zamisao mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija o uvođenju vjeronauke u državne škole, stare i nove podjele među odraslima sele se i među djecu. Svih uzrasta. Ne može biti da mitropolit to ne zna. Samo, ne haje

 

Nanovo se raspiruju podjele u crnogorskom društvu. Priču o potencijalnom uvođenju vjeronauke u državne škole, prije nekoliko dana, pokrenuo je mitropolit crnogorsko-primorski Joanikije.

„Uvođenje vjeronauke u škole bi bilo sporno iz više razloga. To bi predstavljalo još jedno u nizu miješanja vjerskih organizacija u rad države (i obratno), od čega konačno treba napraviti otklon shodno Ustavu Crne Gore. Sem toga, vjerske organizacije raspolažu sa dovoljno kako ljudskih, tako i prostornih kapaciteta za sprovođenje svojih učenja, na šta polažu pravo. Ipak, to ne znači da se u okviru redovnog školovanja ne treba učiti o religijama i vjeri“, kaže za Monitor kolumnista Milivoje Krivokapić.

Ideja o uvođenju vjeronauke u škole u Crnoj Gori nije nova. I ranije su postojale te inicijative. Ponovo je dospjela u žižu javnosti nakon što su Vijesti prije desetak dana objavile šta piše u nacrtu Temeljnog ugovora koji treba da potpišu država Crna Gora i Srpske pravoslavne crkve (SPC). U članu 16 tog dokumenta navodi se da će pravoslavna vjerska nastava u javnim školama biti regulisana posebnim ugovorom između strana ugovornica. Mitropolit Joanikije je, u nedavnom razgovoru za beogradsku Politiku, kazao da nema sumnje da pravo na vjeronauku spada u osnovna ljudska prava i prava djeteta na takvu vrstu obrazovanja. „Kao što je izvan svake sumnje da se Crna Gora ubraja među svega nekoliko evropskih zemalja koje nemaju nikakav oblik vjeronauke u svojim školama”, napomenuo je.

Opšti zakon o obrazovanju i vaspitanju propisuje svjetovni karakter javnih ustanova i ustanova kojima je dodijeljena koncesija za izvođenje javnog obrazovnog programa i zabranjuje religijsko djelovanje u školama, koje nisu licencirane kao srednje vjerske škole.

Slikarka-konzervatorka Svetlana Dukić protiv je uvođenja vjeronauke u državne škole. „Ništa nepametnije od toga nijesam čula. Vjeronauci nije tu mjesto, posebno u momentu kada smo, kao zajednica, nikad podijeljeniji. Njenim uvođenjem podjele bi počinjale od malih nogu. Svaki roditelj, ako želi, može dijete voditi u crkvu, džamiju ili sinagogu na časove vjeronauke. Umjesto nje, bolje bi bilo, kao obavezan predmet, vratiti prijeko potrebno – građansko obrazovanje. U školama, o religiji i vjeri djeca mogu saznati izučavajući druge predmete, od kojih neki već postoje”, kaže ona za Monitor.

Jedan takav, Istorija religije, ima status izbornog predmeta u pojedinim srednjim školama u Crnoj Gori, poput gimnazija. U okviru njega izučavaju se sve politeističke i monoteističke religije. Krivokapić ističe da bi i predmeti poput istorije, sociologije i filozofije trebalo detaljno da obrađuju temu religije u okviru svojih kurikuluma. „Bez takvog učenja bilo bi nemoguće na pravi način razumjeti istorijske tokove koji uključuju razvoj društva, civilizacija, umjetnosti i filozofske misli. Religija je krupan društveni fenomen, ostavila je i ostavlja značajan trag na čovječanstvo i kao takva mora naći svoje mjesto u obrazovanju, ali isključivo kroz objektivno izučavanje i kritičko promišljanje, a ne kroz afirmativni pristup kakav bi bio uvođenje predmeta vjeronauke. Obrazovanje mora biti sekularno i objektivno, što, između ostalog, znači da u okviru njega obavezno treba učiti činjenice o religijama, ali ne i religijska predanja kao činjenice”, objašnjava Milivoje Krivokapić.

Andrea JELIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

PROTEST KULTURNIH DJELATNIKA: Žigosani u kulturi

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ministarka Bratić kadriranjem u svojim resorima kao da namjerno doliva ulje na užarenoj političkoj sceni. Bila osnivačica ili samo kandidatkinja na listi ultradesnog pokreta Dveri, imenovanje direktorice Filmskog centra Aleksandre Božović izaziva podozrenje. Pogotovu što ovo nije prvi put da ministarka poseže za kadrovima veoma upitnih biografija. To je ove nedjelje gurpa građana i kulturnih djelatnika na protestu poručila Vladi

 

Kulturni djelatnici su u ponedjeljak ispred zgrade Vlade upriličili protest sa koga su poručili da traže smjenu ministarke prosvjete, nauke, kulture i sporta Vesne Bratić i novoizabrane direktorke Filmskog centra Crne Gore Aleksandre Božović.

U proglasu grupe građana, kulturnih aktivista i stvaralaca, koji je pročitan na protestu, navodi se da ministarki zamjeraju „otvorenu i očiglednu diskriminaciju prema građanima koji su po nacionalnosti Crnogorci“. Dodali su i vjersku diskriminaciju, animozitet prema svemu crnogorskom, otvoreni i beskrupulozni revanšizam prema svima za koje ona sumnja da su pripadali bivšem režimu, protiv bahatosti, svojeglavosti, nepristupačnosti i egoizma… ministarke Bratić. Za direktorku Filmskog centra traže razrješenje zato što nema državljanstvo Crne Gore, osporavaju njene stručne reference i navode da je pripadnica ideološki neonacističke partije.

„Mi se ovdje nismo okupili da branimo nijednu fotelju, niti partijsko-klanovsko-drugarsko zapošljavanje bivše vlasti. Naprotiv, takvih nam je preko glave. Ali smo promjenom vlasti upravo očekivali promjenu takvog sistema bezvrijednosti. A umjesto toga dobili revanšističko-osvetnički-jednovjerski resor››, naglašava se na početku proglasa.

Protestu je prethodilo pismo koje je preko 80 stvaralaca i kulturnih djelatnika uputilo premijeru Zdravku Krivokapiću, vicepremijeru Dritanu Abazoviću, ministarki Bratić, povodom, kako su kazali, nezakonitog imenovanja Božović za direktoricu Filmskog centra Crne Gore. Oni navode da „Zakon o kulturi propisuje da se na mjesto direktora ustanove kulture može imenovati afirmisani umjetnik, afirmisani stručnjak u kulturi ili afirmisani stručnjak iz oblasti društvenih djelatnosti.  Imenovana gospođa nije niti jedno niti drugo niti treće, čime je grubo prekršen Zakon o kulturi, a institucija Filmski centar i filmska struka poniženi. Po sopstvenom priznanju, gospođa Mandarić Božović je svoj dosadašnji radni vijek posvetila pretežno produkciji reklama“. Ističu i da je novoimenovana direktorica Mandarić Božović bila na listi  Dveri, političke organizacije koja otvoreno zastupa nacističku ideologiju, velikosrpski hegemonizam i negira postojanje crnogorskog naroda.

„Tako je, ja sam državljanka Republike Srbije, sa stalnim prebivalištem u Crnoj Gori na osnovu braka s državljaninom Crne Gore… Bojim se da je moja politička karijera u nekim medijima ozbiljno preuveličana. Tačno je da sam kao nestranački kandidat na izborima 2012. godine bila na listi Dveri, upravo zato što su smatrali da im mogu pomoći na polju kulturne politike i medija. Nikada nisam bila ni član, a kamoli osnivač Dveri“, kazala je Božović za Vijesti.

Ona je, kako je kazala, diplomirana filmska i televizijska producentkinja i filmskom, televizijskom i produkcijom reklama se bavim više od 15 godina. Od 2012. Bila je dio tima koji je vodio Kulturni centar Novog Sada, a najponosnija je na svoj rad na kandidaturi Novog Sada za Evropsku prijestonicu kulture 2021. i projekat digitalizacije kulturne baštine Novog Sada.

Otkada je u Crnoj Gori, Božović je bila saradnica u produkciji TV serije Grudi Marije Perović, koprodukciji RTCG-a i Meander filma iz Nikšića, producentkinja Malog festivala kulture življenja Jugoslavija Fest Nikšić, direktorka filmskog festivala Uhvati film Kotor koji prikazuje filmove koji se bave temom invaliditeta, a  kao saradnica Kulturnog centra Novog Sada za međunarodne odnose aktivno učestvuje na povezivanju kulturnih centara iz Srbije i Crne Gore.

Tokom protekle nedjelje DPS, tačnije Komisija za prosvjetu ove partije, je izdala saopštenje u kome se kaže: „Desant na Filmski centar ne smije proći!“ A portal CdM najavio je protest uz objašnjenje da Božović nema nikavog radnog iskustva na filmu, te da je jedna od osnivača nacionalističke stranke Dveri“.

„Bilo je tog pokušaja da DPS instruiše protest. Pojedini mediji su najavljivali protest protiv svih imenovanja, ali to nije uspjelo. Na protestu su se jasno tražila smjena Bratićke i Božovićeve“, kaže jedan od učesnika protesta koji je želio da ostane anoniman.

Nakon protesta IN4S je osuo paljbu po glumcu Zoranu Vujoviću koji je pročitao proglas. On je je 2019. na svom Fejsbuk profilu ispisao niz uvreda na račun sprskog naroda. Kasnije se izvinio javnosti.

Predrag NIKOLIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

DRUŠTVO

NA GODIŠNJICU EKOLOŠKE DRŽAVE, PRIVOĐENJE EKOLOŠKIH AKTIVISTA: Dok ignorišu dokaze protiv bahatih funkcionera

Objavljeno prije

na

Objavio:

Gomila službenih i privatnih automobila bila je nepropisno parkirana u šumi oko Crnog jezera, a policija je zbog performansa privela ekološke aktiviste Milorada Mitrovića i Huseina Pajevića

 

Aktivisti nevladine organizacije Breznica krenuli su ka Crnom jezeru. Tradicionalna svečana sjednica Skupštine Crne Gore povodom godišnjice od proglašenja prve ekološke države na svijetu počinje u dva sata. Ove godine riječ je o tridesetoj godišnjici.

Nezadovoljni stanjem u ekologiji i očuvanju životne sredine, aktivisti ove organizacije Milorad Mitrović i Husein Pajević raširili su transparent na kojem je crnim slovima ispisano: „30 godina kasnije, a tek smo na početku“. Nekoliko minuta prije početka sjednice Mitrović i Pajević su, takođe, tradicionalno sa gas maskama i u zaštitnim odijelima oglasili sirene za uzbunu.

Iako su cijeli performans odradili u dogovoru sa službenicima policije, poštujući većinu njihovih preporuka, nakon performansa su obojica odvedeni u stanicu policije. Zanimljivo je da su ih službenici policije pratili pored desetina službenih automobila, parkiranih po šumama i livadama strogo zaštićene zone Nacionalnog parka Durmitor. Većina funkcionera nije se udostojila da vozila parkiraju ispred rampe, na parkingu, i prepješače vekoliko stotina metara do mjesta gdje se održavala sjednica.

Službenicima policije, međutim, nije „bola oči“ gomila nepropisno parkiranih automobila među drvećem oko Crnog jezera, ali jeste performans ekoloških aktivista koji godinama ukazuju na devastaciju prirode. Mitrović i Pajević su privedeni u Centar bezbjednosti Žabljak, gdje su u svojstvu građana dali izjave povodom „remećenja javnog reda i mira“. Osnovna državna tužiteljka u Pljevljima Nataša Bajčeta donijela je odluku da u perfromansu Mitrovića i Pajevića nema elemenata krivičnog djela.

„Jedina razlika između ove i prošle vlasti jeste ta što su me prošli poslali u zatvor, a ovi još nijesu“, kazao je Mitrović za Monitor.

On kaže da su im, kada se završio performans, prišla dva uniformisana policajca i jedan u civilu da ih obavijeste da u žabljačkom Centru bezbjednosti moraju dati izjave povodom remećenja javnog reda i mira. Nakon što su dali izjave, Mitrović tvrdi da je on podnio krivičnu prijavu protiv NN lica za lažno prijavljivanje.

„Kada sam pitao policajca da li će postupiti po mojoj prijavi, on je rekao da će postupiti kroz nekoliko dana. Dakle, kada se ekološki aktivisti prijave – odmah se uzima izjava i odmah se procesuiramo. Što nije slučaj kada mi prijavimo nekog drugog“, kazao je Mitrović.

Mitrović vjeruje da su nekom od funkcionera ili gostiju zasmetali, pa je naredio policiji da ih privedu. On nije znao ko bi to mogao biti, ali vjeruje da se radi o nekome ko ima jak uticaj na policiju. Očito je drugo. Iako su partije, koje čine parlamentarnu većinu, u predizbornoj kampanji posebno isticale ekološke teme, na isti način tretiraju ekološke aktiviste kao i prethodna vlast. Pa tako na tridesetogodišnjicu od proglašenja ekološke države, državni službenici privode ekološke aktiviste zbog ekološkog performansa.

Ivan ČAĐENOVIĆ
Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 24. septembra ili na www.novinarnica.net

 

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo