Povežite se sa nama

INTERVJU

TEA GORJANC PRELEVIĆ, AKCIJA ZA LJUDSKA PRAVA: Šansa da se izađe iz devedesetih

Objavljeno prije

na

Koliko mi je poznato, niko od lidera nove skupštinske većine nije učestvovao u ratovima i zločinima, niti je tada vršio vlast, pa je to, poslije trideset godina, ipak jedno novo stanje koje daje razloga za optimizam

 

MONITOR: Objavili ste Istraživanje javnog mjenja koje govori o stavovima građana Crne Gore o ratovima na prostoru bivše Jugoslavije i procesuiranju ratnih zločina. Šta su, ukratko najvažniji nalazi istraživanja, i da li Vas je neki od njih iznenadio?

GORJANC- PRELEVIĆ: Većina je prepoznala da vlast ne želi procesuiranje ratnih zločina, i da tu želju sprovodi zahvaljujući uticaju na sudije i tužioce. Iznenadilo nas je da je čak dvije trećine reklo da u političkom životu ne treba da učestvuju oni koji su vršili vlast ’90-ih, s obzirom na to da je predsjednik države prva osoba koja pada na pamet u tom kontekstu. Ohrabrujuće je to što većina prepoznaje značaj utvrđivanja činjenica o zločinima za bolje odnose u regionu, dok velika većina, preko 70% smatra da je za bolju budućnost potrebno negovati sećanje na događaje koje bismo svi najradije zaboravili. Isto, iako opstaje negativan stav prema Haškom tribunalu, ipak su podeljeni stavovi oko toga da li je ili nije doprinio saznavanju istine o ratovima i zločinima. Genocid u Srebrenici je prva asocijacija na ratni zločin i postoji dosta dobro prepoznavanje drugih slučajeva ratnih zločina u regionu i Crnoj Gori. Sve u svemu, rezultati obavezuju nove vlasti na aktivno suočavanje sa prošlošću, i u nekim aspektima su i pozitivniji u odnosu na slična istraživanja sprovođena u Srbiji.

MONITOR: Jedan od Vaših zaljučaka je i da postoji nerazumijevanje ispitanika o ulozi Crne Gore u ratovima devedesetih. Stavovi idu od toga da se branila, da je bila agresor do toga da uopšte nije učestvovala. Šta je po Vama razlog tome?

GORJANC- PRELEVIĆ: Jedna te ista vlast, od tad pa do danas, kao zvaničnu istinu promoviše neistinu da Crna Gora nije učestvovala u ratu u Bosni i Hercegovini, iako bar to što su deportovali izbeglice iz BiH u pod nož bosanskim Srbima svedoči o tome da ipak jeste. Mnogima nije poznato da je Vrhovni savjet odbrane (VSO) u kome su odluke donošene konsenzusom, i čiji je član bio predsednik Republike Crne Gore, intenzivno podržavao Vojsku Republike Srpske u platama, oružju, municiji, gorivu, to je utvrdio Haški tribunal. U vezi sa Dubrovnikom, iako predsednik Đukanović jeste izrazio „žaljenje za bol, stradanja i materijalne gubitke koje je nanio bilo koji predstavnik Crne Gore u JNA“, i on i nekadašnji predsednik, Momir Bulatović, su izjavljivali da su u vezi sa potrebom za tim napadom izmanipulisani od strane vojnog vrha u Beogradu, koji im je navodno davao pogrešne informacije. S druge strane, ostale su zabeležene Đukanovićeve mrziteljske izjave o Hrvatskoj, pretenzije ka Prevlaci, kao i ponos na saradnju sa Miloševićem, koga su još tada prozreli studenti, mlađi od Đukanovića, na antiratnim protestima u Beogradu, kao i Liberali i SDP u Crnoj Gori.

MONITOR: Preko dvije trećine ispitanika smatra da političari koji su bili na vlasti u vrijeme ratnih zločina ’90-ih ne treba da učestvuju u političkom životu. Jedan od njih, najdugotrajniji i u regionu, upravo je izgubio vlast, ali je i dalje na poziciji predsjednika države. Istovremeno, ima onih koji smatraju da je upravo on garancija ,,mira i stabilnosti” regiona, a njegov odlazak definišu kao ,,povratak devedesetih“. Kako to vidite?  

GORJANC- PRELEVIĆ: Kao jednu, u suštini, očekivanu pojavu. Ljudi po pravilu stvari posmatraju iz lične perspektive i najčešće nisu empatični. Ova država ima armiju ljudi koja je interesno umrežena s vlašću i logično je da pokušavaju da opravdaju strah od gubitka privilegija. Takođe, i regionu i široj međunarodnoj zajednici je neuporedivo važnija stabilnost regiona nego demokratija i to kako žive ljudi u Crnoj Gori, što je davno objasnio profesor Florijan Biber. Tačno je da je Đukanović još 1997. napravio zaokret prema Miloševiću, spašavao Đinđića i Ćuruviju pred kraj Miloševićeve vladavine, uveo državu u NATO i priznao Kosovo i održavao dovoljno dobre odnose sa svima u regionu. Međutim, on je isto tako na vlasti odradio sve ratove, enormno se obogatio i sve vreme politiku podređivao održavanju na vlasti, umesto višem cilju demokratizacije društva i vladavini prava. Lideri nove skupštinske većine sad promovišu nešto novo, nesebičnu saradnju u opštem interesu prevazilaženja podela u crnogorskom društvu, koje je pažljivo podsticala dosadašnja vlast. Veliko i pozitivno iznenađenje je, za sada, držanje koalicije u kojoj dominira Demokratski front, koja, kako izgleda, odustaje od ekstremnih ideja promene spoljne politike Crne Gore. To je pametan potez, izgleda da se bar to naučilo od Đukanovića.

MONITOR: Pa da li Crna Gora sada, nakon prve demokratske smjene vlasti, ima šansu da izađe iz devedesetih, ili, kako neki tvrde, ,,opet ulazi u devedesete”?  

GORJANC – PRELEVIĆ: I te kako ima šansu da izađe iz devedesetih. Prvo, ako za tren zanemarimo ratove i zločine, devedesete su više-manje svuda u regionu bile nastavak jednopartijske vladavine, uz veću ili manju toleranciju dekorativne opozicije. To se, nažalost, u Crnoj Gori nastavilo do danas. Sigurna sam da će se tek na primeru Crne Gore analizirati i izučavati fenomen uticaja tako dugotrajne vlasti jedne partije na nezavisnost sudstva i druge državne institucije. Tužno je, ali i ljudski, da se u takvom sistemu trudiš samo da si odan, ćutiš, ne moraš ništa ni da učiš. Totalni nedostatak lične odgovornosti doveo je do stagnacije društva koje skoro da je poverovalo da Crna Gora uopšte ne može drugačije. Sada tek za državu počinje novi vek. Počinju promene, koje će se, nadam se, odvijati u kontinuitetu, i zbog kojih će se ljudi na funkcijama mnogo više truditi i zbog realnog straha da mogu da budu razriješeni ili i završe u zatvoru.

Milena PEROVIĆ

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 11. septembra ili na www.novinarnica.net

Komentari

INTERVJU

DALIBORKA ULJAREVIĆ, CENTAR ZA GRAĐANSKO OBRAZOVANJE: Struka prije političkog predznaka

Objavljeno prije

na

Objavio:

Međunarodna zajednica je reagovala suvo, suzdržano i uslovno čime je izrazila saglasnost sa smjenom DPS-a, ali i rezervu prema onom što donosi budućnost. Nova vlast to mora imati u vidu i naći adekvatan odgovor. Prvi i dobar dao je Sporazum tri lidera nove većine. Sad se čeka drugi u slici nove Vlade čiji članovi ne bi smjeli biti sporni toj međunarodnoj zajednici, a posebno ne NATO savezu i EU

 

MONITOR: CGO je brzo nakon izbijanja COVID19 epidemije u Crnoj Gori objavio izvjestaj  ,,Crna Gora i korona: stanje nacije u prvih šest sedmica”. Iako je i tada bilo stvari za kritiku,  danas je situacija sa virusom ozbiljnija i lošija. Koja je Vaša ocjena sada? 

ULJAREVIĆ: Danas živimo posljedice onog na što smo tada upozoravali – partija je pregazila struku. Umjesto da je pandemija, kao naš zajednički problem, iskorišćena za društvenu homogenizaciju ona je ogolila do srži probleme partijski okovanog sistema. Tužno je što su brojni ljekari iz NKT strukture, a posebno oni nama najvidljiviji, pristali da služe partijskim interesima gazeći Hipokratovu zakletvu i unižavajući profesiju. Prošlo je nezapaženo, a cijenim da bi trebalo utvrditi i odgovornost onih koji su u Institutu za javno zdravlje dali mišljenje DIK-u i NKT-u na osnovu kojeg su osobe u samoizolaciji mogle da glasaju na biračkom mjestu bez prethodnog testiranja. A to je jedna u nizu štetnih odluka onih kojima smo mnogo vjerovali u martu, a koji su do danas izigrali naše povjerenje i dnevno nam vrijeđaju zdrav razum. Ostaće zapamćeno i ponašanje predsjednika i članova NKT-a koji su svojom podrškom određenim javnim skupovima, a i učešćem na njima, poručili da ni ljudski životi nijesu ništa u odnosu na partijski interes.

MONITOR: Epidemiološka situacija eskalirala je nakon izbora i političkih okupljanja koja su uslijedila. Čini li Vam se da se osim sa Kovidom, Crna Gora bori i sa drugim vrstama virusa, nacionalizma, recimo?  I da li je promjena vlasti prilika da se sa tim virusom nacionalizma  izborimo, ili je to, kako neki, kažu povratak u devedesete?

ULJAREVIĆ: Virus nacionalizma, nažalost, nikad nije ni nestajao ne samo iz Crne Gore nego iz regiona čiji smo sastavni dio. Sam DPS je dobar dio svoje vlasti, pa i one nakon obnove nezavisnosti 2006. godine, bazirao na elementima nacionalizma i podjela iz 90-ih. Doskorašnja vlast suštinski nije puno toga uradila ni na suočavanju sa nasljeđem 90-ih u crnogorskom društvu i na prevazilaženju podjela nastalih na njima. Štaviše, u nekim aspektima, aktivno je te podjele i gajila i podržavala.

Pred novom vlašću će biti rješavanje društvenih boljki izazvane nacinalizmom, sa kojima se DPS nije obračunao ali i koje su kreirale i širile određene članice nove vladajuće većine. No, ne mislim da je moguć povratak u 90. kojima nas DPS i njegovi kerberi plaše, a zaboravljaju da nam kažu i što je DPS tada radio i kakvu je retoriku imao i da li je upravo to uticalo da do danas nemamo niti jednu optužnicu u ratnim zločinima za komandnu odgovornost. Prošlo je 30 godina, i ako dođe do porasta nacionalizma, to će biti u nekoj drugačijoj, blažoj formi sa drugačijim ciljevima.

MONITOR: Kako vidite reakcije spolja, prvenstveno iz regiona, u kojima se Milo Đukanović i dalje vidi kao ,,garant stabilnosti”?

ULJAREVIĆ: Međunarodna zajednica je reagovala suvo, suzdržano i uslovno čime je izrazila saglasnost sa smjenom DPS-a, ali i rezervu prema onom što donosi budućnost. Nova vlast to mora imati u vidu i naći adekvatan odgovor. Prvi i dobar dao je Sporazum tri lidera nove većine. Sad se čeka drugi u slici nove Vlade čiji članovi ne bi smjeli biti sporni toj međunarodnoj zajednici, a posebno ne NATO savezu i EU.

Region je bio druga priča, a posebno Srbija. ,,Prva” i ,,druga” Srbija su našle tačku spajanja u Crnoj Gori i pokazali su nam da su za njih prihvatljivi samo oni naši izbori koje bi oni odobrili. Licimjerni su bili oni koji se raduju pobjedi opozicije kao pobjedi nad svojim političkim protivnikom Milom Đukanovićem uz prateći nacionalistički foklor, iako su mu, ne tako davno, rentirali najprizemnije medije za potrebe obračuna sa neistomišljenicima u Crnoj Gori. Licimjerni su bili i oni koji su se zgražavali nad pobjedom opozicije i stali u odbranu Đukanovića, a u Srbiji su protivnici iste takve vlasti Vučića i borci za ljudska prava čije kršenje nikada nisu vidjeli u Crnoj Gori.

Milena PEROVIĆ

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 18. septembra ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

ŠKELJZEN MALIĆI, POLITIČKI ANALITIČAR I PUBLICISTA IZ PRIŠTINE: Balkanski šengen ili rat

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ako bi taj „šengen” bio izgrađen prema modelu EU, i kao priprema za učlanjenje u EU, mogla bi se stvoriti formacija koja ublažava tendenciju stvaranja velikih nacionalnih država koje se ne mogu stvoriti, kao takve, bez ratova. To je  svakako bolje nego i dalje nazadovati ili održavati „zaleđene” ili tinjajuće ratne sukobe

 

MONITOR: Proteklih dana u Srbiji i na Kosovu najaktuelnija tema bilo je potpisivanje u Vašingtonu sporazuma o ekonomskoj normalizaciji odnosa između Beograda i Prištine. U Srbiji vlast i opozicija imaju sasvim suprotne stavove. Kakav je Vaš stav o tom dokumentu?

MALIĆI: Sporazum iz Vašingtona nakićen je svim i svačim, više je popis obećanja sa nejasnim garancijama oko mnogih milijardi investicija… Naravno, i na Kosovu su, kao i u Srbiji, opozicija i pozicija podeljene oko sporazuma. Kritičnija je situacija kod vladine stranke, zato što je kosovska delegacija i u Vašingtonu pokazala nesuglasice. U jednom trenutku Ramuš Haradinaj je iz Prištine pretio da će srušiti krhku vladinu koaliciju, ali je brzo primiren, možda i zbog direktnog snažnog demarša američke strane. Ako bismo ukršteno čitali stavove vlasti i opozicija na Kosovu i Srbiji, imali bismo zanimljiv stepen visoke saglasnosti u oceni sporazuma: srpska opozicija smatra da sporazum ide u prilog Kosovu, da je Vučić praktično priznao nezavisnost Kosova. Kosovska opozicija naprotiv smatra da je u Vašingtonu najviše profitirala Srbija, a da je kosovska delegacija bila nelegitimna, nesposobna i neodgovorna.

MONITOR: Šta je sporazumom dobilo Kosovo? Da li on ugrožava suverenitet Kosova?

MALIĆI: Sporazum je po formi i sadržaju najviše bio u funkciji podržavanja izborne kampanje predsednika Trampa. Kosovo i Srbija nisu mnogo dobili. Izostalo je ono što su kosovski pregovarači očekivali, a od čega je srpska strana najviše strepela. Naime, kada je Donald Tramp pre skoro dve godine uputio pismo predsednicima Kosova i Srbije, pozvao ih je bio u Belu kuću da tamo finaliziraju završni mirovni sporazum i proslave uzajamno priznanje. Zbog toga se dugo sepekulisalo da je sporazum o Kosovu praktično postignut ili će prosto biti diktiran u Vašingtonu, gde delegacije samo treba da se dogovore oko nekih detalja i stave potpis. Zbog tih glasina je bivši kosovski premijer Albin Kurti, koji je vladao nepunih sto dana, odbijao pozive da ode u Belu kuću, jer je mislio da ga tamo čekaju „noževi probodeni na mapu Kosova”, aludirajući na glasine da su Tači i Vučic već dogovorili nove granice i razmenu teritorija.

Od ideje uzjamnog priznanja nije ništa bilo 4. septembra. Ona se pojavila u prvom draftu sporazuma i kada je ona odmah „procurela” kao alarmantna vest na udarnim stranicama štampe koju kontroliše Vučić, koji je odbio formulaciju, ta tačka sporazuma je uklonjena uz elegantno objašnjenje da je skup u Beloj kući fokusiran na ekonomski i neke druge sporazume, a pitanje završnog političkog sporazuma o priznanju ostavljeno je za pregovore koje vodi EU.

Suverenost Kosova nije narušena sporazumom, ali kosovska opozicija smatra da je suverenost ugrožena zbog prihvatanja zahteva Srbije da se reguliše korišćenje strateških resursa veštačkog jezera i elektrane Gazivode. Jezero se najvećim delom prostire na teritoriji Kosova, oko 15 posto zapadnog dela je na teritoriji Srbije. Ovo pitanje se pokušava ispolitizirati na isti način kao i sporazum o demarkaciji sa Crnom Gorom. Premijer Hoti se optužuje da je navodno Srbiji poklonio deo nečega što je sto posto kosovsko. Američke vladine institucije preuzele su obavezu da naprave projekt fizibiliteta za jezero koje je stvoreno akumulacijom protočnih voda čiji sliv počinje na teritoriji Srbije, ima široku primenu na Kosovu, a onda, dobrim delom preko reke Ibar, ponovo prelazi u Srbiju.

MONITOR: Predsjednik Pokreta za preokret Janko Veselinović izjavio je da je Srbija potpisala „de fakto priznavanje Kosova”.

MALIĆI: Nije priznala, ali je napravila korak u tom smeru i, više simbolički, priznala Sjedinjene Države kao arbitra u rešavanju kosovskog pitanja. Pošto su SAD glavni sponzor nezavisnosti Kosova, Beograd zna da ne može od Vašingtona tražiti potpunu promenu kursa, ali zna da bi Tramp možda mogao ponuditi određene korisne ustupke, kako bi bezbolnije naplatio „odštetu” za neminovno prepuštanje Kosova i proibližavanje Srbije EU i NATO-u. Pored unosnih ekonomskih ponuda koje je potpisao, Vučić je pristao i na određene elemente sporazuma koji znače otklon Srbije od Rusije i Kine na linijama Trampovih konfrontacija sa ovim silama, na kojoj se oslanjala u ekonomskim i vojnim projektima, kao i glavnim partnerima za odbranu Kosova u Ujedinjenim nacijama.

Veseljko KOPRIVICA

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 18. septembra ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

INTERVJU

DR NEVENKA LUKOVAC JANJIĆ, INTERNISTA ONKOLOG INSTITUTA ZA ONKOLOGIJU KCCG: Nije sramota bolovati od kancera

Objavljeno prije

na

Objavio:

Muškarci u Crnoj Gori najčešće obolijevaju od karcinoma pluća, a slijede karcinom prostate, debelog crijeva, pa karcinomi glave i vrata. Kod žena na prvom mjestu je karcinom dojke, a potom slijede karcinom debelog crijeva, pluća i karcinom grlića materice. Redosljed obolijevanja od ovih vrsta karcinoma i kod muškaraca i kod žena istovjetan je redosljedu obolijevanja u svijetu

 

MONITOR: Prema relevantnim istraživanjima kancer je vodeća bolest 21. vijeka? Je li takav slučaj i u Crnoj Gori? 

LUKOVAC – JANJIĆ: U većini razvijenih zemalja u svijetu obolijevanje od maligne bolesti je na vodećem mjestu, tačnije u posljednjoj dekadi su pretekle broj oboljelih od kardiovaskualrniih bolesti i to u prvom redu zbog dobre prevencije bolesti srca i krvnih sudova. Kod nas su bolesti srca i krvnih sudova još na prvom mjestu, a maligne bolesti odmah iza.

MONITOR: Postoji više od 200 tipova kancera. Od kojih se najčešće obolijeva i umire u Crnoj Gori?

LUKOVAC – JANJIĆ: U Crnoj Gori, nažalost, još ne postoji zvanični registar malignih bolesti. Podaci sa kojima mi raspolažemo su podaci dobijeni iz naše medicinske dokumentacije te procjena Internacionalne agencije za istraživanje raka (GLOBOCAN).

U populaciji muškaraca na prvom mjestu je karcinom pluća, a nakon njega slijede karcinom prostate, karcinom debelog crijeva, pa karcinomi glave i vrata. Kod žena na prvom mjestu je karcinom dojke, a potom slijede karcinom debelog crijeva, pluća i karcinom grlića materice. Moram dodati da je redosljed obolijevanja od ovih vrsta karcinoma i kod muškaraca i kod žena istovjetan redosljedu obolijevanja u svijetu.

MONITOR: Kažete da je karcinom dojke najčešći malignitet kod žena. Koji su najznačajniji faktori rizika za tu bolest? Koje su najznačanije preventivne mjere?

LUKOVAC – JANJIĆ: Faktori rizika za kancer dojke mogu biti oni na koje ne možemo uticati (uzrast – porastom godina raste i rizik, rasna pripadnost – žene bijele rase češće obolijevaju od žena žute i crne rase, genetski faktori – rizik za nastanak ove bolesti je oko dva puta veći kod žena koje imaju jednog bliskog srodnika, nemaligna proliferativna stanja u dojci, dug reproduktivni period – rana prva menstruacija, kasna menopauza) i oni na koje možemo uticati a to su: gojaznost, upotreba hormonske terapije – substituciona terapija u postmenopauznom periodu povećava rizik za nastanak karcinoma, alkohol, hrana bogata masnoćom.

Ukupni individualni rizik zavisi od prisustva i kombinacije ovih faktora.

Preventivne mjere mogu biti primarne: adekvatna fizička aktivnost, smanjenje tjelesne mase, redukcija uzimanja alkohola, konzumiranje voća i povrća. Takođe, pokazano je da se rizik obolijevanja smanjuje sa porastom broja porođaja, te da žene koje su dojile imaju oko 40 odsto manji rizik da obole od kancera dojke.

Veseljko KOPRIVICA

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 18. septembra ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo