Povežite se sa nama

SVIJET

2018: BURNA GODINA NA MEĐUNARODNOJ SCENI: Beskonačna parada kriza i sukoba

Objavljeno prije

na

Prema nekim analitičarima, slabljenje Zapada se povećava. Ima eksperata koji pozivaju američke evropske saveznike da iskorače dok se uticaj SAD u svjetskoj politici smanjuje.  No i za njih  2018. nije bila dobra godina. Jedan za drugim su se suočavali s unutrašnjim problemima zbog čega im je bilo teško da  samostalno djeluju izvan vlastitih granica

 

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp tokom predizborne kampanje kampanje obećao je razne novine u spoljnoj politici. Održao je obećanje.  To je uznemirilo prijatelje, a osokolilo  rivale.

Tramp je na samitu Grupe sedam (G7) najmoćnijih zemalja Zapada u Kvebeku optužio druge lidere zbog trgovinskih politika njihovih zemalja. Napustio je samit prije kraja i preko tvitera iz predsjedničkog aviona objavio da neće potpisati kominike s kojim se saglasio prije odlaska.

Potom je otišao u Singapur na istorijski prvi samit jednog američkog predsjednika s nekim sjevernokorejskim vođom. Poslije petosatnog sastanka s Kim Džong Unom potpisao je nejasan, 400 riječi dug kominike i objavio da ,,više nema nuklearne prijetnje od Sjeverne Koreje”, uprkos mnogobrojnim dokazima koji ukazuju suprotno.

Na samitu Sjevernoatlantskog saveza u julu, Tramp je optužio njemačku kancelarku Angelu Merkel da je ,,pod potpunom kontolom” i ,,zarobljenik Rusije”, zahtijevao  hitno zasjedanje kako bi podstakao članice NATO da troše više na odbranu i ukazao da bi mogao da povuče SAD iz Alijanse ukoliko ne bude po njegovom. Nekoliko dana kasnije na zajedničkoj konferenciji za štampu sa predsednikom Rusije Vladimirom Putinom, Tramp je na neki način odbacio jednoglasnu objavu obavještajnih službi SAD da se Rusija miješala u izbore 2016. To je pokrenulo lavinu kritika.

Tramp je u novembru kritikovao predsjednika Francuske Emanuela Makrona na tvitu prilikom dolaska u Pariz na ceremoniju obilježavanja 100 godina od kraja Prvog svjetskog rata. Otkazao je posjetu Američkom vojnom groblju zbog kiše i odbio učešće na mirovnom forumu koji je organizovala vlada Francuske.

Posljednji Trampov sastanak na vrhu Grupe 20 najrazvijenjih u Buenos Ajresu, gotovo da nije bio događaj. Veću pažnju izazvao je potonji samit Trampa s predsjednikom Narodne Republike Kine Si Džinpingom na kome su dogovorili 90-dnevno primirje u svojevrsnom carinskom ratu koji je dvije najveće privrede svijeta opteretio uzajamnim carinskim nametima od preko 360 milijardi dolara. Šteta može da se prelije na druge aktere međunarodne privrede.

U januaru je Trampova administracija uvela carine na uvozne mašine za pranje i solarne panele. Veći potez je uslijedio u maju, kada su uvedene carine na čelik i aluminijum iz uvoza iz prijateljskih i konkurentskih zemalja, uz objašnjenje da su predstavljali prijetnju za nacionalnu bezbjednost. Tramp je naknadno uveo carine ukupne vrijednosti od 250 milijardi dolara na uvozne proizvode iz NR Kine. Kinezi su uzvratili sa 110 milijardi dolara carina.

Trampove carine do kraja godine više su naškodile Amerikancima nego što su im pomogle. Počela je rasprodaja berzanskih akcija, a ukupan trgovinski deficit SAD je povećan. Trgovinski partneri su uveli uzvratne carine na izvozne proizvode SAD, pa su američki farmeri izgubili inostrana tržišta. Neki američki proizvođači  počeli su da ukidaju radna mjesta pošto su im viši troškovi uvoza umanjili profit.

Trampove carine, zajedno s njegovim više puta ponovljenim tvrdnjama da je EU ,,neprijatelj”, te prijetnje da će nametnuti carine na uvoz automobila, navele su mnoge Evropljane da se zapitaju da li su tradicionalne transatlantske veze zauvijek promijenjene. U međuvremenu, u Pekingu, kineski lideri slušajući govor iz Vašingtona o ,,strateškim konkurentima”, razmatrali su da li Tramp nastoji ne samo da resetuje bilateralni trgovinski balans, već i ograniči rast NR Kine kao velike sile.

Kina je krajem decembra obilježila 40 godina politike reforme i otvaranja, koji se smatraju jednim od najznačajnijih događaja u ljudskoj istoriji 20. vijeka, budući da su ne samo promijenili najmnogoljudniju zemlju na svijetu, već su uveliko uticali na čovječanstvo uopšte. Kina je 1978. s ukupnim domaćim proizvodom (BDP) po glavi stanovnika od samo 156 američkih  dolara, bila jedna od najsiromašnijih zemalja na svijetu. U međuvremenu je kineski BDP porastao 34 puta, zemlja je postala druga najmoćnija privreda (po nekim kriterijumima i prva), najveća trgovinska sila u svijetu s najvećim deviznim rezervama. Tokom ovog procesa, u Kini je, prema međunarodnim standardima, više od 700 miliona ljudi izvučeno iz siromaštva.

U oktobru je Kina pustila u saobraćaj najduži u svijetu most preko mora. Dug je 55 kilometara a stajao je 20 milijardi dolara. Most povezuje Hongkong, Makao i kontinentalnu Kinu, a smanjuje putovanje s tri sata na 30 minuta.

U  međuvremenu se, prema nekim analitičarima, slabljenje Zapada povećava. Ima eksperata koji pozivaju američke evropske saveznike da iskorače dok se uticaj SAD u svjetskoj politici smanjuje. Za njih  2018. nije bila dobra godina. Jedna za drugom članice EU su se suočavale s unutrašnjim problemima zbog čega im je bilo teško da  samostalno djeluju izvan vlastitih granica.

Nade da bi Velika Britanija mogla da izvede uredan razvod od EU su izblijedile.  Predsjednik Francuske Emanuel Makron pretrpio je pad podrške na oko 25 posto usljed protesta „žutih prsluka“. Ponekad nasilne demonstracije umanjile su Makronovu sposobnost da nastavi ambiciozan plan da reformiše domaću ekonomiju.

Italijanski glašači izabrali su populističku koaliciju u kojoj su protivnici postojećeg političkog poretka Pokret pet zvijezda i desničarska Liga. Vlada u Rimu   se bori s Briselom oko nacrta budžeta koji krši pravila EU.

Premijer Viktor Orban nastavio je da demontira demokratiju u Mađarskoj. Još nekoliko zemalja centralne Evrope klizi u istom smjeru. Pred kraj godine, Orban je  svojom politikom uspio da konačno izazove demonstracije protiv sebe.

U Njemačkoj je došlo do previranja. Angela Merkel odstupila je s funckije predsjedavajuće Hrišćansko-demokratske unije (CDU) pošto je stranka izgubila na nekoliko ključnih izbora u saveznim državama. Kancelarka više nema uticaj kod kuće ni  u inostranstvu kao što je nekada imala, što povećava strahovanja da je Evropa ostala bez vođe.

SAD su napustile Iranski nuklearni sporazum. Donald Tramp je obećao tokom predizborne kampanje da će povući SAD iz tog sporazuma. U maju je Tramp ispunio obećanje, tvrdeći da je u pitanju ,,jednostrani sporazum koji nikada nije trebalo napraviti”.

Nijedna druga zemlja nije slijedila primjer SAD, čak i kada je Bijela kuća objavila da će uvesti sankcije svakoj kompaniji koja posluje s Iranom. Iran nastavlja da poštuje dogovor, dok druge potpisnice sporazuma traže načine da pomognu Teheranu da ublaži posljedice izazvane ekonomskim pritiskom SAD.

Bliskoistočna država i jedna od najstarijih civilizacija u regionu, Jeman nastavio je tužnu priču i u 2018. U Jemenu je građanski rat ušao u četvrtu godinu, a vojna intervencija regionalnih zemalja na čelu sa Saudijskom Arabijom traje već tri i po godine. Jemen je pogođen najvećom humanitarnom krizom u svijetu u proteklih 100 godina. Oko 14.000 Jemenaca poginulo je u borbama, a za 50.000 i više  smatra se da je umrlo od gladi prouzrokovane ratom svih protiv sviju.

Stravične fotografije izgladnjele jemenske djece nisu ubijedile nijednu od zaraćenih strana da položi oružje. Tek je dogovoreno krhko primirje.

Humanitarna kriza u Centralnoj Afričkoj Republici, Demokratskoj Republici Kongu, Južnom Sudanu, Venecueli, nastavlja da se prodububljuje.

Rat u Siriji, traje sedmu godinu. Odnio je preko 350.000 ljudskih života i raselio milione Sirijaca, što je uvećalo migrantsku krizu, pogodilo mediteranske zemlje i proširilo se na Evropu. Prošlonedjeljna odluka predsjednika Trampa da povuče američke vojnike iz Sirije mogla bi dalje da zakomplikuje stvari u razorenoj državi i regionu.

Nisu sve vijesti u 2018. bile loše. U junu je novi premijer Etiopije Abij Ahmed iznenadio svijet objavom da će potpisati mirovni sporazum s Eritrejom koji je skupljao prašinu osam godina. Etiopija i njena nekadašnja provincija Eritreja  vodile su 12-godišnji rat okončan 2000. uz gotovo 8.000 poginulih. Dvije zemlje su ponovo otvorile ambasade, obnovile putnički vazdušni saobraćaj i počele demilitarizaciju zajedničke granice.

Južnokorejski predsjednik Mun Đe-in posjetio je Sjevernu Koreju u septembru radi trećeg i možda najizazovnijeg samita tokom 2018. s Kim Džong unom kako bi bio prevaziđen zastoj u pregovorima sa SAD o sjevernokorejskoj denuklearizaciji i udahnuta nova živost u napore da se prošire i poboljšane veze između pripadnika stare korejske nacije podijeljene krajem Drugog svjetskog rata. Prethodno su se dva lidera srela u pograničnom selu Panmunđom, usred Demilitarizovane zone, jednog od posljednjih mjesta zaostalih od Hladnog rata.

 

Najmoćniji na svijetu

Na Zemlji živi oko 7,5 milijardi ljudi, ali je moć sve više i čvršće u rukama malobrojne elite, konstatovao je američki časopis Forbs. Si Đinping, generalni sekretar Komunističke partije Kine, zauzeo je na listi Forbsa prvo mjesto po prvi put pošto su na  zasjedanju svojevrsnog parlamenta u martu usvojene izmjene ustava, prema kojima je proširen uticaj i uklonjeno ograničenje mandata šefa države, što je Si takođe. Prema Forbsu, Si uživa kult ličnosti kakav nije viđen od vremena kada je Mao Ce Tung bio predsjedavajući do smrti 1976.

Dolazak Sija na mjesto najmoćnije ličnosti na svijetu pomjerilo je ruskog predsednika Vladimira Putina na drugo mjesto. Putin je četiri godine zaredom držao prvo mesto, što se nikada ranije nije desilo na Forbsovoj tradicionalnoj tabeli. Putin je na vlasti u Rusiji od maja 2000, a u proljeće 2018. je po četvrti put ponovo izabran sa skoro 77 procenata glasova. To je najbolji rezultat na izborima svih kandidata za to mjesto od raspada Sovjetskog Saveza 1991.

Poslije godinu dana predsednikovanja u SAD Donald Tramp je pao na treće mjesto. Tramp je imao ograničen uspjeh u promovisanju svoje politike u Kongresu koji je kontrolisala njegova Republikanska partija, pod istragom je više agencija za sprovođenje zakona, ne može da se otrese skandala poteklih iz njegovog ličnog i poslovnog života – ali još  je glavnokomandujući najveće svjetske ekonomske i vojne sile.

Četvrta najmoćnija ličnost na svijetu je istovremeno i međunarodno najuticajnija žena kancekarka Njemačke Angela Merkel. De fakto lider Evrope, Merkel je, međutim, jedva osvojila četvrti mandat na izborima 2017, i napravila ,,veliku koaliciju” s političkim partnerima.

Na šestom mjestu je papa Franjo, duhovni je vođa više od milijardu katoličkih vjernika. Najbogatiji čovjek na svetu, Džef Bezos, je na petom mjestu.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

Izdvojeno

SAD:  GLASANJE U DEMOKRATSKOJ PARTIJI ZA PREDSJEDNIČKOG KANDIDATA: Go, Berni, go

Objavljeno prije

na

Objavio:

Prema nekim anketama, Berni Sanders je preuzeo vođstvo na nacionalnom nivou. Njegov uspješan početak, uznemirio je Centrističke funklcinere demokrata i uzbunio milijardere

 

Dobar početak senatora Bernija Sandersa na glasanjima za predsjednika nominaciju Demokratske partije uzbunio je centrističke funkcionere te stranke i  uznemirio milijardere i investitore demokrate.  Poslije tri godine predsjednikovanja krupnog biznismena Donalda Trampa,  Sanders smatra da je vrijeme da se na političku scenu  Sjedinjenih Američkih Država vrate ideje onoga što on naziva demokratski socijalizam.

Sanders je poslije pobjede u saveznoj državi Nju Hempširu rekao da je njegova kampanja uspješno doprla do radnih ljudi, mladih, manjinskih zajednica i onih koji vjeruju u saosećanje i pravdu, što je prema njemu, koalicija koja dobija izbore. ,,Ova pobeda je početak kraja Donalda Trampa!”, kazao je Sanders.

Neki analitičari ističu da mnoge demokrate brinu da će Sanders izgubiti od Trampa na izborima u novembru. Demokrate sa centra žele da zaustave Sandersa, ali nisu sigurne koji kandidat bi to mogao. Ukoliko se ubrzo ne istakne neki od umjerenih kandidata, stranački lideri bi mogli da se okrenu kao potencijalnom spasiocu bivšem gradonačelniku Njujorka, milijarderu Majklu Blumbergu.

Prema nekim anketama, Sanders je preuzeo vođstvo na nacionalnom nivou. Glavni i preferirani kandidat rukovodstva stranke, Džozef Bajden, potpredsjednik SAD-a iz vremena Baraka Obame, koji je mjesecima  ubedljivo vodio, izgubio je izbore u Ajavi i Nju Hempširu.

Sanders ima ozbiljnu političku mrežu iza sebe, ogroman broj pristalica, volontera i malih donatora koji podržavaju njegovu kampanju.  Majkl Blumberg  je  po mnogima ,,virtuelni kandidat‘ sa televizora. On na račun reklama, novca krupnih sponzora i partije produžava svoju kampanju.

Analitičari smatraju da će sve biti jasnije poslije izbora u Kaliforniji i „superutorka“ kada će biti izbori u najvećem broju saveznih država. Ukoliko ni jedan drugi demokrata ne bude konsolidovao podršku, Sanders bi mogao da nastavi da pobjeđuje na stranačkim glasanjima po saveznim državama, na osnovu snažne podrške svoje baze na ljevici, procjenjuju upućeni. Sudeći po sve većoj ideološkoj podjeli u Demokratskoj partiji, nadmetanje za nominaciju bi na kraju moglo da se svede na bitku izmedu Blumberga i Sandersa – plutokrata protiv socijaliste.

Uplašene demokrate su zabrinute da bi Sandersova socijalistička etiketa i nepopustljiva podrška predlozima o opštoj zdravstvenoj zaštiti i ekološkim mjerama mogli odbiti glasače u bogatijim i umjerenim oblastima koji su omogućili da demokrate 2018. dobiju većinu u Predstavničkom, donjem domu,  domu Kongresa čiji se članovi biraju paralelno sa šefom države.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od petka 21. februara ili na
www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

POSLIJE ODLASKA VELIKE BRITANIJE IZ EU: Novi početak, ali čega 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz  u britanskom društvu, moći da bude prevladan jer samo tako društvo može da se usredsredi na budućnost. No,  rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“

 

Kada je u u petak 31. januara u Londonu otkucalo 23 časa, u kontinentalnom djelu Evrope bila je ponoć. Nastupio je istorijski trenutak za Evropu, možda i svijet. Velika Britanija je postala prva država koja je napustila Evropsku uniju (EU).

Britanski premijer Boris Džonson je događaj proslavio na poseban način: na zatamnjene zidove njegove rezidencije u Dauning stritu 10. je projektovan sat koji je odbrojavao sekunde preostale do izlaska. Junion Džek, zastava Ujedinjenog Kraljevstva se zavijorila na stubovima oko zgrade parlamenta Velike Britanije, a ispred na trgu su hiljade Britanaca, pristalice Bregzita slavile.

Desilo se ono u šta mnogi do samog kraja nisu vjerovali. Velika Britanija je poslije 47 godina članstva napustila EU, najveći svjetski trgovinski blok i drugu ekonomsku sila svijeta.  Osjećaj je pobijedio razum, smatraju mnogi. I  EU koja je bila protiv izlaska Velike Britanije, gubi 15 posto svoje ekonomije, najvećeg vojnog potrošača i jedan od vodećih svjetskih finansijskih centara, London.

Izlazak je došao tri i po godine pošto je na referendumu Bregzit izglasan tijesnom većinom sa 52 prema 48 posto. Engleska i Vels podržali su Bregzit, Sjeverna Irska i Škotska ostanak.

„Ovo nije kraj, nego početak”, poručio je kontroverzni premijer Džonson.  On, koji se u posljednji čas prelomio u korist Bregzita, smatra da će napuštanje Unije dovesti do nacionalne obnove posle čega će Velika Britanija ponovo postati velika evropska sila i globalni igrač.

Bivši lider Stranke britanske nezavisnosti (UKIP), jedan od glavnih vođa kampanje za izlazak Velike Britanije iz EU i osnivač stranke Bregzit Najdžel Faraž je okupljenima na trgu ispred Parlamenta poručio: „Više nećemo morati da slušamo Junkera (doskorašnji predsednik Evropske komisije), više našim premijerima neće nalagati birokrati iz Brisela.”

Ispred Parlamenta su pristalica Bregzita iznosile slavljeničke argumente.  „Suverenitet ima prioritet”, „Mogućnost da zemlja sama donosi pravila igre, da ponovo bude uvedena kontrola nad migracijama”. Dalje: „Za EU više neće biti  izdvajan novac”.

Za protivnike Bregzita 31. januar je bio tužan dan. „Naši političari su nas oko Bregzita prevarili i lagali”, ponavljali su. Po njima, mnogi od onih koji su bili zaslijepljeni sebičnošću političkih lidera, od arhitekte Bregzita Dejvida Kamerona, do Borisa Džonsona, zagovornici su Velike Britanije zaglavljene u prošlosti.  Ubjeđenje prema kojem bi nacija koja je nekada bila imperija trebalo da se oslobodi okova EU je suludo, jer ni jedna druga članica Unije nije uživala tolika izuzeća i popuste.

Pristalice Bregzita vjeruju da će jaz u britanskom društvu, biti prevladan, jer samo tako društvo može da se usredsrijedi na budućnost. Rivali smatraju da će zemlja dugo ostati podijeljena.

Ispred parlamenta Škotske u Edinburgu stotine ljudi su se bdijenjem uz svijeće oprostile od Unije. Zbog Bregzita se protestovalo i na granici Republike Irske i Sjeverne Irske. Neki cinično primjećujuju kako će Bregzit od Velike Britanije stvoriti „Neujedinjeno Kraljevstvo“.

Škotska premijerka Nikola Sturdžen insistira na održavanju novog referenduma o škotskoj nezavisnosti. Premijer Džonson odbija da to odobri, a glasanje ne može biti održano bez pristanka britanske vlade. Škoti su se 2014. godine sa 55 posto glasova odlučili za ostanak u Velikoj Britaniji. Dvije godine kasnije, na svebritanskom referendumu o članstvu u EU, sa 62 posto su glasali za ostanak u EU.

Zastupnici u škotskom Parlamentu su  29. januara glasali i za novi referendum, tvrdeći kako je izlazak Velike Britanije iz EU promijenio okolnosti. Na prošlogodišnjim izborima je pobijedila Škotska nacionalna stranka (SNP) Sturdženove, koja smatra da je Škotska izvučena iz EU protiv želje ogromne većine njenih građana.

Istraživanje objavljeno dan uoči Bregzita je pokazalo kako 51 posto ispitanih građana Škotske podržava nezavisnost, objavila je britanska agencija YouGov. Ovo je prvi put da je u ispitivanju javnog mnjenja od 2015. pobijedio odgovor „da”.

I u Sjevernoj Irskoj je moguće da sljedeće godine, ili malo kasnije, bude održan referendum o granici sa Republikom Irskom čiji bi rezultat mogao da bude Ujedinjena Irska. U pregovorima Brisela i Londona o Bregzitu najveći kamen spoticanja bio je kako izbjeći tvrdu granicu između Sjeverne Irske i Republike Irske, članice Unije. Izlazak Velike Britanije iz Unije je tri puta odlagan, pošto je postignuti sporazum bivše premijerke Velike Britanije Tereze Mej sa Briselom o „mekoj granici” između Velike Britanije i Irske odbijan u parlamentu u Londonu.

Sada će prema sporazumu o Bregzitu, Sjeverna Irska slijediti pravila EU o poljoprivrednim i industrijskim proizvodima, a ostatak Velike Britanije neće. Ujedinjeno Kraljevstvo će napustiti carinsku uniju EU, dok ce Sjeverna Irska nastaviti da primjenjuje evropske carinske propise u svojim lukama. To znači uvođenje novih kontrolnih punktova i postupaka za trgovinu robom između Sjeverne Irske i ostatka Velike Britanije.

Upućeni smatraju da postoji jak razlog za održavanje referenduma u Sjevernoj Irskoj poslije 20 godina relativnog mira zaključenog na Veliki petak 1998. Pošto su dvije zajednice u Sjevernoj Irskoj približno jednake veličine odluka o pridruživanju Irskoj biće i odluka o pridruživanju EU.

Velika Britanija će ubuduće za EU biti jedna od tzv. „trećih zemalja“ za koje ne važe pravila kao za one koji su „unutra“. Ipak, promjene neće nastupiti odmah, jer slijedi prelazni period do kraja decembra 2020. kako bi se stanovnici i kompanije prilagodili promjeni. Tokom tranzicije, Britanija će nastaviti da primjenjuje zakone EU, ali neće biti zastupljena u institucijama u Briselu, Strazburu i Luksemburgu. Britanija i EU u tom periodu treba da usaglase novi odnos u trgovini i bezbjednosnim pitanjima.

Prava državljana EU u Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i britanskih građana u Uniji, ostaće ista tokom prelaznog perioda. Procjenjuje se da će London platiti evropskim partnerima na ime izlaska oko 35 milijardi eura,

Zbog izlaska Velike Britanije iz EU, finansijske kompanije koje su ranije poslovale u Londonu moraju uspostaviti centrale u kontinentalnoj Evropi kako bi mogle da  pružaju usluge na jedinstvenom tržištu EU.

Kritičari Bregzita navode kako vodeći proizvođači automobila zatvaraju pogone u Velikoj Britaniji i prelaze na kontinent. Ključni finansijski igrači se sele u Pariz ili Amsterdam. Još je veći odliv mozgova i talenata koji su radili za britanski obrazovni i naučni sektor.

Frankfurtski Bankenplac, finansijski centar Nemačke, jedan je od dobitnika izlaska Velike Britanije iz Unije. Prema istraživanju njemačke Landesbank Hessen-Thuringen (Helaba), više od 30 stranih banaka donijelo je odluku u korist njemačkog finansijskog centra. Mada paralelno sa selidbom finansijskih firmi iz Londona britanska prestonica bilježi otvaranje nekih novih kompanijskih predstavništava, grad na Temzi će vjerovatno izgubiti više poslova nego što ce dobiti novih, smatraju analitičari.

Zajedničko evropsko tržište će ostati bez direktnog nadzora nad nekoliko dominantnih proizvodno-trgovinskih konglomerata kao što su Britiš Petroleum (BP), jedan najvećih svjetskih proizvodača i distributera naftnih derivata i gasa; TESCO – multinacionalna trgovina prehrambenih proizvoda sa oko 3.500 prodavnica širom Evrope; Unilever – multinacionalna britansko-holandska kompanija za široku potrošnju; Vodafon, treći globalni mobilni operater po broju stalnih korisnika; ili Rols-Rojs, proizvođač luksuznih automobila i avio-motora.

Predsjednica EK Ursula von der Lejen poručila je na dan izlaska Velike Britanije kako će „EU početi novo poglavlje poslije izlaska Britanije, kao jedinstvena snaga u globalnim pitanjima, od klimatskih promjena do tehnološkog preobražaja, te neće imati manje mogućnosti zbog Bregzita“.

Predsjednik Evropskog veća Čarls Mišel je rekao da, što se više Britanija udalji od pravila i propisa EU posle Bregzita, to će imati manji pristup jedinstvenom tržištu.

Bregzit predstavlja „duboki rez” za Njemačku i za cijelu Evropu, ocijenila je njemačka kancelarka Angela Merkel. Istovremeno je naglasila da će Evropa braniti svoje interese, posebno integritet evropskog jedinstvenog tržišta u teškim pregovorima koji će uslijediti ove godine u definisanju budućeg trgovinskog odnosa između bloka preostalih 27 zemalja i Londona.

Francuski predsjednik Emanuel Makron je britansko napuštanje Unije nazvao „šokom”. „To je istorijski znak upozorenja koji ostatak Evrope mora čuti”, naveo je Makron i nazvao Bregzit žrtvenim jarcem neuspješne refome EU. Po njemu, potrebno je „više Evrope” da bi se odgovorilo na izazove moći, poput kineske i američke.

Uopšte, mišljenja su da će Bregzit na spoljnopolitičkom planu ostaviti veliku prazninu u Uniji. Pored Francuske i Njemačke, Britanija je bila presudna u kreiranju spoljne politike EU kojoj je davala posebnu težinu. „Britanci su iskusne diplomate. Oni imaju stalno mjesto u Savjetu bezbjednosti Ujedinjenih nacija. Velika Britanija se, kada su vojni kapaciteti u pitanju, od svih zemalja EU do sada stavljala najviše na raspolaganje“, naveo je upućeni diplomta u Briselu. London bi i u budućnosti trebalo da učestvuje u zajedničkim vojnim projektima i misijama.

Iz Vašingtona je poručeno da ce „posebni odnosi” sa Ujedinjenim Kraljevstvom biti još jači, zahvaljujuci Bregzitu. Ambasador SAD u Velikoj Britaniji Vudi Džonson je izjavio je da predsednik Donald Tramp dijeli britanski „optimizam i uzbuđenje” zbog novog poglavlja u uzajamnoj istoriji. Naveo je kako će britanski izlazak iz EU omogućiti da transatlantski trgovinski sporazum proizvede veći napredak i više radnih mjesta.

SAD su snažno podsticale proces Bregzita. Dva dana prije zvaničnog razlaza s EU, u posjetu britanskom premijeru je došao i državni sekretar Majk Pompeo kako bi Ujedinjenom Kraljevstvu Velike Britanije, Škotske i Sjeverne Irske ponudio „posebne odnose” poslije Bregzita.

   Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

KORONA VIRUS: Kako zaustaviti širenje infekcije  i straha 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Država je reagovala brzo i bez mnogo rasprava: Vuhan, metropola od 11 miliona stanovnika, fizički je izolovan. Nema letova, vozova, trajekata, zatvoren je i autoput. Okolni gradovi su zapečaćeni na sličan način. Više od 56 miliona osoba u skoro 20 kineskih gradova, uključujući Vuhan, ne mogu putovati

 

U Kini početak Lunarne nove godine, godine pacova  obilježava nesigurnost i strah zbog širenja misterioznog oboljenja pluća.

Od posljedica novog korona virusa u Kini su, prema izvješajima od srijede, preminule najmanje 132 osobe, a oboljelo je približno 6.000 ljudi. To je više nego u vrijeme epidemije virusa SARS 2001. i 2002. godine. Stručnjaci procjenjuju da bi širenje virusa vrhunac moglo imati za desetak dana, a da će epidemija trajati nekoliko mjeseci.

Najviše žrtava i pacijenata je iz Vuhana, glavnog grada provincije Hubei, u kojoj je prvi slučaj oboljenja do sada nepoznatim virusom zabilježen 8. decembra prošle godine.  Virus se u meduvremenu pojavio u gotovo svim djelovima ove ogromne zemlje. I u Pekingu je zabilježen jedan smrtni slučaj a oboljelo je više od 120 ljudi. Lako je zamisliti kakvo plodno tlo bi korona virus imao u metropoli koja broji 21 milion stanovnika.

Država je reagovala brzo i bez mnogo rasprava. Vuhan, metropola od 11 miliona stanovnika, fizički je izolovan. Nema letova, vozova, trajekata, zatvoren je i autoput. Okolni gradovi su zapečaćeni na sličan način. Više od 56 miliona osoba u skoro 20 kineskih gradova, ukljucujuci Vuhan, ne mogu putovati. Mnoge novogodišnje svečanosti su ukinute, a neradni dani produženi. Odložen je početak novog polugodišta i semestra za škole i fakultete bez najavljenog datuma nastavka. Željeznice  su  privremeno ukinule stotine linija u zemlji. Sve ulice se čiste sredstvima za dezinfekciju, policija je na stanicama i u bolnicama. Diznilend u Šangaju ne radi do daljeg, turističke agencije ne smiju da nude grupna putovanja.

Hiljade ljekara i medicinskih radnika poslato je u Vuhan. U gradu niču dvije bolnice sa preko 2.600 kreveta koje bi trebalo da budu sagrađene do 3. odnosno 5. februara kako bi u njih bili smješteni pacijenti oboljeli od korona virusa. Novinarima se ne dozvoljava da ulaze u bolnice.

Peking je obećao hitnu pomoć od oko 140 miliona eura kako bi se ograničilo širenje virusa. Za potrebe medicinskog sektora do sada je odvojeno preko 1,6 milijardi dolara.

U najmanje 15 zemalja u svijetu je do sada potvrđeno više od 70 slučajeva oboljelih od korona virusa. Do sada, nije zabilježen nijedan slučaj sa smrtnim ishodom van Kine.

SAD i Japan su počeli sa evakuacijom stotina osoba iz Vuhana. SAD i Južna Koreja su upozorile svoje gradane da ne putuju u Kinu, dok je Velika Britanija protiv svih takvih  putovanja osim nužnih.

To su poručile i pojedine multinacionalne kompanije svojim zaposlenicima. Neke aviokompanije otkazuju letove za Kinu jer je potražnja naglo opala. Druge, među njima je i Lufthansa, su to učinile iz predostrožnosti.

Predsjednik Kine, generalni sekretar Komunističke partije Kine (KPK) i predsjedavajući Centralne vojne komisije Si Ðinping je u srijedu naložio Naodnooslobodilačkoj armiji „da doprinese pobjedi u ovoj bitki.” Istakao je: „Život i zdravlje ljudi su prvi prioriteti, a najvažniji zadaci su prevencija i kontrola virusa. Lično sam naredio ulaganje napora, vjerujem da ćemo prevazići bolest jačajući naše samopuzdanje, pomažući jedni drugima, kontrolišući i vodeći računa o prevenciji i pridržavajući se pravila“.

Generalni direktor Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) Tedros Adanom Gebrejesus kazao je u Pekingu poslije susreta sa predsjednikom Sijem da Kina  objavljuje informacije, blagovremeno identifikuje patogene i proaktivno dijeli relevantne sekvence gena virusa sa SZO. „Vjerujem da će mjere koje Kina preduzima držati bolest pod kontrolom, a vremenom se i riješiti bolesti“, kazao je.

Kineske vlasti pokazuju da ne žele da ponove greške iz prošlosti. Tokom epidemije virusa SARS u Hongkongu  prikrivane su razmjere opasnosti. Zato vlasti ovog puta  čine sve kako bi izbjegle optužbe. Ministarstvo spoljnih poslova tvrdi da je najbrže moguće informisalo javnost i SZO. U udarnim večernjim vijestima se izvještava o krizi, a nove informacije objavljuju se svakodnevno.

Komisija za politiku i pravo dominantne KPK, preko najrasprostranjenije nacionalne društvene mreže Veibo, je zahtijevala od svojih preko 90 miliona članova što je moguće više transparentnosti. Onaj ko bude prikrivao infekciju ili bude stavljao ugled političara iznad narodnih interesa, „u istoriju će ući kao grešnik“. Samo konsekventnim objavljivanjem informacija može da se smanji opasnost od širenja zaraze, konstatuje se u saopštenju iz KPK. Prema zapadnim medijima, ovo  saopštenje je izbrisano sa društvene mreže samo nekoliko sati kasnije.

Ljudi uvijek traže orijentire. Neizvjesnost rađa strah. Zato zvanični mediji šire umirujuće vijesti sa porukom da vlast drži sve pod kontrolom. Mnogi korisnici usijanih društvenih mreža  su zabrinuti. Vlada nesigurnost. Da li su zapravo dovoljno informisani o epidemiji virusa? „Nadam se da su vladine informacije aktuelne i istinite“, napisao je jedan korisnik mreže Veibo. Kuljaju glasine, ređaju se tvrdnje i demantiji. No, internet-zajednica je jedinstvena u pitanju: kako smo došli dovde?

Prvi poznati slučaj bolesti prijavljen je još 8. decembra u Vuhanu. No, gradski Zavod za zdravlje informisao je javnost o tada nepoznatoj zarazi tek 30. decembra. To su 22 izgubljena dana tokom kojih je virus možda mogao biti uništen na izvoru. Gradonačelnik Vuhana je rekao da je oko pet miliona ljudi napustilo grad prije praznika i uvođenja karantina.

Zdravstvene vlasti u Vuhanu znale su da prvi slučajevi dolaze sa pijace na kojoj se prodaju riba, plodovi mora i divljač, da virus vjerovatno potiče iz mesa. Ogromna pijaca površine sedam fudbalskih terena, sa hiljadu trgovaca, zatvorena je tek 1. januara.

Pijaca se nalazi na oko 200 metara od glavne željezničke stanice koja je prošle godine oko praznika za samo šest sedmica zabilježila 5,5 miliona putnika. Bilo je jasno da će virus otići na razne strane.

Postoji sumnja da su lokalni funkcioneri pokušali da zataškaju broj inficiranih kako ne bi uznemirili pretpostavljene i naštetili svojim političkim karijerama. To narušava povjerenje u vlast koja tvrdi da uvođenjem sistema takozvanog „socijalnog kredita” uspostavlja principe iskrenosti i morala u socijalizmu.

Jedno od objašnjenja zašto se takvi virusi najviše šire iz Kine jeste da veliki broj ljudi žive relativno blizu životinja. Korona virus je vjerovatno životinjskog porijekla, a sumnja se da bi to mogle da budu zmije. SARS –  virus koji je potekao iz Kine – došao je od slijepih miševa i cibetke, sisara koji fizički liči na mačke.

Džung Nanšan, poznati kineski stručnjak za respiratorne bolesti naveo je da do sada nije razvijen nijedan lijek koji bi specifično ciljao virus. „Ali naučnici i medicinski radnici istražuju više načina. Pošto je veliko poboljšanje postignuto i u sistemu životne podrške, očekujemo da će stopa smrtnosti nastaviti da pada“, rekao je dr Džung.

Doktor Džung je poručio: „Da bismo se izborili sa epidemijom, moramo iskoristiti dijve ključne tačke – rano otkrivanje i pravovremeni karantin. To su najprimitivnije i najefikasnije metode.”

 

Nije opasnije od gripa

Korona virus izaziva tešku akutnu respiratornu infekciju i ne postoji poseban lijek ili vakcina. No, naučnici u svijetu smatraju da nema razloga za paniku.

„Zdravstveni radnici treba da budu u pripravnosti. Vlade treba da im osiguraju sredstva. Pravovremeno i tačno informisanje javnosti je ključ. A svi ostali – slobodno dišite”, poručio je epidemolog Brandon Braun sa Univerziteta Kalifornije u SAD, koji je proučavao mnoge smrtonosne epidemije.

Od pojave epidemije naučnici su o virusu saznali važne pojedinosti. Radi se o korona virusu, rođaku patogena koji izaziva SARS i bliskoistočni respiratorni sindrom (MERS), bolesti koje su izazvale stotine smrti u svijetu. Ostali korona virusi ne uzrokuju ništa teže od prehlade.

Osim ljudi, korona virusima mogu biti zaražene krave, svinje, mačke, kokoške, kamile, šišmiši i druge životinje. Većina prvih žrtava nove epidemije, posjetioci velike „žive pijace” u Vuhanu, sugerišu da je virus sa neke druge vrste „skočio” na čovjeka.

Kada su stručnjaci ispitali organizmov genetski kod, pronašli su sekvencu do tada nauci potpuno nepoznatu. To znači da ljudi nisu mogli razviti  imunitet prema korona virusu koji je nazvan n-CoV2019.

Zdravstveni radnici očekuju da će se širenje sa čovjeka na čovjeka u kratkoročnom razdoblju nastaviti. To znači da će se pojavljivati novi slučajevi širom Azije, u SAD, moguće i u Evropi.

Većinu smrtnih slučajeva čine ljudi stariji od 50 godina, prethodno bolesni, sa već postojećim repsiratornim problemima ili oslabljenog imunološkog sistema. Čini se da mladim i zdravim ljudima uzrokuje samo blage simptome. „Za sada nemamo dokaza da je ovo opasnije od gripa” kazao je Majkl Mina, epidemolog sa Harvarda.

 

Ekonomske posljedice

Korona virus ima i svoje ekonomske posljedice. Širenje opasnog virusa iz jugoistočne Kine uplašilo je globalna tržišta i ugrozilo izglede za ekonomski rast. Kineske berze bilježe najveći pad u posljednjih pola godine. Gubitke su imale i druge berze u svijetu.

Radživ Bizvas, ekonomski strucnjak sa Instituta za istraživanje tržišta IHS Markit, smatra da je potencijalni rizik korona virusa mnogo veći nego 2002. zato što je kinesko stanovništvo postalo mobilnije. To se primjećuje i u porastu turističkih posjeta inostranstvu. Ekspert ukazuje i na ovogodišnje Ljetnje olimpijske igre u Tokiju, za koje bi izbijanje virusa moglo da se razvije u ozbiljnu prijetnju.

O ekonomskim posljedicama određeni uvid mogu dati prethodne pandemije. Od španske groznice 1918. Bilo je zaraženo 500 miliona ljudi u svijetu, a 50 miliona je umrlo. Svjetska banka je 2006. godine procijenila da bi u slučaju ozbiljne pandemije od koje bi umrlo 71 miliona ljudi, svjetski ukupan domaći proizvod (BDP) bio smanjen za oko pet odsto.

U epidemiji SARS širom svijeta je, prema nekim procjenama, zaraženo 8.100 ljudi, dok su 774 osobe umrle, što je stopa smrtnosti od 9,4 odsto. Procjenjuje se da je SARS smanjio BDP Kine za 1,1 odsto, a Hong Konga za 2,6 odsto, dok su ekonomske posljedice u svijetu bile male.

Ekonomske posljedice korona virusa iz Vuhana bi, ocjenjuju stručnjaci, trebalo da budu manje s obzirom na dosadašnju stopu smrtnosti od oko tri odsto, ali i na agresivne mjere Kine na suzbijanju širenja virusa. Van Kine, zemlje s malim brojem zaraženih bi trebalo da osjete male posljedice po ekonomiju.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo