Povežite se sa nama

SVIJET

2018: BURNA GODINA NA MEĐUNARODNOJ SCENI: Beskonačna parada kriza i sukoba

Objavljeno prije

na

Prema nekim analitičarima, slabljenje Zapada se povećava. Ima eksperata koji pozivaju američke evropske saveznike da iskorače dok se uticaj SAD u svjetskoj politici smanjuje.  No i za njih  2018. nije bila dobra godina. Jedan za drugim su se suočavali s unutrašnjim problemima zbog čega im je bilo teško da  samostalno djeluju izvan vlastitih granica

 

Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp tokom predizborne kampanje kampanje obećao je razne novine u spoljnoj politici. Održao je obećanje.  To je uznemirilo prijatelje, a osokolilo  rivale.

Tramp je na samitu Grupe sedam (G7) najmoćnijih zemalja Zapada u Kvebeku optužio druge lidere zbog trgovinskih politika njihovih zemalja. Napustio je samit prije kraja i preko tvitera iz predsjedničkog aviona objavio da neće potpisati kominike s kojim se saglasio prije odlaska.

Potom je otišao u Singapur na istorijski prvi samit jednog američkog predsjednika s nekim sjevernokorejskim vođom. Poslije petosatnog sastanka s Kim Džong Unom potpisao je nejasan, 400 riječi dug kominike i objavio da ,,više nema nuklearne prijetnje od Sjeverne Koreje”, uprkos mnogobrojnim dokazima koji ukazuju suprotno.

Na samitu Sjevernoatlantskog saveza u julu, Tramp je optužio njemačku kancelarku Angelu Merkel da je ,,pod potpunom kontolom” i ,,zarobljenik Rusije”, zahtijevao  hitno zasjedanje kako bi podstakao članice NATO da troše više na odbranu i ukazao da bi mogao da povuče SAD iz Alijanse ukoliko ne bude po njegovom. Nekoliko dana kasnije na zajedničkoj konferenciji za štampu sa predsednikom Rusije Vladimirom Putinom, Tramp je na neki način odbacio jednoglasnu objavu obavještajnih službi SAD da se Rusija miješala u izbore 2016. To je pokrenulo lavinu kritika.

Tramp je u novembru kritikovao predsjednika Francuske Emanuela Makrona na tvitu prilikom dolaska u Pariz na ceremoniju obilježavanja 100 godina od kraja Prvog svjetskog rata. Otkazao je posjetu Američkom vojnom groblju zbog kiše i odbio učešće na mirovnom forumu koji je organizovala vlada Francuske.

Posljednji Trampov sastanak na vrhu Grupe 20 najrazvijenjih u Buenos Ajresu, gotovo da nije bio događaj. Veću pažnju izazvao je potonji samit Trampa s predsjednikom Narodne Republike Kine Si Džinpingom na kome su dogovorili 90-dnevno primirje u svojevrsnom carinskom ratu koji je dvije najveće privrede svijeta opteretio uzajamnim carinskim nametima od preko 360 milijardi dolara. Šteta može da se prelije na druge aktere međunarodne privrede.

U januaru je Trampova administracija uvela carine na uvozne mašine za pranje i solarne panele. Veći potez je uslijedio u maju, kada su uvedene carine na čelik i aluminijum iz uvoza iz prijateljskih i konkurentskih zemalja, uz objašnjenje da su predstavljali prijetnju za nacionalnu bezbjednost. Tramp je naknadno uveo carine ukupne vrijednosti od 250 milijardi dolara na uvozne proizvode iz NR Kine. Kinezi su uzvratili sa 110 milijardi dolara carina.

Trampove carine do kraja godine više su naškodile Amerikancima nego što su im pomogle. Počela je rasprodaja berzanskih akcija, a ukupan trgovinski deficit SAD je povećan. Trgovinski partneri su uveli uzvratne carine na izvozne proizvode SAD, pa su američki farmeri izgubili inostrana tržišta. Neki američki proizvođači  počeli su da ukidaju radna mjesta pošto su im viši troškovi uvoza umanjili profit.

Trampove carine, zajedno s njegovim više puta ponovljenim tvrdnjama da je EU ,,neprijatelj”, te prijetnje da će nametnuti carine na uvoz automobila, navele su mnoge Evropljane da se zapitaju da li su tradicionalne transatlantske veze zauvijek promijenjene. U međuvremenu, u Pekingu, kineski lideri slušajući govor iz Vašingtona o ,,strateškim konkurentima”, razmatrali su da li Tramp nastoji ne samo da resetuje bilateralni trgovinski balans, već i ograniči rast NR Kine kao velike sile.

Kina je krajem decembra obilježila 40 godina politike reforme i otvaranja, koji se smatraju jednim od najznačajnijih događaja u ljudskoj istoriji 20. vijeka, budući da su ne samo promijenili najmnogoljudniju zemlju na svijetu, već su uveliko uticali na čovječanstvo uopšte. Kina je 1978. s ukupnim domaćim proizvodom (BDP) po glavi stanovnika od samo 156 američkih  dolara, bila jedna od najsiromašnijih zemalja na svijetu. U međuvremenu je kineski BDP porastao 34 puta, zemlja je postala druga najmoćnija privreda (po nekim kriterijumima i prva), najveća trgovinska sila u svijetu s najvećim deviznim rezervama. Tokom ovog procesa, u Kini je, prema međunarodnim standardima, više od 700 miliona ljudi izvučeno iz siromaštva.

U oktobru je Kina pustila u saobraćaj najduži u svijetu most preko mora. Dug je 55 kilometara a stajao je 20 milijardi dolara. Most povezuje Hongkong, Makao i kontinentalnu Kinu, a smanjuje putovanje s tri sata na 30 minuta.

U  međuvremenu se, prema nekim analitičarima, slabljenje Zapada povećava. Ima eksperata koji pozivaju američke evropske saveznike da iskorače dok se uticaj SAD u svjetskoj politici smanjuje. Za njih  2018. nije bila dobra godina. Jedna za drugom članice EU su se suočavale s unutrašnjim problemima zbog čega im je bilo teško da  samostalno djeluju izvan vlastitih granica.

Nade da bi Velika Britanija mogla da izvede uredan razvod od EU su izblijedile.  Predsjednik Francuske Emanuel Makron pretrpio je pad podrške na oko 25 posto usljed protesta „žutih prsluka“. Ponekad nasilne demonstracije umanjile su Makronovu sposobnost da nastavi ambiciozan plan da reformiše domaću ekonomiju.

Italijanski glašači izabrali su populističku koaliciju u kojoj su protivnici postojećeg političkog poretka Pokret pet zvijezda i desničarska Liga. Vlada u Rimu   se bori s Briselom oko nacrta budžeta koji krši pravila EU.

Premijer Viktor Orban nastavio je da demontira demokratiju u Mađarskoj. Još nekoliko zemalja centralne Evrope klizi u istom smjeru. Pred kraj godine, Orban je  svojom politikom uspio da konačno izazove demonstracije protiv sebe.

U Njemačkoj je došlo do previranja. Angela Merkel odstupila je s funckije predsjedavajuće Hrišćansko-demokratske unije (CDU) pošto je stranka izgubila na nekoliko ključnih izbora u saveznim državama. Kancelarka više nema uticaj kod kuće ni  u inostranstvu kao što je nekada imala, što povećava strahovanja da je Evropa ostala bez vođe.

SAD su napustile Iranski nuklearni sporazum. Donald Tramp je obećao tokom predizborne kampanje da će povući SAD iz tog sporazuma. U maju je Tramp ispunio obećanje, tvrdeći da je u pitanju ,,jednostrani sporazum koji nikada nije trebalo napraviti”.

Nijedna druga zemlja nije slijedila primjer SAD, čak i kada je Bijela kuća objavila da će uvesti sankcije svakoj kompaniji koja posluje s Iranom. Iran nastavlja da poštuje dogovor, dok druge potpisnice sporazuma traže načine da pomognu Teheranu da ublaži posljedice izazvane ekonomskim pritiskom SAD.

Bliskoistočna država i jedna od najstarijih civilizacija u regionu, Jeman nastavio je tužnu priču i u 2018. U Jemenu je građanski rat ušao u četvrtu godinu, a vojna intervencija regionalnih zemalja na čelu sa Saudijskom Arabijom traje već tri i po godine. Jemen je pogođen najvećom humanitarnom krizom u svijetu u proteklih 100 godina. Oko 14.000 Jemenaca poginulo je u borbama, a za 50.000 i više  smatra se da je umrlo od gladi prouzrokovane ratom svih protiv sviju.

Stravične fotografije izgladnjele jemenske djece nisu ubijedile nijednu od zaraćenih strana da položi oružje. Tek je dogovoreno krhko primirje.

Humanitarna kriza u Centralnoj Afričkoj Republici, Demokratskoj Republici Kongu, Južnom Sudanu, Venecueli, nastavlja da se prodububljuje.

Rat u Siriji, traje sedmu godinu. Odnio je preko 350.000 ljudskih života i raselio milione Sirijaca, što je uvećalo migrantsku krizu, pogodilo mediteranske zemlje i proširilo se na Evropu. Prošlonedjeljna odluka predsjednika Trampa da povuče američke vojnike iz Sirije mogla bi dalje da zakomplikuje stvari u razorenoj državi i regionu.

Nisu sve vijesti u 2018. bile loše. U junu je novi premijer Etiopije Abij Ahmed iznenadio svijet objavom da će potpisati mirovni sporazum s Eritrejom koji je skupljao prašinu osam godina. Etiopija i njena nekadašnja provincija Eritreja  vodile su 12-godišnji rat okončan 2000. uz gotovo 8.000 poginulih. Dvije zemlje su ponovo otvorile ambasade, obnovile putnički vazdušni saobraćaj i počele demilitarizaciju zajedničke granice.

Južnokorejski predsjednik Mun Đe-in posjetio je Sjevernu Koreju u septembru radi trećeg i možda najizazovnijeg samita tokom 2018. s Kim Džong unom kako bi bio prevaziđen zastoj u pregovorima sa SAD o sjevernokorejskoj denuklearizaciji i udahnuta nova živost u napore da se prošire i poboljšane veze između pripadnika stare korejske nacije podijeljene krajem Drugog svjetskog rata. Prethodno su se dva lidera srela u pograničnom selu Panmunđom, usred Demilitarizovane zone, jednog od posljednjih mjesta zaostalih od Hladnog rata.

 

Najmoćniji na svijetu

Na Zemlji živi oko 7,5 milijardi ljudi, ali je moć sve više i čvršće u rukama malobrojne elite, konstatovao je američki časopis Forbs. Si Đinping, generalni sekretar Komunističke partije Kine, zauzeo je na listi Forbsa prvo mjesto po prvi put pošto su na  zasjedanju svojevrsnog parlamenta u martu usvojene izmjene ustava, prema kojima je proširen uticaj i uklonjeno ograničenje mandata šefa države, što je Si takođe. Prema Forbsu, Si uživa kult ličnosti kakav nije viđen od vremena kada je Mao Ce Tung bio predsjedavajući do smrti 1976.

Dolazak Sija na mjesto najmoćnije ličnosti na svijetu pomjerilo je ruskog predsednika Vladimira Putina na drugo mjesto. Putin je četiri godine zaredom držao prvo mesto, što se nikada ranije nije desilo na Forbsovoj tradicionalnoj tabeli. Putin je na vlasti u Rusiji od maja 2000, a u proljeće 2018. je po četvrti put ponovo izabran sa skoro 77 procenata glasova. To je najbolji rezultat na izborima svih kandidata za to mjesto od raspada Sovjetskog Saveza 1991.

Poslije godinu dana predsednikovanja u SAD Donald Tramp je pao na treće mjesto. Tramp je imao ograničen uspjeh u promovisanju svoje politike u Kongresu koji je kontrolisala njegova Republikanska partija, pod istragom je više agencija za sprovođenje zakona, ne može da se otrese skandala poteklih iz njegovog ličnog i poslovnog života – ali još  je glavnokomandujući najveće svjetske ekonomske i vojne sile.

Četvrta najmoćnija ličnost na svijetu je istovremeno i međunarodno najuticajnija žena kancekarka Njemačke Angela Merkel. De fakto lider Evrope, Merkel je, međutim, jedva osvojila četvrti mandat na izborima 2017, i napravila ,,veliku koaliciju” s političkim partnerima.

Na šestom mjestu je papa Franjo, duhovni je vođa više od milijardu katoličkih vjernika. Najbogatiji čovjek na svetu, Džef Bezos, je na petom mjestu.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

KORONA VIRUS ZATVORIO MNOGE DRŽAVNE GRANICE: Sloboda kretanja od najveće vrijednosti do najveće opasnosti

Objavljeno prije

na

Objavio:

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica.  Stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone. Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a. Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.  No neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja korona  virusa

 

Lideri Evropske unije (EU) su povukli potez bez presedana u  istoriji najveće i najuspješnije regionalne integracije u svijetu. Odlučili su se da radi obuzdavanja pandemije korona virusa na 30 dana zatvore granice. Računa se da je do srijede od KOVID-19 bilo oboljelo 73.632 osobe , a podleglo 3.304. u zemljama EU i još četiri države koje sa Unijom imaju sporazum o Evropskom ekonomskom području (EEA) i Šengenski sporazum.

Zabranjen je ulaz u EU svima, osim državljanima zemalja-članica, ljudima sa dugogodišnjim boravištem u Uniji, članovima porodica državljana bloka, diplomatama, zdravstvenim radnicima i ljudima koji prevoze robu.

Direktor Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) Tedros Adhanom Gebrejesus je saopštio da je Evropa sada „epicentar” globalne pandemije korona virusa i pozvao zemlje da primijene agresivne mjere, kako bi bili sačuvani životi. „Ne dozvolimo da ova vatra gori”, rekao je Gebrejesus, svojevremeni ministar zdravlja Etiopije i spoljnih poslova  istočnoafričke države.

Italija i Španija su poslije Kine, iz koje je krajem decembra 2019. potekla zaraza, zemlje sa najviše oboljelih. U Italiji je prema podacima od srijede oboljelo 31. 506 osoba, a u Španiji 11.178. Umrlo je 2.505 u Italiji i 491  u Španiji.

Druga tema šefova država i vlada bila je zajednička borba protiv ekonomskih posljedica epidemije. „Šta god bude potrebno biće urađeno2, rekao je predsjednik  Savjeta EU Čarls Mišel nakon konferencije.

Kancelarka Nemačke, Angela Merkel,  je naglasila da je važno održavati slobodan protok robe. Mora se računati s „ozbiljnim, veoma ozbiljnim posljedicama“ za privredu Unije čiju je vrijednost Međunarodni monetarni fond u oktobru prošle godine, kada je u njenom sastavu još bila Velika Britanija, procijenila na blizu 20,4  biliona dolara ili 25 odsto globalnog ukupnog domaćeg proizvoda (GDP).

Merkel je priznala da trenutno postoje poteškoće u vezi s graničnim kontrolama, pa bi  trebalo uspostaviti posebne „staze“ za kretanje robe.  Takođe je rekla da bi Nemačka ukinula ograničenja izvoza za medicinsku robu, onog trenutka kada bi se i partneri tako ponašali.

Kancelarka se usprotivila tvrdnjama da bi moglo da dođe do manjka novca tokom krize. ,,Nema nikakvih znakova za tako nešto”, rekla je Merkel. ,,Protok novca je zagarantovan. Stanovništvo bi trebalo da sluša zvanična saopštenja, jer u opticaju ima mnogo lažnih vijesti.”

Prethodno je osam članica EU zatvorilo granice za strane državljane zbog pandemije  ali neki stručnjaci smatraju da to neće pomoći zaustavljanju širenja bolesti. Granice su zatvorili Mađarska, Češka, Kipar, Danska, Litvanija, Latvija, Poljska i Slovačka.

Austrija i još nekoliko država granice su zatvorile djelimično i uvele dodatne granične kontrole. U ponedjeljak se toj grupi pridružila Njemačka, zatvorivši djelimično granicu s Austrijom, Danskom, Francuskom, Luksemburgom i Švicarskom.

SAD  su  zabranile ulazak u zemlju stranim državljanima koji dolaze iz Irske i Ujedinjenog Kraljevstva. U subotu je stupila na snagu zabrana ulaska u SAD za putnike iz Šengenske zone.

Nekoliko zemalja Afrike, Kariba, ali i Srbija, su  posve zatvorile granice ili zabranile letove iz EU. Turska je zatvorila granice za putnike iz devet država članica EU-a.  Rusija je zatvorila kopnenu granicu s Poljskom i Norveškom.

Pre tele-konferencije najviših čelnika EU bilo je dosta neslaganja unutar Unije. Francuski predsjednik Emanuel Macron je osudio jednostrane mjere granične kontrole koje su preduzele pojedine zemlje EU. Došlo je i do rasprave Makrona i Merkel pošto je Njemačka odlučila da privremeno uvede granične kontrole prema susjednim člnicama EU.

Čak je predjsednica Evropske komisije (EK) Ursula Fon der Lejen podsjetila da SZO ,,opšte zabrane putovanja ne smatra najdjelotvornijom” mjerom. Upozorila je da će zatvaranje granica dovesti do dodatne ,,društvene i ekonomske” štete.

,,Jedinstveno tržište mora funkcionisati. Nije dobro kada države članice preduzimaju jednostrane mere jer to uvijek izaziva domino-efekt, a to onemogućava da hitno potrebna oprema stigne do pacijenata, bolnica i medicinskog osoblja”, kazala je Fon der Lejen, donedavna njemačka ministarka odbrane.

Jedan portparol u Briselu je spontano zatvaranje granica diplomatski formulisao: ima sumnji u korist od te mere, jer je virus odavno svuda u EU. Zatvaranje granica nisu podržali ni neki stručnjaci. Njemački ministar zdravlja Jens Span, prije odluke lidera EU je kazao kako će se virus  širiti, iako zatvorite sve granice.

No, nisu svi mislili tako. ,,Sloboda kretanja u Šengenskoj zoni bila je naša najveća vrijednost, ali je sada postala najveća opasnost”, kazala je ministarka unutrašnjih poslova Litvanije Rita Tamašuniene.

Zatvaranje  unutrašnjih i spoljnih granica je protivno evropskom načelu slobodnog kretanja ljudi. Komentatori,  i provladinih njemačkih medija, smatraju da su omanule vlade i institucije EU na svim poljima i da ih je virus bacio u haos. Nisu poštovani dogovori i solidarnost. Niko nije reagovao pravovremeno i niko nije razumio koliko će ovo biti velika kriza.

Spašavaj se ko može – kao da je to bio moto evropskih vlada na početku korona-krize. Bez koordinacije, svako je uvodio mjere ne obavještavajući susjede. Rezultat je bila kakofonija propisa i savjeta.

Prvo je – kao i uvijek u kriznim vremenima – zakazala je solidarnost. Italija je prva i najteže pogođena korona-krizom, ali niko u Briselu nije došao na ideju da pozove Rim telefonom i ponudi pomoć. Italija je morala da gorko iskusi kako su jaki nemački susedi zaustavili izvoz medicinskog materijala. To je dovelo do kraha među ministrima zdravlja EU. ,,Bila je to slika bijednog nacionalnog egoizma u odnosu na probleme južno od Alpa koji su već bili jasni,” komentarisala je iz Brisela novinarka njemačke medijske kuće Dojče vele.

Evropski partneri su šokirali Italiju odbijanjem pomoći za medicinsku opremu. Ovakav gest EU prema vladi u Rimu povezuje se i sa nizom ranijih upozorenja kako EU tako i SAD-a, da italijanski „posao stoljeća“ sa Kinom i stavljanje potpisa na kinesku inicijativu „Pojas i put“, može  imati za ekonomiju te zemlje i transportnu infrastrukturu nesagledive posljedice sa katastrofalnim epilogom.

Smatra se da su Pariz i Berlin otvorili vrata za akciju Kineza koji su avionom, efikasno za publiku, poslali u Italiju ljekare i materijal. Tek ovih dana je EK postigla dogovor o zajedničkoj nabavci medicinske opreme. Tek sada se održavaju svakodnevne video-konferencije ministara zdravlja i kontakti šefova vlada, kako bi mogli da razmjenjuju i koordinišu planove. Do sada su svi samo pazili šta pričaju pred sopstvenim biračima.

Još prije odluke lidera EU o zatvaranju spoljnih granica, počele su da se formiraju beskonačne kolone kamiona i zastoj u prometu robe. Sada, ukoliko je izolacija neophodna, to mora biti organizovano kako treba, da bi roba stizala do ljudi i potrebna radna snaga mogla i dalje da cirkuliše, poručuju stručnjaci.

Ukoliko se na zajedničkom tržištu javi slom, doći će do problema u snabdevanju u samoposlugama. Onda će kao lažovi izgledati vlade koje su do sada tvrdile da je snabdevanje obezbijeđeno i da nema razloga za kupovinu zaliha. Ponovni pad u nacionalno razmišljanje o sopstvenoj koristi u okviru granica koje su odavno fiktivne može da umiri manje pametne birače, ali se time postiže suprotno.

Povratak u nacionalnu logiku će se okončati pošto krenu ekonomske posljedice. Evropa je odavno do te mere umrežena da recesija koja preti može biti savladana samo zajedno. Svaka zemlja na kontinentu je sama za sebe tek kap u okeanu.

 

Ranjivi Balkan i evropska nesolidarnost

Zdravstveni sistemi u državama Zapadnog Balkana su  i pre izbijanja epidemije  opterećeni nedostatkom opreme i stručnog osoblja. Dodatno će  ih pogoditi odluka EK o ograničenju izvoza medicinske opreme van EU kako bi bile sačuvane neophodne zalihe unutar bloka s obzirom na ubrzani rast zaraženih i preminulih. Članice EU, pre svega najugroženije poput Italije i Španije, suočavaju se sa problemom nedovoljnog broja respiratora, testova, kreveta za smeštaj pacijenata i strućnog osoblja.

Portparol EK Erik Mamer je potvrdio da se i na Zapadnom Balkanu primenjuje tzv. ,,šema autorizacije” koja omogućava članicama EU da odluče da li će izvoziti medicinsku i ostalu zaštitnu opremu. To podrazumeva da će sve zavisiti od spremnosti individualnih članica Unije da izvoze medicinsku opremu van granica bloka.

Odluka o limitiranju izvoz medicinske opreme će važiti narednih šest sedmica.  Ona je u regionu doživljena kao nedostatak evropske solidarnosti.

Evropski komesar za proširenje Oliver Varhelji je u utorak održao videokonferenciju s premijerima država zapadnog Balkana o situaciji s korona virusom. ,,Naglasio sam spremnost Evropske unije da podrži regiju u suočavanju s virusom COVID-19”, naveo je komesar Varhalji.

Tokom videokonferencije, koju je austrijski kancelar Sebastian Kurc organizirao, Varhelji je premijerima sa zapadnog Balkana poručio da EK razmatra kako da poveže regiju s inicijativama koje EU preduzima kao odgovor na pandemiju korona virusa. To uključuje eventualnu mogućnost preusmjeravanja IPA finansiranja i fleksibilnosti u pravilima o državnoj pomoći, naveo je komesar.

Prethodno su stručnjaci iz Kine na video konferenciji koja je u Beogradu održana između zvaničnika Pekinga i zemalja Centralne i istočne Evrope iz tzv. formata ,,+1” preneli savete, znanja i iskustva radi  sprečavanje širenja i suzbijanja KOVID-19. Konferenciju je organizovala vlada NR Kine.

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvojeno

KORONA I TRŽIŠNA LOGIKA: Virus profita

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pandemija korona virusa još jedan je dokaz da kapitalizam ne samo da nema rješenje za goruće probleme planete, već aktivno doprinosi njihovom umnožavanju i komplikovanju

 

Prije samo mjesec dana, ono što se sada događa u Evropi i Sjedinjenim Američkim Državama nije izgledalo ni vjerovatno ni moguće. Prazna i napuštena mjesta. Ljudi u zaštitnim sanitetskim odijelima. Zatvorene prodavnice. Redovi ispred ulaza u pošte, apoteke, prodavnice. Prepune bolnice. Konvoji vojnih kamiona koji prevoze kovčege sa umrlima od korona virusa zvaničnog imena SARS-CoV-2 koji izaziva bolest Covid-19.

Evropa i SAD su neki od najrazvijenijih i najsigurnijih djelova svijeta. Većina njihovih stanovnika posjeduje ono o čemu na drugim kontinentima mnogi samo sanjaju, od rols rojsova do demokratije. Neki na Zapadu cinično smatraju da ukoliko drugi  to nemaju, sami su krivi ili su nesposobni. Po takvima, KOVID-19 je mogao da se dogodi samo u zemljama koje nisu ,,na nivou istorije”. Za neke od njih, to je bio samo teoretski problem o kome može da se raspravlja.

A onda se virus pojavio u ovom savršeno zamišljenom neoliberalnom svijetu. Istovremeno, na istom tom Zapadu, među inteklektualcima, akademicima i novinarima lijeve orijentacije jača uvjerenje i umnožavaju se članci da je aktuelna pandemija korona virusa u velikoj mjeri proizvod tržišne logike, neoliberalne ofanzive i globalne erozije radničkih prava, za koje je odgovorna vladajuća klasa, a ne „viša sila“.

Čovječanstvo je prije 17 godina prošlo kroz epidemiju teškog akutnog respiratornog sindroma (SARS), srodnog korona virusu. SARS je bio relativno rijetka zaraza koja je pogodila 29 zemalja u svijetu, prije svega u Aziji, ali i u nekim djelovima Evrope i SAD-a. Na kraju epidemije u junu 2003, broj oboljelih je bio 8.422, uz 774 umrla i stopu fatalnosti od 11 procenata.

U srijedu je zaraza COVID-19 potvrđena u blizu 195 država ili teritorija. Tog dana je registrovano ukupno 423.330 slučajeva zaraze širom svijeta. Među njima su 295.278 bili aktivni slučajevi.

 

Pročitajte više u štampanom izdanju Monitora od 27. marta ili na www.novinarnica.net

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

MIGRANTSKA KRIZA I PROMJENE U EVROPI: Orban kao putokaz 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku prema migantima  već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima Višegradske grupe

 

„Mi to možemo!”, glasio je slogan njemačke kancelarke Angele Merkel iz avgusta 2015. Ubrzo potom Nemačka je na nekoliko nedelja otvorila  granice što je omogućilo masovni dolazak izbeglica, migranata i tražitelja azila preko Mađarske, Austrije i tzv. Balkanske rute. Kritiku da je u zemlju pustila stotine hiljada neregistrovanih osoba kancelarka Merkel je tih dana odlučno odbacila: “Ukoliko sada još moramo da se  izvinjavamo zato što smo u nužnoj situaciji pokazali humano lice, onda ovo više nije moja zemlja”.

Danas je ton potpuno drugačiji. Nemačka vlada je jasno dala do znanja da se događaji iz 2015. više ne sme ponoviti. Za čekanje hiljada igranata na tursko-grčkoj granici kancelarka Merkel je upotrebila pojam “slepa ulica”. “Kritičnu situaciju” kao 2015. kada su usred leta hiljade čekale na železničkoj stanici u Budimpeštiviše ne pominje.

Šta se promenilo tokom pet godina? Europska unija (EU) danas mnogo više energije ulaže u zaštitu spoljnih granica. Predsednici država i vlada zemalja članica EU neprestano ponavljaju kako je zaštita spoljnih granica prioritet. Na jednom samitu 2018. je zatvaranje granica čak uvršteno u ciljeve zajedničke migrantske politike. Hermetičko zatvaranje grčke granice je posledica ovih zaključaka.

Predsednik poslaničkog kluba Evropske narodne partije (EPP) u Evropskom parlamentu, nemački političar Manfred Veber upotrebu suzavca protiv h izbeglica smatra opravdanom. “Spoljna granica mora biti zaštićena”, rekao je Veber iz Hrišćansko demokratske unije (CDU), kancelarke Merkel. Veber smatra da je glavni krivac turski predsednik Taip Redzep Erdogan koji migrante autobusima doprema do granice.

Tu postoje paralele sa 2015. Tada je mađarski premijer Viktor Orban autobusima izbeglice dovozio do mađarsko-austrijske granice čime je jačao pritisak na Austriju i Nemačku da dozvole njihov dolazak. Kada su stotine hiljada sirijskih izbeglica 2015. dospele u EU, istočne članice EU su bile prve koji su zbog toga izrazile nezadovoljstvo. Među njima su se Bugarska i Rumunija, a pre svega članice tzv. Višegradske grupe (V4), Poljska, Mađarska, Češka i Slovačka usprotivile mehanizmu raspodele izbeglica u EU.

Vlasti tih država su pitanje izbeglica umele da iskoriste za svoje svrhe. Tako je poljska nacionalnokonzervativna stranka Pravo i pravda (PiS) mogla da pobedi na parlamentarnim izborima 2015. U Poljskoj je raspoloženje stvarano slikama izbeglica koje stižu iz Nemačke. Ni vrh stranke tada nije prezao od drastične, rasističke retorike. Moćni šef PiS Jaroslav Kačinjski govorio je o “parazitima koji u telima migranata nisu opasnost, ali jesu to – za Evropljane“.

Ovih dana se zemlje istočne i srednje Evrope ne sukobljavaju kao 2015. godine sa EU i Nemačkom. Nisu vlasti tih zemalja promenile politiku, već se  u mnogo većoj meri EU približila stavovima V4.

Orban smatra da ima potvrdu za svoje postupke. On je 015, zahtevao je da EU povede više računa o zaštiti granica, a manje o doseljavanju. Tu poziciju sada deli većina zemalja EU. Poljska se ne nalazi na Balkanskoj ruti i zato dosad nije sprečavala migrante da uđu na njenu teritoriju, poput Mađarske 2015. Ili sada Grčke. No, PiS ima imidž zagovornika striktne granične politike i to ne mora da prenaglašava pred predsedničke izbore 10. maja, na kojima stranku predstavlja sadašnji šef države Andžej Duda. Dovoljno je da u kampanji polje bude prepušteno medijima bliskim vladi.  Portal Politicje (Polityce)  tvrdi da migranti glume, da  udaraju svoju decu i drže ih nad vatrom,  kako bi plakala . Na taj način  se svetski mediji vuku za nos. “Tako se mobilišu standardni birači PiS“, ocenili su neki zapadnoevropski mediji.

Orban je odlučio je da udvostruči broj policajaca na granici sa Srbijom. Potražioci azila više ne bi trebalo da budu puštani ni u tranzitu zonu na toj granici. To se obrazlaže rizikom od korona virusa . Takvi postupci i prateća retorika bii Orbanu mogli da osiguraju podršku birača, takođe zaključuju zapadnoevropski mediji.

Proteklih pet godina se dosta toga dogodilo i u Nemačkoj. Stranka Alternativa za Nemacku (AfD), radikalno desnicarska, postala je popularnija. Na dnevnom redu je pitanje kako smiriti zemlju, kako se boriti protiv rastućeg desničarskog radikalizma i kako osloboditi od straha ljude stranog porekla koji žive u Nemačkoj. Kancelarka procjenjuje da bi bilo kontraproduktivno ukoliko bi se Nemačka suočila s novom izbegličkom krizom. Berlin od Grcke nije zahtevao otvaranje granice i puštanje migranata. I poruka drugih nemačkih političara je jasna: Ne dolazite.

Fridrih Merc, koji želi da bude novi predsednik CDU i eventualno kandidat za kancelara, otvoreno je rekao da je protiv prijema novih izbeglica iz Turske: „Mora im se poslati jasan signal: nema smisla dolaziti u Nemacku, ne možemo ovde da vas prihvatimo.“

Slično je reagovao i šef Stranke slobodnih demokrata (FDP) Kristijan Lindner.  “Godinama kažemo da u slucaju krize mora biti moguća i zabrana ulaska na nemackoj granici, kao što to cine naši evropski partneri.“

Lider AfD Jerg Mojten je, očekivano, za hitno zatvaranje granica. „Grcka i Bugarska moraju dobiti punu finansijsku i logisticku podršku od nas za potrebnu snažnu zaštitu spoljnih granica“, napisao je Mojten na Fejsbuku. Istovremeno bi trebalo preduzeti „zaštitne mere“ na nemackim granicama.

Ovakve nedvosmislena reagovanja treba staviti u kontekst ambijernta u kome se nalazi  političko pitanje svih pitanja u Evropi: Kakav je odnos vladajućih politika prema desničarima?

Za to postoje dobri razlozi. Desni ekstremisti učestvuju u vlasti u skoro svim istočnoevropskim članicama EU. U Mađarskoj i Poljskoj su čak dominantna politička snaga. U Austriji i Italiji bili su u vladajućim koalicijama, a u mnogim zapadnoevropskim zemljama dišu za vratom strankama centra.

U Nemačkoj je početkom februara srušen tabu preovlađujući još od poraza nacizma  na kraju Drugog svetskog rata:  Nikada u koaliciju sa strankom profašističke orijentacije.  U  pokrajini Tiringiji, na istoku zemlje na vlast je za kratko,  došao premijer iz CDU uz podršku glasova iz AfD. Zemljotres je bio toliko jak da je generalna sekretarka CDU i savezna ministarka odbrane Anegret Kramp-Karenbauer najavila ostavku i odustajanje od težnje da nasledi Merkelovu na čelu vlade.

Baš tih dana je kancelarka Merkel je primala u posetu Orbana – čoveka protiv kojeg bi u Nemačkoj verovatno bila pokrenuta istraga zbog sumnje za huškanje i kojeg bi verojatno pratio nemački Ured za zaštitu ustavnog poretka.

Mađarski novinari podsećaju da Orban smešta svoju stranku Fideš u konzervativni spektar hrišćanskih demokrata. Do sada nije otvoreno kršio Ustav i pazi na formalnu zakonitost u oblikovanju Mađarske po svojoj meri. No, što ga pažljivije svakodnevno posmatrate, to  više se stvara slika političara koji se sve češće svesno krši demokratski konsenzus, kazu poznavaoci mađarske političke scene.

Orban  dugo zastupa nacionalističke pozicije. Još 2012. je u jednom govoru istakao nacionalnu zajednicu svih Mađara u kojoj su vezivne vrednosti „krv i domovina, hrišćanstvo, porodica i mađarska sloboda“ – ma šta to  značilo.

Podstiče mržnju prema strancima kada dočarava sliku neprijatelja u formi opasnog mladog islamskog migrant. Govori o „organizovanom migrantskom talasu“ koji navodno uništava evropsku hrišćansku kulturu. Orban preuzima narativ desničarskog ekstremizma pa govori o „tajnoj svetskoj sili“ i „zameni stanovništva“ u Evropi.

Kada Orban kritikuje anomalije finansijskog kapitalizma ili vodi kampanju protiv  Džordža Sorosa, stalno u to upliće antisemitske stereotipe. Budi i predrasude protiv Roma. Baš na nekim romskim manifestacijama kaže da u Mađarskoj svi moraju da rade i da se od socijalne pomoći i kriminala ne može živeti.

Orban je „izuzetnim državnikom“ nazvao Mikloša Hortija,  koji je odgovoran za deportaciju i ubijanje stotina hiljada mađarskih Jevreja. Horti je posle Drugog sveskog rata umro u izgnanstvu u profašističkoj Portugaliji.

Više puta se izjasnio za vraćanje smrtne kazne. Oravdavao je i slučaj uzimanja “pravde” u svoje ruke kada su 2017. u jednom mađarskom selu izbušene gume na automobilu lokalnog preduzetnika, u znak osvete jer je hteo da izbegličkoj porodici omogući par dana odmora na selu. Orban u toj osveti nije video „ništa sporno“.

U poslednje vreme  zahteva da se pravosnažne presude ne izvršavaju ukoliko nisu u skladu sa „zdravim narodnim osećajem“. Tako reaguje povodom obeštećenja koje je sud dodelio zatvorenicima zbog nečovečnih uslova i romskoj deci zbog segregacije u školi.

Upućeni kažu kako su Merkelovoj poznata Orbanova gledišta. Kancelarka i mađarski premijer imaju krajnje težak i distanciran odnos. Pa ipak su njihove stranke ujedinjene u EPP. Orbanov Fides nije isključen iz te porodice desničarskih stranaka nego je privremeno suspendovan. Merkel i dalje razgovara s Orbanom, a jedan od razloga je strah da Fides ne pređe u drugi stranački savez na evropskom nivou.

Mađarski novinari kritični prema premijeru upozoravaju  kako Merkelovoj mora biti jasno: Viktor Orban neće, uprkos povremenim taktičkim popuštanjima, prestati da provocira, podstiče mržnju i truje atmosferu u Mađarskoj i regionu.  Ti novinari  poručuju: On je spreman da u pitanje dovede sve demokratske vrednosti i otvori vrata samovolji. S tim čovekom i njegovom strankom ne sme postojati zajednički politički put, ni u EPP niti bilo gde drugde. .

                     Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo