Povežite se sa nama

SVIJET

EVROPA U SUSRET IZBORIMA: TEST ODNOSA SNAGA: Gradnja ili razgradnja

Objavljeno prije

na

Birači EU na predstojećem glasanju za poslanike EP biće suočeni s jasnim izborom između zajedničke evropske budućnosti i vraćanja nacionalizmu. Porast populizma širom kontinenta jasno je ukazao da će to morati da se ima u vidu prilikom glasanja. Inače, izbori se u zemljama-članicama jedva primjećuju: kandidati su nepoznati, teme nacionalne, kampanje skromne, građani nezainteresovani

 

“Branićemo jedinstvenu Evropu – od istoka do zapada, od sjevera prema jugu”, poručili su lideri zemalja, članica Evroipske unije s neformalnog samita u Rumuniji na kome su još jednom razmotrili budućnost Unije. “Osjećaj nesigurnosti može se prevladati samo ako EU djeluje jedinstveno i ako evropsko vodstvo pošalje jasnu poruku da je spremno nastaviti s procesom evropskih integracija”, istakao je domaćin sastanka prošlog četvrtka, rumunski predsjednik Klaus Iohanis,

Bio je to samit s izraženim simbolizmom. Održan na Dan Evrope, u gradu Sibiu u Transilvaniji, koji ima njemačke i mađarske korijene, i to 15 godina poslije “Velikog praska” – širenja EU na istok, čime je i formalno srušena podjela Evrope koju je odredila Gvozdena zavjesa poslije Drugog svjetskog rata 1945. godine.

No, mnogo je pitanja koja i danas dijele Evropu – od migracija do demokratskih standarda, do rasta populizma i do suočavanja s vanjskim izazovima, od Kine i Rusije do Sjedinjenih Država. EU se bori i s fenomenom Bregzita, izlaska Ujedinjenog kraljevstva iz onoga štio se još uvijek smatra najprimjernijom regionalnom integracijom na svijetu.

Britanska premijerka Tereza Mej nije učestvovala na samitu, “Ovo je prvi samit bez Brexita i svima je laknulo”, ocijenio je jedan od visokih evropskih zvaničnika.

Samit je održan i uoči izbora za Evropski parlament. Izbori će od 23. do 26. maja biti održani u svih 28 članica EU, čak i u Velikoj Britaniji. Sem ukoliko parlament u Londonu ne usvoji u posljednji čas, do 22. maja, predlog premijerke Mej o “mekom” sporazumnom raskidu 45- godišnjeg “braka” s Unijom.

Predsjednik Francuske Emanuel Makron, koga  smatraju reformskim predvodnikom EU dok blijedi uticaj odlazeće njemačke kancelarke Angele Merkel, rekao je u Sibiu da su birači Unije suočeni s jasnim izborom na predstojećem izjašnjavanju o poslanicima EP između gradnje zajedničke evropske budućnosti i vraćanja nacionalizmu. Porast populizma širom kontinenta jasno je ukazao na taj izbor i da će to morati da se ima u vidu prilikom glasanja, rekao je Makron, navodeći da podjele ovog tipa postoje u svim zemljama EU.

“Alternativa će biti jasna. Da li želimo da nastavimo da gradimo zajedno, iako drugačije, da bi stvari bile bolje. Ili želimo da razgrađujemo, da uništimo Evropu i da se vratimo nazad u nacionalizam”, rekao je Makron.

Izbori se, prema izvještačima iz Brisela, u EU jedva primjećuju. Kandidati su nepoznati, teme nacionalne, kampanje skromne, građani nezainteresovani.

Izbori za EP posljednih decenija nisu magnet za mase. Na prvim izborima koji su održani 1972. glasalo je čak 62 odsto građana. Od tada taj procenat opada, pa je na posljednjim 2014. od 445 miliona građana pravo glasa ostvarilo samo 43 posto. Stručnjaci su podijeljeni da li će, shodno skepticima, sličan odziv biti zabilježen na ovim izborima ili, kako ankete predviđaju, mnogo više ljudi planira da glasa.

Komplikovano je mobilisati ljude u kampanji za izbore u EU. U članicama Unije ne postoje ni jedinstvene partije ni zajednička kampanja. Svako se u svojoj zemlji bori za sebe i bira se isključivo po nacionalnim pravilima. Tako, u Njemčkoj, najvećoj državi Unije, kandidata vladajuće Demohrišćanske unije (CDU), kancelarke Merkel, za mjesto predsjednika Evropske komisije Manfreda Vebera građani kao europoslanika mogu birati samo u toj zemlji, pošto on ima njemačko državljanstvo. Povrh toga, i u Njemačkoj je prema anketama tek svaki četvrti Njemac čuo za tog kandidata.

U zemljama EU skoro da nema predizbornih plakata i propagandnih slogana. Za stotinak partija koje su samo djelimično povezane u osam „partijskih familija“ u EP je 15. maja upriličena televizijska debata prenošena širom Evrope. No, ni tu debatu nisu uživo emitovati svi javni servisi zemalja-članica.

Samo u Italiji, Francuskoj, Njemačkoj i Holandiji odvijaju se javne debate glavnih kandidata, vodećeg evropskog demohrišćanina Vebera i prvog čovjeka evropske socijaldemokratije Holanđanina Fransa Timermansa. No, briselski analitičari smatraju da ovakve debate nemaju puno smisla.

Naime, Veberu bi bila potrebna široka koalicija s Liberalima i Zelenima u EP da bi bio izabran za predsjednika EK. Timermans ima još manje šanse jer je broj socijaldemokratskih poslanika opao. Vjerovatno će šefovi država i vlada koji imaju pravo predloga naći nekoga oko koga će se svi složiti.

Ipak su predsjednik Makron i mnogi političari izbore za EP proglasili „sudbonosnim“.  Makron je početkom predizborne kampanje pozvao sve članice da reformišu EU.

Za razliku od liberalnih političara, desničari su se organizovali bolje nego ranije. Italijanski ministar unutrašnjih poslova i radikalni desničar Mateo Salvini je na čelu saveza desnih populista koji prave mrežu od Italije, preko Francuske i Njemačke, do Austrije i Mađarske. Analitičari smatraju da bi ovi desničari mogli privući glasove bijesnih i nezadovoljnih građana i osvojiti od 20 do 35 odsto mandata.

Mateo Salvini, zamjenik talijanskog premijera i lider krajnje desničarske Lige za sjever (Lega Nord), koji vlada u koaliciji s anarhopopulističkim pokretom Pet zvjezdica, već mjesecima pokušava da spoji sve euroskeptičke stranke. Ukoliko bude uspješan, mogao bi da stvori veliki, možda ne i najveći blok unutar parlamenta EU, prema nekim ocjenama.

Iza evropske zastave u nacionalnim okvirima obično se kriju teme koje muče pojedinačnu državu. U Njemačkoj su to oporezivanje emisije ugljen dioksida, filteri za skidanje podataka s interneta, ali i budućnost velike koalicije.

U Mađarskoj su teme odbrana protiv migranata i isticanje hrišćanstva. U Italiji su majski izbori test za snagu desničarske Lege i njenog šefa Salvinija. Da li će, ako ojača, raskinuti koaliciju s anarhopopulističkim Pokretom Pet zvjezdica da bi pokušao sam da preuzme vlast?

U Španiji izbori za EP važe kao druga runda upravo održanih nacionalnih izbora na kojima je pobijedila Socijalistička partija, ali nedovoljno da sama formira vladu. U Belgiji niko ne priča o Evropi jer su istog dana izbori i za nacionalni parlament. U Češkoj se diskutuje o autorskim pravima, tamo je Piratska partija na drugom mjestu. U Poljskoj su izbori test za odnos snaga između vladajućih konzervativaca i umjerene opozicije jer su nacionalni izbori zakazani za jesen.

U Slovačkoj ovi izbori ne interesuju nikoga. Na prethodne je izašlo svega 13 odsto građana. U Velikoj Britaniji će izbori, koje niko nije htio, biti drugo glasanje o Bregzitu.

Da li su partije koje zagovaraju EU zaista malaksale kao što tvrdi Benon? Statistika kaže da evropske familije partija ne daju previše novca za predizbornu kampanju. Na prošlim izborima je savez evropskih konzervativaca i demohrišćana izdvojio ukupno 1,67 miliona eura za troškove kampanje, a porodica liberalnih stranaka svega 260.000 eura. Na nacionalnom nivou u Njemačkoj CDU izdvaja 10, a Socijaldemokratska partija 11 miliona eura za predizbornu kampanju.

Šta stvarno zanima ljude u Evropi? Evropski parlament sprovodi redovne ankete koje su poznate pod imenom Eurobarometar. Ustanovljeno je da su za ljude najvažnije teme ekonomija, nezaposlenost mladih, migracije i klimatske promjene.

Većina građana želi da ostane u EU, osim u Velikoj Britaniji, Italiji i Češkoj. I dalje većina (61 odsto) građana Unije smatra da je EU pozitivna za njihovu zemlju. No, samo 20 odsto ispitanika misli da će njihov glas nešto promijeniti. Brisel i Strazbur su očito jako daleko.

 

Varanje bez posljedica

 

Desničarski nacionalistički populizam je u zamahu širom Evrope i po tome Velika Britanija nije izuzetak, piše britanski nedjeljnik Observer. Observer ukazuje na anketu koju je naručio, prema kojoj je u Velikoj Britaniji Bregzit, partija Najdžela Faraža u vođstvu uoči evropskih izbora.

Tako stranka Bregzit, osnovana tek prije nešto više od mjesec dana, vodi sa 34 odsto među glasačima za EP. Laburistička partija, glavna opoziciona u britanskom parlamentu pala je na 21 odsto, a vladajuća Konzervativna premijerke Mej na 11 odsto. Konzervativci su tek četvrti, pošto ih nadmašuje još jedna opoziciona, Liberalno demokratska stranka sa 12 odsto. Prema Observeru, strah se širi među poslanicima britanskog parlamenta da će Faraž tražiti da Velika Britanija, odmah, bez dogovora s Briselom, napusti EU.

Faražov uspjeh, ukazuje Observer, nije samo posljedica sposobnosti populista da iskoriste nezadovoljstvo javnosti. To je, takođe, rezultat pristajanja glavnih mejnstrim partija da igraju “po notama” populista. Tako je Faražov relativni uspjeh dijelom rezultat njegovog intuitivnog razumijevanja kako koristiti populistički udžbenik – podsticati nezadovoljstvo javnosti establišmentom, optuživati elite da potiskuju volju naroda i nuditi jednostavna rješenja za složene probleme, podvlači Observer: No, mnogo manje je Faražov uspjeh objašnjavan težnjom političara središnjice da podlegnu takvoj politici, umjesto da je spriječe, mišljenja je lijevo od centra.

Po pitanju Evrope, Faraž je samo podsticao anti-EU raspoloženje bez nuđenja konstruktivnih rješenja i stalno se provlačio s neistinama, ukazuje Observer. “Mejnstrim političari su kukavički izabrali da igraju po njegovim notama, olakšavajući time kulturu u kojoj političari mogu varati i lagati bez posljedica”.

 

Rusko miješanje

 

Dnevnik Njujork tajms piše kako uoči izbora za EP, niz stranica na internetu i naloga na društvenim mrežama povezanih s Rusijom ili ekstremnodesničarskim grupama šire dezinformacije, podstiču razdore i pojačavaju nepovjerenje u centrističke partije koje su decenijama na vlasti. Istraživači iz EU i drugdje ocjenjuju da nova kampanja dezinformisanja dijeli mnoge digitalne tragove ili taktike s onim korištenim u ranijim ruskim napadima, poput miješanja u predsjedničke izbore u SAD 2016.

Američki list ukazuje da marginalni sajtovi s političkim komentarima u Italiji imaju iste elektronske potpise kao prokremaljski sajtovi ili da par njemačkih političkih grupa koriste iste servere kao ruski hakeri koji su izveli napad na Demokratsku partiju u SAD. Istraživači upozoravaju, dodaje Njujork tajms, da iako Rusija predvodi te napore, postoje mnogobrojne kopije, posebno na ekstremnoj desnici. Te grupe često koriste glavne poente Kremlja, čime je teško razlučiti linije između ruske propagande, ekstremnodesničarskih dezinformacija i prave političke debate.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

SVIJET

MASOVNA UBISTVA U SJEDINJENIM AMERIČKIM DRŽAVAMA: Neslavni rekord

Objavljeno prije

na

Objavio:

SAD su prva zemlja po broju masovnih ubistava u svijetu. Tokom ove godine se, zaključno sa 5. avgustom, dogodilo 250 masovnih ubistava, u prosjeku 1,2 po danu. Upucano je 979 ljudi, a među njima 246 smrtno

 

Bila je to krvava sedmica u Sjedinjenim Američkim Državama. Od 29. jula do 4. avgusta dogodila su se četiri masovna ubistva u raznim krajevima SAD. Prvo, koje je odnijelo tri života , dogodilo se kada je naoružani mladić sa puškom u rukama upao na festival hrane u sjevernoj Kaliforniji. Žrtava bi sigurno bilo više da policija nije reagovala na vrijeme.

Potom je uslijedila pucnjava u trgovačkom centru u Misisipiju. Tamo je nezadovoljni radnik u najvećem američkm trgovinskom lancu Volmart ubio dve osobe  i još toliko ranio.

Na kraju sedmice su se dogodile dvije masovne pucnjave u manje od 24 sata. U subotu je 22 ljudi, među njima šest meksičkih državljana, prema najnovijem bilansu, ubijeno u supermarketu u grau El Pasu, savezna država Teksas, na granici sa Meksikom. Mladić naoružan automatskom puškom, je, takođe, ranio 24 osobe. Nepunih 13 sati kasnije je u pucnjavi u Dejtonu u saveznoj državi Ohajo, smrtno stradalo devet ljudi, uključujući i počinioca zločina i  njegovu mlađu sestru koja se slučajno našla na mjestu zločina.

El Paso, smešten na američko-meksičkoj granici, ponosio se kao jedan od najsigurnijih gradova u SAD. Na dan kada je napadač otvorio vatru, u srcu ovog popularnog trgovačkog područja, hiljade porodica su kupovale namirnice ili školske potrepštine uoči početka nastave ove sedmice.

SAD su prva zemlja po broju masovnih ubistava u svijetu. Tokom ove godine se, zaključno sa 5. Avgustom, dogodilo 250 masovnih ubistava, u prosjeku 1,2 po danu. Upucano je 979 ljudi, a među njima 246 smrtno.

Ne postoji univerzalna definicije ovakve vrste masakra. Otuda mediji operišu sa različitim brojem počinjenih masovnih ubistava.

Tako dnevnik „Vašington post“ broji 166 masovnih ubistava od 1961. Prvog avgusta te godine bivši marinac Čarls Vitman, pošto je ubio majku i ženu, popeo se na Mejn bilding tauer, toranj koji dominira studentskim naseljem niverziteta Teksas u Ostinu i u narednih 96 minuta ubio još 14 ljudi (uključujući nerođenu bebu) i povrijedio 31 drugih, od kojih je jedna osoba umrla od posljedica 2001. Vitman je pokrenuo novo poglavlje americče istorije u kome masovna ubistva poprimaju novu i za tu zemlju potpuno unikatnu dimenziju.

Jedan od razloga masovnih ubistava u SAD jeste što se u toj zemlji nošenje oružja smatra jednom od neprikosnovenih sloboda. Predsjednik SAD Donald Tramp je u predizbornoj kampanji 2017. poručivao kako “nikada, ali baš nikada”, neće predložiti zabranu nošenje oružja. I poslije masakra u El Pasu je ocijenio da su „mentalno zdravlje i mržnja povukli obarač, a ne oružje”.

Probleme koji tište američko društvo, takođe, dovode do eksplozivnog spleta okolnosti. Društvena klima u SAD se promijenila, antagonizmi su postali oštriji nego što je to bilo ranije. Problemi sa imigracijom, dizanjem glasa ekstremnih organizacija i sve veći jaz između bogatih i siromašnih učinili da SAD postane zemlja sve dubljih društvenih sukoba.

SAD više nije zemlja od prije 30-40 godina — ljudi sve manje dijele zajedničke vrijednosti. Život je sve neizvjesniji, sve je više onih beznadežno siromašnih. Pošto žive usamljeničkim životima, ljudi su sve više podložni uticaju medija. Lako ih je radikalizovati. Otuđenost, mogućnost da se izgubite u masi i onda možete lako da dođete do oružja, nepovjerenje u vlasti, sve veća neizvjesnost svakodnevnog života dovode do opasne, eksplozivne smješe.

U SAD se bilježi stalno rastući trend u zločinima mržnje. Prema godišnjem izvještaju američkog Federalnog biroa za isljeđivanja (FBI) za 2018. godinu, prijave zločina mržnje su povećane 17 odsto u 2017. u odnosu na 2016, što je bio porast treću godinu za redom.

Od preko 7.100 zločina mržnje prijavljenih 2018, gotovo tri među pet su bili motivisani rasom ili etničkom pripadnošću, prema ovom izvještaju. Religija i seksualna orijentacija su bili još dva primarna motiva.

Prošle godine bilo je 2.009 zločina iz mržnje u svih 30 gradova, u poređenju sa 1.836 u 2017. Rastući opseg problema bio je istaknut činjenicom da je 2018. godine zabilježeno povećanje od 42 odsto u odnosu na ukupno 1.417 slučajeva u 2010.

Uopšte, ukupan broj zločina iz mržnje sada povećava već petu godinu zaredom. Njujork je imao najviše incidenata od svih 30 gradova –  ukupno 361.

Najčešce žrtve zločina iz mržnje prijavljene policiji u 2018. godini bili su crnci, Jevreji i pripadnici LGBT zajednice. Izvještaj je, takođe, naveo da su porasla ubistva potaknuta bjelačkom supremacijom. Zabrinjavajuće je da preliminarni podaci o 2019. godini, takođe, pokazuju porast u većini anketiranih gradova.

Politička polarizacija i porast krajnje desničarskog nacionalizma doprinose zločinima počinjenim iz mržnje širom svijeta, rekao je Brajan Levin , direktor Centra za istraživanje mržnje i ekstremizma iz Kalifornije.

Nasilje sa smrtonosnim posljedicama u SAD povećava zabrinutost zbog porasta tzv. domaćeg terorizma koji je nerijetko povezan s nacionalističkim i rasističkim stavovima.

Direktor FBI Kristofer Vrej  je prošlog mjeseca, pred Odborom za pravosuđe Senata, izjavio da je većina slučajeva domaćeg terorizma, koje je Biro istraživao, motivisana bjelačkom supremacijom. Šef antiterorističke jedinice FBI Majkl Mekgariti je u maju pred Kongresom rekao da Biro istražuje oko 850 slučajeva domaćeg terorizma.

Desničarski ekstremisti bili su povezani sa najmanje 50 ubistava 2018, što je čini jednom od najgorih godina kad je u pitanju ovakva vrsta nasilja još od 1995, prema istraživačima Antidefamacione lige (ADL), organizacije koja prati zločine iz mržnje. Otprilike tri četvrtine ubistava ekstremista počinile su osobe povezane sa bjelačkim rasističkim grupama, prema istraživačima ADL.

U ponedeljak je Tramp zauzeo mnogo oštriji stav poslije napada u El Pasu. Masovnu pucnjavu je nazvao “činom kukavičluka” i rekao da “nema razloga ili izgovora koji će ikada opravdati ubijanje ljudi”.

Predsjednikovi kritičari čekaju da vide hoće li on sada nastaviti da se drži tog tvrđeg stava ili će njegov rječnik popustiti čim prođe neposredna politička kriza, a on će, eventualno, vrati u svoju neprekinutu predizbornu kampanju. Predstavnici Demokratske stranke smatraju da se više napora mora uložiti u postizanje reformi zakona o oružju i kalifornijska senatorka I potencijalna predsednička kandidatkinja, tamnoputa Kamala Haris je obećala da će u prvih 100 dana od preuzimanja funkcije sprovesti akciju za regulisanje kontrole oružja.

 

Kultura nošenja oružja

 

Činjenica je da su SAD jedinstvene po kulturi nošenja oružja. Oružje je u toj zemlji dio tradicije, reklo bi se neiskorenjive, nalazi se u slobodnoj prodaji, a ograničenja za kupovinu oružja prilično su labava, čak i za poluautomatsko oružje.

Kako kontrolisati prodaju i nošenje oružja, pitanje je koje SAD mori već decenijama. Jedno je sigurno — američki građani po broju su najveći posjednici oružja. Prema statističkim podacima, jedan komad oružja dolazi na skoro svakog stanovnika SAD. Japan, nasuprot  tome, ima manje od jednog komada oružja na 100 stanovnika.

Sada se govori o tome da se oružje učini bezbjednijim, poput automobila — kao što je tehnologija u bezbjednosti saobraćaja napredovala, tako bi trebalo usavršiti i bezbjednost oružja. Kako će to uticati na onoga ko odluči da se, kao Vitmen 1961, popne na toranj i odatle masakrira ljude? To, zasad, ostaje nerješiv problem.

Čak i nakon masakra u Njutaunu, u kome je 20-togodišnjak ubio 26 ljudi, među njima 20 djece između šest i sedam godina, zakonodavstvo o oružju u mnogim djelovima SAD mijenjano je u pravcu ka većim slobodama – poput prava na nošenje skrivenog oružja. Neki upućeni to pripisuju Nacionalnom udruženju naoružanja (NRA) koja okuplja milione vlasnika i proizvođača oružja i blizu je vrha moći i uticaja u politici SAD. Kroz decenije kampanje, NRA je izjednačila ustavno pravo na oružje Amerikanaca u crveno-bijelo-plavi simbol boga i nacije.

Rana podrška koju je NRA pružila Trampu u kampanji 2016, nagrađena je njegovom iznenadnom pobjedom. Međutim, u posljednje vrijeme ova asocijacija slabi. Prihodi su smanjeni za 56 miliona dolara u 2017, zbog sve manje uplata članarina i dobrotvornih priloga. Strmoglavi pad pokrenula je unutrašnja borba za vlast u udruženju koja je stigla i do sudova, kao i krivične istrage slučajeva korupcije u Njujorku i Vašingtonu.

 

Upozorenja iz Urugvaja i Venecule

 

Meksički državni tužitelj razmatra podizanje tužbe protiv masovnog ubice iz El Pasa za terorizam koja bi mogla rezultirati njegovim izručenjem toj državi, južnom susjedu SAD. „Za nas je ta osoba terorist“, izjavio je meksički ministar vanjskih poslova Marcelo Ebrard.

Ministar Ebrard je najavio i da će njegovo Ministarstvo od SAD-a zatražiti informacije kako je ubica došao u posjed oružja koje je koristio u napadu. „Činjenica da su živote izgubili meksički državljani nagoni nas nas da preduzmemo legalne korake po pitanju nabavke oružja. Po nama to je ključno“, dodao je šef meksičke diplomatije.

U međuvremenu su ministastva spoljnih poslova latinoameričkih država Urugvaja i Venecuele izdala hitno upozorenje svojim državljanima u kome ih upozorava na opasnosti koje im prijete ukoliko putuju u SAD. Dvije države su upozorile svoje državljane na “neograničeno posjedovnje oružja” među žiteljima SAD  i odbijanje federalne vlade u Vašingtonu da se bavi tim problemom.

Putnici iz Urugvaja su posebno upozoreni da “da preduzmu mjere predostrožnosti usred rastućeg nobuzdanog nasilja, naročito zločina mržnje, uključujući rasizam I diskriminaciju”. Ministarstvo je nabrojalo i javna mjesta koja mogu biti prijetnja putnicima: tematski parkovi, tržni centri, festivali, religiozni skupovi, gastronomske manifestacijei bilo koja vrsta kulturnih i sportskih događanja.”

 

                       Milan BOŠKOVIĆ

 

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

TENZIJE U PERSIJSKOM ZALIVU I HORMUŠKOM MOREUZU: Opasno pokazivanje mišića

Objavljeno prije

na

Objavio:

Teško je  nabrojati sve incidente,  mjere i prtiv mjere koje, optužujući se međusobno,  preduzimaju SAD (i Britanija) i Iran, zatežući uže do pucanja. Analitičari ipak smatraju da ni jedna strana ne želi rat

 

Tenzije su na ivici pucanja nakon što je Iran zaplenio britanski tanker u Hormuškom moreuzu. London traži sankcije, Amerikanci šalju dodatne vojnike u region, a nemački šef diplomatije kaže da sada valja „sprečiti rat“.

Zvanični London preti Iranu sankcijama zbog zaplene britanskog tankera Stena Impero u vodama Hormuškog moreuza, morske staze od velikog značaja za svetsku trgovinu naftom. Pri tom je i Londonu jasno da je zapljena broda odgovor na zaustavljanje iranskog tankera Grace 1 u britanskim vodama Gibraltara početkom jula. Zbog sumnje da taj brod krši sankcije EU nametnute Siriji, plovilo je ukotvljeno u Gibraltaru. Tamošnji sud je produžio njegov prisilni boravak u luci za još 30 dana, do 20. avgusta.

U Teheranu tvrde da je tanker udario iranski ribarski brod i oglušio se na njegove pozive u pomoć, čime je prekršio zakone plovodbe.

Iranski ministar spoljnih poslova Mohamed Džavad Zarif je na Tviteru napisao da je zaplena opravdana „za razliku od piratstva u Gibraltarskom moreuzu“.  Napominje  da Iran i dalje jamči sigurnost u Persijskom zalivu i Hormuškom moreuzu, ali i poručuje Londonu da „mora da prestane da bude privezak ekonomskom terorizmu Sjedinjenih Država“.

U međuvremenu su 20. juna pripadnici Iranske revolucionarne garde (IRGC) oborili američku bespilotnu letilicu koja je – kako Iran navodi, a SAD negira – ušla u iranski vazdušni prostor. Manje od mesec kasnije, Vašington je tvrdio, a Teheran negirao, kako je uništio jedan, a možda i dva iranska drona koji se približavali američkom nosaču aviona “Abraham Linkoln” čije je upućivanje u Zaliv proletos označilo početak vojnog gomilanja u regionu. U SAD su mediji javili da će dodatnih 500 vojnika biti poslato u uporišta u Saudijskoj Arabiji i da će intenzivnije biti izvođeni izviđački letovi nad Zalivom.

Odlazeća Visoka predstavnica EU Federika Mogerini je upozorila da treba izbeći „nove eskalacije“.  Novu bi  mogla da izazove  odluka SAD da službeno zamole Francusku, Veliku Britaniju i Nemačku da i njihove vojne snage sudeluju u misiji koja bi štitila teretne brodove koji prolaze strateški važnim Hormuškim moreuzom.

Predsednik Irana Hasan Rohani izjavio je da će prisustvo stranih snaga biti glavni izvor napetosti u Persijskom zalivu. „Koreni neprijatnih događaja i napetosti u regionu nalaze se u jednostranom povlačenju Amerike iz nuklearnog sporazuma potpisanog 2015.”

Portparol iranske Vlade Ali Rabiei je ocijenio je kako britanski predlog o evropskoj floti, koja bi pratila tankere evropskih zemalja u Persijskom zalivu,“naravno nosi neprijateljsku poruku“. .

Prema zapadnim medijima, Francuska će verojatno odbaciti učešće u evropskoj floti, a nemački šef diplomatije Heiko Maas je jasno poručio da ta država neće sudelovati u misiji pod vodstvom SAD.

Prema njemačkim medijima opravdana je pretpostavka da američki predsednik Donald Tramp i novi britanski premijer Boris Džonson slede svoje geopolitičke ciljeve  – oni na umu imaju više od puke slobode morskih puteva. “SAD već nedeljama raspaljuju situaciju u Zalivu. Uostalom, trenutna kriza sa Iranom i počela je tako što je Vašington jednostrano otkazao atomski sporazum,” komentarisano je na stranici medijske kuće Dojče vele (DW).

Američke brodove evropski diplomati smatraju delom strategije predsednika Trampa, radi „maksimalnog pritiska” na Teheran. Tramp želi tako od Irana da iznudi nove pregovore o međunarodnom nuklearnom sporazumu zaključenom 2015. EU, a do sada je to bila i pozicija Velike Britanije, ne želi da odustane od Sporazuma čije su potpisnice, I  Rusija i  Kina a koji je potvrdio Savet bezbednosti UN.

Po tim evropskim diplomatama, EU želi da se bavi nezavisno tim Sporazumom. No, prema nemačkim medijima, izgleda da britanska vlada premijera Džonsona ne želi da u potpunosti slediti tu liniju. Novi ministar spoljnih poslova Dominik Rab je u intervjuu  rekao: „Mi želimo europsku misiju, ali ona verojatno ne bi mogla preživeti bez pomoći Amerikanaca.”

Usred sve veće vojne koncentracije  Međunarodna agencija za nuklearnu energiju (IAAE) objavila je da je Iran proizveo više nisko obogaćenog uranijuma nego što je to dozvoljeno u Atomskom sporazumu. Time je Iran ostvario svoju pretnju iz maja, da se neće pridržavati limita iz sporazuma ukoliko mu ugovorni partneri ne izađu u susret.

Tramp koji je u maju 2018,  jednostrano otkazao Sporazum, nazvao je iranski potez „igra sa vatrom“. Istakao je kako je bila greška da je Atomski sporazum Iranu dozvolio bilo kakvo obogaćivanje uranijuma.

Svih pet stalnih članica Saveta bezbednosti UN kritikovale su kršenje Sporazuma. Francuska i Velika Britanija pozvale su Iran da poštuje odredbe dokumenta. Rusija je izrazila  „žaljenje“, ali je  optužila i SAD za eskalaciju konflikta.

Ministar inostranih poslova Irana Zarif objavio je na društvenim mrežama da ta zemlja  nije prekršila Sporazum i da je čitav postupak u skladu s pravilima potpisanog dokumenta. Napomenuo je kako će Iran ponovo poštovati odredbe Sporazuma čim Nemačka, Francuska i Velika Britanija  potvrde da će se držati preuzetih obaveza.

Politikolog na Teheranskom univerzitetu Imad Abšnas smatra da je Teheran uputio poruku svetu – ili će se svi pridržavati Sporazuma ili neće niko, pa ni Iran. „Pre dosta vremena su nam nametnute sankcije, u međuvremenu one nikoga više ne plaše“, kazao je taj iranski analitičar.

Direktno ili indirektno, u  sukobe u regionu je umešan niz država sa različitim, često suprostavljenim stavovima i interesima.

Osim , što su se jednostrano povukle iz međunarodnog nuklearnog sporazuma, SAD su žestoko pooštrile ekonomske sankcije prema Iranu. Iran se oseća ugroženim.  Zbog slanja nosača aviona, a posebno od kako su SAD poslale još jedan ratni brod plus sistem za protivazdušnu odbranu Patriot, kao i zbog duge istorije neprijateljstva SAD i Velike Britanije prema zemlji koja je jedan od najvećih proizvođaja nafte i zemnog gasa u svetu.

Iran je već duže u sukobu I sa Saudijskom Arabijom. Obe države se bore za prevlast u regionu. Razdor se proteže od različitih interesa u Siriji – Teheran podržava predsednika Bašara el Asada, Rijad opoziciju. Različit im je odnosa prema Izraelu, pa sve do odmeravanja snaga u vezi Jemenom u kome razoran rat gotovo pet godina.

Iran Amerikancima želi da pokaže da može da onemogući trgovinu naftom u Persijskom zalivu i Hormuškom moreuzu. Poruka Teherana je jasna: ukoliko Iran ne može da izvozi naftu, od koje  uveliko zavisi nacionalna privreda, onda neće ni jedna zemlja iz regiona. Napad na Iran bi uticao na velike delove globalne trgovine naftom.

Rasprostranjeno je mišljenje stručnjaka da je malo je verovatno da je Iran zainteresovan za vojni sukob sa SAD.  „Iran je vojno beznadežno inferiorniji od SAD i ne vidim da ima interesa da se upusti u vojnu eskalaciju sa SAD”, kazao je nemački stručnjak za bezbednost Markus Kaim.

Tramp hoće da vrati Irance za pregovarački sto i pregovara o onome što on naziva „boljim sporazumom“, koji bi Teheran obavezao na period duži od onog koji je dogovoren 2015. Tako misle u dva najbliža saveznika SAD u regionu, Saudijska Arabija i Izrael.

Neprijateljstvo između Irana i Saudijske Arabije nije zasnovano samo na verskom konfliktu (u Iranu vladaju šijiti muslimani, a u Saudijskoj Arabaiji suniti). Radi se, još više,  o političkoj nadmoći na Bliskom i Srednjem istoku.

Izrael  godinama ima izrazito napete odnose sa Iranom koji je rat u Siriji, susedu jevrejske države,  iskoristio kako bi se tamo čvrsto pozicionirao. Islamistički pokret Hezbolah, kojeg podržava Iran, je prodro do Golanske visoravni koju  okupira Irael, iranski vojni instruktori su trenutno udaljena oko 100 kilometara od izraelske granice. Izrael je su više puta bombardovao iranske položaje u Siriji.

„Iran od Sirije pravi novi front protiv Izraela, odskočnu dasku, kako bi odatle osvajao Izrael. Mi nećemo bespomoćno stajati po strani i gledati kako Iran preuzima Siriju”, izjavila je izraelska ministarka pravosuđa Ajelet Šaked još u aprilu 2018. godine. Saudijska Arabija i Izrael sarađuju protiv vlasti u Teheranu.

Pitanje je kako bi trebalo da izgleda efikasni pritisak, pošto Iran nije impresioniran ni sankcijama ni zveckanjem oružjem. Bivši šef Mosada Efraim Halevi je rekao da je zabluda ukoliko se misli da će Iran zbog toga prestati da podržava organizacije kao što su Hamas ili Hezbolah – a obe su na listi terorističkih organizacija EU. Halevi misli da bi i SAD morale biti zainteresovane za povratak Irana za pregovarački sto. „Ipak, mislim da to nije moguće sve dok Amerika ponižava Irance, pa i vođe revolucije“.

Dogovoraizmeđu SAD i Irana  nema  na vidiku. Uprkos tome, stručnjaci se, ipak, još slažu da  i jedna i druga strana žele da izbegnu otvoreni vojni sukob.

Posle obaranja američkog skupog drona, predsednim Tramp je, navodno u poslednji čas, otkazao vazdušne napade i zaveo Iranu nove sankcije. To bi moglo da znači da bi Tramp sukob s Iranom radije da reši diplomatijom.

Jasno je da nijedna strana ne želi rat“, ocenio je Aleks Vatanka, viši saradnik američkog istraživačkog centra „Bliskoistočni institut“. Istovremeno, Vatanka upozorava da bi samo jedan pogrešan potez mogao da dovede do eksplozije. „Važno je biti svestan da u tako napetoj situaciji može doći i do pogrešnih koraka“, rekao je za DW stručnjak za bezbednost.

Rat u Persijskom zalivu imao bi razorne posledice po mnoge zemlje regiona, posebno one u kojima delaju proiranske paravojske – Jemen, Sirija, Irak, Liban. Verovatno bi bili pogođeni i Izrael, Saudijska Arabija i Ujedinjeni Arapski Emirati.

Takav rat bi imao samo gubitnike. Nemačkoj i Evropi, sa njihovim ograničenim uticajem, ostaje da učine sve kako do rata ne bi došlo.

     Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

SVIJET

PODJELA FUNKCIJA U BRISELU: Rodna ravnoteža na krovu EU   

Objavljeno prije

na

Objavio:

Borba za ključne funkcije je istakla političku fragmentaciju Evrope, gdje su velike stranke izgubile na snazi dok su manje ojačale. To je otežalo postizanje konsenzusa. Odrazila je šire probleme s kojima se suočava EU koja se poslednjih godina mučila da dođe do jedinstvene pozicije o nizu kriza, među kojima su migracije, klimatske promjene i uspon populista poslije  finansijske krize 2008

 

Evropa je ženskog roda i u skladu sa tim, prvi put od postojanja Evropske unije (EU) dve žene  sa još dva muškarca zauzimaće narednih pet gopdina četiri ključne pozicije u najpoznatijoj regionalnoj integraciji na svijetu. „Savršena ravnoteža i veoma sam srećan zbog toga,“ prokomentarisao je odlazeći predsednik Evropskog saveta Donald Tusk ishod višenedeljnog većanja državnika Unije..

Ursula fon der Lejen, Nemica rođena u Briselu, sedištu EU, majka sedmoro dece i, kako je poznanici nazivaju, “mini-Merkel”, (prema nemačkoj kandcelarki Angeli) je prva žena koja će voditi najvažniju unijinu instituciju, Evropsku komisiju. Drugu najvažniju funkciju koja život znači u zajednici 28 država starog kontinenta, čelnice Evropske banke (ECB) upražnjavaće Fransoa Lagard, dosadašnja generalna direktorka Međunarodnog monietarnog fonda (MMF),  a pre toga ministarka finansija Francuske.

Pridružiće im se na mestu predsednika Evropskog saveta, dosadašnji belgijski premijer Šarl Mišel i na poziciji visokog predstavnika za spoljne poslove i bezbednosnu politiku EU, trenutni španjski šef diplomatije Đuzep Borelj Fonteljes. Konačno,  u naredne dve i po godine će funkciju predsednik Evropskog parlamenta (EP) obavljati Italijan David-Maria Sasoli.

Fon der Lejen, do sada ministarka odbrane Nemačke je obećala “ujedinjenu i jaku” EU.  “Poverenje koje ste mi ukazali je poverenje koje ste ukazali Evropi. Vaše poverenje u ujedinjenu i jaku Evropu, od istoka do zapada, od juga prema severu”, rekla je nemačka konzervativna političarka.

“To je velika odgovornost i moj posao počinje sada,” kazala je nakon što je izglkasana tesnom većinom od 383 evropskih zastupnika, prema 327 protiv, a 22 uzdržanih.

Ursula fon der Lejen je kritikovana zbog načina na koji je predložena za ovu funkciju. Nije bila prisutna u predizbornoj evropskoj kampanji, niti je bila među kandidatima koji su evropskim glasačima predstavljeni kao potencijalni predsednici Evropske komisije, tzv. “špicenkandidaten”. U prevodu, “vodeći kandidati” koje su iznele glavne političke grupe, a među kojima je Evropski savet trebalo da se opredeli.

Početkom jula lideri EU, su posle poslednjeg maratonskog samita izabrali nove čelnike koji treba da vode Uniju kroz  Bregzit, globalne izazove koje predstavljaju politike globalnih sila Rusije Kine i Sjedinjenih Američkih Država predsednika Donalda Trampa.

Novi lideri vodiće  Uniju kroz uzburkanu eru, u kojoj desničarski nacionalisti pokušavaju da je razbiju iznutra. U pregovorima o čelnicima ključnih institucija ponovljene su stare podele: Zapad protiv Istoka, konzervativci protivi progresivaca.

Borba za ključne funkcije je istakla političku fragmentaciju Evrope, gde su velike stranke izgubile na snazi dok su manje ojačale. To je otežalo postizanje konsenzusa. Odrazila je i šire probleme s kojima se suočava EU. Unija se poslednjih godina mučila da dođe do jedinstvene pozicije o nizu kriza, među kojima su migracije, klimatske promene i uspon populista posle globalne finansijske krize 2008. .

Dogovor je usledio posle složenog samita tokom kojeg je kancelarka Angela Merkel bila suočena s pobunom njene Evropske narodne partije (EPP), zbog pokušaja da progura plan usaglašen s francuskim predsednikom Emauelom Makronom,  koji je naišao na čvrst otpor Italije, Poljske i drugih država, Zbog toga je morao da bude odbačen predlog da socijalista Frans Timermans bude šef EK. To je, kako ocenjuju upućeni, bio očigledan podsetnik na opasnosti s kojima se suočava EU od populista, koje zvaničnici optužuju da pokušavaju da oslabe demokratske temlje EU dok se Unija bori s Bregzitom i transkoninentalnim izazovima.

Fon der Lejen na čelu EK je  iznenađujući  izbor. To predstavlja makar privremenu smrt procesa “vodećeg kandidata”. Dva takva kandidata, Nemac Manfred Veber iz EPP i socijalista Timermans, odbačena su tokom pregovora. No, Ursula fon der Lejen je najavila da namerava da imenuje Timermansa sa Dankinjom Margrete Vestager, još jednog pominjanog „špicenkandidatena“, za najviše rangirane potpredsednike EK.

Fon der Lejen je snažna zagovornica čvršće evropske saradnje i bliska saradnica kancelarke Merkel. Dugo smatrana potencijalnom naslednicom Merkel, U jednom intervjuu iz 2011, rekla je da je njen cilj stvarenje Ujedinjenih Država Evrope, po modelu federalnih država kao što su Švajcarska, Nemačka ili SAD. Zalaže se i za veću vojnu saradnju, za šta je rekla da će biti lakše kada Velika Britanija izađe iz EU. No prilikom izbora je rekla kako bi Velikoj Britaniji dala još vremena za odlučivanje i posle 31. oktobra.

Lagard bi mogla doneti drugačiju vrstu liderstva ECB, u odnosu na vreme njenog prethodnika Italijana Marija Dragija, koji je poznat kao karijerni ekonomista. Ona će doneti kvalitet političara, pošto je imala uspeha kao francuska ministarka finansija tokom finasijske krize posle 2008. U vreme kada je establišment EU često na udaru građana, njene veštine bi mogle pomoći popravljanju imidža centralnih bankara, a, takođe, mogla bi više od Dragija tražiti maštovitija rešenja za izazove evrozone.

Neočekivani politički povrtak u EU predstavlja imenovanje španskog ministra spoljnih poslova za novog šefa evropske diplomatije. Borelovo imenovanje predstavlja generacijsku promenu u evropskoj diplomatiji, pošto je četvrt veka stariji od dosadašnje visoke predstavnice Federike Mogerini, čiji je intezivni raspored putovanja bio istaknuta osobina njenog mandata, ocenjuju neki posmatrači u Briselu.

 

Der Lejen za otvorena vrata balkanskim zemljama

Kao kandidatkinja za predsednicu EK, Ursula fon der Lejen je pozvala zemlje članice EU da zadrže politiku otvorenih vrata za zemlje Zapadnog Balkana. Neki prisutni na svedočenju pred zastupnicima parlamentarnih grupacija u Briselu su naveli da je Fon der Lejen poslala “Veoma pozitivnu poruku” oko proširenja Unije.

Oko posvećenosti Ursule von der Leyen za proširenje prema regionu je govorio i novoizabrani predsednik spoljnopolitčkog komiteta Evropskog Parlamenta, Nemac Dejvid Mekalister. Svojevremeni izvestilac EP za Srbiju je ocenio da će Fon der Lejer imati isti pozitivan stav oko proširenja poput evropskih narodnjaka i vlade Nemačke. “Mi smo generalno otvoreni za nove članice i zalažemo se za politiku proširenja ali naravno sve ovo treba da se pažljivo pripremi. Za to je potrebno vreme”, podvukao je McAllister koji dolazi iz iste, Hrišćnsko’demokratske partije (CDU),  i istog nemačkog regiona sa Fon der Lejen.

 

Borelj bi mogao biti posrednik u dijalogu Kosova i Srbije

 

Novi  visoki predstavnik EU za spoljnu politiku i bezbednost Đusep Borelj, čija država Španija, nije priznala Kosovo, mogao bi da bude budući posrednik u dijalogu Kosova i Srbije.

Borelj je nedavno izjavio da se njegova zemlja protivi nezavisnosti Kosova, ali da podržava traženje kompromisnog rešenja u okviru dijaloga. Borelj je  bio učesnik neformalnog sastanka ministara spoljnih poslova EU u Beču avgusta 2018, kada su evropski zvaničnici, uključujući i njega, odbacili ideju o “razmeni teritorija” između Kosova i Srbije u sklopu konačnog sporazuma. On je  rekao da bi mogući sporazum Beograda i Prištine pomoglo drugim državama koje nisu priznale Kosovo, kao što je Španija, da donesu konačnu odluku.

Filip Ejdus sa Fakulteta političkih nauka u Beogradu je rekao kako “neki smatraju da će baš zbog poverenja koje uživa u Beogradu, Borelj imati kredibilitet da isposluje pravno obavezujući dogovor između Beograda i Prištine. Ipak, ja se plašim da bi zbog velikog protivljenja kosovskih Albanaca ovo imenovanje moglo da marginalizuje iz procesa pregovora ne samo njega, nego i čitavu EU i da otvori put možda za neko veće angažovanje Sjedinjenih Država”, ocenjuje Ejdus.

Džejms Ker-Lindzi, profesor na Londonskoj školi ekonomije smatra da  Borelj podržava pronalazak rešenja, s obzirom da zna koliko je pitanje Kosova štetno po Španiju, ali i po jedinstvo EU. Po njemu Borelj takođe zna da rešavanje situacije zahteva kompromis koji će prihvatiti države EU koje nisu priznale Kosovo. „Ukoliko Srbija bude bila previše opstruktivna po pitanju Kosova, može se suočiti sa manjom podrškom Španije i drugih“, upozorio je Lindzi.

 

Milan BOŠKOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo