Povežite se sa nama

OKO NAS

NESREĆE NA RADNOM MJESTU: Radnici bez ičije zaštite

Objavljeno prije

na

Svake godine u Crnoj Gori više ljudi pogine na radnom mjestu, a na desetine bude povrijeđeno. Radnici se, osim zdravstvenim rizicima, izlažu i nemilosti institucija koje ostaju nijeme na njihove zahtjeve. Funkcionalni Zavod za medicinu rada još je samo san

 

U Crnoj Gori svake godine više ljudi pogine, a na desetine se povrijedi. Nedavno su iz Uprave za inspekcijske poslove saopštili statistiku za 2019. godinu: ,,U toku prošle godine izvršeno je 27 uviđaja povreda na radu, od čega je sedam osoba preminulo, dok je 20 teško povrijeđeno”.

Ministar rada i socijalnog staranja Kemal Purišić je povodom Svjetskog dana zaštite i zdravlja na radu u aprilu 2019. godine izjavio da je vidljiv napredak u Crnoj Gori kada je u pitanju ova oblast.

Nova 2020. godina ga je ekspresno demantovala. Krajem januara, na primorju ,  žarištu ilegalne gradnje, dvojica radnika iz Mojkovca zadobili su teške tjelesne povrede, višestruke prelome, nakon pada sa skele, na objektu u izgradnji u Ulici cara Lazara u Sutomoru.

U razmaku od samo nekoliko dana, u februaru, poginuo je radnik na gradilištu u Podgorici. Pao je sa trećeg sprata zgrade u izgradnji na Cetinjskom putu, u blizini Kapital plaze.

Epilog uviđaja u većini ovakvih slučajeva ostaje nepoznat.

Posljednjih godina povrede i pogibije u građevini, prema podacima inspekcije, najčešće nastaju zbog toga što radnici ne koriste zaštitnu opremu.

Od početka gradnje auto-puta, u protekle četiri godine, poginula su četiri radnika, dva su teže povrijeđena, a više njih je zadobilo lakše povrede. Prema rezultatima istraga, trojica poginulih su krivi za nesreću, jer nisu koristili zaštitnu opremu, a jedan od njih se nalazio i u zabranjenoj zoni. Na četvrtog se obrušila velika količina zemlje.

U periodu od 2012. do 2017. godine, od ukupnog broja nesreća na radu, 82 odsto se u 2007. godini dogodilo u građevinarstvu, dok je, prema podacima Uprave za inspekcijske poslove, u 2017. godini opao na 39 procenata. Izmjene Zakona o zaštiti na radu iz 2018. godine doprinijele su tome da se trend smanjenja broja žrtava nastavi, jer su njima predviđena stroža pravila kojih se poslodavci sve više pridržavaju. Novi Zakon o radu, usvojen u decembru 2019. godine predviđa novčanu kaznu u iznosu od dvije hiljade do 20 hiljada eura za pravna lica koja ne obezbijede zaštitu zaposlenih.

U oblasti građevinarstva opasnosti ne vrebaju samo od povreda prilikom pada sa velike visine, već i od profesionalnih oboljenja koja nastaju zbog nošenja teških tereta, duge izloženosti prašini, štetnim hemijskim supstancama i zračenju sunca. Osim u građevini, najviše nesreća događa se u radu u teškoj industriji, energetici, rudarstvu i drvnoj industriji.

Kada je riječ o zaštiti na radu u teškoj industriji, rudarstvu i energetici radnici se, osim što se izlažu zdravstvenim rizicima, susrijeću i sa pravnim problemima. Značajan dio tih kompanija nalazi se sada u stečaju, a formalno uvođenje stečaja podrazumijeva i ukidanje dotadašnjih akata poslodavca. To uključuje i dokumenta o procjeni rizika i mjerama zaštite. Ovo znači da oštećeni zaposleni zavise od volje poslodavaca, jer inspekcija odbija da izvrši inspekcijski nadzor jer smatra da nije u njenoj nadležnosti da kontroliše stečajnu upravu ili one koji u njeno ime upravljaju kompanijama.

Od oko 400 preostalih radnika Kombinata aluminijuma (KAP), stotinjak radi u uslovima koji direktno ugrožavaju zdravlje, u proizvodnji u Elektrolizi i u pogonu Livnica gdje se radi sa tečnim metalom koji je izuzetno visoke temperature ili na pećima gdje se metal lije. Oni već dvije godine apeluju na nadležne da im se omogući pravo da i sa 20 godina staža provedenih na radnom mjestu opasnom po zdravlje, odnosno 30 sa osiguranjem (sa benificiranim stažom), kroz predstojeće izmjene Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, imaju iste uslove penzionisanja kao rudari. Iako najčešće obolijevaju od bronhijalne astme i hroničnog trovanja fluorom, od ulaska KAP-a u stečaj više im nisu obezbijeđeni godišnji medicinki pregledi, kao ni odmori. Iz Sindikata metalskih radnika su objasnili da se Inspekcija rada, kojoj su se tim povodom žalili, proglasila nenadležnom rekavši da je to domen stečajnog upravnika.

Sudbinu zaposlenih u KAP-u dijeli i radnici Željezare Toščelik u Nikšiću, gdje su postrojenja i oprema nepouzdani i zastareli, a slučajevi povreda česti. To je i jedina kompanija o čijem je radu održano specijalno saslušanje u crnogorskom parlamentu u junu 2015. godine, kada se saznalo da kompanija nema akt o procjeni rizika na radnom mjestu. Iako je istina izašla na vidjelo, da se gotovo ništa nije promijenilo na bolje svedoče i riječi predsjednika Sindikata Željezare Toščelik Željka Rabrenovića koji je nedavno potvrdio da je nezadovoljsto radnika zaštitom na radu u fabrici veliko.

Poznato je i da je u posljednjih pet godina u fabrici Tara u ekspolozijama poginulo troje ljudi, a 15 je povrijeđeno. Inspekcija je uočila propuste i  novčano kaznila poslodavce. Tužilaštvo je u svim slučajevima ocijenilo da oni nisu bili uzrok nesreća. Oni koji su preživjeli označeni su krivim, a neki se još bore da dokažu kako su povrede zadobili na radnom mjestu.

Radnicima u ovakvim djelatnostima nedaće ne olakšava ni činjenica da u Crnoj Gori ne postoji institut medicine rada, niti statistika o tome koliko ljudi boluje od profesionalnih bolesti. Koliko je onih koji rade sa opasnim materijama, od kojih su neke kancerogene ili uzrok drugih teških oboljenja, ne zna se. Valja ukazati na to da u Centru za medicinu rada u Domu zdravlja na Starom aerodromu u Podgorici,  ljekarsko uvjerenje, koje podrazumijeva periodični pregled radnika profesionalno izloženih jonizujućim zračenjima, košta – 185 eura.

Iako je Strategijom unaprijeđenja medicine rada u Crnoj Gori za period od 2015. do 2020. godine i Akcionim planom implementacije za drugi kvartal 2016. godine bilo predviđeno osnivanje Zavoda za medicinu rada, do toga nije došlo. Zbog toga na teritoriji Crne Gore ne postoji ustanova koja verifikuje profesionalne bolesti, kao ni njihov registar, već se to obavlja u Institutu za medicinu rada i radiološku zaštitu u Beogradu. Još jedan ćorsokak.

Od nadležnih, koje ni ovo ne brine, bilo bi preambiciozno očekivati još i da im na um padaju oni kojima je ugroženo mentalno zdravlje zbog uslova u kojima rade. To za sada spada u domen naučne fantastike.

Ovih dana vode se mnoge polemike oko toga koja su prava najugroženija u Crnoj Gori. Mrtva trka.

 

                                                                                                                                                                     Andrea JELIĆ

Komentari

OKO NAS

ZAŠTITA NA RADU U ŠUMARSTVU: Život se gubi zbog trenutka nepažnje

Objavljeno prije

na

Objavio:

Iako je broj povreda u šumarstvu značajno smanjen u odnosu na  raniji period,  u drvoprerađivačim preduzećima i u nadležnim inspekcijama tvrde da u toj oblasti još mnogo treba da se radi da bi zaposleni bili sigurni  Rad na terenu nadležnih inspekcija je otežan jer  se sječa šuma obavlja na lokacijama koje obuhvataju veliki prostor

 

U posljednjih šest godina u drvopreradi i šumarstvu u Crnoj Gori bilo ukupno 14 povreda na radu, šest teških i osam sa smrtnim ishodom.  Glavni uzroci povreda u toj oblasti, su nepoštovanje zakonskih propisa kad je riječ  nošenja zaštitne opreme na radu, nedovoljna obučenost, nepoštovanje uputstava pri radu, prekovremeni rad, upotreba alkohola… Strožije kontrole i češće sankcionisanje onih koji krše propise, bilo poslodavci ili radnici, te olakšice pri nabavci zaštitne opreme, neka su od mogućih rješenja na putu ka smanjenju broja povreda na radu u Crnoj Gori.

To je saopštneo , krajem prošle godine, tokom panel diskusija, koje je organizovala NVO Multimedijal Montenegro, a finansiralo  Ministarstvo rada i socijalnog staranja kroz javni poziv “Zaštita i zdravlje na radu za sve aktere u procesu rada”.  Kroz taj projekat naglašeno je i da , iako se broj povreda smanjuje iz godinu u godinu, nepohodno  je još dosta posla kako bi se situaciju u toj oblasti uvela u red.

U crnogorskom šumarstvu i drovopreradi radi oko 2.000 zaplsenih, u oko 150 preduzeća. Većina tih preduzeća bavi se obradom oblovine i jednostavnijim nivoom prerade. Minulih godina u posrastu je i  proizvodnja peleta.  Rijetka su preduzeća u toj grani privrede, u kojima su radnici sindikalno organizovani.

Poslodavci  su u više navrata isticali kako imaju velikih teškoća da radnike natjeraju da nose zaštitnu opremu. Najčešći izgovori zaposlenih su kako ne zaštitna oprema neudobna, otežava rad, pa, na primjer, šlemovi otežavaju preglednost … Pridržavanje propisa u tom smislu teško je i kontrolisati, kao i konzumiraje alkohola, jer zaposleni rade na velikim šumskim površinama, u manjim grupama.

„Pretpostavljena odgovornost” poslodavca u slučaju povrede radnika propisana je Zakonom o obligacionim odnosima  kod  obeštećenje zbog štete nastale od opasne stvari ili opasne djelatnosti.  To znači da, u takvim slučajevima,  poslodavac im obavezu da dokaže da nije nije kriv.

Obaveza poslodavca je, između ostalog, periodično ispitivanje uslova radne sredine i sredstava (opreme, mašina i alata) za rad, postojanje  pravilnik o zaštiti i zdravlju na radu, akt o procjeni rizika, program osposobljavanja zaposlenih za bezbjedan rad, da redovno vodi i ažurira 12 evidencija iz ove oblasti.

Prije zasnivanja radnog odnosa,  poslodavac ima obavezu da radnika osposobi za bezbjedan rad, a svaki zaposleni u personalnom dosijeu mora da ima certifikat o osposobljenosti za bezbjedan rad na njegovom radnom mjestu. Zaposlenom mora biti izdata na upotrebu oprema lične zaštite na radu u skladu sa normativom. Svako radno mjesto i sredstvo za rad u pogonu mora da bude obilježeno znakovima upozorenja.

Svi zaposleni moraju biti osigurani od povreda na radu na teret poslodavca. U slučaju takvih povreda zaposlenom se mora odmah izdati povredna lista, a u slučaju teže povrede obavještava se inspekcija.

Standardi i važeći propisi nijesu problem, više puta su saopštavali iz inspekcijskih službi. Pravilnici koji preciznije definišu oblast zaštite na radu u drvopreradi ostali isti još od vremena prije privatizacije. Navodno,  nekadašnji  jugoslovenskog standard bio je „evropski“, pa nije bilo bitnijih izmjena tih dokumenata čak ni  Hrvatskoj,  koja je članici Evropske unije. U toj zemlji, recimo,  na snazi je  pravilnik o zaštiti na radu iz  1986. godine.

Poslodavci u našoj državi, tvrde inspektori, uglavnom  poštuju, u formalnom smislu,  propise, pa imaju svu potrebnu dokumentaciju  iz oblasti zaštite i zdravlja na radu.

Rad na terenu nadležnih inspekcija, ipak, je značajno je otežan i složen „ s obzirom na to da se kod sječe šuma obavlja na lokacijama koje obuhvataju veliki prostor“.

„Preko 10 godina radim u istom drvoprerađivačkom preduzeću i nikada nam nije došla inspekcija na teren. Mada, teško bi stigli do nas, jer radimo na vrlo nepristupačnom terenu. Samo ponekad nosimo zaštitna odijela, iako ih je „gazda“ odavno nabavio i stalno nas upozorava da je nosimo“- kaže jedan od zaposlenih u mojkovačkom preduzeću za drvopreradu.

Više od polovine od 10-ak radnika, koji su bili sagovornici „Monitora“ nijesu bili upoznati sa detaljima Pravilnika o zaštiti na radu u šumarstvu. U tom dokumentu , između ostalog , piše da „sjekačka grupa mora imati najmanje dva radnika, a rad se organizuje tako da se radnici, smjenjuju u pojedinim fazama rada“.

„Na sječi i obradi stabala motornom pilom radnik može raditi najduže dva sata efektivno u toku jednog dana… Zabranjeno je istovremeno podsijecanje i podrezivanje više stabala, rušenje jednog stabla pomoću drugog, vađenje stabla zajedno sa panjem (kotličenje) i sječa pri dnu šupljih ili trulih stabala za vrijeme vjetra. Ako je na jednom panju izraslo više stabala, prilikom sječe,  svako stablo se obara pojedinačno…“-  neka su od pravila iz tog veoma detaljnog dokumenta.

Još veći oprez potreban je u drvoprerađivačkim pogonima. Radi sa vrlo jakim i opasnim mašinama, sa velikim brzinama rezanja. Maksimalna koncetracija i pažnja neophodne su tokom svih radnih sati.

Statistika pokazuje da stanje u ovoj oblasti zaštite na radu u šumarstvu i drvopreradi  nije ništa bolje ni u regionu. Tako je na primjer, tokom prošle godinje, u BiH entitetu,  Republici  Srpskoj stradalo 13 radnika, što je za pet više nego godinu prije. Na radnom mjestu povrijeđeno je blizu 80 zaposlenih. U šumarstvu i drvnoj industriji desilo se 18 teška povreda.

U Srbiji su se protekle godine dogodile 53 povrede na radu sa smrtnim ishodom. Povrede i smrti u drvnoj industriji su značajan dio te porazne statistike.

                                                                    Dragana ŠĆEPANOVIĆ

Komentari

nastavi čitati

OKO NAS

HOĆE LI BITI  REVITALIZACIJE MASLINADE U VALDANOSU: Masline propadaju, obećanja se množe 

Objavljeno prije

na

Objavio:

Pune 42 godine propada Maslinada u uvali Valdanos, najveći kompleks starih maslina na jadranskoj obali. Još k niko ne može kazati kada će se taj ekocid zaustaviti. “Tamo je čak otežano kretanje i divljim svinjama, a ne ljudima. Bolno je to vidjeti”, kaže jedan od najvećih posjednika maslina u Valdanosu Šaćir Biljalji

 

“Shodno zaključcima Odbora za turizam, prostorno planiranje i poljoprivredu Skupštine Crne Gore mi ćemo uskoro formirati koordinaciono tijelo za zaštitu i revitalizaciju Maslinade u Valdanosu. Svi u sistemu potom će imati svoje uloge u tom velikom poslu”, kaže predsjednik Opštine Ulcinj Ljoro Nrekić.

Prema njegovim riječima, grube procjene govore da je za potpunu revitalizaciju oko 18.000 stoljetnih maslina u Valdanosu potrebno milion eura, a za sprovođenje hitnih mjera tri puta manje.

No, u Udruženju za povraćaj maslinade smatraju da je za kom­plet­nu re­vi­ta­li­za­ci­ju po­treb­no izme­đu mi­li­on i po do dva mi­li­o­na eura. “Taj pro­stor je pot­pu­no zapušten, ob­ra­stao samoniklim ra­sti­njem. Pod­sje­ća na pra­šu­mu. Sta­bla ma­sli­na su za­tvo­re­na i za­gu­še­na no­vim rasti­njem. Pre­ma našim informacijama, u Ma­sli­na­di se osu­ši­lo oko 1.500 sta­ba­la. Naj­ma­nje 4.500 staba­la tre­ba re­ge­ne­ri­sa­ti, a osta­lih 12.000 sta­ba­la ri­go­ro­zno se mo­ra pod­mla­di­ti rezidbom”, tvrdi predsjednik Skupštine tog udruženja Basrija Derviši.

„Tamo je čak otežano kretanje i divljim svinjama, a ne ljudima. Bolno je to vidjeti”, kaže jedan od najvećih posjednika maslina u Valdanosu Šaćir Biljalji. On napominje i da je revitalizacija te blagoslovljene biljke, vjekovne hraniteljice Ulcinjana, dužnost prema precima.

I iz „Elaborata o stanju Maslinade Valdanos – analiza trenutnog stanja i predlog mjera za revitalizaciju“ koji je 2017. godine uradio Biotehnički fakultet Univerziteta Crne Gore može se zaključiti da je stanje maslina u toj uvali veoma loše, jer je veći dio Maslinade ugrožen raznim bolestima. Tako je, na primjer, prošle godine kompletan rod propao, jer nije bilo nikakvih mjera zaštite ploda. Vri­jed­ni ma­sli­na­ri su iz­ra­ču­na­li da u uva­li Val­da­nos godišnje propad­ne oko 900.000 ki­lo­gra­ma ma­sli­na ili oko 140 hiljada li­ta­ra ulja. Dakle, svake rodne godine šteta je najmanje milion eura.

Derviši predlaže crnogorskoj Vladi da po­štuje zakone: od­u­ze­tu imo­vi­nu vra­ti bivšim vlasni­ci­ma, jer ni­je pri­vre­de­na na­mje­ni kako bi oni, dok još imaju volje i snage, obnovili svoje maslinjake. Upravo je ta mogućnost obnove stabla, veliko i značajno svojstvo masline, koje je čini dugovječnom i posebnom.

Predsjednica Socijaldemokratske partije Draginja Vuksanović-Stanković je tokom nedavne posjete Ulcinja rekla da se o 18.000 stabala maslina koje se nalaze na tom području mora voditi briga, a da se državna imovina, koja nije u ranijem periodu privedena namjeni, mora vratiti nekadašnjim vlasnicima, kako bi Valdanos uz održivo korišćenje postao centar proizvodnje kvalitetnog maslinovog ulja.

Iz URE su poručili: “Valdanos je za građane Ulcinja sveto mjesto, dio tradicije i kulture i da se maslinjaci, koji su već četiri decenije zarobljeni, podhitno moraju revitalizovati i vratiti stvarnim vlasnicima”.

Nema nikakvih najava da će se to desiti, iako se u Upravi za nekretnine već duže  odlučuje o zahtjevu bivših vlasnika o deeksproprijaciji oko milion metara kvadratnih zemljišta u uvali Valdanos.

Gradonačelnik Nrekić navodi da su u opštinskom budžetu za ovu godinu opredjelili 30.000 eura za revitalizaciju Maslinade, kao i da će otvoriti namjenski žiro-račun za uplatu sredstava svih relevantnih institucija, namijenjenih tom poslu čije će aktivnosti koordinisati lokalna uprava.

Istovremeno su iz Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja najavili da će uskoro objaviti projekat zaštite maslina, dok je Ministarstvo odbrane izrazilo spremnost da pruži tehničku podršku za održavanje Maslinade i čišćenje pristupnih puteva uz sve raspoložive resurse.

To je, prije svega, nužno zbog opasnosti od požara, jer bi se eventualna vatrena stihija veoma brzo mogla proširiti i na sam grad Ulcinj. Katastrofalni požar koji je u septembru 2018. godine izbio u Maslinadi progutao je preko hiljadu stoljetnih stabala.

U preostalom dijelu ulcinjske Maslinade krenula je divlja gradnja, koja prijeti da izmijeni izgled ovog prostora. Poljoprivredna inspekcija utvrdila je da postoji 20 nelegalno izgrađenih objekata i procesuirala vlasnike, te donijela rješenja o uklanjanju tih objekata.

No, taj tumor nastavlja da napada Maslinadu. A Crna Gora je , vjerovatno jedina država na Mediteranu, koja još nema Strategiju razvoja maslinarstva. Evidentno je da se broj maslina u ovoj državi povećava, te da ih sada ima oko 490 hiljada. Većina stabala, oko 70 odsto, su stari zasadi. Najveći kompleksi su u Ulcinju, sa 80.000 stabala, i na Luštici sa 20.000. Stoga je organska proizvodnja maslina moguća upravo na tim prostorima.

“Siguran sam da možemo za obnovu maslinjaka, turističku valorizaciju i razvoj kulturnog turizma koristiti sredstva iz evropskih fondova. Posebnu pažnju trebamo obratiti na pravila standardizacije proizvodnje, plasmana i procedure za označavanje proizvoda od maslina oznakom geografskog porijekla”, kaže sekretar Sekretarijata za ekonomiju i ekonomski razvoj u Opštini Ulcinj dr Agron Ibrahimi.

On ističe da se u svim strateškim dokumentima lokalne uprave navodi da uz održivo upravljanje poljoprivreda, odnosno maslinarstvo, kao i tokom čitave istorije, predstavljaju razvojnu šansu ove opštine.

Za Ulcinj i njegove građane revitalizacija maslinjaka u Valdanosu nije samo pravno već i ekonomsko, ekološko i kulturološko pitanje. Više od četiri decenije oni propadaju, a, osim obećanja, niko ne zna kada će krenuti obnova. Uključujući tu  i puteve na tom prostoru, jer kozjim stazama i naprženih leđa niko više ne želi trošiti snagu i život.

“Pouzdano znamo da se do pu­nog ro­da, od mo­men­ta re­vi­ta­li­za­ci­je, mo­že do­ći tek za sedam godi­na. Da bi se vra­ti­la ulo­že­na sred­stva tre­ba još naj­ma­nje to­li­ko.  Vrijeme nije naš saveznik”, poručuje  Der­vi­ši.

                                                                                                                       Mustafa CANKA

Komentari

nastavi čitati

OKO NAS

LOKALNI PREVOZ: Vožnja u rikverc

Objavljeno prije

na

Objavio:

Privatni preduzetnici nemaju ekonimskog interesa za organizovanje lokalnog prevoza u u opštinama Berane, Andrijevica, Petnjica, Plav, Gusinje i Rožaje.  Ovaj problem se ne može se riješiti bez pomoći države ili lokalne samouprave, tvrde naši sagovornici

 

Tenderi za organizovanje lokalnog javnog prevoza na teritorijama sjevernih opština Berane, Andrijevica, Petnjica, Plav, Gusinje i Rožaje, nijesu uspjeli. Stanovništvo u seskim mjesnim centrima, na tom velikom području, prepušteno je samo sebi.

Monitoru je u lokalnoj upravi u Beranama rečeno, da je tender za javni prevoz u lokalnom saobraćaju objavljivan ček tri puta od septembra, ali  se niko nije javio.

“Kod privatnih preduzetnika  nema interesovanja. Svi su nam i u direktnim kontaktima kazali da nemaju ekonomskog interesa” – rekao je sagovornik iz Opštine Berane.

Prema njegovim riječima, ovaj problem ne može se riješiti bez pomoći države ili lokalne samouprave.

“Po sadašnjoj zakonskoj regulativi, lokalne uprave ne mogu to činiti, osim država. U nekim primorskim opštinama nađeno je rješenje, tek nakon što su lokalne skupštine donijele odluke i to odobrile. Možda i mi tako na sjeveru trebamo da učinimo  jer državu očigledno nije briga ” – rekao je taj sagovornik.

U Beranama su zbog nedostatka javnog provoza na lokalnim linijama najviše pogođeni stanovnici mjesnih centara Lubnice, Šekular, Kaludra i Štitare.

U selu Štitare je jesenas doveden u pitanje opstanak tamošnje osnovne škole, kao i problematizovan prevoz učenika koji sa tog područja pohađaju srednje škole u gradu.

“Ministarstvo je se ostalo gluvo i slijepo. Odgovornost su prvo  prebacili na lokalnu upravu, a onda su  obećali da će oni to riješiti tako što će dodijeliti neke školske kombi automobile, od čega nije bilo ništa” – kazali su u Opštini Berane.

Lokalnih autobusa više nema ni na relaciji prema mjesnom centru Lubnice u Beranama, gdje su u srećnija vremena saobraćala po čak četiri autobusa dnevno.

“Sada jedva da ima jedan polazak privatnog kombija. To je posljedica velikog odliva stanovništva sa ovog područja, ali  neodgovornosti države koja nije sposobna da lokalni prevoz proglase javnim interesom. U tom slučaju bi neka privatna autoprevozna preduzeća mogla da se natrjeraju da obavljaju prevoz” – smatraju u Mjesnoj zajednici Lubnice.

Na području takozvane Gornjoselsku župe, smještene na  padinama Bjelasice, koju čine sela Lubnice, Praćevac, Bastahe, Glavace, Кurikuće i Vuča, 1948. godine živjelo je 1800 stanovnika, da bi taj broj 2003. godine bio sveden na nešto više od 600. Danas je ta cifra vjerovatno zabrijavajuća, što će sljedeći popis sigurno pokazati.

Osnovnu školu u Lubnicama ove godine pohađa svega  četrdeset  učenika, iako je  nekada brojala i do četiri stotine đaka.

Još gora je situacija kada su u pitanju beranski mjesni centri Kaludra i Šekular. Odatle nema ni jednog polaska,  čak ni kombi prevoznika, a stanovništvo i za najhitnije potrebe koristi taksi usluge i debelo plaća put do bolnice i državnih ustanova u gradu. I nazad do kuće, naravno.

Tender za organizovanje lokalnog javnog prevoza nije uspio ni u Petnjici, pa su stanovnici ove opštine ostali bez autobuskog prevoza čak i prema Beranama, a kamoli prema mjesnim centrima, kao što su Savin Bor na jednoj, ili Trpezi na drugoj strani.

“Na području Petnjice prije četiri decenije imali smo daleko uredniji i organizovaniji prevoz putnika i đaka, nego danas” – kaže stanovnik Petnjice Zaim Ličina.

Ličina podsjeća da na području Petnjice živi veliki broj u poodmaklim godinama. Oni  zbog nedostatka autobuske linije do Berana često ne mogu doći do ljekara i dobiti adekvatnu pomoć.

“ Ovaj problem bi se mogao riješiti donošenjem odluke po kojoj bi se regulisao prevoz do najudaljenijih mjesta kombi vozilima, uz određene uslove. Mi vjerujemo da bi ovakvo rješenje bilo od velike pomoći građanima” – smatra Ličina.

Slična priča može se čuti i u Andrijevici i mjesnom centru Konjuhe, odakle je nekada takođe bilo nekoliko autobuskih polazaka za Andrijevicu i Berane tokom dana.

Mještanin Radenko Janković smatra da andrijevička sela moraju da imaju mnogo bolju i kvalitetniju povezanost sa gradskim jezgrom i susjednim Beranama, gdje su sve važnije isntitucije, od bolničkog centra do Osnovnog suda.

“Pitamo se da li u Crnoj Gori, ili u bilo kojoj drugoj zemlji, danas postoji opština čiji su građani suočeni sa činjenicom da ne mogu dobiti osnovnu uslugu, uslugu javnog prevoza” – kaže Janković.

Mještani ovih krajeva sa vidnim emocijama pričaju o proteklim vremenima, koja i nijesu tako daleka.

“Nekad su od Berana do Кonjiha saobraćali autobusi i kombi vozila po nekoliko puta dnevno i svi su bili puni putnika.” – risjeća se Aco Babović.

On kaže da se odjednom sve  promijenilo. Sela su počela da propadaju uporedo sa zatvaranjem fabrika.

“Igubili smo i radnika i seljaka. Zato je Кonjuhe danas na rubu umiranja” – naglašava Babović.

Ništa bolja situacija nije ni na području opština Rožaje, Plav i Gusinje. Ko nema sopstveni automobil, u ovim opštinama je  za prevoz do mjesnih centara osuđen da koristi skupe taksi usluge.

Osim sa evidentnim migracijama, svi problemi sa javnim prevozom na području ovih pet opština poklopili su se i sa propadanjem beranskog autoprevoznog preduzeća Simon vojaž. Ovo nekada najveće i najjače autoprevozno preduzeće u Crnoj Gori, mnogi pokazatelji govore, počelo je da “vozi u rikverc”.

Kao firma registrovana u Beranama sa stranim partnerom, Simon vojaž je  beransku kompaniju Jugoprevoz je poslije duge agonije i stečaja kupio prije desetak godina za svega 850.110 eura.

Sa svim svojim poslovnim jedinicama Simon vojaž  trenutno zapošljava oko osamdeset radnika.

»Mi koji smo u ovoj firmi još iz Titovog vremena veoma smo za nju vezani, i bila bi šteta za grad i čitav sjever da propadne« – kaže jedan od radnika.

Simon vojaž je odmah nakon privatizacije ukinuo kamionski prevoz, a zatim, u vremenima krize, i mnoge autobuske linije. Danas je lokalnih linija sve manje, a linije prema velikim mjesnim centrima na teritoriji opštine Berane i susjednih, više ne postoje.

Kako ovo preduzeće gazduje i autobuskom stanicom u Beranama, glasine o tome da se firma gasi izazvale su zabrinutost ne samo zaposlenih, već i građana Berana i drugih opština,  prema kojima Simon vojaž održava lokalne autobuske linije.

Ako bi se kao parameter razvoja uzeo javni prevoz, onda bi se vrlo lako moglo zaključiti kako su opštine na sjeveroistoku Crne Gore – Berane, Petnjica, Andrijevica, Plav, Gusinje i Rožaje, napredovali unazad, i to geometrijskom progresijom.

Dok sa istih područja tajkuni kroz nemolisrdnu ekploataciju prirodnih resursa izvlače milione eura, mještani daju i posljednji euro za taksi usluge. Da se prevezu do grada, do bolnice, da ovjere zdravstvenu knjižicu, do suda, do policije i Opštine, da izvade ličnu kartu i najobičnije uvjerenje.

                                                                             Tufik SOFTIĆ

Komentari

nastavi čitati

Izdvajamo